Συνδεδεμένη με μερικές από τις πιο δύσκολες και ανελεύθερες στιγμές της ελληνικής Ιστορίας, οι ταυτότητες έχουν προκαλέσει περισσότερα πάθη από όσα θα θεωρούσε κανείς ότι αντιστοιχούν σε ένα δημόσιο έγγραφο που λειτουργεί ως αποδεικτικό ταυτοπροσωπίας. Στα νεότερα χρόνια και αρκετές φορές, οι ταυτότητες αποτέλεσαν αιτία αντιπαράθεσης και αποτέλεσαν αιτία (ή αφορμή) για περιθωριακές ομάδες να απολαύσουν δυσανάλογα μεγάλα σε όγκο και διάρκεια μερίδια δημοσιότητας.  Στο επίκεντρο άλλοτε ένα πεδίο που από τεχνικής πλευράς δεν έχει ιδιαίτερες απαιτήσεις και άλλοτε ένας αριθμός, στον οποίο συγκλίνουν αντίρροπες δυνάμεις. Αλλά ας δούμε τι λέει η Ιστορία…

Γιατί χαίρεται ο κόσμος…

Ενενήντα χρόνια πίσω, το μεταξικό καθεστώς της 4ης Αυγούστου θεσπίζει τις Επιτηρούμενες Ζώνες και καθιερώνει ειδικά μέτρα σε αυτές με τον Αναγκαστικό Νόμο 376 του 1936. Επρόκειτο για μια ζώνη πλάτους έως και 45 χιλιομέτρων που ακολουθούσε τη χάραξη των βορείων συνόρων της χώρας και περιλάμβανε περιορισμούς στις μετακινήσεις και την οικονομική δραστηριότητας. Η ζώνη αυτή επιβίωσε του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και παρέμεινε εν ισχύ μέχρι την αποκατάσταση της Δημοκρατίας το 1974 όταν και ξεκίνησε η κατάργησή της.

Διαδικασία που ολοκληρώθηκε μόλις το 1995 όταν καταργήθηκε το τελευταίο σημείο ελέγχου στον Εχίνο της Ξάνθης.

Οι μόνιμοι κάτοικοι των συγκεκριμένων περιοχών ήταν οι πρώτοι Έλληνες πολίτες που απέκτησαν ταυτότητα, ώστε να ελέγχονται οι διελεύσεις τους μεταξύ του τόπου κατοικίας τους και της υπόλοιπης -πιο ελεύθερης- χώρας.

Έως τότε, υποχρέωση έκδοσης δελτίου ταυτότητας είχαν, σύμφωνα με νόμο του 1925 οι αλλοδαποί άνω των 15 ετών που επρόκειτο να παραμείνουν στη χώρα για περισσότερο από 20 ημέρες.

Μετά ήρθαν οι Γερμανοί…

Η Κατοχή έφερε μαζί της τα δελτία ταυτότητας, στη βάση της πρακτικής που εφάρμοζαν οι ναζί στη Γερμανία από το 1938 για τους άρρενες και, συνολικά, τον εβραϊκό πληθυσμό. Ήδη από τους πρώτους μήνες της Κατοχής, την άνοιξη του 1941 είχε ξεκινήσει η διαδικασία έκδοσης ταυτοτήτων ή Kennkarte όπως τις ονόμαζαν οι Γερμανοί. Πολλές φορές ήταν δυνατή η πλαστογράφηση ταυτοτήτων. Καμία όμως πλαστογραφία δεν συγκρίνεται με την επιχείρηση που οργάνωσαν στην Αθήνα ο Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός και ο αρχηγός της Αστυνομίας Άγγελος Έβερτ για την προμήθεια γνήσιων ταυτοτήτων με ελληνικά ονόματα των διωκόμενων Εβραίων.

Και μετά…

Η αποχώρηση των Γερμανών από την Αθήνα  στις 12 Οκτωβρίου 1944 δεν έκλεισε τον κύκλο του αίματος, καθώς λιγότερο από 60 ημέρες μετά ξεκίνησε η αιματηρή σύγκρουση των Δεκεμβριανών.

Λίγο μετά, τον Ιανουάριο του 1945, κάθε πολίτης, Έλληνας ή ξένος, ηλικίας άνω των 14 ετών, οφείλει να εφοδιαστεί με δελτίο ταυτότητας, στο οποίο περιλαμβάνονται τα γνωστά στοιχεία ονοματεπώνυμο, ονόματα γονέων, ημερομηνία και τόπος γέννησης κ.τ.λ.), το θρήσκευμα και το επάγγελμα.

Επόμενη στάση, το καλοκαίρι του 1959, όταν με υπουργική απόφαση  ορίζεται η μορφή του δελτίου ταυτότητας, η οποία σε αρκετά σημεία της παραμένει απαράλλακτη από τότε. Διαβάζουμε βέβαια ότι «εντύπου δελτίου ταυτότητας, επί ειδικού λεπτού λευκού χάρτου φέρονται: α) Υδατογράφησις απεικονίζουσα την κεφαλή του Απόλλωνος», η τύχη του οποίου (Απόλλωνα) αγνοείται. Στη δε πίσω πλευρά αναφερόταν ρητώς ότι απεικονίζεται το βασιλικό στέμμα, το οποίο σήμερα έχει αντικατασταθεί από το εθνόσημο.

Ένας αριθμός μα τι αριθμός

Προσγειωνόμαστε στη δεκαετία του ’80 όπου η κυβέρνηση ΠΑΣΟΚ παρουσιάζει το 1986 τον νόμο 1599 με τίτλο «Σχέσεις κράτους-πολίτη, καθιέρωση νέου τύπου δελτίου ταυτότητας και άλλες διατάξεις». Ο νόμος περιλαμβάνει τα στοιχεία ταυτότητας που θα πρέπει να περιλαμβάνονται στο δελτίο, συμπεριλαμβανόμενης της εκπλήρωσης ή μη των (αυστηρά υποχρεωτικών, εκείνη την εποχή) στρατιωτικών υποχρεώσεων. Όμως εκείνο που θα προκαλέσει ισχυρές αναταράξεις είναι το Άρθρο 2 για την Καθιέρωση Ενιαίου Κωδικού Αριθμού Μητρώου (ΕΚΑΜ, καμία σχέση με την ομώνυμη ομάδα της Ελληνικής Αστυνομίας).  

Ο ΕΚΑΜ αποτελείται από 13 αριθμητικά ψηφία και σύμβολα, που αναλύονταν ως εξής: Το πρώτο ψηφίο ήταν η ένδειξη αιωνόβιου του προσώπου, τα επόμενα δύο προσδιορίζουν τον κωδικό αριθμό του νομού γέννησης, τα επόμενα τρία τον αύξοντα αριθμό καταχώρισης των γεννήσεων (μονός για τους άνδρες, ζυγός για τις γυναίκες), τα επόμενα έξι σχηματίζουν την ημερομηνία γέννησης (όπως συμβαίνει σήμερα με τα έξι πρώτα ψηφία του ΑΜΚΑ). Το τελευταίο ψηφίο θα αποτελούσε ψηφίο ελέγχου, δηλαδή θα επιβεβαίωνε την ορθότητα του ΕΚΑΜ στο σύνολό του. Τέλος, ο ΕΚΑΜ θα αναγράφονταν σε κάθε επίσημο έγγραφο που θα είχε στην κατοχή του ο πολίτης, όπως το διαβατήριο ή το δίπλωμα οδήγησης.

Με μια πρώτη και δεύτερη ανάγνωση ο ΕΚΑΜ ήταν ένας αριθμός που δεν απέχει πολύ από τον σημερινό ΑΜΚΑ. Ωστόσο οι αντιδράσεις ήταν σφοδρές από παραθρησκευτικές οργανώσεις, που αναγνώρισαν στον ΕΚΑΜ τον «αριθμό του θηρίου», δηλαδή το 666, αλλά και από οργανώσεις της Αριστεράς που αντιμετώπισαν τον ΕΚΑΜ ως απόπειρα φακελώματος των πολιτών. Αν και με τα σημερινά δεδομένα ο αριθμός μπορεί να μην περνούσε τη βάσανο του GDPR, δεν φαίνεται πώς ο 13ψήφιος αριθμός θα έστελνε τους κατόχους του στην αιώνια πυρά, όπως υποστήριζαν αρκετές παραθρησκευτικές οργανώσεις.

Κατά του ΕΚΑΜ είχαν ταχθεί και από την Αριστερά. Κατά την κατάληψη του Πολυτεχνείου το 1990, ένα από τα αιτήματα ήταν η κατάργηση του ΕΚΑΜ

Και μία λαοσύναξη

Όμως στο διάστημα που μεσολάβησε σημειώθηκε η μεγαλύτερη αναταραχή με επίκεντρο τις ταυτότητες και την αναγραφή του θρησκεύματος σε αυτές. Η κυβέρνηση Σημίτη επέμεινε στην απαλοιφή της σχετικής αναφοράς. Η Εκκλησία αντέδρασε και οργάνωσε συγκέντρωση διαμαρτυρίας στο Σύνταγμα στην Αθήνα και στον Λευκό Πύργο στη Θεσσαλονίκη με τον Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο να υψώνει -στο κέντρο της πρωτεύουσας- το αντίγραφο του λαβάρου της Επανάστασης του 1821. Ακολούθησε η συγκέντρωση υπογραφών -κατά τους διοργανωτές της σχετικής εκστρατείας συγκεντρώθηκαν τρία εκατ. υπογραφές- υπέρ της αναγραφής του θρησκεύματος στις ταυτότητες και με αίτημα τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος.

Το ημερολόγιο έγραφε 29 Αυγούστου 2001, όταν ο Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος επισκέφθηκε τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωστή Στεφανόπουλο και έλαβε την απορριπτική απάντηση. «Οι εκτός νομοθετημένης διαδικασίας συλλεγείσες υπογραφές δεν είναι δυνατόν να ανατρέψουν τις διατάξεις του Συντάγματος», ανέφερε, τότε, η Προεδρία σε ανακοίνωσή της.

Αντί ΕΚΑΜ, Προσωπικός Αριθμός

Επιστρέφοντας στα του ΕΚΑΜ, αν και το άρθρο 2 του νόμου του 1986 είχε καταργηθεί με νόμο του 1991, ο ΕΚΑΜ αποδείχθηκε πολύ σκληρός για να πεθάνει. «Επιβάλλεται, επιτέλους, ο Ενιαίος Κωδικός Αριθμός Μητρώου για κάθε έλληνα πολίτη, μετά από καθυστέρηση 12 χρόνων στην υλοποίηση της σχετικής νομοθεσίας. Ο υπουργός Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης κ. Αλέκος Παπαδόπουλος έδωσε εντολή στις αρμόδιες υπηρεσίες να προχωρήσουν το ταχύτερο σε ένα από τα πιο ουσιώδη μέτρα εκσυγχρονισμού της Δημόσιας Διοίκησης και εξυπηρέτησης του πολίτη», διαβάζουμε στο Βήμα στις 24.11.2008 και από το ρεπορτάζ εύκολα συνάγεται το συμπέρασμα πως μεταξύ 1991 και 2008 υπήρξε… ανάσταση του ΕΚΑΜ.

Όμως από το 2008 και μετά μεσολάβησαν πολλά και δυσάρεστα. Μεταξύ μνημονίων, περικοπών και αναταραχών, το ενδιαφέρον για τον ΕΚΑΜ ατόνησε και χρειάστηκε να φτάσουμε στο 2020 με την εμφάνιση του Προσωπικού Αριθμού (ΠΑ). Ίσως κάποιος να θεώρησε ότι τα 13 ψηφία του ΕΚΑΜ έφταιγαν για την… κακοτυχία του αριθμού και να σκέφτηκε ότι ο ΠΑ θα πρέπει να αποφύγει τις κακοτοπιές, οπότε αυτός να είναι και ο λόγος της καθιέρωσης μιας δομής 12 ψηφίων. Ωστόσο, ο Κώδικας Ψηφιακής Διακυβέρνησης με τον οποίο καθιερώθηκε, το 2020, ο ΠΑ, παρέπεμπε σε Προεδρικό Διάταγμα τις τεχνικές λεπτομέρειες που αφορούν στον αριθμό. Τρία χρόνια μετά, το συγκεκριμένο Προεδρικό Διάταγμα φέρεται να οδεύει εντός του 2023 προς δημοσίευση στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως ώστε να τεθεί σε ισχύ. Βεβαίως, η πρόθεση της σημερινής κυβέρνησης να αλλάξει τις ταυτότητες που αισίως και με μικροαλλαγές έχουν κλείσει 64 χρόνια με τη σημερινή τους μορφή, συναντά και πάλι αντιδράσεις. Μόνο όμως από την ακροδεξιά και τις παραθρησκευτικές οργανώσεις, ίσως γιατί οι υπόλοιποι αντιλαμβάνονται το παράλογο του πράγματος.

Τα δε φωτογραφικά στιγμιότυπα με πολίτες να κρατούν στα χέρια τους το κινητό τους τηλέφωνο διαμαρτυρόμενοι για την -πώς άραγε- καταγραφή των κινήσεών τους με τις νέες ταυτότητες, τουλάχιστον ως οξύμωρο μπορεί να περιγραφεί.

Ο ΠΑ δεν θα καταργήσει τον ΑΜΚΑ ή τον ΑΦΜ, ο οποίος έχει αποδειχθεί ότι αποτελεί σήμερα τον ισχυρότερο αριθμό ταυτοπροσωπίας καθώς χρησιμοποιείται σε όλες τις σημαντικές συναλλαγές. Αντίθετα, θα λειτουργεί συμπληρωματικά ως προς αυτούς τους αριθμούς και (υποτίθεται ότι) θα βελτιώσει τις σχέσεις κράτους – πολίτη και θα συμβάλει στη μείωση της γραφειοκρατίας. Η δε καθυστέρηση στην εμφάνισή του στην καθημερινότητά μας και ενώ έχουν περάσει 35 χρόνια από την πρώτη προσπάθεια καθιέρωσής του (ως ΕΚΑΜ), μάλλον ως αποτέλεσμα της ατολμίας του κράτους θα πρέπει να αντιμετωπίζεται.

The post Η περιπέτεια των ταυτοτήτων και ενός… αριθμού appeared first on 2045.gr.

Όταν αποφασίσαμε να σχεδιάσουμε αυτή τη σειρά άρθρων σχετικά με τους κινδύνους hacking που αντιμετωπίζει η σύγχρονη Δημοκρατία, αντιμετωπίσαμε ένα βασικό πρόβλημα – από πού ξεκινάμε; Η εκλογική συμπεριφορά μέσω της οποίας αναδεικνύονται αντιδημοκρατικές φωνές πρέπει να αποτελέσει την αφετηρία μας; Τα οργανωμένα δίκτυα προπαγάνδας και παραπληροφόρησης που εντέχνως πυροδοτούν διενέξεις και ενισχύουν τις διαχωριστικές γραμμές στις δυτικές κοινωνίες; Η αβλεψία των πολιτών που σπεύδουν να μοιραστούν, πολλές φορές με αφέλεια, προσωπικά τους δεδομένα με απροσδιόριστα ανταλλάγματα; Μήπως με την ελληνική επικαιρότητα των παρακολουθήσεων και του ερωτήματος του ποιος θα μας φυλάει από τους φύλακες; Ή με την πολλές φορές ασύδοτη δραστηριότητα πολυεθνικών επιχειρήσεων που αγνοούν επιδεικτικά νομικά πλαίσια και ρυθμιστικές αρχές;

Η Δημοκρατία χρειάζεται διαρκή υπεράσπιση, έλεγε πριν από λίγες ημέρες η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σε μία σύνοδο της ομάδας των επτά πλουσιότερων χωρών του κόσμου – δήλωση που συχνά πυκνά τα τελευταία χρόνια εμφανίζεται στην επικαιρότητα σε κάθε ευκαιρία είτε ως υπενθύμιση είτε ως διαπίστωση.

Ο ρόλος των δικτύων παραπληροφόρησης στην επικράτηση Τραμπ το 2016 αποτέλεσε ένα μόνο επεισόδιο στη σειρά των κινδύνων που αντιμετωπίζει η Δημοκρατία. Μόλις τρία χρόνια πριν, ένας συνεργάτης της Υπηρεσίας Εθνικής Ασφάλειας των Ηνωμένων Πολιτειών θα προκαλούσε ντόμινο αποκαλύψεων σχετικά με ένα ευρύ δίκτυο παρακολουθήσεων που είχε ενεργοποιήσει η Ουάσιγκτον σε βάρος εχθρών και φίλων.

Η παρακολούθηση των τηλεφωνικών συνδιαλέξεων της καγκελαρίου Άνγκελα Μέρκελ προκάλεσε ισχυρό κλονισμό στις σχέσεις ΗΠΑ – Γερμανίας και έδειξε -μάλλον όχι για πρώτη φορά- πως η Δύση έχει αρκετές ακαταστασίες εντός του οίκου της. Το «δικό μας» επεισόδιο με τις υποκλοπές μέσω του δικτύου της Vodafone την περίοδο 2004-2005 δεν απασχόλησε ιδιαίτερα τη διεθνή επικαιρότητα, όπως το ίδιο συνέβη και για άλλα αντίστοιχα επεισόδια της δεκαετίας του ’90 ή της δεκαετίας του ’60. Για τους έκπληκτους, ναι, καταγγελίες για υποκλοπές υπήρχαν και πριν την επιβολή της δικτατορίας.

H περίπτωση της Clearview AI

Όμως επιλέξαμε, τελικά, να ξεκινήσουμε κάπως ανορθόδοξα και από ένα σημείο αφετηρίας που εκ πρώτης όψεως να μην αφορά τον πυρήνα του hacking της Δημοκρατίας. Στα μέσα Ιουλίου η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα επέβαλε πρόστιμο 20 εκατ. ευρώ σε βάρος της Clearview AI για παράνομη συλλογή φωτογραφιών και άλλων προσωπικών δεδομένων από πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Είχε προηγηθεί προσφυγή ενώπιον της Αρχής από την Homo Digitalis, την Privacy International και την Hermes Center. Η Clearview AI διατείνεται πως διαθέτει μια βάση δεδομένων με 3 δισ. φωτογραφίες προσώπων, η οποία διατίθεται προς πώληση σε ιδιωτικές εταιρείες και κρατικές αρχές ανά τον κόσμο.

Θα μπορούσε να πει κανείς πως η Clearview AI είναι άλλη μια περίπτωση επιχείρησης που βοηθάει στο «χτίσιμο» μίας δυστοπίας.  Αλλά τι λέει για αυτά ένας από τους ανθρώπους που κινήθηκαν κατά της Clearview AI;

Η Homo Digitalis έχει ως επίκεντρο της δράσης της την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των ανθρώπων που χρησιμοποιούν το διαδίκτυο στην Ελλάδα έχοντας πραγματοποιήσει αρκετές δράσεις ευαισθητοποίησης για το ευρύ κοινό. Ήταν στην ομάδα που πέτυχε την επιβολή του προστίμου-ρεκόρ από την Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα στην ClearView AI.

Οι κίνδυνοι για τη δημοκρατία

Μοιραία, λοιπόν, η συζήτησή μας για τη Δημοκρατία και τους κινδύνους που αντιμετωπίζει στο ψηφιακό περιβάλλον με τον Στέφανο Βιτωράτο, ιδρυτικό μέλος της Homo Digitalis, ξεκίνησε από αυτό το σημείο και από τη δική μας παρατήρηση πως ο ιδιωτικός χώρος διαρκώς περιστέλλεται. Ο συνομιλητής μας παρατηρεί μια αντίφαση. «Από τη μία πλευρά έχουμε ένα ισχυρό νομικό πλαίσιο όπως το GDPR και την 2016/680, τη λεγόμενη αστυνομική οδηγία σχετικά με την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων από τις αστυνομικές αρχές, ενώ από την άλλη πλευρά ο πολίτης μειώνει τον ιδιωτικό του χώρο για να λάβει μια υπηρεσία προσφέροντας προσωπικά του δεδομένα. Υπάρχει λοιπόν μια σύγκρουση εδώ, ουσιαστικά η ιδιωτικότητα συχνά περιστέλλεται σε έναν βαθμό που το ίδιο το άτομο το επιλέγει. Εξαιρούνται τα δημόσια πρόσωπα όπου το τι είναι προσωπικά δεδομένα και τι όχι έχει πολλές φορές τεθεί υπό συζήτηση. Θυμίζω για παράδειγμα την επιχειρηματολογία γύρω από το αν έπρεπε οι πολίτες να γνωρίζουν στοιχεία του ιατρικού φακέλου του Τάσσου Παπαδόπουλου ή του Φρανσουά Μιτεράν. Όμως όσον αφορά στην προσωπική βούληση, θεωρούμε πως είναι αρκετά χαμηλό το επίπεδο της ευαισθητοποίησης. Ο GDPR σου δίνει δικαιώματα που μπορείς να χρησιμοποιήσεις όμως είναι ελάχιστες οι περιπτώσεις που οι άνθρωποι γνωρίζουν τι μπορούν να πράξουν έναντι κάποιου που επεξεργάζεται τα δεδομένα τους. Αυτό είναι μια ακούσια πάσα προς κάποιους όπως η Cambridge Analytica στο παρελθόν ή η ClearView».

Ο ίδιος βλέπει κάποια κοινά σημεία μεταξύ των δύο περιπτώσεων, καθώς και οι δύο εταιρείες «οχυρώθηκαν» πίσω από την άποψη πως αφού οι χρήστες δημοσιοποιούσαν πληροφορίες τους στα κοινωνικά δίκτυα, τα έθεταν στη διάθεση του οποιουδήποτε. «Αυτό δεν ισχύει, εξέθεσα τα προσωπικά μου δεδομένα για έναν συγκεκριμένο σκοπό, αυτό δεν σημαίνει πως μπορείς να πάρεις μια φωτογραφία μου και να την κάνεις μέρος μιας διαφημιστικής καμπάνιας ή να τη χρησιμοποιήσεις σε ένα πείραμα εκμάθησης ενός συστήματος τεχνητής νοημοσύνης. Βεβαίως τα πρόστιμα που έχουν επιβληθεί στην ClearView θα αργήσουν να εισπραχθούν και στο μεταξύ μπορεί η εταιρεία να έχει βγάλει πολλαπλάσια κέρδη. Υπάρχει ένα ζήτημα εδώ».

Ο Στ. Βιτωράτος σπεύδει να διευκρινίσει πως αυτά τα φαινόμενα δεν πρέπει να συγχέονται με τις παρακολουθήσεις, όπου «έχεις να κάνεις με ένα κράτος που πρέπει να απολαμβάνει της πλήρους εμπιστοσύνης των πολιτών. Ένας ευνομούμενος  πολίτης δίνει το πλεονέκτημα της εμπιστοσύνης προς το κράτος. Αν αυτό διαρραγεί, τότε ο πολίτης αρχίζει να αναρωτιέται αν θα μπορούσε να αποτελεί ο ίδιος στόχο και τι είναι τελικά η εθνική ασφάλεια. Βεβαίως οι λόγοι της εθνικής ασφάλειας πάντοτε υπάρχουν αλλά δεν έχουν εξειδικευτεί, σε αντίθεση με συγκεκριμένα εγκλήματα που αναφέρονται και δικαιολογούν την άρση απορρήτου. Νομίζω πως ηθελημένα δεν υπάρχει κάτι συγκεκριμένο από πλευράς ορισμού στο τι είναι ‘εθνική ασφάλεια».

Διερωτόμαστε αν η επιχειρηματολογία «πάντα γίνονται παρακολουθήσεις» υποστηρίζει αυτή τη ρήξη εμπιστοσύνης μεταξύ πολίτη και κράτους.

«Σίγουρα θα συνεχίσουν οι παρακολουθήσεις, αλλά σε ένα πλαίσιο και εδώ το θέμα είναι ποιος ελέγχει. Δεχόμαστε πως ένας θεσμός μια υπηρεσία μπορεί να μη λειτουργεί άριστα αλλά πρέπει να υπάρχει έλεγχος και αυτή τη στιγμή έχουμε μπει σε ένα τέλμα.

“H δύναμη και η αδυναμία της Δημοκρατίας βρίσκεται στο πλήθος. Aπό τη μία μπορείς να ενώσεις τη φωνή σου με άλλους πολίτες και να διεκδικήσεις κάτι και από την άλλη ακριβώς μπορεί να χάνεσαι στο ίδιο πλήθος και να δέχεσαι μοιρολατρικά μια κατάσταση”

Στέφανος Βιτωράτος

Όμως αν οι θεσμοί δεν μπορούν να ελέγξουν αποτελεσματικά τη δραστηριότητα εταιρειών όπως η ClearView και να παρέμβουν εγκαίρως, δεν ενισχύεται αυτή η μείωση της εμπιστοσύνης προς το κράτος και τελικά και προς τη Δημοκρατία;  «Νομίζω πως, ναι, μειώνεται στους πολίτες που αξιολογούν την πραγματικότητα. Η πλειονότητα όμως έχει αποδεχθεί σχεδόν μοιρολατρικά πως κάποιος μπορεί να πάρει τα δεδομένα τους, πως υπάρχουν παρακολουθήσεις αλλά πιστεύουν πως κατά πάσα πιθανότητα αυτό δεν αφορά τους ίδιους. Νομίζω πως η δύναμη και η αδυναμία της Δημοκρατίας βρίσκεται στο πλήθος, δηλαδή ότι από τη μία μπορείς να ενώσεις τη φωνή σου με άλλους πολίτες και να διεκδικήσεις κάτι και από την άλλη ακριβώς μπορεί να χάνεσαι στο ίδιο πλήθος και να δέχεσαι μοιρολατρικά την κατάσταση και με αυτή την αποδοχή γίνεσαι μέρος της παρακμής. Συνεχίζεις να συμπεριφέρεσαι στα κοινωνικά δίκτυα χωρίς αλλαγή, αρχίζεις να αναπτύσσεις θεωρίες συνωμοσίας, διότι προσπαθείς να ερμηνεύσεις την πραγματικότητα με αφοριστικό τρόπο τύπου όλοι μας παρακολουθούν, όλοι τα παίρνουν, όλοι είναι ψεύτες κτλ».

Ο συνομιλητής μας παρατηρεί πως τις τελευταίες δύο δεκαετίες έχει συντελεστεί ένας εκδημοκρατισμός της τεχνολογίας και έχει αλλάξει ο τρόπος πρόσβασης στην πληροφορία. «Αυτό είναι θετικό για τη Δημοκρατία, αλλά θα πρέπει να αναγνωρίσουμε πως αυτό το χαρακτηριστικό το εκμεταλλεύονται και κακόβουλοι που παράγουν παραπληροφόρηση και προπαγάνδα. Βεβαίως τα fake news προϋπήρχαν και μπορεί να ήταν πιο δύσκολη η διάχυσή τους, όμως ήταν και πιο δύσκολη η αντιμετώπισή τους. Συνολικά νομίζω πως η ταχύτητα παραγωγής και διάχυσης έχει αυξηθεί σε βαθμό που πρέπει να είσαι καλά εκπαιδευμένος και πονηρεμένος για να εντοπίσεις την παραπληροφόρηση στον ψηφιακό χώρο.  Συμβαίνει όμως και αυτό να αντιμετωπίζεται μοιρολατρικά. Μπορεί, δηλαδή, λόγω της γενικότερης αδιαφορίας κάποιοι να γίνονται ευκολότερα θύματα της παραπληροφόρησης επειδή δεν μπαίνουν στη διαδικασία του προβληματισμού».

«Υπάρχει και η τάση ενίσχυσης των echo chambers, όπου δημιουργείται η ψευδαίσθηση πως επειδή επικρατεί η ίδια άποψη, η άποψη αυτή να είναι επικρατούσα ή ιδιαίτερα δημοφιλής. Αυτό το στοιχείο που εντείνεται στα κοινωνικά δίκτυα έχει πολλαπλασιαστική ισχύ. Είναι  άλλο πράγμα να νομίζεις πως είσαι ο τρελός του χωριού και άλλο να βλέπεις πως την ίδια άποψη την ενστερνίζονται και άλλοι και αυτό είναι, με κάποιον τρόπο, ένα hacking κατά της Δημοκρατίας».

«Αν και οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης είναι ιδιωτικές εταιρείες, έχουν αναχθεί πλέον σε δημόσιες σφαίρες. Η Ε.Ε. το έχει συνειδητοποιήσει αυτό και έρχονται νομοθεσίες όπως οι πράξεις για τις ψηφιακές αγορές και υπηρεσίες που θα δεσμεύσουν τις εταιρείες. Προφανώς μέχρι σήμερα υπήρχαν όροι χρήσης αλλά όλοι κινούμασταν με τους όρους της ιδιωτικής εταιρείας που σου ορίζει ακόμα και το αρμόδιο δικαστήριο επίλυσης μιας διαφοράς. Όλες οι προσπάθειες των εταιρειών να δημιουργήσουν μια υπέρτερη ρυθμιστική αρχή δεν είχαν εχέγγυο ανεξαρτησίας, δεν μπορεί ελέγχων και ελεγχόμενος να είναι ο ίδιος. Υπάρχει λοιπόν εξέλιξη στο νομικό πεδίο, μένει να δούμε τι θα κάνουν οι εταιρείες που είναι σήμερα μηχανές παραγωγής χρημάτων και όχι μόνο για τις ίδιες. Γύρω από αυτές δημιουργούνται οικοσυστήματα, είτε εταιρείες που συνεργάζονται μαζί τους για τον έλεγχο του περιεχομένου είτε επιχειρήσεις που λειτουργούν αποκλειστικά μέσω των κοινωνικών δικτύων. Περιμένουμε, λοιπόν, με ενδιαφέρον τις κινήσεις τους».

Και η Δημοκρατία;

«Η Δημοκρατία κινδύνευε και κινδυνεύει από την αδιαφορία, ανέκαθεν κινδύνευε και θα κινδυνεύει από την κακόβουλη εκμετάλλευση του πλήθους, θεωρώ πως η Δημοκρατία χρήζει πάντοτε υπερασπίσεως. Δεν είναι αυτονόητο πως η Δημοκρατία λειτουργεί καλά επειδή υπάρχουν κάποιοι θεσμοί. Είναι μια καθημερινή διαδικασία που βέβαια περνά και από τη διαχείριση της τεχνολογικής εξέλιξης και της αξιοποίησης της τεχνολογίας για την παραγωγή δημόσιου καλού. Νομίζω όμως πως περισσότερο κινδυνεύει από την αδιαφορία. Στον φυσικό κόσμο αν έχεις κάποιο σχέδιο κατάληψης συνειδήσεων θα χρειαστείς κάποιον χρόνο, θέλεις μια διαδικασία για να φτιάξεις έναν μηχανισμό. Με τη χρήση της τεχνολογίας όμως υπάρχει το ενδεχόμενο να επιταχυνθεί η διαδικασία. Έχουμε δει και στην Ελλάδα να δημιουργούνται κινήσεις που εξελίχθηκαν ακόμα και σε πολιτικά κόμματα. Η τεχνολογία λειτουργεί ως επιταχυντής, προς την κάτω βόλτα όταν πρόκειται να εκμεταλλευτεί κάποιος πολλαπλασιαζόμενες αδιαφορίες. Ένα φοβερό hack είναι πως αυτοί με τις ριζοσπαστικές απόψεις είναι πάντοτε πιο διαθέσιμοι να τις εκφράσουν δυνατά να συγκρουστούν με τρίτους, ακόμα και για απόψεις που είναι εριστικές ενώ η μέση οδός, η μέση άποψη, η κοινή λογική ακούγονται καμία φορά ως παρωχημένες».

The post Το hacking της Δημοκρατίας (Μέρος 1ο) appeared first on 2045.gr.

Η απογραφή πληθυσμού και κατοικιών που σύντομα ολοκληρώνεται προσφέρει μια πρώτης τάξης ευκαιρία για ένα σύντομο ταξίδι πίσω στον χρόνο, στο 1983 και στην (τότε) Δυτική Γερμανία. Τον Δεκέμβριο εκείνης της χρονιάς το Ανώτατο Συνταγματικό Δικαστήριο εξέδωσε μια ιστορικής σημασίας απόφαση με την οποία ακύρωνε τον γερμανικό νόμο του προηγούμενου έτους για εθνική απογραφή, εισάγοντας το, καινούργιο τότε, «δικαίωμα του πληροφοριακού αυτοκαθορισμού» (informationelle Selbstbestimmung, informational self-determination). Και αν όλα αυτά ίσως ακούγονται πολύ νομικά, αρκεί να πω ότι ήταν αυτή ακριβώς η απόφαση που τελικά οδήγησε στον GDPR, σε ένα άρθρο του ελληνικού Συντάγματος, αλλά και γενικά στον Ευρωπαϊκό τρόπο αντιμετώπισης των νέων τεχνολογιών – ακόμα και στις πιο πρόσφατες περιπτώσεις, όπως αυτή της τεχνητής νοημοσύνης (AI).

Πληροφοριακός αυτοκαθορισμός: μια μικρή ιστορική αναδρομή

Τι συνέβη λοιπόν αρχές της δεκαετίας του 1980 στην Γερμανία; Το 1982 η γερμανική κυβέρνηση ψήφισε νόμο για τη διενέργεια εθνικής απογραφής. Παρότι στη Βουλή ψηφίστηκε ομόφωνα, κάποιοι πολίτες ενοχλήθηκαν, μεταξύ άλλων και από την έκταση των ερωτήσεων (περίπου 160). Επιτέθηκαν, επομένως, κατά του νόμου ενώπιον του Συνταγματικού Δικαστηρίου, και αυτό τους δικαίωσε. Για να τους δικαιώσει όμως έπρεπε να επινοήσει κάτι νέο: Το καινούργιο αυτό ήταν ένα νέο δικαίωμα, το δικαίωμα στον πληροφοριακό αυτοκαθορισμό.

Δεν σκοπεύω φυσικά να μετατρέψω αυτό εδώ το κείμενο σε μάθημα νομικής. Με λίγα λόγια, ή μάλλον με τα διάσημα πλέον λόγια του Δικαστηρίου, το δικαίωμα του πληροφοριακού αυτοκαθορισμού περιλαμβάνει «το δικαίωμα του ατόμου να αποφασίζει το ίδιο, βάσει του πληροφοριακού αυτοκαθορισμού του, πότε και πόσες πληροφορίες για την προσωπική του ζωή μπορεί να μεταδίδονται σε τρίτους».

Με αυτόν τον τρόπο το Δικαστήριο έφτιαξε κάτι ολοκαίνουργιο. Στηρίχτηκε στα γενικά δικαιώματα της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και προστασίας της προσωπικότητας, έλαβε υπόψη του τον παράγοντα τεχνολογία, και κατέληξε στη δημιουργία ενός δικαιώματος που, πριν βγάλει την απόφασή του, ούτε υπήρχε ούτε υποψιαζόταν κανείς ότι υπήρχε. Από αυτή την άποψη πρόκειται για δικαστικό ακτιβισμό, που επί της αρχής μπορεί να με βρίσκει αντίθετο, όμως μερικές φορές (όπως τώρα, ή το 2014 στην περίπτωση του δικαιώματος στη λήθη / right to be forgotten) πράγματι αποδίδει.

Μια πρωτοφανής ιδέα: ο έλεγχος των προσωπικών δεδομένων

Δύο πράγματα οφείλουμε να σημειώσουμε εδώ: Το πρώτο είναι η εισαγωγή, και μάλιστα απευθείας σε ανώτατο επίπεδο, της πρωτοφανούς τότε ιδέας ότι το άτομο έχει δικαίωμα να ελέγχει τα προσωπικά του δεδομένα. Το δεύτερο είναι ότι αυτή η συνειδητοποίηση οφείλεται στην τεχνολογία: Ήταν η επεξεργασία των απαντήσεων της απογραφής μέσω υπολογιστή που τρόμαξε το Δικαστήριο και το οδήγησε σε αυτή την, απρόσμενη, κρίση.

Από κει και πέρα τα πράγματα πήραν τον δρόμο τους και κατέληξαν όπως τα γνωρίζουμε και τα ζούμε σήμερα. Μέχρι τότε νόμοι για τα προσωπικά δεδομένα μπορεί να υπήρχαν σε Γερμανία και Γαλλία, όμως ήταν εξαιρετικά πρόσφατοι, τα προβλήματα εφαρμογής τους ήταν πολλά και, για να το πούμε ήπια, δεν συμφωνούσαν όλοι για τη χρησιμότητά τους και για τη σκοπιμότητα της συνεχιζόμενης ύπαρξής τους. Όμως, την απόφαση του Γερμανικού Συνταγματικού Δικαστηρίου δεν μπορούσε πλέον κανείς να αγνοήσει. Η προστασία δεδομένων έγινε ξαφνικά ένας νόμος που ήρθε για να μείνει. Ένα έτος μετά, το 1984, το Ηνωμένο Βασίλειο «υπέκυψε» και εισήγαγε τον πρώτο του Data Protection Act. Ακολούθησαν και όλα τα υπόλοιπα ευρωπαϊκά κράτη, πλην Ελλάδας και Ιταλίας. To 1995 η Κομισιόν αναγκάστηκε να εκδώσει Οδηγία για τα προσωπικά δεδομένα. Ήταν αυτή η Οδηγία που αντικατέστησε ο GDPR (Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων) το 2016. Στο μεταξύ, το 2008 το ατομικό δικαίωμα προστασίας των προσωπικών δεδομένων κατοχυρώθηκε στην Συνθήκη για την ΕΕ. Στην Ελλάδα, εξαιτίας αυτής της Οδηγίας αποκτήσαμε νόμο για τα προσωπικά δεδομένα το 1997, αλλά και το άρθρο 9Α του Συντάγματος το 2001.

Νομικά, επομένως, η απόφαση στη Γερμανία το 1983 άλλαξε την Ευρώπη – αλλά και όλο τον κόσμο, αν αναλογιστεί κανείς ότι πριν ένα μήνα στην Κίνα εισήχθη νόμος για τα προσωπικά δεδομένα που «μοιάζει» με τον GDPR, σε Ιαπωνία, Κορέα, Ινδία και Βραζιλία έχει συμβεί εδώ και καιρό το ίδιο, ενώ, ως γνωστόν, η Αμερική ακόμα το παλεύει έχοντάς τον ως υπόδειγμα. Αν οι Γερμανοί δεν είχαν αντιδράσει το 1983 στην απογραφή, τα πιο πιθανά σενάρια είναι είτε η προστασία δεδομένων να είχε πεθάνει στα γεννοφάσκια της, εξαιτίας της επί της αρχής αντίδρασης των τότε κυβερνήσεων ΗΠΑ και Αγγλίας που κυριαρχούσαν, είτε πάντως να είχε επιβιώσει με περιθωριακό, δευτερεύοντα ρόλο.

Η αμυντική στάση της Ευρώπης

Αν υπάρχει κάτι κακό, ή έστω κάτι που δημιουργεί προβληματισμό σε όλα τα παραπάνω (εκτός από τον δικαστικό ακτιβισμό, αλλά έστω ότι εδώ λειτούργησε θετικά) είναι η σχέση με την τεχνολογία που μας κληροδότησε η παραπάνω απόφαση. Η αντιμετώπιση της τεχνολογίας από το Δικαστήριο ήταν αμυντική. Η αμυντική αυτή στάση είναι βασικά η ευρωπαϊκή στάση απέναντι στην τεχνολογία μέχρι σήμερα.

Ας ξεκινήσουμε με την αμυντική στάση του Δικαστηρίου σε κείνη την απόφαση. Το δικαίωμα του ατόμου να ελέγχει τα δεδομένα του προφανώς δεν είναι κάτι που ανέκυψε για πρώτη φορά το 1983. Από την αρχή, ή πάντως από όταν ανακαλύφθηκε η γραφή, θεωρητικά ο άνθρωπος είχε το δικαίωμα να ελέγχει σε ποιον θα δίνει τα δεδομένα του (εντάξει, σε δημοκρατίες, όχι σε απολυταρχικά καθεστώτα). Τι άλλαξε το 1983 και η ανθρωπότητα συνειδητοποίησε για πρώτη φορά το νέο αυτό δικαίωμα, μετά περίπου 2500 χρόνια έγγραφης ιστορίας; Αυτό που άλλαξε ήταν οι τεχνολογίες πληροφορικής. Αυτό αναφέρεται ξεκάθαρα στην απόφαση του Δικαστηρίου: Είναι οι πιθανές επεξεργασίες των δεδομένων με τα νέα μέσα πληροφορικής που το έκαναν να φτάσει στο δικαίωμα του «πληροφοριακού αυτοκαθορισμού». Αν δεν υπήρχαν, αν επρόκειτο για μια απογραφή σαν όλες τις άλλες, τότε τέτοιο δικαίωμα πιθανότατα να μην είχαμε.

Άμυνα στις νέες τεχνολογίες

Τα προσωπικά δεδομένα, επομένως, ως άμυνα στις νέες τεχνολογίες. Ως μέσο ανάσχεσης, ανατροπής της ανισορροπίας μεταξύ του ατόμου και των οργανισμών που επεξεργάζονται τα δεδομένα του. Είναι όμως η επεξεργασία των δεδομένων, και κατ΄ επέκτασιν οι νέες τεχνολογίες που την επιτρέπουν, πάντα κάτι κακό; Κάτι από το οποίο πρέπει ο νόμος πάντα να μας προστατεύει; Η Κομισιόν διέγνωσε τον κίνδυνο το 1995: Η Οδηγία (και, φυσικά, και ο GDPR) έχουν τίτλο «για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών» (η υπογράμμιση, φυσικά, δική μου). Όμως, η ζημιά είχε ήδη γίνει. Στο υποσυνείδητο των Ευρωπαίων οι νόμοι για τα προσωπικά δεδομένα τους προστατεύουν από την τεχνολογία. Είναι η άμυνά τους στα προβλήματα που τους δημιουργεί.

Η στάση αυτή στην ουσία ποτέ δεν άλλαξε. Η πρόσφατη προσπάθεια της Κομισιόν να ρυθμίσει την Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να είναι η πρώτη στον κόσμο (και μπράβο μας γι αυτό) όμως και πάλι διέπεται από αμυντική στάση: Η βασική της θέση είναι ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη, παρά τις ωφέλειες, μπορεί να δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα στους Ευρωπαίους, και επομένως πρέπει να προστατευτούμε με νόμο (που μοιάζει στον GDPR) από αυτήν.

Είναι σωστή αυτή η στάση; Κατά τη γνώμη μου όχι, ή πάντως όχι εντελώς. Η τεχνολογία δημιουργεί προβλήματα, νόμοι χρειάζονται για να τα αντιμετωπίσουν και να βοηθήσουν το άτομο, όμως μια αμυντική ή και φοβική στάση δεν βοηθά τις κοινωνίες. Ο νόμος οφείλει να μεταδίδει εικόνα εμπιστοσύνης στο άτομο, να το προτρέπει να χρησιμοποιεί την τεχνολογία προς όφελός του. Με άλλα λόγια, σκοπός του GDPR είναι φυσικά η προστασία του ατόμου όμως εξίσου και η πράγματι επεξεργασία των δεδομένων.

Αυτή είναι η μόνη μου ένσταση με την, κοσμοϊστορικής, σημασίας απόφαση του Γερμανικού Δικαστηρίου. Αν στην αιτιολογία της υιοθετούσε λιγότερο αμυντικά επιχειρήματα, αν αντί για τα προβλήματα μιλούσε και για τις ωφέλειες, τότε ίσως τα πράγματα να είχαν εξελιχτεί διαφορετικά για την Ευρώπη, να μην είχαμε μείνει δηλαδή σήμερα παθητικοί χρήστες των εφαρμογών που φτιάχνουν οι ΗΠΑ και η Κίνα. Από την άλλη μεριά, η ίδια αυτή απόφαση ενίσχυσε αποφασιστικά τον ευρωπαϊκό νομικό πολιτισμό, την μόνη πραγματική εξαγωγή σήμερα της Ευρώπης σε ΗΠΑ και Κίνα. Υποθέτω, δεν μπορεί κανείς να τα έχει όλα. Ας απογραφούμε, επομένως, αναμένοντας με αγωνία τι, καλύτερο, μας επιφυλάσσει το μέλλον!

The post Μια απογραφή στη Γερμανία το 1983 καθορίζει τη σχέση μας με την τεχνολογία και σήμερα appeared first on 2045.gr.

Πριν λίγες μέρες για τις ανάγκες μιας ακαδημαϊκής παρουσίασης σχετικά με «παραβιάσεις προσωπικών δεδομένων» (personal data breaches) θυμήθηκα εκείνη τη διαρροή δεδομένων των αεροπορικών εταιρειών που «άγγιξε» και την Ελλάδα, αφού σχετικές ενημερώσεις πήραμε και όσοι χρησιμοποιούμε συχνά την Aegean. Ψάχνοντας λίγο περισσότερο είδα ότι την παραβίαση στην ουσία την υπέστη η εταιρεία Sita, η οποία από ό,τι φαίνεται επεξεργάζεται όλα τα δεδομένα των ευρωπαίων που ταξιδεύουμε με αεροπλάνο, αφού εξυπηρετεί εκατοντάδες αεροπορικές εταιρείες μεταξύ των οποίων και όσες ανήκουν στη Star (Lufthansa group) αλλά και στην One World (British Airways group) alliance.

Τι εθνικότητας είναι η Sita; Κανείς δεν μπορεί να ξέρει, επειδή το κρύβει επιμελώς (έβαλε άλλωστε και τον Guardian να κάνει διόρθωση σχετικά). Τυπικά έχει έδρα στην Ελβετία (Γενεύη), ουσιαστικά ίσως στην Αμερική (Ατλάντα), όμως κανείς δεν μπορεί να είναι σίγουρος. Σε κάθε περίπτωση πάντως, αν κάτι γι αυτήν είναι σίγουρο είναι ότι δεν πρόκειται για ευρωπαϊκή εταιρεία.

Όλα τα δεδομένα, επομένως, από οποιαδήποτε πτήση κάθε Έλληνα πολίτη τηρούνται, άμεσα ή έμμεσα, στην Αμερική (ή, τέλοσπάντων, η αμερικανική κυβέρνηση μπορεί με τον έναν ή τον άλλον τρόπο να αποκτήσει πρόσβαση σε αυτά).

Το ίδιο ακριβώς ισχύει και για όλα τα οικονομικά δεδομένα κάθε Έλληνα πολίτη: Η Visa και η Mastercard είναι αμερικανικές εταιρείες.

Τι άλλο κάνει ένας άνθρωπος μέσα στην ημέρα του εκτός από το να καταναλώνει και ίσως να ταξιδεύει; Εργάζεται. Η Microsoft, η Google και η Apple είναι αμερικανικές εταιρείες. Θυμίζω επίσης ότι ενώ στο παρελθόν τα εργαλεία software τα αγόραζε κανείς «από το ράφι», τα εγκαθιστούσε στο εσωτερικό του δίκτυο και τα δεδομένα του τηρούνταν τοπικά, σήμερα όλα τα παραπάνω προϊόντα λειτουργούν στο cloud.

Φυσικά, δεν υπάρχει κανένας νομίζω λόγος να θυμίσω ότι και η διασκέδαση του μέσου Έλληνα παρέχεται απευθείας από αμερικανικές εταιρείες, από τα social media μέχρι το Netflix και τα ηλεκτρονικά παιχνίδια-πλατφόρμες.

Σταματώ εδώ, όχι τόσο για λόγους οικονομίας κειμένου όσο γιατί εδώ σταματούν οι γνώσεις μου. Δεν γνωρίζω τι συμβαίνει με τα δεδομένα των οπλικών συστημάτων, ούτε με τις τεχνολογικές υποδομές πίσω από τα κρατικά δεδομένα ασφαλείας, ούτε καν τις τεχνολογικές υποδομές πίσω από τα απλά δεδομένα των Ελλήνων πολιτών που τηρεί η ελληνική κυβέρνηση. Φαντάζομαι ότι μέτρα ασφαλείας τήρησης των δεδομένων θα έχουν ληφθεί τόσο σε ελληνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αν και μάλλον θα έπρεπε κανείς να είναι αφελής για να πιστέψει ότι οι, Αμερικανοί κατασκευαστές τους δεν έχουν λάβει και εκείνοι τα δικά τους μέτρα πρόσβασης και σε αυτά τα δεδομένα αν χρειαστεί. Άλλωστε, αυτή ακριβώς η υποψία δεν βρίσκεται πίσω από την αμερικανική εναντίωση να χρησιμοποιούμε κινεζικά προϊόντα για τις αντίστοιχες χρήσεις;

Συνεπώς σήμερα όλα τα δεδομένα μας ή και του ελληνικού κράτους οποιαδήποτε ώρα και στιγμή μιας οποιασδήποτε ημέρας τα επεξεργάζονται αμερικανικές εταιρείες, οι οποίες μάλιστα πιθανότατα, πολύ βολικά, παρέχουν και υπηρεσίες αποθήκευσης και τήρησής τους. Αντίστοιχα, ό,τι ισχύει για την Ελλάδα υποθέτω ότι ισχύει λιγότερο ή περισσότερο και για τα υπόλοιπα ευρωπαϊκά κράτη.

Πως φτάσαμε ως εδώ;

Πριν 20-30 χρόνια αυτή δεν ήταν καθόλου αυτονόητη κατάσταση ούτε για τα κράτη ούτε για τους πολίτες. Το λογισμικό βέβαια ήταν σημαντικό στην Ευρώπη και ήδη χρησιμοποιούνταν από τη δεκαετία του 1970 από τη δημόσια διοίκηση και του 1980 από τον ιδιωτικό τομέα. Όμως, αφενός μέχρι και τα μέσα της δεκαετίας του 1990 τα αρχεία ήταν ακόμα κυρίως σε χαρτί και αφετέρου το λογισμικό ήταν προορισμένο να εγκατασταθεί και να λειτουργήσει τοπικά. Αυτό το δεύτερο έχει, κυρίως, σημασία: Μέχρι και τις αρχές του 2000 κάθε κράτος, κάθε επιχείρηση και κάθε πολίτης αγόραζε πακέτα λογισμικού «από το ράφι», τα εγκαθιστούσε τοπικά μόνος του σε υπολογιστές που ελάχιστα συνδεδεμένοι ήταν μεταξύ τους, και τηρούσε τα δεδομένα του «δίπλα του». Οι ενημερώσεις λογισμικού γίνονταν «με το χέρι». Η τεχνική υποστήριξη παρεχόταν τοπικά, αναγκαστικά με «δια ζώσης» παρουσία τεχνικού.

Το internet, το cloud αλλά και οι επιθετικές συνδρομητικές πολιτικές των (αμερικανικών) εταιρειών ανέτρεψαν για πάντα αυτό το μοντέλο. Οι υπολογιστές, τα smartphones ή τα tablets συνδέονται πλέον ήδη από το άνοιγμα του κουτιού τους με τον κατασκευαστή τους για διαρκή παροχή ενημερώσεων λογισμικού. Οι εφαρμογές μας εγκαθίστανται με download και όχι μέσω cd ή άλλων drives (που πια έχουν εξαφανιστεί). Η τεχνική υποστήριξη παρέχεται αποκλειστικά online, μέσω απομακρυσμένης πρόσβασης.

Έτσι, κατά τα τελευταία είκοσι περίπου χρόνια μπορεί οι τεχνολογικές λύσεις να έγιναν φθηνότερες, ταχύτερες και αποτελεσματικότερες όμως αυτό το πέτυχαν μέσω της αναγκαστικής διαρκούς μετάδοσης των δεδομένων στον (Αμερικανό) κατασκευαστή τους.

“Στην Ελλάδα και στην υπόλοιπη Ευρώπη ανταλλάξαμε, δηλαδή, εθνική κυριαρχία με οικονομικά οφέλη. Δώσαμε έλεγχο, και πήραμε παραγωγικότητα.”

Αυτό περίπου είναι, όπως το βλέπω εγώ, το κοινωνικό, ιστορικό και τεχνολογικό πλαίσιο πάνω στο οποίο διεξάγεται σήμερα ο νομικός διάλογος για data sovereignty, data residency και data localisation. (Τους όρους τους αφήνω επίτηδες αμετάφραστους, όχι μόνο επειδή δεν υπάρχει γενικά αποδεκτή ελληνική απόδοση αλλά και προκειμένου να δώσω τη δυνατότητα σε όποιον ενδιαφέρεται να το ψάξει περισσότερο.) Όμως, όπως είπα, αυτή είναι η δική μου θεώρηση των πραγμάτων (για την οποία έχω ήδη γράψει στο 2045.gr και εδώ). Μια διαφορετική προσέγγιση των ίδιων ακριβώς γεγονότων και της ίδιας πραγματικότητας θα υποστήριζε ίσως ότι η ψηφιακή τεχνολογία έδωσε στην ανθρωπότητα πρωτοφανείς δυνατότητες να επεξεργαστεί δεδομένα φθηνά και γρήγορα και προς όφελος όλων μας. Και ότι δεν πειράζει που στη διαδικασία αυτή τα δεδομένα όλων μας τα τηρεί ένα και μόνο κράτος, επειδή το σύστημα των data centers είναι τόσο διάσπαρτο που κανείς στην ουσία δεν ξέρει που ακριβώς βρίσκεται τι.

Αυτές οι δύο διαμετρικά αντίθετες απόψεις (η σημερινή κατάσταση είναι ή δεν είναι πρόβλημα για τα κράτη και τους πολίτες τους) συγκρούονται σε παγκόσμιο ρυθμιστικό επίπεδο, σε έναν παγκόσμιο νομικό πόλεμο. Η Αμερική, εύλογα, επιθυμεί τη διατήρηση της παρούσας κατάστασης, ιδεολογικά μέσω της ελευθερίας των αγορών και του «ανοίγματος» της ψηφιακής οικονομίας και, πρακτικά, μέσω της συνεχιζόμενης ανοχής στον γιγαντισμό των ψηφιακών εταιρειών της, παρότι δημιουργούν πλέον και στο εσωτερικό της οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα. Η Ευρώπη θέλει να διατηρήσει κάπως τον έλεγχο, όμως γνωρίζει ότι για να το πετύχει αυτό διαθέτει μόνο νομικά εργαλεία: Ο GDPR, η νομοθεσία για την κυβερνοασφάλεια και τώρα ίσως και η νομοθεσία για την Τεχνητή Νοημοσύνη βάζουν έμμεσα κανόνες στο που και πως τηρούνται τα δεδομένα. Δεν διαθέτει όμως ακόμα τις τεχνολογικές λύσεις για να υποστηρίξει τα θέλω της. Η Κίνα λειτουργεί το εντελώς δικό της σύστημα, μακριά από την Αμερικανική παντοδυναμία: Δικές της τεχνολογίες, δικές της πιστωτικές κάρτες, δικά της data centers, δικά της social media. H Ρωσία λιγότερο ή περισσότερο ακολουθεί το παράδειγμά της.

Στον παραπάνω νομικό και τεχνολογικό πόλεμο κερδίζονται και χάνονται πολλές μάχες. Για παράδειγμα, ο GDPR ήταν μια κερδισμένη, παγκόσμια μάχη για την Ευρώπη. Η Αυστραλία έχασε από το Facebook. Η Microsoft και η Apple προσπάθησαν, καθεμία με διαφορετικό βαθμό επιτυχίας, να αντισταθούν σε αιτήματα πρόσβασης από τις αμερικανικές αρχές. Η, κινεζική, Huawei «ταλαιπωρήθηκε» από τις αμερικανικές αρχές. Το TikTok το ίδιο.

Και για το μέλλον; Αν με ρωτάτε, είμαι εντελώς πεπεισμένος ότι τα δεδομένα των Ελλήνων πολιτών και του ελληνικού κράτους πρέπει να παραμένουν στην Ελλάδα, προστατευμένα κατά το δυνατό από οποιαδήποτε πρόσβαση τρίτου. Αντιλαμβάνομαι όμως ότι κάτι τέτοιο είναι εντελώς ανέφικτο, αφού οι τεχνολογικές ανάγκες για να συμβεί κάτι τέτοιο μας ξεπερνούν κατά πολύ.

Η Ευρώπη, επομένως, είναι η μόνη λύση. Η αναγκαστική επεξεργασία και τήρηση των δεδομένων σε ευρωπαϊκό έδαφος από ευρωπαϊκές εταιρείες είναι για εμένα μονόδρομος. Localisation, συνεπώς – το sovereignty ή το residency δεν αρκούν. Όπως θα σας πει οποιοσδήποτε νομικός, είναι πρακτικά αδύνατο να επιβάλεις δικό σου νόμο στο εσωτερικό τρίτου κράτους όταν στο κράτος αυτό δεν αρέσει ο νόμος σου. Αυτή όμως είναι η ουσία της εθνικής κυριαρχίας ακόμα και στην ψηφιακή εποχή, ο βασικός ρόλος του κράτους: Η προστασία των πολιτών του σύμφωνα με τους νόμους που οι ίδιοι ψήφισαν. Παλιά αυτό γινόταν εύκολα, με φυσικό τρόπο, εντός εθνικών συνόρων. Αν ψηφιακά σύνορα ίσως σήμερα δεν υπάρχουν (αν και οι Κινέζοι και οι Ρώσοι θα διαφωνούσαν με αυτό), είναι νομίζω καιρός σήμερα να τα δημιουργήσουμε.

The post Εθνική κυριαρχία στην ψηφιακή εποχή appeared first on 2045.gr.

Ποια θεωρούνται ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα; Πρέπει να επεξεργάζονται από εταιρείες, οργανισμούς αλλά και το κράτος; Ποια η σημασία του GDPR, σήμερα αλλά και στο μέλλον; Σε αυτές και ακόμα περισσότερες απορίες μας απαντάει σε αυτό το podcast ένας «δικός μας» άνθρωπος, ο Βαγγέλης Παπακωνσταντίνου. Ως νομικός, ως καθηγητής Δικαίου Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο των Βρυξελλών και πλέον (μετά από μία θητεία στην Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα) ως Data Protection Officer (DPO) στη Νέα Δημοκρατία.

Η μετακίνησή του αυτή στάθηκε μια καλή αφορμή για να συζητήσουμε για τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να επεξεργάζονται τα προσωπικά δεδομένα μας από έναν πολιτικό φορέα, ένα κόμμα, αλλά και από το κράτος συνολικά. Όπως σημειώνει ο ίδιος, η διαπίστωσή του ότι οι πολιτικοί «είχαν μείνει σε ένα τυπικό επίπεδο συμμόρφωσης» είναι και αυτή που τον οδήγησε να αναλάβει τη νέα του θέση και να βοηθήσει στην ενημέρωσή τους. Όχι μόνο των πολιτικών αλλά και του ατόμου, όπως σπεύδει να προσθέσει, αφού ο ρόλος ενός DPO είναι να βοηθάει και τις δύο πλευρές.

Στη συζήτησή μας με το Βαγγέλη αναφερθήκαμε και στο επίπεδο εφαρμογής του GDPR στην Ευρώπη, κανονισμό τον οποίο χαρακτήρισε «ως τη βασική συνεισφορά της Ευρώπης σε όλο τον κόσμο στον τομέα της τεχνολογίας». Άλλωστε, όπως σημειώνει υπάρχουν αρκετά παραδείγματα (από τις ΗΠΑ αλλά και από την Κίνα) προτεινόμενων κανονισμών που πλησιάζουν ή αντιγράφουν το GDPR. “Ήρθε για να μείνει” τονίζει, προτρέποντας όσους δεν έχουν συμμορφωθεί μέχρι σήμερα να το πράξουν.

Πατήστε το play για να ακούσετε την ενδιαφέρουσα συζήτησή μας.

The post Podcast S01 E07: GDPR και προστασία προσωπικών δεδομένων appeared first on 2045.gr.

Νομίζω ότι η πιο χρήσιμη ιστορία για να καταλάβει κανείς κατά που βαδίζει το Ίντερνετ αυτή την περίοδο είναι εκείνη των αυτοκινητοβιομηχανιών της δεκαετίας του ’60 και του ’70: Οι Ευρωπαίοι ήθελαν να αγοράζουν «ξένα», μη-ευρωπαϊκά αυτοκίνητα, τα οποία κατασκευάζονταν στην Ιαπωνία ή αλλού και έφταναν με πλοία στην Ευρώπη. Το αποτέλεσμα; Όταν οι πωλήσεις τους ξεπέρασαν εκείνες των ευρωπαϊκών, ευρωπαϊκές βιομηχανίες έκλεισαν και δουλειές χάθηκαν. Οι πολίτες παραπονιούνταν, η οικονομία υπέφερε. Τότε το κράτος επενέβη: Ανάγκασε τις «ξένες» αυτοκινητοβιομηχανίες να φτιάξουν εργοστάσια στην Ευρώπη και να πωλούν τα αυτοκίνητά τους μέσω τοπικών αντιπροσωπειών σε κάθε χώρα. Η ισορροπία αποκαταστάθηκε, η κανονικότητα επανήλθε.

Το Ίντερνετ είναι γνωστό σε όλους εδώ και χρόνια ότι απειλεί την ισορροπία κοινωνιών και κρατών. Μπορεί ως εργαλείο οικονομικής και προσωπικής εξέλιξης να είναι καταπληκτικό και να προσφέρει ανήκουστες πριν λίγο καιρό δυνατότητες στον απλό άνθρωπο (να μην ξεχνάμε ότι με τον όρο «παγκοσμιοποίηση» εννοούμε το Ίντερνετ και τίποτα άλλο), όμως αμφισβητεί την, κατά τα τελευταία διακόσια χρόνια τουλάχιστον, κανονικότητα: Δηλαδή, τον κανόνα της εθνικής κυριαρχίας εντός των εθνικών συνόρων.

H απειλή της εθνικής κυριαρχίας

Πως το κάνει αυτό; Με την εξ αποστάσεως παροχή των υπηρεσιών. Το Microsoft Office, το Google Mail, το YouTube, το Facebook, το LinkedIn, το Dropbox πωλούν online απευθείας σε κάθε πολίτη ή επιχείρηση του κόσμου από μακριά, χωρίς την ανάγκη ούτε τοπικών εργοστασίων, ούτε αντιπροσώπων, ούτε γραφείων, ούτε προσωπικού. Ακόμα και η Amazon, εκμεταλλεύεται ένα παγκόσμιο δίκτυο εταιρειών και μεταφορών για να μειώσει τα τοπικά της κόστη – στην ουσία, δηλαδή, να εξαφανίσει την ανάγκη να διατηρεί κατάστημα σε κάθε μια χώρα που διαθέτει τα προϊόντα της.

Με απλά λόγια, μπορεί η Google και η Microsoft να έχουν γραφεία στην Αθήνα, όμως τα τιμολόγιά τους για το YouTube και το Office εκδίδονται προς ελληνικές επιχειρήσεις όχι από αυτά τα γραφεία αλλά από την Ιρλανδία.

Είναι τόσο τραγικό αυτό; Δεν είναι άραγε αυτή η νέα κατάσταση που πρέπει να αποδεχτούμε όλοι;

Για καμιά δεκαριά χρόνια πράγματι εδώ στην Ευρώπη πιστεύαμε ότι αυτό δεν ήταν και τόσο μεγάλο πρόβλημα, ότι αυτή είναι η νέα κατάσταση της παγκοσμιοποίησης (πιθανότατα σε αυτό βοήθησε και η Αμερικανική πειθώ, αφού, μην ξεχνάμε, όλες οι παραπάνω εταιρείες είναι Αμερικανικές). Μάλιστα, το ιρλανδικό μοντέλο της χαριστικής φορολόγησης ώστε να εγκατασταθούν εκεί τα ευρωπαϊκά παραρτήματα των Big Tech εταιρειών σε βάρος όλων των υπόλοιπων ευρωπαϊκών κρατών, αντί για αντι-παράδειγμα έγινε υπόδειγμα προς όλους.

Μετά άρχισαν τα προβλήματα. Όπως αποδείχτηκε, οι οικονομολόγοι, με τη συνήθη τους νεοφιλελεύθερη έπαρση των τελευταίων δεκαετιών, ξέχασαν ότι η οικονομική λύση του ενός είναι το κοινωνικό πρόβλημα του άλλου.

Όταν η υπηρεσία ή η πλατφόρμα παρέχεται από μακριά δεν είναι το τιμολόγιο το μόνο πρόβλημα. Ή, αν προτιμάτε, το τιμολόγιο είναι μόνο η αρχή των προβλημάτων. Μετά λίγο καιρό έρχονται τα πραγματικά δύσκολα προβλήματα: Που αποθηκεύονται τα δεδομένα; Ποιος έχει ευθύνη για ό,τι συμβεί πάνω σε ιντερνετικές πλατφόρμες; Πως αποδίδεται δικαιοσύνη στο ίντερνετ;

Ο ρόλος των εθνικών κρατών

Στον πραγματικό κόσμο και οι τρεις παραπάνω ερωτήσεις έχουν την ίδια απάντηση: Τα εθνικά κράτη. Τα εθνικά κράτη φροντίζουν για τα κρίσιμα δεδομένα των πολιτών τους. Τα εθνικά κράτη εκδίδουν νόμους που αποδίδουν ευθύνες. Τα εθνικά κράτη αποδίδουν δικαιοσύνη, μέσω ενός εθνικού συστήματος δικαστηρίων.

Το Ίντερνετ απείλησε να ανατρέψει όλα τα παραπάνω: Δεδομένα Ελλήνων πολιτών βρίσκονται αποθηκευμένα κάπου στο, παγκόσμιο, σύννεφο (κατά τη βασική επιχειρηματολογία των Big Tech, ούτε οι ίδιοι δεν ξέρουν που ακριβώς). Έλληνες βρίζουν, απειλούν ή και κλέβουν άλλους Έλληνες σε ιντερνετικές πλατφόρμες με έδρα στην Καλιφόρνια. Τα ελληνικά δικαστήρια αδυνατούν να βοηθήσουν ουσιαστικά τον πολίτη.

“Το κράτος αντάλλαξε εθνική κυριαρχία και δέχτηκε μείωση του επιπέδου προστασίας των πολιτών του έναντι innovation centers, data centers και άλλων, αντισταθμιστικών, ωφελημάτων”

Τα εθνικά κράτη για καμιά δεκαριά χρόνια (μην ξεχνάμε ότι το Facebook μόλις έκλεισε τα δεκαπέντε του) παρατηρούσαν αποσβολωμένα αυτή την πρωτοφανή, αφανή αφαίρεση εθνικής κυριαρχίας από το Ίντερνετ. Καθένα τους αντέδρασε σπασμωδικά και σύμφωνα με τις ιδιαίτερες συνθήκες του. Κάποια, όπως η Ιρλανδία, προσπάθησαν συγκυριακά να επωφεληθούν, άλλα (μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα) νόμιζαν ότι έλυσαν το πρόβλημα μέσω «ειδικών συμφωνιών» με την Big Tech, για άνοιγμα πλούσιων γραφείων στην επικράτειά τους (πχ. η Google στο Παρίσι) ή άνοιγμα τοπικών data centers ή οτιδήποτε άλλο.

Καταλήξαμε έτσι να μπερδέψουμε στο Ίντερνετ τους ρόλους του κράτους και της βιομηχανίας. Το κράτος αντάλλαξε εθνική κυριαρχία και δέχτηκε μείωση του επιπέδου προστασίας των πολιτών του έναντι innovation centers, data centers και άλλων, αντισταθμιστικών, ωφελημάτων.

Όπως όμως όλα τα πάρτι της αγοράς, έτσι και αυτό έχει κοντινή ημερομηνία λήξεως. Όπως ακριβώς συνέβη με τις μη-ευρωπαϊκές αυτοκινητοβιομηχανίες πριν εξήντα χρόνια, έτσι συμβαίνει και τώρα με το Ίντερνετ: το κράτος παίρνει σιγά-σιγά πίσω το ρόλο του και η κανονικότητα επανέρχεται.

Ομολογουμένως ο τρόπος που αυτό συμβαίνει είναι ανορθόδοξος: Αντί να επέμβουν οι φορολογικές και οι οικονομικές κρατικές αρχές, επεμβαίνουν οι αρχές προστασίας του πολίτη. Δεν γνωρίζω ακριβώς γιατί συμβαίνει αυτό – ή, μάλλον, προτιμώ να μην πω δυνατά τι φαντάζομαι.

Δύο είναι σήμερα οι δρόμοι εθνικής κανονικοποίησης του Ίντερνετ. Ο πρώτος αφορά την κυβερνο-ασφάλεια. Ο δεύτερος τα δικαιώματα του πολίτη, ειδικά το δικαίωμα στα προσωπικά του δεδομένα.

Σύμφωνα με την αρχή που πλέον διαμορφώνεται στην κυβερνο-ασφάλεια, τα «κρίσιμα» δεδομένα (όχι όλα) πρέπει να αποθηκεύονται τοπικά, εντός της εδαφικής επικράτειας ενός κράτους (ή, της Ευρώπης, για όλους εμάς). Αυτό μπορεί σε κάποιον τρίτο να ακούγεται αυτονόητο, όμως τα πράγματα δεν είναι καθόλου έτσι. Ακόμα και σήμερα η Big Tech προσπαθεί να μας πείσει ότι το data localisation και το data sovereignty είναι κάτι κακό που πρέπει να αποφεύγεται. Όσοι το υποστηρίζουν χαρακτηρίζονται λουδίτες, αντι-φιλελεύθεροι, σκοταδιστές, όλα τα κακά. Όμως σιγά-σιγά η λογική επανέρχεται: Είναι αδιανόητο κρίσιμα δεδομένα πολιτών και υποδομών για τη βασική λειτουργία μιας χώρας και για τη ζωή των πολιτών της να αποθηκεύονται εκτός συνόρων ή, έστω, εκτός Ευρώπης – εκτός δηλαδή του τοπικού ελέγχου του κράτους στο οποίο ανήκουν, ή της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνολικά.

“Η κανονικοποίηση του Ίντερνετ είναι ένα ευρύτερο φαινόμενο, που περιλαμβάνει την επιστροφή σιγά-σιγά στα παλιά, off-line μοντέλα που η ανθρωπότητα ήδη γνώριζε”

Ομοίως και με τα προσωπικά δεδομένα. Ο, γνωστός σε όλους μας, GDPR (Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων) δεν κάνει αποδεκτό το υπερ-τοπικό επιχείρημα του Ίντερνετ: Σύμφωνα με βασικό κανόνα του όλες οι επεξεργασίες προσωπικών δεδομένων που επηρεάζουν με οποιονδήποτε τρόπο Ευρωπαίους πολίτες υπόκεινται στην Ευρωπαϊκή νομοθεσία, ανεξαρτήτως που γίνονται. Η Big Tech οφείλει να συμμορφωθεί – και συμμορφώνεται.

Η κανονικοποίηση του Ίντερνετ για εμένα είναι ένα ευρύτερο φαινόμενο, που περιλαμβάνει την επιστροφή σιγά-σιγά στα παλιά, off-line μοντέλα που η ανθρωπότητα ήδη γνώριζε: Μουσική μπορεί να μην ακούμε πια από CD, πληρώνουμε όμως ένα περίπου CD το μήνα στο Spotify. Ταινίες μπορεί να μην νοικιάζουμε πια από το video club, πληρώνουμε όμως τέσσερις ταινίες το μήνα στο Netflix. Δωρεάν εγκυκλοπαίδεια παρέχει ιντερνετικά η Wikipedia, όμως η Britannica είναι προσβάσιμη μόνο με συνδρομή. Επόμενη στάση οι εφημερίδες και τα περιοδικά, όπου η καθημερινή αγορά από το περίπτερο θα αντικατασταθεί από ηλεκτρονική συνδρομή. Τελικά δηλαδή το Ίντερνετ θα έχει καταφέρει (το τιτάνιο έργο) να φέρει την ανθρωπότητα πιο κοντά – δεν θα έχει αλλάξει όμως τον τρόπο που είχαμε μάθει να πληρώνουμε για τα προϊόντα και τις υπηρεσίες που καταναλώνουμε.

Το ίδιο και με τα εθνικά κράτη. Στην δεκαετία του ’90 το Ίντερνετ χαιρετίστηκε από hippies, cyberpunks και άλλους ακραίους ως το τέλος του εθνικού κράτους, ως ένα νέο πεδίο απόλυτης ελευθερίας, ασυδοσίας και δεν ξέρω τι άλλο. Για λίγο καιρό φάνηκε ότι θα κέρδιζαν, ανεξαρτήτως αν τους βοήθησαν οι αντίπαλοί τους, δηλαδή η αμερικανική κυβέρνηση και η αμερικανική βιομηχανία (δεν είναι άλλωστε καθόλου ασυνήθιστο τα άκρα να βοηθούν το ένα το άλλο). Τελικά η λογική επικράτησε: Το Ίντερνετ είναι ένα (χρησιμότατο, ανεπανάληπτο) μέσο επικοινωνίας. Τίποτα λιγότερο και τίποτα περισσότερο. Μπορεί να άλλαξε την ανθρωπότητα για πάντα, όμως οι αλλαγές που επέφερε αφορούν ακριβώς αυτό, την ανθρώπινη επικοινωνία – όχι την ανθρώπινη συγκρότηση.

The post Ίντερνετ – εθνικά κράτη, σημειώσατε 2 appeared first on 2045.gr.

Στο επεισόδιο του Black Mirror, Nosedive, η «απαστράπτουσα» πρωταγωνίστρια ζει σε έναν διαδικτυακά αλληλεπιδραστικό κόσμο, στον οποίο κάθε προσωπική κι επαγγελματική επιτυχία ή αποτυχία, χαίρει αντίστοιχης επιβράβευσης ή κατακραυγής στα κοινωνικά δίκτυα. Τα Like και Dislike μάλιστα, είναι αυτά που καθορίζουν όχι μόνο τις ευκαιρίες που της προσφέρονται αλλά και τα επόμενα βήματα της, αφού η κοινωνική αποδοχή γίνεται αυτοσκοπός, καταπιέζοντας προσωπικές επιθυμίες και φέρνοντας στο προσκήνιο μια πιο ψυχρή κοινωνία – σε ελεύθερη μετάφραση social cooling. Κι αν νομίζετε ότι το παραπάνω αποτελεί απλά την περιγραφή μιας δυστοπικής σειράς επιστημονικής φαντασίας, η άνευ κανόνων χρήση των data και η εξάρτησή μας από αυτά, ίσως σας διαψεύσει.

Η πιο πρόσφατη εικόνα που σχετίζεται με τα data και τα κακώς κείμενα γύρω από αυτά, είναι μάλλον αυτή του Μαρκ Ζάκερμπεργκ να «ψιλοιδρώνει» μπροστά από τα μέλη του Αμερικανικού Κογκρέσου κατά την ακρόαση για το σκάνδαλο της Cambridge Analytica. Ο λόγος που ο CEO του πιο δημοφιλούς κοινωνικού δικτύου βρέθηκε σε αυτή την κατά γενική ομολογία, άβολη θέση, ήταν επειδή η Cambridge Analytica χρησιμοποιώντας προσωπικά δεδομένα των χρηστών, προσπάθησε να επηρεάσει ακόμα και την ψήφο των Αμερικανών.

Η Cambridge Analytica όμως, πέρα από μια βρετανική εταιρεία πολιτικών συμβούλων ήταν και μια εκ των πολλών εταιρειών που φέρουν τον τίτλο Data Broker, επισφραγίζοντας με το επιχειρείν τους τη ρήση «τα δεδομένα είναι ο νέος χρυσός».

Μια εταιρεία δηλαδή που ασχολείτο με την συλλογή, τη διαχείριση και την πώληση δευτερογενών δεδομένων καταναλωτών, τα οποία προκύπτουν από έναν συνδυασμό πληροφοριών διαφόρων πηγών (κοινωνικά δίκτυα και εφαρμογές αυτών, όπως Faceapp, πλοήγηση των χρηστών στο ίντερνετ, παρόχους χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, ανοιχτές βάσεις δεδομένων όπως απογραφές πληθυσμού, δεδομένα αγορών κ.ά.). Και κάπου εδώ έρχεται να προστεθεί και ο όρος του social cooling, ο οποίος μετρά ήδη τέσσερα χρόνια ζωής και μόλις τους τελευταίους μήνες κατάφερε να κεντρίσει το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης. 

Πόσο cool (κι όχι κουλ) μπορούμε να γίνουμε

Τι είναι όμως social cooling; Σύμφωνα με τον ονοματοδότη του, κ. Tijmens Shep, ο σχετικά πρόσφατος αυτός όρος υπογραμμίζει μια άλλη διάσταση, αλληλένδετη φυσικά αλλά και υποβόσκουσα, που απορρέει από τα data και τον τρόπο που αυτά χρησιμοποιούνται: την μετάβασή μας σε μια πιο ψυχρή κοινωνία. 

“Ζούμε σε μια κοινωνία που τα πάντα βαθμολογούνται με τους data brokers να φτιάχνουν λεπτομερή προσωπικά σκορ για τον καθένα από εμάς” – Tijmens Shep

Kριτικός τεχνολογίας και privacy designer ο Schep παρατηρεί εδώ και καιρό τον τρόπο που λειτουργεί το προαναφερθέν σύστημα και το βασικό συμπέρασμά του είναι ότι «διαβιούμε σε μια κοινωνία που κρινόμαστε, πάρα πολύ» όπως επισημαίνει στο 2045.gr.

«Αν το σκεφτούμε λιγάκι θα συνειδητοποιήσουμε ότι ζούμε σε μια κοινωνία που τα πάντα βαθμολογούνται με τους data brokers να φτιάχνουν λεπτομερή προσωπικά σκορ για τον καθένα από εμάς. Η γνώση και μόνο αυτού του γεγονότος μας οδηγεί, εκούσια ή ακούσια, σε μια συνεχή αυτολογοκρισία, σε μια πιο καθωσπρέπει και λιγότερο ανθρώπινη συμπεριφορά και εν τέλει σε μια κοινωνία που τα μέλη της καταστρατηγούν τις ίδιες τις ελευθερίες τους, με ότι επιπτώσεις μπορεί να έχει αυτό για το μέλλον» μας εξηγεί.

«Ως privacy designer έχω παρατηρήσει ότι δεν υπάρχει ιδιαίτερος δημόσιος διάλογος για τους data brokers, ίσως γιατί ο κόσμος δεν γνωρίζει ευρέως ότι για παράδειγμα η ασφαλιστική του εταιρεία μπορεί να αγοράσει δεδομένα από τέτοιου τύπου εταιρείες και τα ασφάλιστρά του να αυξηθούν. Ο κόσμος δεν κατανοεί ότι μπορεί να μην βρει δουλειά εξαιτίας του «διαδικτυακού του αποτυπώματος». Οι επιπτώσεις αυτών των αλλεπάλληλων σκορ δεν είναι ακόμα ευδιάκριτες. Ακόμα και σήμερα, πολλοί είναι εκείνοι που περιορίζονται στο ότι λαμβάνουν δωρεάν μια κάποια υπηρεσία, απλά παρακολουθώντας μια διαφήμιση ή συναινώντας στους όρους χρήσης ενός φορέα, εκχωρώντας την επεξεργασία των δεδομένων τους.

Ο συγκεκριμένος τρόπος σκέψης όμως, είναι κάπως παλιομοδίτικος» μας εξηγεί ο Schep. «Επικεντρωνόμαστε στο Facebook και στο Google , που αποτελούν το δέντρο και χάνουμε το δάσος. Αυτός είναι ο λόγος που αποφάσισα να δώσω τον ορισμό ήδη από το 2016 για να περιγράψω το σύνθετο αυτό πρόβλημα. Η συνειδητοποίησή του άλλωστε, στην οποία συμβάλλει ένας κάποιος ορισμός, αποτελεί κι ένα μεγάλο μέρος της λύσης του». 

Το post Snowden Effect δείχνει τον δρόμο

Παρότι βέβαια ο Schep έδωσε τον ορισμό, δεν είναι ο μόνος που έχει μιλήσει για την επίδραση που έχει στην ανθρώπινη συμπεριφορά η σκέψη και μόνο της παρακολούθησης ή βαθμολόγησής της. Το αυτό επιβεβαιώνει και πλήθος ερευνών που πραγματοποιήθηκαν με αφορμή τις αποκαλύψεις του Edward Snowden. 

Σύμφωνα με έρευνα που πραγματοποίησαν οι Alex Mathews, CEO της MKO Restore the Fourth και Catherine E. Tucker, καθηγήτρια του MIT, μετά τις αποκαλύψεις του Edward Snowden «λέξεις που χαρακτηρίζονταν ευαίσθητες για την υπηρεσία Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ» σταμάτησαν να αναζητούνται τόσο συχνά στο Google. Κι αυτό μάλιστα δεν παρατηρήθηκε αποκλειστικά στις Ηνωμένες Πολιτείες αλλά και σε χώρες που διατηρούσαν ισχυρούς δεσμούς με αυτές, όπως Ηνωμένο Βασίλειο, Καναδάς, Γαλλία, Μεξικό, Ιαπωνία, Βραζιλία. 

Ακόμα μια έρευνα που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Journalism and Mass Communication Quarterly μελέτησε τις επιδράσεις της αμερικανικής παρακολούθησης στην συμπεριφορά των ανθρώπων, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι η πλειονότητα των ερωτηθέντων αυτολογοκρίθηκαν και αντέδρασαν καταπιέζοντας την γνώμη τους όταν αντιλήφθηκαν ότι αποτελεί μειοψηφία, κάτι δηλαδή σαν τη θεωρία spiral of silence (ελικοειδής γραμμή της σιωπής) στην ψηφιακή εκδοχή της.

“28% των συγγραφέων έχει αποκοπεί από τα κοινωνικά δίκτυα, ενώ το 24% αποφεύγει να συζητήσει ακόμα και στο τηλέφωνο θέματα που εικάζει ότι μπορεί να ενδιαφέρουν τις Αρχές”

Στην μετά Snowden εποχή η αυτολογοκρισία φάνηκε να περνά και στους πνευματικούς κύκλους. Σύμφωνα με έρευνα της Pen America, οι συγγραφείς δεν ανησυχούν απλά για την κυβερνητική παρακολούθηση αλλά αυτολογοκρίνονται με αποτέλεσμα να σιωπούν: το 28% έχει αποκοπεί ή αποφεύγει τα κοινωνικά δίκτυα, το 24% αποφεύγει να συζητήσει ακόμα και στο τηλέφωνο θέματα που εικάζει ότι μπορεί να ενδιαφέρουν τις Αρχές, ενώ το 16% αποφεύγει να γράψει ή να μιλήσει δημοσίως για αυτά. 

Πόσο «σκοράρουμε» καθημερινά 

Οι προαναφερθείσες έρευνες καταδεικνύουν αλλαγές στην ανθρώπινη συμπεριφορά με την υπόθεση και μόνο της αρνητικής συνθήκης. Στην περίπτωση μας βέβαια, η υπόθεση της βαθμολόγησης αποτελεί βεβαιότητα και τα παρακάτω παραδείγματα το αποδεικνύουν:

«Εάν είσαι γυναίκα μπορεί να δεις λιγότερες διαφημίσεις για θέσεις με υψηλές αποδοχές», απέδειξε έρευνα του Carnegie Mellon το 2015.

To 70% των αμερικανικών εταιρειών χρησιμοποιούν τα social media για να επιλέξουν εργαζόμενους.

Η εταιρεία TrustingSocial, η οποία διευκρινίζει στο site της ότι αποτελεί τον μεγαλύτερο πάροχο πιστοληπτικών προφίλ της Ασίας (συνεργάζεται με αρκετά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα), διαφημίζει ότι μπορεί να εκτιμήσει «άμεσα την πιστοληπτική ικανότητα των πελατών των τραπεζών με την βοήθεια ενός αλγορίθμου τεχνητής νοημοσύνης και των δεδομένων τους στα social media.

Το «Elo score» του Tinder, η κρυφή βαθμολόγηση της ελκυστικότητας των χρηστών του δηλαδή, βάσει της οποίας τους παρουσίαζε αντιστοίχως ελκυστικά ταίρια, είχε απασχολήσει την κοινή γνώμη ήδη από το 2016. Παρότι μάλιστα η δημοφιλής πλατφόρμα εύρεσης συντρόφων ήδη από πέρυσι ανέφερε ότι η συγκεκριμένη «εσωτερικής κατανάλωσης» βαθμολογία δεν χρησιμοποιείται πλέον, δεν έδωσε και πολλές διευκρινίσεις για τον τρόπο με τον οποίο επιλέγει να προβάλλει τους δυνητικούς μας συντρόφους.

Και ο κατάλογος δεν τελειώνει εδώ. Τα προγράμματα πιστότητας (loyalty programs) στα οποία συμμετέχουμε σίγουρα μας προσφέρουν προσωποποιημένες προτάσεις αγορών και προσφορές. Εξίσου σίγουρα όμως κρατούν και πολλά δεδομένα για να μπορέσουν να επιτύχουν την προαναφερθείσα προσωποποίηση. Κάποιες εταιρείες ωστόσο, χρησιμοποιώντας αυτά και άλλα δεδομένα, διατείνονται ότι μπορούν να προβλέψουν την καταναλωτική μας συμπεριφορά. Η Apprissretail υπόσχεται σε λιανέμπορους ότι μπορεί να τους γλιτώσει από το κόστος επιστροφής προϊόντων, αφού θα προϋπολογίζει με την βοήθεια αλγορίθμων αν οι πελάτες φαίνονται αξιόπιστοι και αν όχι θα αυξάνει το κόστος επιστροφής αγορών πριν την παραγγελία.

Την ίδια στιγμή, η στενή συνεργασία των data brokers με τις ασφαλιστικές εταιρείες έχει ως αποτέλεσμα οι τελευταίες να προβλέπουν το κόστος της υγείας σας λαμβάνοντας υπόψη την εθνικότητά σας, την οικογενειακή σας κατάσταση, το πόσες ώρες παρακολουθείτε τηλεόραση, το αν πληρώνετε τους λογαριασμούς σας στην ώρα τους, το αν αγοράζετε ρούχα σε μεγάλα μεγέθη.

Στην προσπάθειά του να οπτικοποιήσει τον τρόπο με τον οποίο οι αλγόριθμοι τεχνητής νοημοσύνης αποκωδικοποιούν μέχρι και τα χαρακτηριστικά του προσώπου μας, για να μας «βαθμολογήσουν» σε διάφορους τομείς, ο Schep ανέπτυξε το online τεστ «How Normal Am I». To τεστ, το οποίο χρηματοδοτήθηκε από το πρόγραμμα Sherpa της ΕΕ, κρατά μόνο λίγα λεπτά και σας δίνει μια εξαιρετική εικόνα για το τι πληροφορίες μπορεί να «μαρτυρήσει» απλά και μόνο το πρόσωπό σας – το οποίο ξεκλειδώνει το τελευταίο διάστημα το κινητό σας– για εσάς. 

Παν μέτρον άριστον

Όσο για το τι αλλαγές συντελούνται στην ανθρώπινη συμπεριφορά αλλά και στην κοινωνία αν η υπόθεση γίνει βεβαιότητα, μας τις ανέλυσαν συνοπτικά ο κ. Νίκος Νικολακάκης, ο οποίος ασκεί το επάγγελμα του ψυχοθεραπευτή τα τελευταία 25 χρόνια, είναι αντιπρόεδρος της Εταιρείας Ψυχοκοινωνικής Αντιμετώπισης αλλά και ψυχολόγος του συνόλου των εργαζομένων της εταιρείας ΠΕΤΡΟΓΚΑΖ και η κυρία Ευαγγελία Τσαπατσάρη, Κοινωνιολόγος-Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας και Πρόεδρος Συλλόγου Ελλήνων Κοινωνιολόγων.

«Οι άνθρωποι για να ζουν ως ελεύθερα και ολοκληρωμένα ανθρώπινα όντα έχουν ανάγκη από χώρους στους οποίους δημοσιεύουν οικειοθελώς πληροφορίες για τον εαυτό μας αλλά κι από χώρους όπου μπορούν να εκφραστούν προστατευμένοι από τα επικριτικά βλέμματα των άλλων. Σε οποιοδήποτε περιβάλλον γνωρίζουμε πως μας παρακολουθούν και μας βαθμολογούν το φάσμα των συμπεριφορών που υιοθετούμε μειώνεται δραματικά και η συμπεριφορά μας γίνεται πολύ πιο συμβατική και πειθήνια, γεγονός που αποδεικνύουν δεκάδες ψυχολογικές μελέτες. Το συναίσθημα της ντροπής και η επιθυμία να την αποφύγουμε μπορεί να γίνει τόσο ισχυρό αντικίνητρο που εν τέλει οι επιλογές μας να διαμορφώνονται όχι μόνο από τις επιθυμίες μας, αλλά από τις προσδοκίες των άλλων και τις επιταγές της κοινωνίας» μας εξηγεί η κα Τσαπατσάρη. 

Κάπως έτσι, όπως προσθέτει, «μεταφερόμαστε σε μια κοινωνία που τρέφει την υποκρισία, την ψεύτικη εικόνα εαυτού, τη συμμόρφωση, την υπακοή και την υποταγή, καθώς επίσης και τον κοινωνικό αποκλεισμό, με τα άτομα να τείνουν σε συμπεριφορές απομόνωσης και θλίψης. Συναινώντας σε μια κοινωνία όπου τα πάντα βαθμολογούνται, συναινούμε στον ζωτικό περιορισμό του πεδίου της ανθρώπινης ελευθερίας, και πολλές φορές χωρίς να το συνειδητοποιούμε καν». 

«Η ανάπτυξη της τεχνολογίας μέσα σε μια δεκαετία δημιούργησε μια εντελώς διαφορετική κουλτούρα και μια ολόκληρη γενιά ανθρώπων που είναι ιδιαίτερα δραστήριοι στα social media και δεν ενοχλούνται με την συνθήκη του ότι άγνωστοι έχουν πρόσβαση σε χαρακτηριστικά και δεδομένα τους. Την ίδια στιγμή επικρατεί η αντίληψη ότι όλα μπορούν να αντικατασταθούν εύκολα, άμεσα κι αποτελεσματικά μέσω του πατήματος ενός πλήκτρου, κάτι που αλλοιώνει τη ρεαλιστική βάση των ανθρωπίνων σχέσεων. Κι όλο αυτό την ώρα που το βασικό χαρακτηριστικό της φύσης των ανθρώπων είναι η σχέση τους με τους άλλους. Τo social cooling λοιπόν δεν είναι τίποτα άλλο από την εξέλιξη αυτής της αλλοιωμένης προσέγγισης, ένα επόμενο σκαλοπάτι μιας ήδη υπάρχουσας δύσκολης συνθήκης» αναφέρει από πλευράς του ο κ. Νικολακάκης. 

«Με δεδομένο ότι τα πάντα βαθμολογούνται θα μπορούσαμε να νιώσουμε πίεση. Δεδομένης δε της ανάγκης μας να αρέσουμε ή να ταυτιζόμαστε με το σύνολο, η συμπεριφορά μας θα μπορούσε να αλλοιωθεί, οδηγώντας μας είτε στην υπερέκθεση είτε στην απομόνωση, είτε στην κατάργηση της αυτολογοκρισίας είτε στην υπερδιόγκωσή της. Κατά συνέπεια, η συνεχής βαθμολόγησή μας μπορεί να μας οδηγήσει είτε σε μια πιο κομφορμιστική συμπεριφορά είτε στην αντίπερα όχθη, στο να κάνουμε δηλαδή αντισυμβατικές ακρότητες. Και στις δύο περιπτώσεις χάνεται η έννοια του μέτρου και ο άνθρωπος ωθείται σε μια συνθήκη με ιδιαίτερα ναρκισσιστικό περιεχόμενο που δεν τον βοηθά να αντιληφθεί τις πραγματικές του δεξιότητες. 

Τώρα όλο αυτό θα μπορούσε να σημάνει ένα ζοφερό μέλλον, με μεγάλες ελλείψεις ελευθεριών και δημοκρατικών διαδικασιών, θα μπορούσε όμως κι όχι. Δεν πρέπει να παραγνωρίζουμε ότι η τεχνολογία είναι κατάκτηση, έχει να μας συστήσει καταπληκτικά επιτεύγματα σε όλους τους τομείς. Πρέπει λοιπόν να αναλογιστούμε απλά πώς θα την χρησιμοποιήσουμε ώστε να μην γίνει και κατάρα μαζί. Πάλι δηλαδή καταλήγουμε στο γνωστό συμπέρασμα ότι τα πάντα είναι θέμα χρήσης. 

Αν τα δεδομένα είναι το νέο πετρέλαιο το social cooling είναι το νέο global warming

Πανομοιότυπο και καθόλου απαισιόδοξο είναι και το σκεπτικό του Schep. Υπό αυτό πρίσμα μάλιστα, όπως μας εξηγεί, αποφάσισε να παρομοιάσει τα δεδομένα όχι με τον χρυσό αλλά με το πετρέλαιο, συγκρίνοντας κατ επέκταση το social cooling με το global warming (υπερθέρμανση του πλανήτη). 

«Υπάρχουν πολλές ομοιότητες μεταξύ των δύο αυτών προβλημάτων. Και τα δύο προκύπτουν από καταστάσεις και προϊόντα που διευκολύνουν την ζωή του ανθρώπου, και άρα είναι δύσκολο να καταργηθούν. Επίσης η επίλυσή τους απαιτεί την ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης, των πολιτικών, των ρυθμιστικών αρχών, των επιχειρήσεων. Τόσο το ένα όσο και το άλλο είναι προβλήματα που δεν γίνονται άμεσα ορατά – θυμηθείτε το «plastic fantastic» της δεκαετίας του ‘50 που τώρα συνειδητοποιούμε πόσο μας κοστίζει. Τελευταία και βασική ομοιότητα είναι ότι υπάρχει λύση. Επέλεξα αυτή την παραβολή για να μην αντιληφθούμε το πρόβλημα ως μονόδρομο, αλλά να συνειδητοποιήσουμε ότι υπάρχουν τρόποι διαφυγής από αυτό, μέσα από την νομοθετική ρύθμιση της ιδιωτικότητάς μας. «Τίποτα δεν είναι αναπόφευκτο, η τεχνολογία είναι τρόπος σκέψης και πρέπει να αποφασίσουμε πώς και πόσο θα μας επηρεάσει».

Σύμφωνα με τον ίδιο, το πρώτο βήμα έχει ήδη γίνει με τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων (GDPR). Ωστόσο χρειαζόμαστε πολλά «GDPR» τα επόμενα χρόνια για να φτάσουμε στη λύση του προβλήματος, κάτι που θα γίνει αν όλο και περισσότεροι άνθρωποι ευαισθητοποιηθούν. To θετικό είναι ότι ο διάλογος έχει αυξηθεί. Δημιούργησα το website socialcooling.com το 2016. Μόλις τον προηγούμενο μήνα όμως το thread social cooling έγινε το 37ο πιο πολυσυζητημένο θέμα στο γνωστό φόρουμ της Silicon Valley HackersNews, έχοντας μέχρι στιγμής 1.000 και πλέον σχόλια από αναγνώστες. 

Δυστυχώς βέβαια ο επιχειρηματικός κόσμος είναι ακόμα πίσω όπως επισημαίνει ο Schep. «Πολύ θα ήθελα να πω ότι ο σκληρός επιχειρηματικός πυρήνας έχει ταρακουνηθεί, αλλά δεν είναι αλήθεια. Δεν είναι τόσο προσοδοφόρα αυτή η λογική ακόμα, ωστόσο εκτιμώ ότι η ιδιωτικότητα αποτελεί ένα niche market και θα γίνει μεγάλη αγορά στο μέλλον».

Όσο για το πότε εκτιμά ότι να γίνει αυτό, ο Schep απαντά εμφατικά «όταν οι άνθρωποι ξεκινήσουν να εκτιμούν την ιδιωτικότητά τους». Αν κάνοντας το τεστ του How Normal Am I συναινέσατε στους όρους χρήσης αφού τους διαβάσατε είστε σε καλό δρόμο, όπως μας λέει.

The post Social Cooling: Οδεύουμε άραγε σε μια πιο ψυχρή κι ανελεύθερη κοινωνία; appeared first on 2045.gr.