Βραζιλία, 29 Ιουνίου 2014. Το Μεξικό και η Ολλανδία αναμετρώνται για τη φάση των 16 του Παγκοσμίου Κυπέλλου. Η θερμοκρασία στο επίπεδο του αγωνιστικού χώρου του Εστάδιο Καστελάο στη Φορταλέζα είναι 39 βαθμοί Κελσίου κι έπειτα από 30 λεπτά αγώνα, οι ποδοσφαιριστές των δύο ομάδων μοιάζουν εξαντλημένοι και αφυδατωμένοι. Είναι η στιγμή που ο Πορτογάλος διαιτητής Πέδρο Προένσα, αντιλαμβανόμενος το μαρτύριό τους, θα σφυρίξει και θα διακόψει το ματς προκειμένου οι παίκτες να πάρουν μερικές ανάσες και να δροσιστούν εν όψει της δύσκολης συνέχειας.  

Κάπως έτσι, το πρώτο επίσημο cooling break στην ιστορία του ποδοσφαίρου μετατράπηκε από προαιρετική πρόβλεψη στον επικαιροποιημένο κανονισμό της FIFA, σε γεγονός συντελεσμένο και ανεπίστρεπτο. 

Οι εικόνες των Ολλανδών και των Μεξικανών που για τα επόμενα τρία λεπτά άδειαζαν πάνω τους μπουκάλια με παγωμένα νερά και τυλίγονταν με κρύες κομπρέσες μεταδόθηκαν σε ζωντανή σύνδεση στις περισσότερες χώρες του πλανήτη και μετέδωσαν ένα δυσοίωνο μήνυμα: η κλιματική αλλαγή είχε εισβάλει οριστικά και αμετάκλητα στα ποδοσφαιρικά γήπεδα και άλλαζε ήδη τη φυσιογνωμία του αθλήματος. 

Η αφόρητη ζέστη είχε κλέψει τρία λεπτά δράσης από τους ποδοσφαιριστές και τους φιλάθλους (θα έκλεβε άλλα τρία στο δεύτερο ημίχρονο) και -αδιανόητο μέχρι τότε- είχε διακόψει τη ροή ενός νοκ άουτ αγώνα για το παγκόσμιο Κύπελλο. Το ποδόσφαιρο χρωστάει το 80% του μύθου του και τα οκτώ από τα δέκα κορυφαία highlights του στην αδιάλειπτη ροή του. Στους παίκτες που δεν σταμάτησαν να παίζουν ακόμα κι όταν μάτωσαν τα κεφάλια τους ή έσπασαν τα δόντια τους, στα γκολ που μπήκαν επειδή ο αέρας άλλαξε την πορεία της μπάλας ή επειδή το χιόνι που έπεφτε περιόριζε την ορατότητα του τερματοφύλακα, στα άλλα γκολ που μπήκαν με το χέρι επειδή ο διαιτητής δεν διέκοψε τη φάση στο ξεκίνημά της. 

Στο μυαλό όλων το ποδόσφαιρο είναι ένα παιχνίδι παντός τερέν και παντός καιρού. Αυτός ο καθολικός και την ίδια στιγμή αφαιρετικός χαρακτήρας του ήταν που το βοήθησε να διαδοθεί σε όλα τα μήκη και πλάτη της Γης. Εκείνο το μεσημέρι της 29ης Ιουνίου του 2014, όμως, έγινε ξεκάθαρο ότι ο καιρός είχε πλέον αλλάξει τόσο δραματικά, που το δημοφιλέστερο άθλημα του κόσμου έπρεπε να αλλάξει μαζί του αν ήθελε να επιβιώσει. Όπως αποδείχθηκε, τα cooling breaks που τότε δημιούργησαν τόση αίσθηση, ήταν μια απειροελάχιστη αλλαγή. Μια πρώτη και πολύ πρόχειρη αμυντική κίνηση απέναντι σε έναν αντίπαλο που προέλαυνε ανεμπόδιστος. Σήμερα έχουν πια ενταχθεί στην κανονικότητα των αγώνων, δεν ξενίζουν κανέναν. 

Σήμερα επίσης, οκτώ χρόνια μετά από εκείνο το σφύριγμα του Προένσα, ο κόσμος του ποδοσφαίρου έχει κατανοήσει ότι ο αγώνας για το κλίμα δεν θα κερδηθεί με πρόχειρες λύσεις ούτε παίζοντας άμυνα. Ήδη, πολλοί ποδοσφαιρικοί σύλλογοι αναλαμβάνουν σημαντικές πρωτοβουλίες για τη μείωση του οικολογικού τους αποτυπώματος. Αρκετοί φορείς του αθλήματος διοργανώνουν ενημερωτικές εκστρατείες για τους φιλάθλους και αναπτύσσουν σχετικές δράσεις σε επίπεδο τοπικών κοινοτήτων.

Η κεντρική διοίκηση του ποδοσφαίρου, όμως, η FIFA, η UEFA και οι ισχυρές εθνικές Ομοσπονδίες, λειτουργούν όπως όλοι οι κρατικοί και διακρατικοί θεσμοί: με βάση το οικονομικό συμφέρον και τις αναγκαιότητες της πολιτικής τους επιβίωσης. Ανακοινώνουν σχέδια, υπογράφουν συμφωνίες, συνυπογράφουν διεθνείς συνθήκες, αλλά στην πράξη αναβάλλουν οτιδήποτε θα μπορούσε να αποτελέσει την αρχή μιας συγκροτημένης αντεπίθεσης στο μέτωπο της κλιματικής αλλαγής. 

Η επικρατούσα λογική είναι ότι τα χρήματα είναι πολλά, τα συμφέροντα είναι μεγάλα και τα χορηγικά συμβόλαια είναι δεσμευτικά, οπότε -για να χρησιμοποιήσουμε έναν ταιριαστό ποδοσφαιρικό όρο- όσο μας παίρνει κάνουμε καθυστερήσεις. Το πρόβλημα, βέβαια, με την κλιματική κρίση είναι ότι δεν πρόκειται να μας χαρίσει παράταση. 

Ένα παγόβουνο στην έρημο

Για τον ιστορικό του μέλλοντος, η 2/12/2010 θα χρησιμεύσει ως ποδοσφαιρικό «666». Είναι η ημερομηνία στην οποία θα εντοπιστεί η συμβολική Αρχή του Κακού και θα αναφέρεται ως Μέρα της Κρίσης για τα περισσότερα από τα δεινά που θα πλήξουν σε βάθος χρόνου το άθλημα. Αυτό, γιατί η Πέμπτη 2 Δεκεμβρίου του 2010 ήταν η μέρα που ο Σεπ Μπλάτερ, πρόεδρος ακόμα τότε της FIFA, της Παγκόσμιας Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας, ανακοίνωσε ότι η ευθύνη της διοργάνωσης του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 2022 θα ανατεθεί στο Κατάρ. 

Εδώ και κάποια χρόνια ο Μπλάτερ δεν είναι πλέον πρόεδρος της FIFA. Ξηλώθηκε μαζί με τους περισσότερους αξιωματούχους του εξαιτίας αυτής της υπόθεσης και για κάποιες ακόμα ηχηρές περιπτώσεις διαφθοράς που ήρθαν στο φως μετά από έρευνες στις οποίες συμμετείχε ακόμα και το FBI. Κάποια μέλη της διοίκησής του βρίσκονται στη φυλακή, κάποιοι άλλοι αυτοκτόνησαν από τύψεις ή για να γλιτώσουν τον εξευτελισμό των δικαστηρίων, οι υπόλοιποι παρακολουθούν -ατιμασμένοι και από τα σπίτια τους πλέον- τα απόνερα που ξερνάει μέχρι σήμερα εκείνη η ανάθεση, η πιο αμαρτωλή στην ιστορία του ποδοσφαίρου. Γιατί είναι πια γνωστό ότι το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2022 θα διεξαχθεί στη σκιά μιας αδιανόητης τραγωδίας: τουλάχιστον 6.500 μετανάστες εργάτες πέθαναν από αφυδάτωση, από εξάντληση ή από επιδημίες στα εργοτάξια των γηπέδων που χτίστηκαν για να φιλοξενήσουν τη διοργάνωση. 

Στα μάτια κάθε λογικού ανθρώπου το Κατάρ δεν είχε κανένα έρεισμα και κανένα δικαίωμα να διοργανώσει Παγκόσμιο Κύπελλο. Τουλάχιστον όχι μόνο του. Είναι ένα υπερβολικά μικρό κράτος, χωρίς καμία ποδοσφαιρική κουλτούρα, με τραγικές επιδόσεις στον τομέα της προστασίας του σεβασμού και της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και -κυρίως σε ό,τι αφορά το κλίμα- βρίσκεται σε ένα σημείο της Γης όπου οι θερμοκρασίες τα καλοκαίρια υπερβαίνουν τους 45 βαθμούς Κελσίου. Είναι, δηλαδή, εντελώς ακατάλληλες για ποδόσφαιρο. 

Το Κατάρ απλώς εξαγόρασε τη διοργάνωση, με πετροδόλαρα και βρώμικο lobbying, αλλά και με υποσχέσεις τις οποίες στην πορεία αθέτησε. Μεταξύ άλλων, στο φάκελο της υποψηφιότητας του Κατάρ υπήρχε δέσμευση για τη δημιουργία κλιματιστικών συστημάτων που θα διατηρούσαν σταθερή θερμοκρασία 23 βαθμών Κελσίου στους αγωνιστικούς χώρους και στις κερκίδες των γηπέδων, στις fan zones και στους δρόμους(!) που θα διέσχιζαν οι φίλαθλοι για να φτάσουν σ’ αυτές. Μια σκέψη για να επιτευχθούν όλα αυτά ήταν η δημιουργία τεχνητών «σύννεφων» – τεράστιων δηλαδή κλιματιστικών επιφανειών που θα αιωρούνταν πάνω από τα γήπεδα και τους δρόμους για να σκιάζουν και να δροσίζουν τις επιφάνειες που βρίσκονται από κάτω τους. Φυσικά, τίποτα απ’ όλα αυτά δεν θα συμβεί. Το Μουντιάλ του Κατάρ θα γίνει Χειμώνα, από τα μέσα του Νοέμβρη ως τα μέσα του Δεκέμβρη του 2022, αναστατώνοντας όλα τα πρωταθλήματα και τα προγράμματα του πλανήτη. 

Η απόφαση για την αλλαγή του διαστήματος διεξαγωγής της διοργάνωσης πάρθηκε το 2015, όταν δηλαδή υπήρχε ακόμα χρόνος να ανατεθεί σε κάποιες άλλες χώρες, αλλά κανείς δεν τόλμησε να πάρει πάνω του το κόστος μιας τέτοιας κίνησης. Σε σχέση με το κλίμα και τα οικοσυστήματα του Περσικού Κόλπου εννοείται ότι ήταν μια σωστή απόφαση, αλλά εξέθεσε ακόμα περισσότερο τις εξαγγελίες του 2010, οι οποίες σήμερα πλέον μοιάζουν σαν απολιθωμένα μνημεία της ανθρώπινης έπαρσης και ματαιοδοξίας. Με τα τωρινά δεδομένα μοιάζει αδιανόητο, αλλά μόλις 12 χρόνια νωρίτερα, η ανθρωπότητα ονειρευόταν ότι θα παγώσει για έναν ολόκληρο μήνα την έρημο και κομπορρημονούσε για τις βίαιες περιβαλλοντικές παρεμβάσεις και για τις ασύλληπτες ποσότητες ενέργειας που προϋπέθετε αυτό το παράλογο σχέδιο. 

Σε επίπεδο προθέσεων και διατυπώσεων, η FIFA έχει αλλάξει εντελώς πλεύση την τελευταία πενταετία. Συμμετείχε ενεργά στην COP26, την Παγκόσμια Σύνοδο του ΟΗΕ για την κλιματική αλλαγή και συνυπέγραψε τους στόχους που τέθηκαν στη Γλασκώβη για μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίων στους διεθνείς αγώνες κατά 50% ως το 2030 και για μηδενισμό τους ως το 2040. Νωρίτερα, ο Τζιάνι Ινφαντίνο, ο νέος πρόεδρος που διαδέχτηκε τον Σεπ Μπλάτερ το 2016, είχε φροντίσει ώστε η Παγκόσμια Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία να γίνει ο πρώτος διεθνής αθλητικός οργανισμός που δήλωσε συμμετοχή στην εκστρατεία «UNFCCC Climate Neutral Now», αναλαμβάνοντας τη δέσμευση να μετρήσει, να μειώσει και να αντισταθμίσει τις εκπομπές αερίων που σχετίζονται με τα Παγκόσμια Κύπελλα.

Στην ίδια γραμμή, θεωρητικά πάντα, κινείται και η UEFA, η Ευρωπαϊκή Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία. Συμμετέχει ενεργά και με ενθουσιασμό και με πολύ καλές ιδέες σε όλες τις διασκέψεις για το κλίμα. Τον περασμένο Οκτώβριο, για παράδειγμα, συνυπέγραψε την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και σε συνεργασία με την Κομισιόν έβγαλε στον αέρα την εξαιρετική καμπάνια «The World’s Best Trick», με στόχο την εξοικονόμηση ενέργειας από τα νοικοκυριά της Γηραιάς Ηπείρου. 

Ταυτόχρονα, βέβαια, η ίδια UEFA, το καλοκαίρι του 2021 διοργάνωσε το Πανευρωπαϊκό Πρωτάθλημα ποδοσφαίρου σε 11 διαφορετικές πόλεις της Ευρώπης και λίγες εβδομάδες αργότερα εισήγαγε στο αγωνιστικό της καλεντάρι μια ολοκαίνουρια διοργάνωση, το Europa Conference League. Το οικολογικό κόστος αυτών των δύο διοργανώσεων είναι -πρακτικά- ανυπολόγιστο. Αρκεί να σκεφτεί κάποιος ότι στο Euro υπήρχαν ομάδες που έπρεπε να ταξιδέψουν από τη Σεβίλλη ως την Μπακού (4.776 χιλιόμετρα) και πίσω προκειμένου να ανταποκριθούν στις αγωνιστικές τους υποχρεώσεις. Ο Covid δεν επέτρεψε σε πάρα πολλούς φιλάθλους να τις ακολουθήσουν, αλλά αυτό ήταν κάτι εντελώς συγκυριακό. Η σύγχρονη, αναβαθμισμένη και ευαισθητοποιημένη UEFA δεν το γνώριζε όταν επέλεγε να διοργανώσει ένα τουρνουά που θα απαιτούσε πολλαπλάσια αεροπορικά ταξίδια (και αντίστοιχους εξωφρενικούς ρύπους και εκπομπές αερίων θερμοκηπίων) για όλους. 

Για το οικολογικό ίχνος του Euro 2020 υπάρχουν ήδη κάποιες αποτιμήσεις, όπως αυτή που επιχείρησε το BBC, ενώ για την παρθενική European Conference League θα έχουμε μια πρώτη εικόνα το Μάιο, όταν ολοκληρωθεί. Το σίγουρο είναι ότι αυξάνει κατά 20% τον ετήσιο αριθμό των αγώνων της UEFA. Μόνο για τη φάση των Ομίλων (χωρίς να υπολογίζουμε δηλαδή τους προκριματικούς αγώνες που προηγήθηκαν και αυτούς που έπονται), έγιναν 96 ματς. Στο 85% αυτών των αγώνων, οι ομάδες χρειάστηκε να ταξιδέψουν με αεροπλάνο, καθώς η απόσταση που χώριζε τις έδρες τους ήταν μεγαλύτερη των 1000 χιλιομέτρων. Κατά μέσο όρο, κάθε ομάδα που συμμετείχε στην παρθενική φάση Ομίλων της ECL κάλυψε στον αέρα αποστάσεις 5.578 χιλιομέτρων. Η Καϊράτ από το Καζακστάν ταξίδεψε 11.348 χιλιόμετρα. 

Και για τις δύο αυτές διοργανώσεις η UEFA υποτίθεται ότι είχε προβλέψει αντισταθμιστικές δράσεις. Τοποθέτησε, για παράδειγμα, κάδους ανακύκλωσης στα γήπεδα και πριμοδότησε τους φιλάθλους που επέλεξαν να πάνε στο γήπεδο με μαζικά μέσα μεταφοράς. Αυτά, βέβαια, δεν αντισταθμίζουν ούτε το 5% του συνολικού οικολογικού κόστους των τουρνουά. Πολύ συνειδητά δηλαδή -και παρά τους παιάνες και τις υποκριτικές μεγαλοστομίες- η ηγεσία του παγκοσμίου ποδοσφαίρου συνεχίζει να οδηγεί το άθλημα προς το παγόβουνο.

“Τα λεφτά μπορεί να έρχονται και οι αριθμοί να ευδοκιμούν, αλλά αν δεν υπάρξει κάποια θεαματική αλλαγή πλεύσης, η πρόσκρουση και το ναυάγιο μοιάζουν αναπόφευκτα.” 

Γυρίζει το ματς;  

Μέχρι πρόσφατα μπορούσαμε να κάνουμε μόνο εκτιμήσεις και εικασίες για το πώς η κλιματική κρίση θα επηρεάσει τις μεγάλες αθλητικές διοργανώσεις, αλλά και τις δομές των αθλημάτων όπως το ποδόσφαιρο. Σήμερα πλέον έχουμε στα χέρια μας και επιστημονικές μελέτες. Ξέρουμε, για παράδειγμα, ότι η άνοδος της θερμοκρασίας, θα καταστήσει μερικώς ή παντελώς άχρηστα 23 αγγλικά ποδοσφαιρικά γήπεδα μέχρι το 2050. Μέσα στα επόμενα 25 χρόνια, δηλαδή, το 1/4 των επαγγελματικών ομάδων της χώρας που γέννησε το ποδόσφαιρο θα μείνουν άστεγες. 

Μεταξύ των γηπέδων που αναμένεται να αχρηστευτούν από τις πλημμύρες που θα πλήξουν τη Βρετανία τις επόμενες δεκαετίες είναι το ιστορικό Στάμφορντ Μπριτζ της Τσέλσι, το Σεντ Μέρις της Σαουθάμπτον αλλά και το καινούριο γήπεδο της Γουέστ Χαμ (χτίστηκε για τους Ολυμπιακούς του Λονδίνου, το 2012). Στη Γερμανία, η άνοδος της στάθμης του ποταμού Βέζερ απειλεί το γήπεδο της Βέρντερ Βρέμης, ενώ στη Γαλλία το γήπεδο της Μπορντό (καινούριο επίσης, εγκαινιάστηκε το 2015) θα βουλιάζει κάθε χρόνο στα νερά του καναλιού της Γκαρόμ. 

Θα μπορούσε να σχολιάσει κάποιος ότι η καταστροφή μερικών ποδοσφαιρικών γηπέδων από φυσικά φαινόμενα αποτελεί στην πραγματικότητα ένα είδος συμπαντικής εκδίκησης και καρμικής δικαιοσύνης. Στη μεγάλη τους πλειοψηφία, οι «ναοί του ποδοσφαίρου» είναι τσιμεντένιες κατασκευές φαραωνικών διαστάσεων που απαιτούν τεράστιες ποσότητες ενέργειας τις μέρες που φιλοξενούν κάποιον αγώνα και εξίσου μεγάλες ποσότητες νερού και χημικών φαρμάκων για τη συντήρηση του χλοοτάπητα όλες τις υπόλοιπες μέρες. Είναι σίγουρο ότι τα τοπικά οικοσυστήματα θα ζούσαν πολύ καλύτερα χωρίς γήπεδα ανάμεσά τους. 

Η περιβαλλοντική επανάσταση του ποδοσφαίρου, όμως, από τα γήπεδα θα ξεκινήσει. Μια ιδέα για το πώς μπορεί να συμβεί αυτό την πήραμε πριν από μερικούς μήνες, στις 19 Σεπτεμβρίου του 2021 (κι αυτή είναι μια ημερομηνία που θα χρησιμεύσει στον ιστορικό του μέλλοντος). Η Τότεναμ και η Τσέλσι συναντήθηκαν για την πέμπτη αγωνιστική της Πρέμιερ Λιγκ, αποφασισμένες να χαρίσουν στον κόσμο ένα λονδρέζικο ντέρμπι με μηδενικό αποτύπωμα άνθρακα. Το Game Zero διοργανώθηκε από την Πρέμιερ Λιγκ σε συνεργασία με την COP26 και το δίκτυο Sky Sports και σύμφωνα με την αναλυτική έκθεση που δημοσιεύθηκε τον Δεκέμβρη, πέτυχε τον στόχο του. Οι παίκτες των δύο ομάδων έφτασαν στο γήπεδο της Τότεναμ με πούλμαν που έκαιγαν βιοκαύσιμα, ενώ οι φίλαθλοι μετακινήθηκαν με τα πόδια, με το μετρό (οι διαδρομές προς το γήπεδο ήταν δωρεάν) και με ποδήλατα. Τα πάρκινγκ του γηπέδου ήταν ανοιχτά μόνο για ηλεκτρικά και υβριδικά αυτοκίνητα. Όλοι -παίκτες και φίλαθλοι- ήπιαν κι έφαγαν κατά την παραμονή τους στις εγκαταστάσεις του γηπέδου από χάρτινες ή ανακυκλώσιμες συσκευασίες, ενώ οι καντίνες και τα εστιατόρια του Tottenham Hotspur Stadium σέρβιραν μόνο plant based βιολογικά τρόφιμα, που είχαν παρασκευαστεί με υλικά τοπικής και βιώσιμης προέλευσης. Οι κουζίνες, οι προβολείς και τα θερμαντικά σώματα του γηπέδου τροφοδοτήθηκαν με 100% ανανεώσιμη ενέργεια, ενώ έτσι κι αλλιώς, στις τουαλέτες των αθλητών και των επισκεπτών είναι τοποθετημένα συστήματα απορρόφησης που δεν χρησιμοποιούν νερό. 

Όλα αυτά, βέβαια, μπόρεσαν να συμβούν επειδή το ολοκαίνουριο, state of the art και πανάκριβο γήπεδο της Τότεναμ (κόστισε περισσότερα από ένα δισεκατομμύριο λίρες) σχεδιάστηκε και κατασκευάστηκε με γνώμονα τη βιωσιμότητα και την ενεργειακή αυτονομία. Δεν είναι τυχαίο ότι από το 2019 που παραδόθηκε για χρήση έχει σαρώσει όλα αρχιτεκτονικά βραβεία (βρετανικά και διεθνή) και έχει καταστήσει την Τότεναμ πρωταθλήτρια της Green League – το «Πράσινο Πρωτάθλημα» είναι μια βαθμολογία που δημιουργήθηκε από την Πρέμιερ Λιγκ σε συνεργασία με τον ΟΗΕ κατατάσσει τις αγγλικές ομάδες με βάση τις επιδόσεις τους στην ανακύκλωση, στη χρήση καθαρής και ανανεώσιμης ενέργειας, τη διαχείριση των απορριμμάτων κλπ. 

Η «πράσινη» αντίληψη στην κατασκευή των ποδοσφαιρικών γηπέδων είναι μονόδρομος κι αυτό έχει -ευτυχώς- γίνει αντιληπτό από τους συλλόγους και τους φιλάθλους, τους πραγματικούς πυρήνες του αθλήματος. Και είναι πραγματικά παρήγορη η διαπίστωση ότι όλο και περισσότερες ομάδες, σε διάφορα μέρη του κόσμου, επενδύουν σε βιώσιμες εγκαταστάσεις για τις δραστηριότητές τους. Το νέο γήπεδο της Μίλαν και της Ίντερ που θα αντικαταστήσει το εμβληματικό Σαν Σίρο θα έχει μικρότερη χωρητικότητα, αλλά θα εξασφαλίσει στη μητροπολιτική περιφέρεια του Μιλάνου 55.000 τετραγωνικά μέτρα πρασίνου. H Allianz Riviera, η καινούρια έδρα της Νις, έγινε το πρώτο απολύτως φιλικό προς το περιβάλλον γήπεδο της ευρωπαϊκής ηπείρου. Εκμεταλλεύεται πλήρως τη γεωγραφία και τις καιρικές συνθήκες της γαλλικής ριβιέρας, αντλώντας ενέργεια από ανεμογεννήτριες και φωτοβολταϊκά πάνελ, ενώ η συντήρηση του χλοοτάπητα και η υδροδότηση των εγκαταστάσεών του γίνεται αποκλειστικά με χρήση βρόχινου νερού. Γενικά, στην Ευρώπη, τα μεγάλα γήπεδα πρασινίζουν. Ο Άγιαξ αντικατέστησε όλα τα καθίσματα του έτσι κι αλλιώς eco-friendly Amsterdam Arena με νέα, που είναι κατασκευασμένα από ανακυκλωμένα υλικά, ενώ το γήπεδο της Ντόρτμουντ λειτουργεί εδώ και κάποια χρόνια αποκλειστικά με «πράσινη» ενέργεια. 

Εκτός Ευρώπης, το ποδόσφαιρο λειτουργεί με ακόμα περισσότερη επινοητικότητα και εξωστρέφεια. Το Καοσιούνγκ, το «Παγκόσμιο Στάδιο» της Ταϊπέι κατασκευάστηκε το 2009 σχεδόν ολοκληρωτικά από βιώσιμα υλικά και καλύφθηκε από 9.000 φωτοβολταϊκά πάνελ μεγάλων διαστάσεων. Τις (πολλές) μέρες που δεν φιλοξενεί αγώνες της εθνικής ομάδας, παράγει ενέργεια, η οποία αξιοποιείται από την κυβέρνηση της Ταϊβάν (περισσότερες από 1.5 εκατομμύρια KWh ετησίως). Στο Μπέλο Οριζόντε της Βραζιλίας, η ηλιακή οροφή του σταδίου Μινεϊράο τροφοδοτεί με ρεύμα 1.000 γειτονικά νοικοκυριά που ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας. 

Αν θα έπρεπε αυτήν τη στιγμή να ανακηρύξουμε την πρωταθλήτρια της πράσινης ανάπτυξης στον κόσμο του ποδοσφαίρου, το βραβείο θα το έπαιρνε χωρίς αντίπαλο η ταπεινή και την ίδια στιγμή πολύ φωτεινή Φόρεστ Γκριν. Η ομάδα που φέτος πρωταγωνιστεί στη League 2 (είναι η τέταρτη κατηγορία του Αγγλικού ποδοσφαίρου) έχει ήδη αναγνωριστεί από τη FIFA και τον ΟΗΕ ως ο πρώτος επαγγελματικός σύλλογος στον κόσμο με ουδέτερο αποτύπωμα άνθρακα. Εδρεύει στο Νέιλσουορθ, μια κωμόπολη που βρίσκεται σε απόσταση 25 μιλίων από το Μπρίστολ, αγωνίζεται στις τοπικές κατηγορίες από το 19ο αιώνα και από το 2010 δείχνει τον δρόμο για ένα βιώσιμο μέλλον. Η Φόρεστ Γκριν χρησιμοποιεί για τις μετακινήσεις της ένα ηλεκτρικό πούλμαν. Μέχρι πρόσφατα φορούσε φανέλες και σορτσάκια κατασκευασμένα από ίνες μπαμπού, το οποίο χρειάζεται πολύ λιγότερο νερό για να αναπτυχθεί σε σχέση με το βαμβάκι. Φέτος τις αντικατέστησε με εμφανίσεις από ανακυκλωμένα υπολείμματα κόκκων καφέ που απορρίπτουν οι επιχειρήσεις εστίασης της περιοχής. Όλοι οι παίκτες και οι προπονητές της ομάδας είναι βίγκαν -ο βιγκανισμός είναι προϋπόθεση για να γίνεις μέλος της Φόρεστ Γκριν- ενώ και στο γήπεδό της σερβίρονται μόνο plant based και raw εδέσματα, που δεν απαιτούν υψηλή κατανάλωση ενέργειας για το μαγείρεμά τους. Το σημαντικότερο: οι ιδιοκτήτες της ομάδας ανέθεσαν στο αρχιτεκτονικό γραφείο της εκλιπούσας Ζάχα Χαντίντ την κατασκευή ενός νέου γηπέδου που αναμένεται να αποτελέσει σημείο αναφοράς για τα αρχιτεκτονήματα μεγάλου μεγέθους στο μέλλον. Για την ανέγερσή του θα χρησιμοποιηθεί αποκλειστικά και μόνο βιώσιμη ξυλεία, ενώ ο αγωνιστικός χώρος του θα καλύπτεται από τον πρώτο βιολογικό χλοοτάπητα στον πλανήτη (θα συντηρείται χωρίς χημικά λιπάσματα και χωρίς τη χρήση γεωργικών μηχανημάτων). Στον περιβάλλοντα χώρο του Eco Park θα φυτευτούν 500 δέντρα και μια περίμετρος δύο χιλιομέτρων θα καλυφθεί από χαμηλή βλάστηση. Έξω από αυτήν, θα αναπτυχθεί δρυμός για τη φιλοξενία και προστασία της άγριας ζωής της περιοχής. 

Προφανώς και δεν είναι εύκολο για όλες τις ομάδες να κάνουν αυτό που κάνει η Φόρεστ Γκριν. Και είναι ουτοπικό να περιμένουμε από τη FIFA και την UEFA να κάνουν κινήσεις απο-εμπορευματικοποίησης του ποδοσφαιρικού προϊόντος που διαχειρίζονται. Αυτό που πρέπει να γίνει κοινή συνείδηση σε όλους, όμως, είναι ότι ο αγώνας που έχει ήδη ξεκινήσει θα κρίνει την επιβίωση του προϊόντος αυτού καθαυτού. Και ότι στην ουσία του δεν είναι ένας αγώνας ενάντια στην κλιματική αλλαγή, αλλά ένας αγώνας για το κλίμα. Ένα κρίσιμο ματς στο οποίο δεν υπάρχουν αντίπαλοι. Ή θα βγούμε όλοι μαζί κερδισμένοι -με πρώτον και καλύτερο τον πλανήτη που μας φιλοξενεί- ή θα χάσουμε (κυριολεκτικά) τη Γη κάτω απ’ τα πόδια μας.

The post Αγώνας επιβίωσης: Το ποδόσφαιρο απέναντι στην κλιματική αλλαγή appeared first on 2045.gr.

Η πρώτη ιστορική περίοδος του ποδοσφαίρου ταυτίστηκε με τη γεωμετρία. Οι προπονητές, οι παίκτες και οι φίλαθλοι του τέλους του 19ου αιώνα και των αρχών του 20ου, αγάπησαν παράφορα τα αγωνιστικά σχήματα και τα συστήματα με τα οποία αυτά υλοποιούνταν μέσα στον αγωνιστικό χώρο. Αρχικά το ανάποδο Χριστουγεννιάτικο δέντρο -ένα ρομαντικό και αλλοπρόσαλλο 2-3-5, με δύο στην άμυνα και πέντε στην επίθεση- αργότερα το πιο αμυντικογενές και ορθόδοξο Χριστουγεννιάτικο δέντρο, με πέντε αμυντικούς και δύο επιθετικούς. Στην πορεία, το ποδόσφαιρο αγκάλιασε και τους ρόμβους του 3-4-3, τις ευθείες γραμμές του 4-4-2, τα τριγωνάκια των παικτών πάνω στο χορτάρι, τα νοητά τετράγωνα στα οποία χώριζαν οι εκφωνητές του ραδιοφώνου το γήπεδο προκειμένου να καταλαβαίνουν οι ακροατές τους σε ποιο σημείο ακριβώς παιζόταν η μπάλα. 

“Η γεωμετρία και η βασική στατιστική στο ποδόσφαιρο έχουν αντικατασταθεί από αλγόριθμους, εξειδικευμένο software και big data, τα οποία και χαρακτηρίζουν την προετοιμασία των ομάδων.”

Σταδιακά, η γεωμετρία έδωσε τη θέση της στην μπακαλίστικη αριθμητική (διαχρονικό και αγαπημένο το «έντεκα εμείς, έντεκα αυτοί») και στη βασική στατιστική (ποσοστά κατοχής μπάλας, ευστοχία κλπ), ενώ σήμερα πλέον το ποδόσφαιρο έχει εκχωρήσει στους αριθμούς πολύ μεγάλο μέρος της τυχαιότητας και της απροβλεψιμότητάς του. Οι αλγόριθμοι, τα εξελιγμένα λογισμικά και η επεξεργασία των big data παίζουν κυρίαρχο ρόλο στην προετοιμασία των ομάδων, ενώ οι επιστήμονες που αναλύουν και ερμηνεύουν αυτά τα δεδομένα συνεργάζονται με τους προπονητές ως ισότιμοί τους. Κάποιοι, μάλιστα, απολαμβάνουν ήδη ανώτερο στάτους από αυτό των τεχνικών που λειτουργούν εντός των γραμμών του γηπέδου. 

Το πέρασμα του ποδοσφαίρου σ’ αυτήν τη σύγχρονη εποχή των ανώτερων μαθηματικών, των metrics και των analytics, σηματοδοτείται συμβολικά από μια ιστορία η οποία ακροβατεί ανάμεσα στην αλήθεια και τον χαριτωμένο αστικό μύθο: την άνοιξη του 2004, ένας σκάουτ της Άρσεναλ ενημέρωσε τον Αρσέν Βενγκέρ ότι έχει εντοπίσει ένα νεαρό ποδοσφαιριστή που τρέχει 14 χιλιόμετρα σε κάθε αγώνα στον οποίο συμμετέχει. Ο Αλσατός εντυπωσιάστηκε από το νούμερο, αλλά αμφισβήτησε την αξιοπιστία του, λέγοντας στους συνεργάτες του ότι καλό θα ήταν να ξέρουν προς ποια κατεύθυνση τρέχει όλα αυτά τα χιλιόμετρα ο παίκτης πριν του τον προτείνουν για μετεγγραφή. 

Τελικά ο Βενγκέρ πήγε ο ίδιος στη Μασσαλία για να παρακολουθήσει τον 20χρονο τότε Ματιέ Φλαμινί, πριν τον αποκτήσει -για ψίχουλα- στην Άρσεναλ το καλοκαίρι της ίδιας χρονιάς. Ο Φλαμινί έμελλε να μείνει συνολικά επτά χρόνια στο Λονδίνο (σε δύο θητείες) και να γραφτεί στην ιστορία της ομάδας ως ο άνθρωπος που πέτυχε το τελευταίο γκολ στο Χάιμπουρι, πριν οι κανονιέρηδες το εγκαταλείψουν για το νεότευκτο Emirates. Τέσσερα χρόνια μετά την απόκτηση του Φλαμινί, η Άρσεναλ αγόρασε μια εταιρεία στατιστικής ανάλυσης, τη StatDNA, η οποία μέχρι σήμερα αποτελεί τον πυρήνα του τμήματος ανάλυσης δεδομένων του συλλόγου.

Η ιστορία της μετεγγραφής του Φλαμινί είναι ενδεικτική του ενθουσιασμού αλλά και της καχυποψίας με την οποία το ποδόσφαιρο υποδέχτηκε την ανάλυση των δεδομένων – ακόμα και η «ανοιχτόμυαλη» Πρέμιερ Λιγκ, ακόμα και ο εμβληματικός εκσυγχρονιστής της. Σήμερα που οι αριθμοί έχουν επιβάλει τη χρησιμότητα και την αξιοπιστία τους, κανένας προπονητής δεν μπαίνει στον κόπο να ταξιδέψει για να δει έναν ποδοσφαιριστή. Το αγωνιστικό σκάουτινγκ γίνεται στα τυφλά, με βάση τα σκληρά και αδυσώπητα δεδομένα και οι υποκειμενικοί ανθρώπινοι παράγοντες μπαίνουν στη μετεγγραφική συζήτηση σε δεύτερο χρόνο. Για να φτάσουμε μέχρι εδώ, όμως, χρειάστηκε να κυλήσει πολύ νερό στο αυλάκι. Και εννοείται ότι όπως συμβαίνει παντού -πολλώ δε μάλλον σε έναν χώρο εγγενώς συντηρητικό και παραδοσιόπληκτο όπως το ποδόσφαιρο- υπήρξαν πολλοί που προσπάθησαν να αποτρέψουν τη ροή των υδάτων. Η Ιστορία τους θυμάται κι αυτούς, αλλά ως ανέκδοτα δίπλα στη μεγάλη αφήγηση των πρωτοπόρων που επέβαλαν ή διευκόλυναν την εισβολή των μαθηματικών στο jogo bonito. 

Το ιστορικό ψέμα των αριθμών 

Ο πρώτος άνθρωπος που σκέφτηκε να κρατήσει στατιστικά στοιχεία για αγώνες ποδοσφαίρου και στη συνέχεια να τα αξιοποιήσει με κάποιον τρόπο, ήταν ο Τσαρλς Ριπ (Charles Reep), ένας ταπεινός λογιστής της RAF, της βρετανικής πολεμικής αεροπορίας. 

Αμέσως μετά τον Β’ Παγκόσμιο, ο Ριπ άρχισε να καταγράφει στοιχεία από τους αγώνες ποδοσφαίρου που παρακολουθούσε ο ίδιος και να συλλέγει αντίστοιχα δεδομένα που κρατούσαν φίλοι και γνωστοί μετά από τη δική του παραίνεση. Η δουλειά του ήταν εντελώς ερασιτεχνική στην αρχή -σημειώσεις κρατημένες με χαρτί και μολύβι- αλλά αργότερα καταπιάστηκε επαγγελματικά με το ποδόσφαιρο, ως σύμβουλος σε αρκετές ομάδες (Μπρέντφορντ, Γουλβς, Σέφιλντ Γουέντνεσντεϊ, Γουίμπλεντον, Γουότφορντ, ακόμα και στην εθνική Νορβηγίας). Μελετώντας και αναλύοντας τις σημειώσεις του, ο Ριπ κατέληξε σε διάφορα αφοριστικά συμπεράσματα, όπως πχ ότι το 99.2% των επιθέσεων που πραγματοποιούνται σε έναν αγώνα αποβαίνουν άκαρπες ή ότι το 91.5% των γκολ προκύπτουν από επιθέσεις που βγαίνουν μετά από δύο ή το πολύ τρεις πάσες. Αυτός ειδικά ο αφορισμός για τις τρεις πάσες στοίχειωσε το αγγλικό ποδόσφαιρο για πολλές δεκαετίες, αφού ήταν η ιδέα πάνω στην οποία χτίστηκε το Long Ball, η θεωρία της μεγάλη μπαλιάς, αυτό που όλοι έχουμε στο μυαλό μας ως κλασικό, ξύλινο, βρετανικό στυλ ποδοσφαίρου, με τις σέντρες και τις μακρινές πάσες που ψάχνουν το κεφάλι του επιθετικού. 

Όπως απέδειξε πολλά χρόνια αργότερα ο Τζόναθαν Ουίλσον στο κλασικό πλέον βιβλίο του «Αντιστρέφοντας την πυραμίδα», το ποδόσφαιρο που παρακολουθούσε ο Ριπ παιζόταν έτσι κι αλλιώς με δύο ή τρεις πάσες το πολύ, οπότε ήταν απολύτως αναμενόμενο ότι το 91.5% των γκολ θα έβγαιναν από τέτοιες επιθέσεις. Μ’ αυτό το δεδομένο και λίγο ήταν το 91.5%. 

Οι σημερινοί αναλυτές αναγνωρίζουν στο πρόσωπο του Ριπ έναν πρωτοπόρο και οξυδερκή πρόδρομό τους, ο οποίος έκανε κάτι πολύ σωστό -συνέλεξε δεδομένα- αλλά μετά προχώρησε σε κάτι πολύ τολμηρό κι εν τέλει λανθασμένο -αποφάσισε να ερμηνεύσει τα δεδομένα χωρίς να έχει το απαραίτητο υπόβαθρο. Στις μέρες μας, το πλήθος, το εύρος και η ποιότητα των δεδομένων που συλλέγονται στο ποδόσφαιρο είναι τέτοια, ώστε για την ανάλυση και την επεξεργασία τους δεν είναι επαρκείς ούτε οι εξειδικευμένοι sports analysts. Οι μεγάλοι ευρωπαϊκοί σύλλογοι εμπιστεύονται πλέον τα δεδομένα τους σε διακεκριμένους μαθηματικούς, προγραμματιστές καριέρας και αστροφυσικούς της NASA.

 Ο πρώτος προπονητής που ενέταξε την επιστημονική μαθηματική ανάλυση στο ποδόσφαιρο -τόσο στις προπονήσεις όσο και στην τακτική- ήταν ο Βαλερί Λομπανόφσκι. Ο πατριάρχης του σοβιετικού ποδοσφαίρου έφερε στο άθλημα καινοτομίες που είναι ενεργές ακόμα και σήμερα. Πιστώνεται (μαζί με τον Ολλανδό Ρίνους Μίχελς) τη σύλληψη του Total Football και θα μνημονεύεται πάντα ως ο πρώτος άνθρωπος που εμπιστεύτηκε τα μαθηματικά για να χτίσει ομάδες που στην πορεία κατέκτησαν δεκάδες τίτλους (ο Λομπανόφσκι είναι ακόμα ο 2ος προπονητής σε κατακτήσεις τίτλων στο παγκόσμιο ποδόσφαιρο, πίσω μόνο από τον σερ Άλεξ Φέργκιουσον). Με συνεργάτη τον Ανατόλι Ζελέντσοφ, φυσικομαθηματικό με έδρα στο πανεπιστήμιο του Κιέβου, και χρησιμοποιώντας ηλεκτρονικούς υπολογιστές της εποχής (σε μέγεθος φορτηγού μεταφορών – μετακομίσεων) επινόησε ένα αποτελεσματικό σύστημα υπολογισμού των κινήσεων των ποδοσφαιριστών, τόσο στις προπονήσεις όσο και μέσα στο γήπεδο, και μέτρησε με ποσοστά διάφορες πτυχές των αγώνων ποδοσφαίρου. Ένα από τα στατιστικά του συμπεράσματα το οποίο χρησιμοποιείται ακόμα ως εργαλείο από πολλούς προπονητές, είναι ότι η ομάδα που καταφέρνει να περιορίσει τη διάρκεια των λανθασμένων ενεργειών της στο 18% της συνολικής διάρκειας των σημαντικών στιγμών ενός αγώνα, δεν πρόκειται να χάσει. 

Οι πρώτοι διδαχθέντες 

Η πρώτη μεγάλη εταιρεία συλλογής και ανάλυσης ποδοσφαιρικών δεδομένων, η Opta, ιδρύθηκε από μια ομάδα συμβούλων επιχειρήσεων που αποφάσισαν να κάνουν το χόμπι τους (το ποδόσφαιρο) κερδοφόρο επάγγελμα. Τα πρώτα media που εμπιστεύτηκαν τις υπηρεσίες της, το μακρινό 1996, ήταν το δίκτυο Sky Sports (αναμενόμενο) και η εφημερίδα The Observer (καθόλου αναμενόμενο, αφού πρόκειται για έντυπο που δεν ειδικεύεται στα αθλητικά). 

Η γρήγορη επιτυχία της Opta γέννησε ανταγωνιστές, με την Prozone να μπαίνει πολύ δυναμικά στην αγορά των ποδοσφαιρικών δεδομένων, απευθυνόμενη από την πρώτη στιγμή όχι σε ΜΜΕ, αλλά σε επαγγελματίες του αθλήματος. Την ιδέα, μάλιστα, για την ένταξη της Prozone στο πεδίο των Sports Data Analytics την έδωσε ο Στιβ Μακλάρεν. Σύμφωνα με την κυρίαρχη αφήγηση, η οποία επίσης ξύνει την επιφάνεια του αστικού μύθου, η Prozone ήταν μια εταιρεία που κατασκεύαζε πολυθρόνες που κάνουν αυτόματο μασάζ, σαν αυτές που βρίσκουμε στα αεροδρόμια. Ο Μακλάρεν, προπονητής τότε στην Ντέρμπι Κάουντι, χρησιμοποιούσε τα προϊόντα της Prozone για αποθεραπεία μετά τις προπονήσεις, αλλά οι παίκτες του διαμαρτύρονταν ότι ήταν πολύ βαρετό να κάθονται στην πολυθρόνα για ένα τέταρτο χωρίς να έχουν τίποτα να κάνουν. Ο κόουτς, λοιπόν, πρότεινε στην εταιρεία να προβάλλει παράλληλα βίντεο από τον προηγούμενο αγώνα της ομάδας, προκειμένου οι παίκτες να περνούν την ώρα τους μελετώντας τα λάθη και τα σωστά που έκαναν στο ματς. 

Παρά τη φοβερή του έκλαμψη σχετικά με την Prozone, ο Μακλάρεν αποδείχτηκε σε όλη του την καριέρα ένας συντηρητικός προπονητής. Είναι ακόμα ενεργός, αλλά εδώ και χρόνια άπαντες τον μνημονεύουν κυρίως για το αποτυχημένο πέρασμά του από την εθνική Αγγλίας και για εκείνο το βροχερό απόγευμα στο Γουέμπλεϊ, όταν άνοιξε ομπρέλα στο γήπεδο, την ώρα που η Αγγλία έχανε από την Κροατία και αποκλειόταν από το Euro 2008 (ο πρώτος της αποκλεισμός από το πανευρωπαϊκό πρωτάθλημα μετά από 25 χρόνια). 

Συμπτωματικά, ένας ακόμα αποτυχημένος προπονητής της εθνικής Αγγλίας (ο πιο αποτυχημένος απ’ όλους) έμελλε να μείνει στην ιστορία ως ένας πρωτοπόρο των analytics στην Πρέμιερ Λιγκ. Ο Σαμ Αλαρντάις, γνωστός και ως big Sam, παρότι έχει κερδίσει με το σπαθί του τον χαρακτηρισμό του προπονητή παλαιάς κοπής (είναι η βρετανική εκδοχή του κόουτς Γιώργου Παράσχου), όταν πήγε την Μπόλτον στη μεγάλη κατηγορία του αγγλικού πρωταθλήματος, έκανε κάτι πολύ τολμηρό και καινοτόμο:  Προσέλαβε μια ομάδα βοηθών με αποκλειστικό job description την παρακολούθηση βίντεο από αγώνες της δικής του ομάδας αλλά και των αντιπάλων της. Πολύ σύντομα, οι αναλυτές αποφάνθηκαν ότι μια ομάδα με το μικρό μπάτζετ και το μέτριο ρόστερ της Μπόλτον, αν ήθελε να κερδίζει βαθμούς θα έπρεπε να τρέχει περισσότερα χιλιόμετρα από την αντίπαλό της και να εκμεταλλεύεται στο έπακρο τις στημένες φάσεις. Ο Αλαρντάις αφιέρωσε ατελείωτο χρόνο στις προπονήσεις του στις εκτελέσεις φάουλ, κόρνερ, ακόμα και πλαγίων και η Μπόλτον έγινε η πρώτη ομάδα στην ιστορία της Πρέμιερσιπ που πέτυχε περισσότερα από τα μισά της γκολ από στημένες μπάλες. 

Από πολλές απόψεις, εκείνη η Μπόλτον αψηφούσε τη λογική. Τερμάτισε μέσα στην οκτάδα του πιο ακριβού πρωταθλήματος του κόσμου όλες τις σεζόν από το 2003 ως το 2007 και βγήκε δύο φορές στην Ευρώπη. Όλα αυτά, με φθηνούς ή ελεύθερους παίκτες και με τον Γκάρι Σπιντ, ο οποίος αποκτήθηκε στα 35 του και έπαιξε μέχρι τα 39 του μόνο και μόνο γιατί μπορούσε να τρέχει 12 χιλιόμετρα σε κάθε αγώνα και να ευστοχεί στο 80% των κοντινών πασών τις οποίες επιχειρούσε. 

Τα παιδιά του Αλαρντάις, εκείνοι οι βοηθοί που παρακολουθούσαν νυχθημερόν βίντεο, στελεχώνουν σήμερα τα επιτελεία των μεγαλύτερων συλλόγων της Αγγλίας. Ο Εντ Σάλεϊ και ο Γκάβιν Φλέιγκ έγιναν ο Head of Performance Analysis και ο διευθυντής του τμήματος τεχνικού σκάουτινγκ της Μάντσεστερ Σίτι, ενώ ο Ντέιβ Φάλοους πήγε στη Λίβερπουλ ως επικεφαλής του τμήματος μετεγγραφικού σχεδιασμού. 

Πρωτοποριακή και πολύ ουσιαστική ήταν και η δουλειά που έγινε στην Έβερτον στα χρόνια που παρέμεινε στο τιμόνι της ο Ντέιβιντ Μόγιες. Ο Σκωτσέζος τεχνικός, πριν κάνει το λάθος να αναλάβει τη Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ αμέσως μετά τη συνταξιοδότηση του σερ Άλεξ Φέργκιουσον, είχε φτιάξει το κορυφαίο τμήμα ανάλυσης και τεχνικού σκάουτινγκ στην Αγγλία για την πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα. Η δική του Έβερτον, με ελάχιστο μετεγγραφικό μπάτζετ και περιορισμένες οικονομικές δυνατότητες, τερμάτισε τουλάχιστον 8η όλες τις σεζόν από το 2007 ως το 2013. Εξέθρεψε και ανέδειξε ταλέντα όπως ο Γουέιν Ρούνι, ο Τζακ Ρόντγουελ και ο Ρος Μπάρκλεϊ και μετέτρεψε σε σταρ «θαμπούς» ποδοσφαιριστές, όπως ο Λέιτον Μπέινς και ο Λίον Όσμαν. Ο Μπέινς, ειδικά, αποτελεί μέχρι σήμερα παράδειγμα αναφοράς για τους geeks των αριθμών, αφού επί των ημερών του Μόγιες, κατάφερνε να δημιουργεί με το παιχνίδι του μία ευκαιρία κάθε 21.6 λεπτά. Το στοιχείο αυτό είναι απίθανο – ούτε ο Νταβίντ Σίλβα της Σίτι, ούτε ο Σάντι Καθόρλα της Άρσεναλ, ούτε κανένας άλλος πλέι μέικερ στην Ευρώπη εκείνη την εποχή δεν πλησίαζε αυτά τα νούμερα. 

Η ισπανική κατάκτηση 

Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες περιπτώσεις προπονητών στο σύγχρονο ποδόσφαιρο είναι αυτή του Ρομπέρτο Μαρτίνες. Ο Ισπανός, ο οποίος εδώ και πέντε χρόνια βρίσκεται στο τιμόνι της εθνικής Βελγίου και αυτές τις μέρες επιδιώκει την κατάκτηση του Euro 2020, έχει προπονήσει συλλογικά μόνο αγγλικές ομάδες και σε ό,τι αφορά στην Πρέμιερ Λιγκ, θεωρείται ο απόλυτος γκουρού και προφήτης των αριθμών. Διόλου τυχαία, είναι και ο άνθρωπος που αντικατέστησε τον Ντέιβιντ Μόγιες στην Έβερτον, όταν εκείνος έφυγε για τη Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ. 

Το μεγαλύτερο αγωνιστικό θαύμα του Μαρτίνες ήταν η Γουίγκαν. Την ανέλαβε το 2010 (νωρίτερα είχε κάνει εντυπωσιακή δουλειά στη Σουίντον), όταν ήταν ήδη στην Πρέμιερ Λιγκ κι αφού είχε καταφέρει να επιβιώσει στη μεγάλη κατηγορία επί πέντε σεζόν στις οποίες ήταν πάντα το μεγάλο φαβορί για υποβιβασμό. Η Γουίγκαν ήταν η ομάδα με το μικρότερο γήπεδο στο πρωτάθλημα, με τα λιγότερα εισιτήρια και με τα λιγότερα ετήσια έσοδα. Με τον Ισπανό στον πάγκο της πέτυχε την πρώτη χρονιά να νικήσει τις τρεις από τις τέσσερις μεγάλες ομάδες της Πρέμιερ Λιγκ, ενώ στην τελευταία του σεζόν, το 2013, η Γουίγκαν κατέκτησε το Κύπελλο Αγγλίας, νικώντας τη Μάντσεστερ Σίτι. Εξυπακούεται ότι ήταν το πρώτο (και μοναδικό μέχρι στιγμής) τρόπαιο στην ιστορία της ταπεινής ομαδούλας από τα περίχωρα του Μάντσεστερ. 

Από εκείνα τα χρόνια της Γουίγκαν ήδη, ο Ρομπέρτο Μαρτίνες είχε εγκαταστήσει στο σπίτι του μια οθόνη αφής 60 ιντσών, η οποία «έτρεχε» νυχθημερόν το λογισμικό ανάλυσης αποδόσεων της Prozone. Οι συνεργάτες του περιγράφουν ότι περνούσε όλον τον ελεύθερο χρόνο του μπροστά από εκείνη την οθόνη, συχνά βλέποντας ως και 10 φορές σε επανάληψη αγώνες της Γουίγκαν – κυρίως τις ήττες της ομάδας. Όταν πήγε στην Έβερτον, ο Ισπανός πήρε μαζί του όλο το τιμ των αναλυτών της Γουίγκαν και -έχοντας μεγαλύτερο μπάτζετ στη διάθεσή του- εξόπλισε τους παίκτες του με wearable trackers και εντοπιστές GPS για να μπορεί να καταγράφει όλες τις πτυχές της συμπεριφοράς τους στον αγώνα και στις προπονήσεις. Επιπλέον, προσέλαβε βοηθούς που παρακολουθούσαν και ανέλυαν τα δεδομένα των εκάστοτε αντιπάλων της Έβερτον σε βάθος τουλάχιστον 10 αγώνων.

“Η πιο σημαντική συνεισφορά του Ρομπέρτο Μαρτίνες στην εφαρμογή της data analysis στο ποδόσφαιρο, όμως, ήταν ο διαχωρισμός των στατιστικών στοιχείων από τα metrics – την ανάλυση των ποιοτικών δεδομένων.”

Τη διαφορά τους τη συνόψισε ο ίδιος με ένα εκλαϊκευμένο δίλημμα που έθεσε κάποτε σε δημοσιογράφους: «Ένας ποδοσφαιριστής μπορεί να κάνει 10 σουτ σε έναν αγώνα, όλα στην εστία, και να μην πετύχει κανένα γκολ. Ένας άλλος ποδοσφαιριστής, μπορεί να εκτελέσει εννέα άστοχα σουτ και στο δέκατο να σκοράρει. Ποιο από τα δύο στατιστικά είναι πιο χρήσιμο;». 

Παρά τη λατρεία του για τους αριθμούς, ο Μαρτίνες παραμένει ένας πολύ «ανθρώπινος» προπονητής. Θέλει να είναι κοντά στους παίκτες του, αναπτύσσει μαζί τους σχέσεις που ξεπερνούν τα στενά όρια της επαγγελματικής συνεργασίας και ρίχνει τεράστιο βάρος στην ψυχολογία και στη διάθεση των ποδοσφαιριστών. «Ας μην ξεχνάμε ότι είναι ποδοσφαιριστές μια – δυο φορές την εβδομάδα», συνηθίζει να λέει. «Τις υπόλοιπες μέρες είναι σύζυγοι, πατέρες και γιοι, βιώνουν καταστάσεις που κανένα λογισμικό δεν μπορεί να προβλέψει». 

Η διαχρονική αλήθεια των αριθμών 

Την τελευταία δεκαετία, η πρωτοπορία και η καινοτομία στον τομέα της ανάλυσης των sports data είναι υπόθεση των μεγάλων ομάδων. Οι μικροί κάνουν ό,τι μπορούν και αποκομίζουν όποιο πλεονέκτημα μπορεί να τους δώσει η έξυπνη επεξεργασία των δεδομένων στα οποία έχουν πρόσβαση, αλλά οι πλούσιοι σύλλογοι βρίσκονται ήδη σε άλλο επίπεδο.

Η Μάντσεστερ Σίτι, για παράδειγμα, ετοιμάζει εξειδικευμένο τμήμα Τεχνητής Νοημοσύνης, στο οποίο φιλοδοξεί να αναπτύξει ένα τρισδιάστατο μοντέλο πρόβλεψης αγώνων ποδοσφαίρου.  Η πρώτη ομάδα στην Αγγλία που ίδρυσε ξεχωριστό τμήμα analytics ήταν η Τσέλσι, το 2008. Λίγους μήνες αργότερα, η Άρσεναλ εξαγόρασε τη StatDNA για να την προφτάσει. Η Μάντσεστερ Σίτι έγινε  η πρώτη ομάδα που πήρε πρωτάθλημα χάρη στους αναλυτές της. Το 2012, ο Γκάβιν Φλέιγκ έπεισε τον Ρομπέρτο Μαντσίνι ότι το πιο επικίνδυνο κόρνερ είναι αυτό που εκτελείται με κατεύθυνση προς το τέρμα. Ο Ιταλός προπονητής ήταν φανατικός υποστηρικτής του κόρνερ που γίνεται με εξωτερικό φάλτσο, προς την περιοχή και όχι προς την εστία, αλλά αποφάσισε να συμμορφωθεί με το συμπέρασμα που προέκυπτε από την τεράστια database των αγώνων που είχε μελετήσει ο Φλέιγκ. Στο τέλος εκείνης της σεζόν, η Σίτι κατέκτησε το πρώτο πρωτάθλημα της σύγχρονης ιστορίας της έχοντας πετύχει 15 γκολ από κόρνερ – περισσότερα από οποιαδήποτε άλλη ομάδα της Πρέμιερ Λιγκ. Το καθοριστικό γκολ του Βενσάν Κομπανί κόντρα στη Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ προέκυψε από ένα τέτοιο κόρνερ με κατεύθυνση προς το τέρμα. 

Η Λίβερπουλ ήταν ο πρώτος σύλλογος που εκχώρησε στους αναλυτές του αρμοδιότητες που καμιά φορά υπερβαίνουν κι αυτές του προπονητή. Ένας αναλυτής, άλλωστε, εισηγήθηκε την πρόσληψη του ίδιου του Γιούργκεν Κλοπ, ο οποίος χάρισε στη Λίβερπουλ το πρώτο της πρωτάθλημα μετά από 30 χρόνια. Ο Ίαν Γκράχαμ ήταν ο αναλυτής και διάλεξε έναν Κλοπ ο οποίος προερχόταν από τη χειρότερη χρονιά του στην Ντόρτμουντ. Η ομάδα είχε τερματίσει έβδομη στο γερμανικό πρωτάθλημα, αλλά σύμφωνα με την ανάλυση του Γκράχαμ, θα έπρεπε να είναι δεύτερη, πίσω από την Μπάγερν. Τα δεδομένα έδειχναν ότι ο Κλοπ την είχε κοουτσάρει ιδανικά όλη τη χρονιά και ότι η Ντόρτμουντ ήταν απλώς άτυχη σε κάποια κομβικά ματς. 

Ο Γκράχαμ ήταν αυτός που είχε εισηγηθεί και την απόκτηση του Κοουτίνιο. Η Λίβερπουλ τον αγόρασε με 15 εκατομμύρια από την Ίντερ και λίγα χρόνια αργότερα τον πούλησε 140 εκατομμύρια στην Μπαρτσελόνα. Και ο Μοχάμεντ Σάλαχ «εύρημα» του Γκράχαμ ήταν, όπως και ο Βέρτζιλ Φαν Ντάικ. Και οι δύο θεωρήθηκαν υπερβολικά ακριβοί την περίοδο της αγοράς τους, αλλά κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει ότι έβγαλαν και με το παραπάνω τα χρήματα που ξόδεψε γι’ αυτούς η Λίβερπουλ. 

Οι αριθμοί, λοιπόν, ξέρουν την αλήθεια, αλλά την αποκαλύπτουν μόνο σ’ αυτούς που θα τους διαβάσουν σωστά ή -κυρίως- σ’ αυτούς που θα επιλέξουν να διαβάσουν τους σωστούς αριθμούς. Όταν, για παράδειγμα, ο σερ Άλεξ Φέργκιουσον έδιωξε το 2001 τον Γιάαπ Σταμ από τη Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ, το έκανε γιατί οι αριθμοί έδειχναν ότι ο Ολλανδός αμυντικός χρόνο με τον χρόνο έκανε όλο και λιγότερα τάκλιν. Ο Σταμ, όμως, ήταν ένας εξαιρετικός σέντερ μπακ και το απέδειξε συνεχίζοντας την καριέρα του στη Λάτσιο και στη Μίλαν. Οι προπονητές σήμερα γνωρίζουν ότι οι πραγματικά καλοί αμυντικοί δεν κάνουν τάκλιν, γιατί δεν χρειάζεται – ο Πάολο Μαλντίνι έπεσε ελάχιστες φορές για τάκλιν στην καριέρα του. Είχε τόσο καλές τοποθετήσεις στον χώρο, που προλάβαινε να κόψει τις αντίπαλες επιθέσεις πριν αυτές υλοποιηθούν σε επικίνδυνες φάσεις. 

Το 2001, όμως, δεν ήταν εύκολο για τους αναλυτές να εντοπίσουν αρνητικά γεγονότα κατά τη διάρκεια ενός αγώνα – τις επιθέσεις που δεν συνέβησαν ή τα γκολ που έπρεπε να μπουν και δεν μπήκαν. Η στατιστική ανάλυση του ποδοσφαίρου επικεντρωνόταν (και σ’ ένα βαθμό αυτό κάνει μέχρι σήμερα) σ’ αυτά που συμβαίνουν στον αγωνιστικό χώρο και -πάνω απ’ όλα- σ’ αυτά που συμβαίνουν για να καταλήξει η μπάλα στα δίχτυα. Ένας μέσος παίκτης, όμως, περνάει μόλις 53 δευτερόλεπτα με την μπάλα στα πόδια του κατά τη διάρκεια ενός ολόκληρου αγώνα. Οι σύγχρονοι αναλυτές ασχολούνται (προφανώς) μ’ αυτά τα 53 δευτερόλεπτα, αλλά για πρώτη φορά προσπαθούν να αξιολογήσουν αυτά που κάνει ο κάθε παίκτης στα υπόλοιπα 89 λεπτά και επτά δευτερόλεπτα. Εξετάζουν τον τρόπο με τον οποίο κινείται και τοποθετείται στο γήπεδο και αξιολογούν τις θέσεις που πρέπει να πάρει ώστε να μπορεί να αποτρέπει ή να δημιουργεί μελλοντικά συμβάντα. Προβλέπουν τι θα μπορεί να κάνει ο παίκτης όταν η μπάλα ξαναμπει στη δική του εμβέλεια. 

Συνοπτικά, αυτό ονομάζεται «γεωμετρία του αγώνα χωρίς την μπάλα» και απ’ ό,τι φαίνεται είναι το επόμενο πεδίο στο οποίο θα εστιάσουν οι μελέτες των sports data analysts. Δεν αποκλείεται, λοιπόν, ο συντάκτης που θα επιχειρήσει να καταγράψει την εξέλιξη των μαθηματικών του ποδοσφαίρου σε 10 ή σε 15 χρόνια από σήμερα, να ξεκινήσει το κείμενό του γράφοντας ότι το ποδόσφαιρο μπήκε στην τρίτη του ιστορική εποχή όταν εγκατέλειψε τους αριθμούς και τους αλγορίθμους κι επέστρεψε στη γεωμετρία. 

The post Football data analytics: Πώς οι αριθμοί κατέκτησαν το ποδόσφαιρο appeared first on 2045.gr.

Στην αρχή του έτους, τις πρώτες μέρες του Ιανουαρίου, ένα διαδικαστικό Δελτίο Τύπου της Μάντσεστερ Σίτι που ανακοίνωνε την πρόσληψη κάποιου Λόρι Σο για την ενίσχυση του προπονητικού staff της ομάδας, έγινε viral και αποτέλεσε αντικείμενο σχολιασμού σε media που δεν ασχολούνται ποτέ με το ποδόσφαιρο ή το κάνουν μόνο όταν πεθάνει κάποιος σημαντικός ή όταν προκύψει κάποιο σεξουαλικό σκάνδαλο. 

Το ΔΤ πήρε παράλογη δημοσιότητα γιατί ο Λόρι Σο είναι αστροφυσικός, οπότε η ένταξή του στην ποδοσφαιρική ομάδα που προσφάτως κατέκτησε το πρωτάθλημα της Premier League (τρίτο στα τέσσερα χρόνια που την κοουτσάρει ο Πεπ Γκουαρδιόλα), είχε ένα αυτόματο σουρεαλιστικό υπόβαθρο. Αστροφυσικός σε ποδοσφαιρική ομάδα > μαέστρος σε αγρόκτημα > θεολόγος στην Google ≊ ομπρέλα και ραπτομηχανή σε χειρουργικό τραπέζι. 

Τα σαφώς πιο υποψιασμένα αθλητικά media υποδέχτηκαν την είδηση ως φυσική συνέπεια μιας επανάστασης τύπου Moneyball που συντελείται τα τελευταία χρόνια στο ποδόσφαιρο. Όλοι οι μεγάλοι ευρωπαϊκοί σύλλογοι, άλλωστε, έχουν ανακοινώσει αντίστοιχες «μετεγγραφές» προπονητών που δεν πατούν ποτέ το πόδι τους στους αγωνιστικούς χώρους και τα βοηθητικά γήπεδα, αλλά ξημεροβραδιάζονται πάνω από tablet, υπολογιστές και οθόνες που εμφανίζουν θερμικούς χάρτες και metrics με κάθε πιθανή και απίθανη στόχευση. 

Για την ευρωπαϊκή ποδοσφαιρική ελίτ, η επιλογή του Λόρι Σο ήταν μια ξεκάθαρη επιβεβαίωση ότι η επανάσταση έχει ήδη συντελεστεί από καιρό και ότι πλέον έχει έρθει η στιγμή να αλλάξουν οι ηγέτες της. 

Ένα παράλληλο πρωτάθλημα 

Ο Λόρι Σο δεν πήγε μόνος του στη Μάντσεστερ Σίτι. Τον ακολούθησαν τρεις ακόμα επιστήμονες με περγαμηνές σε διάφορους τομείς της Φυσικής και των εφαρμοσμένων Μαθηματικών. Όταν ρωτήθηκε σχετικά, ο Πεπ Γκουαρδιόλα επιχείρησε να υποβαθμίσει τον ρόλο τους, κάνοντας λόγο για τυπική «ενίσχυση της ομάδας ανάλυσης δεδομένων». Οι πιο σοβαροί σχολιαστές της Πρέμιερ Λιγκ, όμως, εκτιμούν ότι ο Σο και οι συνεργάτες του προσλήφθηκαν από το City Football Group για να στελεχώσουν ένα νέο, πειραματικό τμήμα, που θα αναζητήσει πρακτικές εφαρμογές της Τεχνητής Νοημοσύνης στις προπονήσεις και στη συνολική προετοιμασία των δέκα ομάδων που λειτουργούν κάτω από την ομπρέλα του Ομίλου. 

“Ακόμα και για το 2021, η ίδρυση ενός εργαστηρίου Artificial Intelligence από μια ποδοσφαιρική ομάδα αποτελεί, ίσως, εκκεντρική κίνηση, αλλά αποτυπώνει ανάγλυφα το σημείο στο οποίο βρίσκεται σήμερα το ευρωπαϊκό ποδόσφαιρο”

Οι μεγάλοι σύλλογοι, στην προσπάθειά τους να αποκτήσουν το παραμικρό -οριακό έστω- πλεονέκτημα έναντι των αντιπάλων τους στον αγωνιστικό χώρο, συμμετέχουν σε μια πυρετώδη τεχνολογική κούρσα ταχύτητας που εξελίσσεται στο πεδίο των sports data analytics και η οποία έχει πλέον μετατραπεί σε ένα παράλληλο, εξίσου ανταγωνιστικό πρωτάθλημα. Η Σίτι σήμερα κάνει ένα παράτολμο άνοιγμα για να απαντήσει στη Λίβερπουλ, η οποία το περασμένο καλοκαίρι επέλεξε να κάνει περικοπές στις μετεγγραφές της προκειμένου να διπλασιάσει το προσωπικό του δικού της τμήματος Ανάλυσης Δεδομένων. Μεταξύ άλλων, η Λίβερπουλ προσέθεσε τότε στο δυναμικό της τον πρώτο αστροφυσικό που έπιασε δουλειά στην Πρέμιερ Λιγκ, ένα πρώην ερευνητή του CERN κι έναν διακεκριμένο σκακιστή. 

Κορυφαίο και εξίσου πρωτοποριακό θεωρείται και το αντίστοιχο τμήμα της Μπαρτσελόνα, η οποία πέρα από αγωνιστικό software, αναπτύσσει τον τελευταίο χρόνο σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Αθλητικών Σπουδών της Βαρκελώνης ένα πειραματικό λογισμικό για την αξιοποίηση των δεδομένων στον τομέα του αθλητικού μάρκετινγκ. Ο στόχος, όπως τον έθεσε προσφάτως ο υπεύθυνος του προγράμματος, Όσκαρ Ουγκάθ, είναι η δημιουργία και η διανομή περιεχομένου που θα κρατά ενεργό το ενδιαφέρον του σύγχρονου ψηφιακού καταναλωτή / φιλάθλου για την ομάδα του όλες τις μέρες της εβδομάδας, όχι μόνο τη μέρα του αγώνα. 

Κατά τη γνώμη του, οι ποδοσφαιρικοί σύλλογοι σύντομα θα χρειαστεί να γίνουν πιο εξωστρεφείς και ως προς την εμπορική αξιοποίηση των big data. Η συγκεκριμένη αναγκαιότητα, μάλιστα, έχει επισπευστεί δραματικά λόγω της πανδημίας. Τα lockdown και η απουσία φιλάθλων από τα γήπεδα κατάφεραν ένα πολύ ισχυρό οικονομικό πλήγμα στο ποδόσφαιρο και πολλοί σύλλογοι εξετάζουν ήδη με καλύτερη διάθεση το ενδεχόμενο μερικής κοινοποίησης των πολύτιμων δεδομένων τους, από τη στιγμή που μια τέτοια κίνηση μπορεί να προσφέρει ένα νέο και πολύ ευρύ πεδίο κερδοφορίας. «Το ποδόσφαιρο δεν έχει εκμεταλλευτεί ούτε στο ελάχιστο την εμπορική δυναμική των δεδομένων, γιατί είναι ένας χώρος στον οποίο οι παραδοσιακές πρακτικές πωλήσεων αποφέρουν ακόμα ικανοποιητικά κέρδη», σχολιάζει ο Ουγκάθ. «Μέχρι σήμερα, οι  σύλλογοι πωλούν εισιτήρια, τηλεοπτικά δικαιώματα και χορηγικά συμβόλαια σε εξαιρετικά υψηλές τιμές γιατί οι χορηγοί και τα τηλεοπτικά δίκτυα εκτιμούν ότι τα ποδοσφαιρικά brands είναι ακόμα αρκετά ισχυρά, ώστε να μη χρειάζονται πιο σοφιστικέ μεθόδους προώθησης του προϊόντος που παράγουν. Είναι σίγουρο, όμως, ότι αυτό θα αλλάξει από τη στιγμή που αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο οι νέοι καταναλώνουν αγώνες και αθλητικό περιεχόμενο. Προς το παρόν, βέβαια, για το ποδόσφαιρο και τα big data ισχύει ό,τι και για τους εφήβους και το σεξ: Όλοι μιλούν γι’ αυτό, λίγοι το κάνουν κι αυτοί που καυχιούνται περισσότερο είναι αυτοί που το κάνουν λιγότερο ή καθόλου». 

Είναι μακέτο αυτό το ματς; 

Η Μάντσεστερ Σίτι, πάντως, δεν καυχιέται ποτέ για τη δουλειά που κάνουν οι αναλυτές της. Καμία σοβαρή ομάδα δεν το κάνει. Ο Γκουαρδιόλα, ο Κλοπ, ο Τούχελ, ο Φλικ, ο Νάγκελσμαν ή ο εκάστοτε προπονητής της Μπαρτσελόνα, ξέρουν ότι αυτήν τη στιγμή όλοι οι σύλλογοι και όλοι οι προπονητές μπορούν με σχετικά χαμηλό κόστος να έχουν στη διάθεσή τους τεράστιες βάσεις δεδομένων με εξαντλητικά στοιχεία για οτιδήποτε συμβαίνει στο γήπεδο ή στον πάγκο ή στο προπονητικό κέντρο. Φροντίζουν γι’ αυτό εταιρείες όπως η Opta, η SAP και η ProZone. Το πραγματικό πλεονέκτημα θα το αποκτήσει και θα το αποκτά κάθε φορά αυτός που θα πηγαίνει τη συλλογή, την ανάλυση και την εφαρμογή των δεδομένων ένα βήμα παραπέρα. 

Για το City Football Group, το επόμενο βήμα φαίνεται ότι οδηγεί στον πειραματικό χώρο της τεχνητής νοημοσύνης. Αυτό ίσως εξηγεί και το γεγονός ότι μια από τις πρώτες κινήσεις του Μπράιαν Πρέστιτζ, του ανθρώπου που ανέλαβε τα ηνία του ερευνητικού τμήματος της Μάντσεστερ Σίτι όταν αποχώρησε ο Λι Μούνεϊ (στα μέσα της προηγούμενης σεζόν), ήταν η διενέργεια ενός ανοικτού διαγωνισμού σε συνεργασία με την Google. Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να δημιουργήσουν εικονικούς «πράκτορες» και να τους προγραμματίσουν έτσι ώστε να μπορούν να αντιδρούν σε διάφορες καταστάσεις που μπορεί να αντιμετωπίσει ένας ποδοσφαιριστής κατά τη διάρκεια ενός αγώνα. 

Ο διαγωνισμός ολοκληρώθηκε τον Δεκέμβριο, αλλά οι νικητές και τα αποτελέσματά του δεν ανακοινώθηκαν αναλυτικά. Η Σίτι προτίμησε να κρατήσει τα συμπεράσματά της κρυφά και να τα αξιοποιήσει με την ησυχία της και κάτω από τα ραντάρ, γιατί γνωρίζει ότι το πλεονέκτημά που επιδιώκει να κερδίσει μέσα απ’ αυτά θα εξανεμιστεί όταν οι ανταγωνιστές της καταλάβουν πώς να ακολουθήσουν το βήμα που ετοιμάζεται να επιχειρήσει. Ο Πρέστιτζ, πάντως, ανάμεσα στις λιγοστές δηλώσεις του για τον διαγωνισμό, ανέφερε ότι μια από τις επιδιώξεις του όλου πρότζεκτ ήταν η δημιουργία ενός «ρεαλιστικού εικονικού ποδοσφαιρικού περιβάλλοντος που θα μας επιτρέπει να μαθαίνουμε μέσω της εξομοίωσης και να δοκιμάζουμε τακτικές και συστήματα». Για κάποιους, αυτό ερμηνεύτηκε ως απόπειρα εικονικής αναπαράστασης ενός αγώνα πριν αυτός πραγματοποιηθεί. Είναι, πιθανό, δηλαδή, η Σίτι να επιχειρεί τη δημιουργία ενός ποδοσφαιρικού εξομοιωτή, ο οποίος θα τροφοδοτείται διαρκώς με στοιχεία για τους παίκτες της ομάδας αλλά και για τους παίκτες των αντίπαλων ομάδων και θα μπορεί να «προβλέπει» πώς θα εξελιχθεί το ματς που είναι προγραμματισμένο για την επόμενη μέρα ή την επόμενη εβδομάδα. 

Κάτι ανάμεσα σε Football Manager και ποδοσφαιρικό Pokemon Go, δηλαδή. Με τη διαφορά ότι η έκβαση του ολογραμματικού αγώνα θα καθορίζει την επόμενη μέρα τη θέση και τις κινήσεις ποδοσφαιριστών που αμείβονται με δεκάδες εκατομμύρια, που πονάνε όταν τραυματιστούν κι εκνευρίζονται όταν γίνονται αλλαγή. 

Η απόπειρα εξομοίωσης όλων των ποδοσφαιριστών όλων των ομάδων που δυνητικά μπορεί να βρεθούν απέναντί σου ως αντίπαλοι ακούγεται σαν ουτοπία ή σαν ύβρις αρχαίας τραγωδίας, αλλά απ’ ό,τι φαίνεται, σήμερα ή το πολύ αύριο κάτι τέτοιο μπορεί να είναι εφικτό. Το CFG  συνεργάζεται στενά με την Acronis, εταιρεία η οποία συλλέγει δεδομένα κατά παραγγελία για πάρα πολλές ομάδες κι έχει ήδη προτείνει στο παρελθόν τη δημιουργία μιας κοινής -συναινετικής- δεξαμενής δεδομένων προκειμένου να ενισχυθεί η αξιοπιστία των αλγορίθμων της. Γνωστή είναι και η σχέση του CFG με τη SAP Sports One – ο Ροδόλφο Μπορέλ, ένας από τους πιστούς βοηθούς του Γκουαρδιόλα, εδώ και τρία χρόνια δίνει οδηγίες στους αναπληρωματικούς της ομάδας συμβουλευόμενος το τάμπλετ που, όπως αναγράφεται στο site της SAP, τροφοδοτείται από τους αναλυτές της εταιρείας με «στοιχεία σε πραγματικό χρόνο, τόσο για την τακτική της ομάδας, όσο και για τις κινήσεις των αντιπάλων». 

Στοιχεία, λοιπόν υπάρχουν. Και υπάρχουν για όλους. Μπορεί, όμως, το CFG να αποκτήσει πρόσβαση στα στοιχεία όλων των άλλων; Ακόμα κι αν το καταφέρει, έχει  / θα αναπτύξει την τεχνολογία που θα χρησιμοποιήσει αυτά τα στοιχεία για τη δημιουργία ενός αξιόπιστου εξομοιωτή ποδοσφαιρικών αγώνων; Οι απαντήσεις σ’ αυτά τα δύο ερωτήματα θα κρίνουν την επιτυχία και τη διάρκεια του μετέωρου βήματος που επιχειρεί. 

Το μυαλό είναι ο στόχος 

Ο ιδρυτής της Metrica Sports, Ρούμπεν Σααβέδρα, δηλώνει σίγουρος ότι αργά ή γρήγορα ο εξομοιωτής θα δημιουργηθεί από κάποιον και ότι η δημιουργία του θα αλλάξει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται το ποδόσφαιρο όχι μόνο οι προπονητές, οι σκάουτ και οι παίκτες, αλλά ακόμα και οι φίλαθλοι. «Ήδη πολλοί σύλλογοι έχουν αναπτύξει αλγορίθμους που εντοπίζουν μοτίβα και επαναλαμβανόμενες τακτικές στις κινήσεις των εκάστοτε αντιπάλων τους», εξηγεί. «Η μεγάλη πρόκληση που αντιμετωπίζουν είναι η ταχύτητα που απαιτείται στην ανάλυση των δεδομένων για την επικαιροποίηση των αλγορίθμων. Οι ομάδες πλέον παίζουν κάθε τρεις ή τέσσερις μέρες κι αυτό καθιστά το update, τη μελέτη και την έγκαιρη προσαρμογή των δεδομένων πρακτικά αδύνατη για τους περισσότερους συλλόγους». 

“Ο Σααβέδρα δεν έχει καμία αμφιβολία ότι η επιστήμη των football data analytics θα στραφεί άμεσα στην πρόβλεψη μελλοντικών γεγονότων”

«Σε άλλα αθλήματα συμβαίνει ήδη», υπογραμμίζει. «Οι σκακιστές, για παράδειγμα, χρησιμοποιούν εξομοιωτές για να προβλέψουν τις κινήσεις ή ολόκληρες παρτίδες των αντιπάλων τους. Δεν αποκλείεται να δούμε σύντομα ποδοσφαιρικούς συλλόγους που θα χρησιμοποιούν την Τεχνητή Νοημοσύνη για να αναλύουν τι γνωστικές διεργασίες των ποδοσφαιριστών. Έτσι, θα μπορούν να βελτιώσουν τις αποφάσεις των δικών τους παικτών μέσα στις στρεσογόνες συνθήκες ενός αγώνα ή να προβλέψουν τις αντίστοιχες των αντιπάλων». 

Εδώ πλέον αγγίζουμε θέματα ηθικής, φιλοσοφίας αλλά και εγγενούς ταυτότητας του παιχνιδιού. Ένα τεράστιο ποσοστό της συγκίνησης που γεννά το ποδόσφαιρο οφείλεται στο γεγονός ότι είναι απρόβλεπτο – σύμφωνα με την επίσημη στατιστική, είναι το μόνο ομαδικό άθλημα που παίζεται με μπάλα, στο οποίο το αουτσάιντερ έχει πάντα μεγάλη πιθανότητα να νικήσει. Σε καταγραφή που δημοσιεύθηκε στα μέσα της προηγούμενης δεκαετίας, σε πλήθος 43.000 αγώνων ποδοσφαίρου σε ολόκληρο τον κόσμο, τα αουτσάιντερ νίκησαν σε ποσοστό 45.2%. Έχουμε, λοιπόν, να κάνουμε με ένα παιχνίδι / άθλημα στο οποίο δεν νικά ο καλύτερος. Αυτό συμβαίνει κυρίως γιατί το κριτήριο της νίκης είναι το γκολ, που έρχεται σπάνια σε σχέση με άλλα παιχνίδια (μπάσκετ, πόλο, αμερικανικό φούτμπολ κλπ), οπότε μια καλή ομάδα μπορεί να επιτίθεται διαρκώς σε ένα ματς, αλλά να κάνει ένα λάθος, να δεχτεί ένα γκολ σε μια αντεπίθεση και ολόκληρος ο αγώνας να κριθεί από αυτήν την τυχαία στιγμή. 

Η ομορφιά του ποδοσφαίρου έγκειται επίσης, στο ότι είναι υπερβολικά διαβλητό στις τυχαίες στιγμές. Το γεγονός ότι παίζεται σε ανοιχτά γήπεδα, μέρα ή νύχτα, με ζέστη ή με κρύο, με χιόνι, με βροχή ή με δυνατό αέρα, προσθέτει πολλές προβληματικές μεταβλητές στις εξισώσεις των αναλυτών. Το ότι σε κάθε ματς συμμετέχουν 22 ποδοσφαιριστές είναι ένα ακόμα ζήτημα. Κάποιος απ’ αυτούς μπορεί να μην κοιμήθηκε αρκετά το προηγούμενο βράδυ ή να έφαγε κάτι χαλασμένο ή να τσακώθηκε με τη σύντροφό του. Κάποιος άλλος σίγουρα θα έχει προηγούμενα με τον αντίπαλό του και σε πρώτη ευκαιρία θα επιδιώξει να τον εκδικηθεί με ένα αντιαθλητικό φάουλ. Κάποιος θα γλιστρήσει, κάποιος θα σταματήσει για μερικά δευτερόλεπτα για δέσει τα κορδόνια του. Κάποιες μέρες το γήπεδο θα είναι βρεγμένο και βαρύ, κάποιες άλλες ο αγωνιστικός χώρος θα γλιστράει και η μπάλα θα κυλάει πάνω του με μεγαλύτερη ταχύτητα. Σήμερα οι οπαδοί ήταν ενθουσιώδεις και εμψύχωσαν τους παίκτες με τις ιαχές τους, αλλά είναι βέβαιο ότι θα έρθουν και μέρες που θα τους καταρρακώσουν με τις αποδοκιμασίες τους.  

Ο κατάλογος θα μπορούσε να συνεχιστεί για τουλάχιστον 90 λεπτά ακόμη, ίσως και για λίγες επιπλέον καθυστερήσεις (τσουπ! Μια ακόμα μεταβλητή…). Απ’ την άλλη, ο Μπράιαν Πρέστριτζ και ο Ραμόν Ουγκάθ μπορούν να παραθέσουν δεκάδες παραδείγματα για το πώς τα big data έχουν ήδη επηρεάσει το ποδόσφαιρο, παρά το πλήθος των παραγόντων που δεν μπορούν να καθοριστούν αλγοριθμικά. Ένα από τα πιο πειστικά είναι το παράδειγμα των expected goals. Το συγκεκριμένο metric, που πλέον έχει αντικαταστήσει στην αξιολόγηση των ομάδων την παραδοσιακή στατιστική των τελικών προσπαθειών και των σουτ στην εστία, απέδειξε ότι μια φάση που ολοκληρώνεται με μια ενέργεια από κοντινή απόσταση, θα έχει πάντα περισσότερες πιθανότητες να καταλήξει στα αντίπαλα δίχτυα σε σχέση με οποιοδήποτε μακρινό σουτ, ακόμα κι αν αυτό γίνεται χωρίς πίεση και με ελεύθερο το οπτικό πεδίο του επιτιθέμενου. Ο πίνακας που ακολουθεί δείχνει πόσο η συγκεκριμένη οδηγία έχει επηρεάσει μεσοσταθμικά τον τρόπο με τον οποίο επιχειρούν να τελειώσουν τις φάσεις τους οι ομάδες της Πρέμιερ Λιγκ τα τελευταία χρόνια. Αντίστοιχη είναι η εικόνα και στα άλλα προηγμένα πρωταθλήματα: Όλοι πλέον επιδιώκουν να μπουν στη αντίπαλη περιοχή πριν αποφασίσουν τί θα κάνουν με την μπάλα. 

Ο Ρούμπεν Σααβέδρα της Metrica Sports πιθανολογεί -και σωστά- ότι ένα αλγόριθμος που μπορεί ήδη να εκτιμήσει τι έχει στο μυαλό του ένας κορυφαίος σκακιστής και να προβλέψει τις επόμενες τέσσερις κινήσεις του, θα μπορέσει να κάνει το ίδιο και για ένα πλάγιο μπακ που ανεβαίνει από τα δεξιά κι έχει χώρο μπροστά του, όσο βρεγμένος κι αν είναι αυτός. Όλοι οι Σααβέδρα του κόσμου αντιλαμβάνονται ότι κάπου – κάπου, ο παίκτης που θα ανεβαίνει από δεξιά θα είναι ένας Μέσι ή ένας Ροναλντίνιο, ένας τύπος που με την ευφυΐα και το ταλέντο του θα ακυρώνει τους αλγόριθμους και θα ανανεώνει την πίστη στην ομορφιά του ποδοσφαίρου. Μπορεί να το εύχονται κιόλας. 

Κατά βάθος, όμως, γνωρίζουν ότι η έκβαση όλο και περισσότερων αγώνων θα εξαρτάται όλο και λιγότερο από τις εμπνεύσεις αυτών των τύπων και θα καθορίζεται όλο και περισσότερο από το feed που στέλνουν στα τάμπλετ των προπονητών τα δάχτυλα των Λόρι Σο. 

The post Ποδόσφαιρο, ένα παιχνίδι που σε λίγο θα παίζεται με τα δάχτυλα appeared first on 2045.gr.