Οι πρώτες βροχές που έπεσαν στην Αθήνα, αμέσως μετά το καλοκαίρι, δημιούργησαν και τα πρώτα πλημμυρικά φαινόμενα. Μικρής έκτασης γιατί ήταν εξίσου μικρής διάρκειας και η ένταση της βροχόπτωσης. Όμως σε μια πόλη με τόσο έντονο τσιμέντο, που έχει καλυφθεί η ροή (μικρών ή μεγάλων) χειμάρρων προηγούμενων εποχών, είναι αναπόφευκτα τέτοια φαινόμενα. Οι πλημμύρες βέβαια δεν είναι τωρινό και αποκλειστικό προνόμιό μας, τις έχουμε δει να συμβαίνουν αρκετές φορές και σε άλλες μεγαλουπόλεις του κόσμου, ως αποτέλεσμα πολλές φορές του άναρχου αστικού σχεδιασμού.

Την τελευταία δεκαετία μια νέα ιδέα αστικού σχεδιασμού έχει ξεκινήσει να κερδίζει σταδιακά έδαφος. Η “πόλη-σφουγγάρι” (sponge city) που ξεκίνησε αρχικά από την Κίνα και εξαπλώνεται-δοκιμάζεται και σε άλλες χώρες του κόσμου δίνει μια άλλη κατεύθυνση διαχείρισης του νερού της βροχής, προσφέροντας παράλληλα επιπλέον οφέλη.

Οι πόλεις-μηχανές

Για πάρα πολλές δεκαετίες, αν όχι αιώνες, η εστίαση της αστικής ανάπτυξης σε περιοχές που σήμερα συναντάμε πολλές μεγαλουπόλεις, ήταν στη δημιουργία «πόλεων-μηχανών». Πόλεων δηλαδή που θα μπορούσαν να αναπτυχθούν με ταχύτητα και θα απαντούσαν σε ζητήματα, όπως η στέγαση, η βιομηχανία και η οικονομία συνολικά. Πόλεις που χτίζονταν πάνω σε παλαιότερες, πλημμυρικές πεδιάδες, που περιόριζαν τη φυσική κοίτη ποταμών και χειμάρρων μπαίνοντας έτσι στον ιστορικό κύκλο του νερού. Ο χώρος που κάλυπτε κάποτε μικρή ή μεγάλη βλάστηση ή το χώμα καλύφθηκε από σκυρόδερμα και άσφαλτο με αποτέλεσμα το νερό της βροχής να μην έχει διέξοδο. Να μην μπορεί να απορροφηθεί, να καταστρέφεται ο φυσικός του κύκλος, λόγω της στεγανοποίησης των επιφανειών. Σ’ αυτές τις πόλεις το βρόχινο νερό αποστραγγίζεται, όπως όλοι ξέρουμε, από συμβατικά συστήματα αποχέτευσης.

Στην πλειονότητα των περιπτώσεων το δίκτυο αποχέτευσης είναι αποτελεσματικό για την αποστράγγιση των υδάτων, όμως στις περιπτώσεις των έντονων βροχοπτώσεων, που γίνονται όλο και συχνότερες και όλο και εντονότερες τα τελευταία χρόνια, δύσκολα καταφέρνει να ανταποκριθεί. Η κλιματική κρίση, η υπερθέρμανση του πλανήτη θα φέρνει, όπως συμφωνούν οι επιστήμονες, όλο και πιο έντονες βροχοπτώσεις. Τον αντίκτυπό τους τον διαπιστώσαμε και εμείς πέρυσι με την καταιγίδα Ντάνιελ, η οποία εκτιμάται ότι σε ύψος βροχόπτωσης ήταν η πιο έντονη που έχει δεχθεί η χώρα μας από όταν έχει ξεκινήσει να διατηρείται αρχείο (1930), ενώ εκατομμύρια Ευρωπαίοι (σε Νορβηγία, Γερμανία, Σλοβενία, Ιταλία κ.α.) επηρεάστηκαν από 5 τουλάχιστον μεγάλες καταιγίδες που έπληξαν τη Γηραιά Ήπειρο το 2023.

Σε τέτοια έντονα φαινόμενα ο τωρινός αστικός σχεδιασμός δύσκολα μπορεί να ανταποκριθεί και αρκετές πόλεις στον κόσμο διερευνούν τώρα τρόπους για να αναστρέψουν αυτού του είδους την αστική ανάπτυξη και να μετατραπούν σε πόλεις-σφουγγάρια.

Πόλεις με μια πιο συμβιωτική σχέση με το νερό

Για περισσότερα από 20 χρόνια ο Kongjian Yu, Κοσμήτορας στο κολλέγιο αρχιτεκτονικής του Πανεπιστημίου του Πεκίνου, πρωτοστάτησε στην έρευνα γύρω από τις πόλεις-σφουγγάρια, “εκστρατεύοντας” για την υιοθέτησή τους στην Κίνα, αλλά και σε άλλες τροπικές περιοχές της Νοτιοανατολικής Ασίας. Ισχυριζόταν (και συνεχίζει να το κάνει) ότι η παραδοσιακή προσέγγιση της κατασκευής τεράστιων φραγμών από σκυρόδεμα και της κάλυψης όλων των διαπερατών επιφανειών μιας πόλης είναι καταδικασμένη να αποτύχει. Αντ’ αυτού, οι πόλεις θα πρέπει να υιοθετήσουν λύσεις για τις πλημμύρες με βάση την ίδια τη φύση. Η πρόταση του καθηγητή Yu ήταν να δημιουργηθούν μέσα στον αστικό ιστό περιοχές με πορώδη γη, όπου τα τοπικά φυτά μπορούν να ευδοκιμήσουν με ελάχιστη ή καθόλου συντήρηση. Αν βρέξει, η γη και τα φυτά απορροφούν το νερό και εμποδίζουν μέρος του (ή ακόμα και το σύνολό του) από το να πλημμυρίσει τις κοντινές περιοχές. Οποιαδήποτε περίσσεια νερού που δεν απορροφάται τουλάχιστον θα επιβραδυνθεί από τη βλάστηση, σε αντίθεση με το σκυρόδεμα, το οποίο μπορεί να επιταχύνει επικίνδυνα τη ροή του νερού. Η βασική αρχή δηλαδή είναι ότι οι πόλεις πρέπει να δώσουν στο νερό αρκετό χώρο και χρόνο αποστράγγισης στο έδαφος όπου πέφτει, αντί να το διοχετεύουν στην κατασκευή καναλιών ταχείας ροής. Παράλληλα, οι υποδομές μιας τέτοιας πόλης περιλαμβάνουν και συλλέκτες (τεχνητές λίμνες) του περίσσιου νερού και την επαναχρησιμοποίησή του στην άδρευση ή την παραγωγή ενέργειας.

Οι ιδέες του κ. Yu ήρθαν στο προσκήνιο αμέσως μετά τις καταστροφικές πλημμύρες στο Πεκίνο το 2012 και ένα χρόνο μετά η κυβέρνηση της Κίνας τις υιοθέτησε, δημιουργώντας ένα πρώτο πλάνο για 30 πόλεις. Από τότε και έπειτα, η ιδέα μιας τέτοιας πόλης εξαπλώθηκε σε περισσότερες από 250 πόλεις σε όλο τον κόσμο (πολλά από τα projects αυτά έχει αναλάβει το αρχιτεκτονικό γραφείο Turenscape του Yu Kongjian). Στα παραδείγματα αυτής της μετάβασης αστικού σχεδιασμού πρωτοστατούν πόλεις στην Κίνα, με περισσότερα από 70 τέτοια projects, ανάμεσά τους στο Πεκίνο, τη Σενζέν, τη Σαγκάη και άλλες μεγάλες πόλεις που δημιουργήθηκαν τις τελευταίες δεκαετίες. Η ταχύτητα υιοθέτησης των πόλεων-σφουγγαριών στην Κίνα δεν είναι τυχαία. Σύμφωνα με έκθεση του 2021 της Παγκόσμιας Τράπεζας, το 67% των κατοίκων της χώρας ζουν σε περιοχές επιρρεπείς στις πλημμύρες, ενώ πλημμύρες συμβαίνουν συχνά σε 641 από τις 654 μεγάλες πόλεις της, εξαιτίας σε ένα μεγάλο βαθμό της ταχείας αστικής τους ανάπτυξης. Αντίστοιχα projects συναντάμε στη Τζακάρτα, τη Μπανγκόκ, τη Σιγκαπούρη, το Όκλαντ στην Αυστραλία (που θεωρείται μέχρι στιγμής ως το πιο αποδοτικό τέτοιο σύστημα παγκοσμίως για το κέντρο της πόλης) και πολλές ακόμη. Στην Ευρώπη, η Κοπεγχάγη, που το 2011 χτυπήθηκε από μία βροχή έντασης «1000 ετών» υλοποιεί τη δική της τέτοια μετάβαση.

Όπως έχει σημειώσει κατ’ επανάληψη ο εμπνευστής της ιδέας των πόλεων-σφουγγαριών, κάθε τέτοιο project θα πρέπει να σχεδιάζεται με γνώμονα την εκάστοτε τοποθεσία, λαμβάνοντας υπόψη παράγοντες όπως η τοπογραφία του εδάφους, τα μοτίβα βροχοπτώσεων και τα είδη των φυτών που θα ευδοκιμούσαν, όπως βέβαια καθώς και τις ανάγκες της κοινότητας. Είναι μια λύση που προσαρμόζεται και προϋποθέτει μια ολιστική προσέγγιση. Άλλες ανάγκες έχει μια παραθαλάσσια πόλη, ειδικά όταν βλέπει σε ωκεανό και άλλες μια παραποτάμια.

 Όσο για το κόστος κατασκευής μιας τέτοιας πόλης, το project της Γουχάν που επίσης θεωρείται πρότυπο ανάπτυξης, κόστισε τουλάχιστον 550 εκατομμύρια δολάρια λιγότερο από μια αντίστοιχη λύση που θα βασιζόταν στο τσιμέντο, σύμφωνα με έκθεση του Πανεπιστημίου του Leeds.

Αμφιβολίες για την αποτελεσματικότητα σε έντονες βροχοπτώσεις

Σύμφωνα με τον κ. Yu εάν το 20-30% της γης μιας πόλης δοθεί σε τέτοια projects, η πόλη θα είναι ουσιαστικά ασφαλής από πλημμύρες. Ωστόσο, ορισμένοι ειδικοί αμφισβητούν ότι οι εκτιμήσεις αυτές ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, σε περιπτώσεις πολύ έντονων βροχοπτώσεων, άνω των 200 χιλιοστών/ημέρα. Μόλις πριν λίγους μήνες, η πόλη της Μεϊζού (το σχετικό project δεν υλοποιήθηκε από το γραφείο του κ. Yu) αντιμετώπισε πολύ έντονες πλημμύρες, μετά από βροχοπτώσεις έντασης 393 χιλιοστών ανά ημέρα (για να έχετε μια καλύτερη εικόνα η καταιγίδα Ντάνιελ είχε υπερδιπλάσια μέγιστα επίπεδα βροχόπτωσης).

Σύμφωνα με αυτούς τους ειδικούς μια πόλη-σφουγγάρι μπορεί να ανταποκριθεί σε μεσαίας ή μεγάλης έντασης βροχόπτωση, αλλά όχι στις πολύ έντονες, που βλέπουμε όλο και πιο συχνά να συμβαίνουν. Θεωρούν ότι η καλύτερη αντιμετώπιση τέτοιων φαινομένων περιλαμβάνει και λύσεις σκληρής μηχανικής, όπως φράγματα και αναχώματα, τα οποία θα βελτιώσουν την ανθεκτικότητα των πόλεων. Από την πλευρά του ο κ. Yu αναγνώρισε τον κίνδυνο πλημμύρας, ως αποτέλεσμα όμως κακού σχεδιασμού ή κατασκευής των απαραίτητων έργων.

Σημαντικά και τα παράπλευρα οφέλη

Εκτός όμως από τη μείωση της έκθεσης στον κίνδυνο μιας πλημμύρας, μια πόλη-σφουγγάρι φέρνει και αρκετά επιπρόσθετα οφέλη στην ίδια την πόλη και τους κατοίκους της. Αναφέραμε ήδη τη δυνατότητα επαναχρησιμοποίησης του βρόχινου νερού, πολύ χρήσιμη, ιδιαίτερα για την αντιμετώπιση και μιας πιθανής λειψυδρίας. Ταυτόχρονα όμως, τα μεγάλα πάρκα που προβλέπονται σε μια πόλη-σφουγγάρι, δροσίζουν τον αέρα και κατά συνέπεια μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση των θερμοκρασιών μέσα στον αστικό ιστό. Εξίσου σημαντικό είναι το γεγονός ότι αυτοί οι χώροι προσφέρουν και ένα ευχάριστο περιβάλλον στους κατοίκους. Μελέτες έχουν δείξει ότι σε πόλεις που έχουν υλοποιηθεί τέτοια projects μεγάλης έκτασης έχει βελτιωθεί η ποιότητα του αέρα και η βιοποικιλότητα, σε σχέση με ότι ίσχυε πριν την κατασκευή τους.

Οφέλη σημαντικά, σε μια περίοδο που η κλιματική αλλαγή δείχνει τα δόντια της, που η άνοδος των θερμοκρασιών είναι σταθερή και συνεχής και με τις επιπτώσεις που όλα τα παραπάνω συνεπάγονται. Προφανώς, η μετατροπή μιας πόλης «από μηχανή σε σφουγγάρι» δεν είναι εύκολη διαδικασία, ειδικά όταν έχουμε να κάνουμε με βαριές υποδομές που έχουν σχεδιαστεί και λειτουργούν με τον ένα τρόπο ακόμα και για αιώνες. Ίσως, όπως λένε κάποιοι ειδικοί να είναι απαραίτητος ο συνδυασμός με έργα βαριάς μηχανικής, όμως η «πόλη-σφουγγάρι» μοιάζει ως η πιο αξιόπιστη εναλλακτική που έχουμε για ένα νέο μοντέλο αστικού σχεδιασμού, που όπως δείχνουν οι απειλές που αντιμετωπίζουμε, είναι απαραίτητος.

The post Από τις «πόλεις-μηχανές» στις «πόλεις-σφουγγάρια» appeared first on 2045.gr.

Στριμωγμένο ανάμεσα στη Γαλλία, την Ολλανδία και την Γερμανία. Μία από τις μικρότερες χώρες της Ευρώπης, με έκταση όσο περίπου ο νομός Ηρακλείου στη δική μας χώρα. Συνάμα, το κράτος με το μεγαλύτερο κατά κεφαλή εισόδημα στην Ευρώπη, το οποίο εκτιμάται στα 131.000 δολάρια για το 2024, με το μέσο μηνιαίο μισθό να ανέρχεται στα 7000-8000 δολάρια.

Το Λουξεμβούργο, παρά το μικρό του μέγεθος (ίσως και εξ’ αιτίας αυτού) είναι ένα σταυροδρόμι στην καρδιά της Ευρώπης. Σε 20 λεπτά προς οποιαδήποτε κατεύθυνση μπορείς να βρεθείς σε κάποια άλλη χώρα. Απορροφά με επιτυχία διαφορετικές κουλτούρες και γλώσσες στην κοινωνία, αλλά και στην οικονομία. Από το σχεδόν 508.000 ατόμων σύνολο του εργατικού δυναμικού, μόλις το 26% έχει υπηκοότητα Λουξεμβούργου. Καθημερινά, 226.000 άτομα περνούν τα σύνορα για την εργασία τους στο Λουξεμβούργο. Παράλληλα, η πόλη του Λουξεμβούργου θεωρείται ως η τρίτη πρωτεύουσα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μετά τις Βρυξέλλες και το Στρασβούργο, φιλοξενεί την έδρα της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και 15.000 έως 20.000 άτομα εκτιμάται ότι απασχολούνται σε θέσεις εργασίας που σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με την Ευρώπη. Πολυεθνικές εταιρείες, όπως η Amazon, η Paypal, η Rakuten μόνο από τον κλάδο της τεχνολογίας, έχουν επιλέξει ως ευρωπαϊκή τους έδρα το Λουξεμβούργο εξαιτίας του δυναμικού, του ευνοϊκού φορολογικού καθεστώτος, του σταθερού πολιτικού περιβάλλοντος και της γεωγραφικής του θέσης. Διόλου τυχαία, έχει το δεύτερο μεγαλύτερο κλάδο κεφαλαίων στον κόσμο και ένα εξαιρετικά δυναμικό χρηματοπιστωτικό κλάδο, που το καθιστούν ως ένα από τους σημαντικούς κόμβους παγκοσμίως.

Αυτό το μείγμα (ή πλέγμα γιατί όλα τα παραπάνω συνδέονται με τον ένα ή τον άλλο τρόπο μεταξύ τους) καθιστούν το Λουξεμβούργο ως μια χώρα με πολύ σημαντικές προοπτικές. Με φιλοδοξία να πρωταγωνιστήσει και σε άλλους τομείς, όπως αυτός της τεχνολογίας, στον οποίο άλλωστε διαθέτει ένα πολύ ζωντανό οικοσύστημα νεοφυών επιχειρήσεων. Αυτές τις φιλοδοξίες αντανακλά και το συνέδριο Nexus 2050 (διόλου τυχαία η επιλογή του ονόματος Nexus), που πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά πριν από μερικές ημέρες στο Λουξεμβούργο και το οποίο είχαμε την τύχη να παρακολουθήσουμε από κοντά. Δεν είναι τυχαίο ότι το Nexus 2050 είχε μεταξύ άλλων τη στήριξη του Εμπορικού Επιμελητηρίου του Λουξεμβούργου, της Εθνικής Υπηρεσίας Καινοτομίας της χώρας, της δημοτικής αρχής, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αλλά και συνολικά της κυβέρνησης, συμμετοχές που υπογράμμιζαν την ευθυγράμμιση των τοπικών αρχών στους στόχους του event. Χαρακτηριστική ήταν η τοποθέτηση του γενικού διευθυντή του Εμπορικού Επιμελητηρίου του Λουξεμβούργου, ο οποίος ανέφερε μεταξύ άλλων ότι «αυτό το event αντιπροσωπεύει μια κομβική ευκαιρία για τη δυναμική χώρα μας να εδραιώσει τη θέση της ως κόμβου καινοτομίας και τεχνολογικής προόδου, καθώς και να προσελκύσει διεθνείς αντιπροσωπείες και ηγέτες σκέψης από όλο τον κόσμο».

Nexus 2050: καινοτομία με υπεύθυνο τρόπο

Οι αριθμοί έχουν πάντα ενδιαφέρον, παρέχοντας μας μια εικόνα, όχι μόνο ποσοτική, αλλά και ποιοτική. Περισσότεροι από 5.000 συμμετέχοντες, 200+ ομιλητές, 100+ εκθέτες και πάνω από 200 startups, όλοι οι παραπάνω από 50 χώρες της Ευρώπης, της Ασίας, της Μέσης Ανατολής και της Αφρικής, έδωσαν το παρόν στο διήμερο event, που πραγματοποιήθηκε στις 26 και στις 27 Ιουνίου.

Αριθμοί που αποτυπώνουν το μέγεθος της διοργάνωσης, αλλά και το διεθνή της χαρακτήρα, όχι μόνο σε ερεθίσματα από τους διεθνείς ομιλητές που συμμετείχαν, αλλά και σε καλά παραδείγματα πλήθους startups από όλη την Ευρώπη που παρουσίαζαν σε επισκέπτες, στελέχη και επενδυτές τις καινοτόμες λύσεις και προϊόντα τους.

Το Nexus 2050 για το 2024 αποτέλεσε μια πλατφόρμα συνάντησης για ενδιαφερόμενους φορείς στα πεδία της τεχνολογικής μετάβασης και πώς αυτές οι τάσεις μπορούν να αξιοποιηθούν προς όφελος των κυβερνήσεων, των οργανισμών και των επιχειρήσεων, ώστε να πετύχουν και τους στόχους βιωσιμότητας για το 2050. Ή αλλιώς πώς μπορούμε να αξιοποιήσουμε τις τεχνολογικές εξελίξεις προς όφελος της ανθρώπινης προόδου συνολικά, όχι μόνο ως κέρδος ή αύξηση της παραγωγικότητας, αλλά και για την αντιμετώπιση πιεστικών ζητημάτων και προκλήσεων των επόμενων ετών και δεκαετιών. Χαρακτηριστική ήταν και η τοποθέτηση του πρίγκηπα Γουλιέλμου Ιωάννη, στην ομιλία του στην έναρξη του Nexus 2050. «Η τεχνητή νοημοσύνη παρέχει γνώση, αλλά η σοφία βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο τη χρησιμοποιούμε» σημείωσε κατά την εναρκτήρια ομιλία του, μια δήλωση που υπογραμμίζει την ανάγκη καινοτομίας με υπεύθυνο τρόπο, που θα εξετάζει προσεκτικά και τις επιπτώσεις των προηγμένων τεχνολογιών.

Η καινοτομία με υπεύθυνο τρόπο, η εύρεση της χρυσής τομής μεταξύ καινοτομίας, ασφάλειας και ρύθμισης στη χάραξη πολιτικής των κυβερνήσεων και των επιχειρήσεων ήταν ανάμεσα στα βασικά συμπεράσματα του Nexus 2050. Προκλήσεις, αλλά και τάσεις, όπως η κλιματική αλλαγή και η έλλειψη πόρων, η χρήση του πλαστικού, ο υπερπληθυσμός συνολικά, αλλά και στις μεγαλουπόλεις που θα φιλοξενούν μέχρι το 2050 τα 2/3 των κατοίκων του πλανήτη (διπλάσιο ποσοστό σε σχέση με το 1950), οι αλλαγές στην αγορά εργασίας, η γήρανση του πληθυσμού, ακόμα και η μεγέθυνση των αναπτυσσόμενων οικονομιών (οι αναπτυσσόμενες αγορές εκτιμάται ότι θα αποτελούν 6 από τις 7 μεγαλύτερες οικονομίες παγκοσμίως μέχρι το 2050) δημιουργούν σημαντικές προκλήσεις, αλλά και ευκαιρίες. Είναι σχεδόν βέβαιο ότι στα επόμενα χρόνια θα αναδειχθούν νεοφυείς επιχειρήσεις, με εργαλείο και την τεχνολογία, που θα απαντούν σ’ αυτές τις προκλήσεις και η επενδυτική κοινότητα καλείται να στηρίξει αυτές τις προσπάθειες. Το ίδιο απαραίτητη είναι και μια κεντρική χάραξη πολιτικής με όραμα.

Σημαντικοί ομιλητές από διαφορετικούς κλάδους

Στις δύο ημέρες που διήρκεσε το συνέδριο, είχαμε τη δυνατότητα να παρακολουθήσουμε πλήθος ομιλητών από όλο το οικοσύστημα. Στελέχη από τις big tech, αλλά και τις big 4 (συμβούλων επιχειρήσεων), από κατασκευαστές εξοπλισμού, από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αλλά και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, από χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς, αλλά και επενδυτικά σχήματα, από startups, αλλά και εταιρείες κολοσσούς από διαφορετικούς κλάδους, καθηγητές μεγάλων πανεπιστημιακών οργανισμών πέρασαν από το βήμα του Nexus 2050, καταθέτοντας τις απόψεις, τις γνώσεις και την εμπειρία τους.

Ανάμεσα στις εκατοντάδες ομιλίες, εκείνες που (σε εμένα) δημιούργησαν ιδιαίτερη αίσθηση ήταν των:

• David Shrier (Futurist, Innovation Catalyst & VC), ο οποίος μίλησε για τις τεράστιες ευκαιρίες που δημιουργεί η τεχνητή νοημοσύνη, αλλά και τις σημαντικές προκλήσεις που φέρνει μαζί της. Ο κ. Shrier στάθηκε μεταξύ άλλων στις τεράστιες απαιτήσεις ενέργειας που έχει η τεχνητή νοημοσύνη, αναφέροντας μεταξύ άλλων ότι η εκπαίδευση ενός τέτοιου συστήματος απαιτεί ισόποση ενέργεια με εκείνη που καταναλώνουν 30.000 νοικοκυριά, ενώ η δημιουργία μίας φωτογραφίας βάσει περιγραφής από ένα ΑΙ σύστημα καταναλώνει αντίστοιχη ενέργεια με εκείνη ενός iPhone στη διάρκεια μιας ημέρας.
• Maximilian Tayenthal (founder, co-CEO and COO, N26), ο οποίος στάθηκε στα μαθήματα ζωής που του άφησε η δημιουργία μιας startup με πραγματικό αντίκτυπο στις ζωές των ανθρώπων. Όπως σημείωσε η πλειονότητα των νέων εγγραφών πελατών έρχεται μετά από σύσταση υφιστάμενων χρηστών, ανθρώπων δηλαδή που ήδη χρησιμοποιούν τις υπηρεσίες της. Μάλιστα, σε μια κατάμεστη αίθουσα από στελέχη χρηματοπιστωτικών οργανισμών σημείωσε ότι στην Ν26 δεν προσλαμβάνονται άτομα που προέρχονται από τον τραπεζικό κλάδο, ως «μέτρο εξασφάλισης» της ροής φρέσκων ιδεών στην εταιρεία.
• Alexandre Mars (President & Founder of blisce & the Epic Foundation), ο οποίος εστίασε στις επενδύσεις με πραγματικό κοινωνικό και περιβαλλοντικό αντίκτυπο. Μάλιστα, έκανε ιδιαίτερη αναφορά στο ταμείο Infinite που έχει ιδρύσει, το οποίο βοηθάει και χρηματοδοτεί, με τη μορφή άτοκου δανείου, φοιτητές χωρίς πόρους στην διαδρομή τους στο πανεπιστήμιο, αλλά και στα πρώτα επαγγελματικά τους βήματα. Το δάνειο αυτό καλούνται να το επιστρέψουν σταδιακά, χρηματοδοτώντας αυτή με τη σειρά τους το επόμενο δάνειο του ταμείου.
• Serhiy Demedyuk (Deputy Secretary of the National Security and Defense Council of Ukraine), ο οποίος μοιράστηκε τις γνώσεις του σχετικά με το τοπίο των κυβερνοαπειλών και τα μέτρα που εφαρμόζονται για τη διαφύλαξη υποδομών ζωτικής σημασίας.
• Anabel Ternès von Hattburg (Γερμανίδα συγγραφέας και καθηγήτρια International Business Administration στο SRH Berlin University of Applied Sciences) η οποία εστίασε στην ανάγκη επενδύσεων που θα συνδυάζουν την καινοτομία με τη βιωσιμότητα.

Καταλήγοντας, το Nexus 2050 αποτέλεσε μια πλατφόρμα όπου διερευνήθηκαν σε βάθος οι ευκαιρίες και οι προκλήσεις της τεχνολογικής προόδου, αλλά και η ανάγκη αυτή η πρόοδος να λειτουργήσει υπέρ του ανθρώπου. Μέσα από καινοτόμες λύσεις και τη στρατηγική συνεργασία οργανισμών, επενδυτών και επιχειρήσεων, που μπορούν να θέσουν τις βάσεις για ένα καλύτερο μέλλον για τις επόμενες γενιές.

The post Το Nexus 2050 και πώς το Λουξεμβούργο διεκδικεί θέση πρωταγωνιστή στις τεχνολογικές εξελίξεις appeared first on 2045.gr.

Χοιρινό, μοσχάρι, γαλοπούλα ή κοτόπουλο, όποιο και αν είναι το κρέας που προτιμάτε στις ημέρες των γιορτών ή στην καθημερινότητά σας, το βέβαιο είναι ότι φτάνει στο πιάτο με ένα αόρατο μεν αλλά βαρύ περιβαλλοντικό φορτίο. Το “συνθετικό κρέας” υπόσχεται να το μειώσει. Μπορεί;

Η παγκόσμια παραγωγή τροφίμων ευθύνεται για το ένα τρίτο του συνόλου των αερίων του θερμοκηπίου και η χρήση των ζώων για την παραγωγή κρέατος προκαλεί διπλάσια ρύπανση σε σχέση με την παραγωγή τροφίμων φυτικής προέλευσης, σύμφωνα με μια μελέτη που παρουσιάστηκε το 2021 και δεν υπάρχει λόγος να πιστεύει κανείς ότι έκτοτε έχουν αλλάξει και πολλά.

Η έρευνα επιβεβαίωσε κάτι που είναι γνωστό και από παλαιότερες μελέτες: η βιομηχανία κρέατος είναι μια εξαιρετικά ρυπογόνα και επιβαρυντική για το περιβάλλον δραστηριότητα. Το 57% των εκπομπών της βιομηχανίας τροφίμων προέρχεται από την κτηνοτροφία, ενώ μέρος της επιβάρυνσης προέρχεται από την αποψίλωση δασών για τη δημιουργία νέων βοσκοτόπων.  Η Greenpeace καταγράφει επτά λόγους για τους οποίους η παραγωγή κρέατος επιβαρύνει το περιβάλλον και υποστηρίζει μεταξύ άλλων ότι για την παραγωγή ενός κιλού κρέατος από κοτόπουλο χρειάζονται 3,2 κιλά καλλιεργειών. Θα θέλαμε 75% λιγότερες καλλιεργήσιμες εκτάσεις αν όλοι στρεφόμασταν σε μία διατροφή βασισμένη σε φρούτα και λαχανικά, υποστηρίζει η περιβαλλοντική οργάνωση.

Αλλά για να είμαστε ειλικρινείς, με τέτοια επιχειρηματολογία λίγοι θα πειστούν να στραφούν στη χορτοφαγική διατροφή.

Σύμφωνα με αναλύσεις που βασίζονται σε στοιχεία των υπηρεσιών των Ηνωμένων Εθνών, ο αγροδιατροφικός τομέας συνολικά επιβαρύνει σημαντικά το περιβάλλον και την κατανάλωση φυσικών πόρων. Το 50% των κατοικήσιμων χερσαίων εκτάσεων καταλαμβάνεται σήμερα από καλλιέργειες και κτηνοτροφικές μονάδες. Το 70% των διαθέσιμων υδάτινων πόρων κατευθύνεται σε καλλιέργειες και κτηνοτροφικές μονάδες, ενώ ο αγροτικός τομέας ευθύνεται για το 78% της μόλυνσης του νερού. Η βιομηχανοποίηση της κτηνοτροφίας έχει φτάσει στο σημείο που μόνο το 6% των θηλαστικών (εξαιρουμένου του ανθρώπου) ζει στη φύση. Το υπόλοιπο 94% κατοικεί (προσωρινά) σε βουστάσια, χοιροστάσια, στάνες, κ.τ.λ. , ενώ κάτι ανάλογο συμβαίνει και στα πτηνά, όπου τα πουλερικά που βρίσκονται (επίσης προσωρινά) σε πτηνοτροφικές μονάδες αντιστοιχούν στο 71% της συνολικής βιομάζας των πτηνών στον πλανήτη.

Αλλά και πάλι, θα γίνεις χορτοφάγος με αυτούς τους αριθμούς;

Άλλωστε, πάνω σε αυτές τις πρώτες ύλες έχουν στηθεί ολόκληρες αυτοκρατορίες με δυνατότητα άσκησης επιρροής σε κάθε σημαντικό πολιτικό και νομικό σύστημα στον πλανήτη.   Εκτός από τα περιθώρια άσκησης επιρροής των εταιρειών υπάρχουν και οι διακρατικές σχέσεις, κάτι που ζήσαμε στη δική μας χώρα στο όχι και τόσο μακρινό παρελθόν.

Ελλάς – Γαλλία…;

Όταν τον Νοέμβριο του 2015 η τότε κυβέρνηση αναζητούσε τρόπους αύξησης των δημοσίων εσόδων είχε πέσει στο τραπέζι η πρόταση για υπαγωγή του μοσχαρίσιου κρέατος στον συντελεστή ΦΠΑ 23%. Όπως είχε γράψει, τότε, (και) η Athens Voice, η σκέψη εγκαταλείφθηκε «επειδή θα υπάρξουν αντιδράσεις τόσο από κτηνοτρόφους, όσο και από εισαγωγείς κρέατος αλλά και από φιλικές εξαγωγικές χώρες, όπως η Γαλλία»

Η αξία της αγοράς προϊόντων κρέατος έφτασε το 2021 τα 900 δισ. δολάρια και υπολογίζεται ότι θα ξεπεράσει το 1,3 τρισ. το 2027, ενώ αν κοιτάξουμε στα προηγούμενα εξήντα χρόνια θα δούμε την κατακόρυφα ανοδική πορεία του συγκεκριμένου κλάδου. Το 1961 η παγκόσμια παραγωγή κρέατος ήταν 70,6 εκατ. τόνοι. Εξήντα χρόνια μετά είχε πενταπλασιαστεί με την Κίνα, τις ΗΠΑ και τη Βραζιλία να αποτελούν τις κορυφαίες χώρες στον κλάδο.

Είναι πολλά τα λεφτά, πολλές οι θέσεις εργασίας, μεγάλα τα συμφέροντα.

Υπάρχει μια τεχνολογία και για αυτή τη δουλειά

Βεβαίως σε μία περίοδο όπου η τεχνολογία (υπόσχεται ότι) θα δώσει απαντήσεις σε κάθε πρόβλημα, είναι αναμενόμενο να εμφανίζονται και προτάσεις που υπόσχονται ότι χάρη σε μία τεχνολογική λύση θα έχουμε ταυτόχρονα μειωμένη ή και μηδενική περιβαλλοντική επιβάρυνση καθώς και μία λαχταριστή μπριζόλα στο πιάτο. Δεν εννοούμε τα υποκατάστατα προϊόντα φυτικής προέλευσης, αλλά προϊόντα που ξεκινούν τη “ζωή” τους από τον δίσκο ενός εργαστηρίου και εξελίσσονται για να αποτελέσουν γευστικά και οπτικά οικείες πηγής πρωτεΐνης. Πρόκειται για προϊόντα που δεν απαιτούν τη σφαγή του ζώου, απλώς «δανείζονται» λίγα κύτταρα από αυτό που -κατ’ αντιστοιχία με τον σπόρο- καλλιεργούνται, «φυτρώνουν» και σταδιακά μεγαλώνουν για να εξελιχθούν σε μυικές μάζες έτοιμες για κατανάλωση.

Συνθετικό κρέας, δηλαδή. Σε τελική ανάλυση, αν φοράμε συνθετικά ρούχα γιατί να μη βασίσουμε τη δίαιτά μας σε συνθετικά προϊόντα.

Χρηματοδότες εταιρειών της Silicon Valley σπεύδουν να επενδύσουν (ή να στοιχηματίσουν, εξαρτάται από την οπτική γωνία που βλέπετε τα πράγματα) σε επιχειρήσεις που υπόσχονται ότι είναι σε θέση να δημιουργήσουν ρέπλικες πρωτεϊνούχων τροφών στο εργαστήριο και ακολούθως να οδηγήσουν την ιδέα τους στη μαζική παραγωγή.

Τα αποτελέσματα δεν είναι ενθαρρυντικά. Θα μπορούσε κανείς να τα πει και απογοητευτικά, όμως στον κόσμο του 21^ου αιώνα όπου η τεχνολογία είναι η νέα θρησκεία, οι απογοητεύσεις και οι αποτυχίες είναι το ισοδύναμο των πειρασμών που έβαζε ο βιβλικός θεός στους εκλεκτούς του.

Λόγια, λόγια…

Η Upside Foods είναι κατά κοινή ομολογία η γνωστότερη εταιρεία στον τομέα. Πρόκειται για έναν “μονόκερο” με αποτίμηση άνω του ενός δισ. δολαρίων και με περισσότερους από 40 επενδυτές, συμπεριλαμβανομένου του υπουργείου Γεωργίας των ΗΠΑ. Από την ίδρυσή της το 2015 έως και τα τέλη του 2023 η εταιρεία έχει λάβει συνολική χρηματοδότηση ύψους 600 εκατ. δολαρίων. Η εταιρεία αναφέρει ότι χρησιμοποιεί μερικά ζωικά κύτταρα που μετά την καλλιέργεια στο εργαστήριο εξελίσσονται σε μερίδες συνθετικού κρέατος. Η Upside Foods ανακοίνωσε τον Σεπτέμβριο του 2023 ότι θα ξεκινήσει την κατασκευή μιας μονάδας στην Πολιτεία του Ιλινόις που σε πρώτη φάση θα παράγει συνθετικό κρέας κοτόπουλου.

Η μονάδα θα έχει, στην πλήρη της ανάπτυξη, παραγωγική δυνατότητα που θα φτάνει τα 15 εκατ. κιλά (15.000 τόνοι) κρέατος ετησίως. Σταγόνα στον ωκεανό των 350 εκατ. τόνων της συνολικής συμβατικής παραγωγής κρέατος αλλά από κάπου πρέπει να ξεκινήσει κάποιος.  Η Upside Foods αναφέρει ότι η δική της προσέγγιση για την παραγωγή  κρέατος παράγει 90% λιγότερα αέρια του θερμοκηπίου σε σχέση με τις συμβατικές μονάδες. Το πρόβλημα είναι ότι όλα αυτά τοποθετούνται σε έναν μελλοντικό χρόνο.

Η Upside Foods είχε υποσχεθεί ότι οι Αμερικανοί καταναλωτές θα έβρισκαν προϊόντα της σε μεγάλες αλυσίδες λιανικών πωλήσεων το 2020 και το 2021. Προφανώς η πανδημία έπαιξε ρόλο στη μη τήρηση του χρονοδιαγράμματος, ωστόσο έχουν περάσει δύο χρόνια (τρία, με την αυστηρή τήρηση του ημερολογίου) χωρίς κάποια εξέλιξη.

Η Upside Foods δεν είναι η μόνη εταιρεία που συγκεντρώνει επενδυτικό ενδιαφέρον και χρήματα. Σύμφωνα με το Good Food Institute, ένα thinktank που προωθεί την ιδέα του συνθετικού κρέατος, 50 startups αναζητούν εναλλακτικούς τρόπους παραγωγής πρωτεϊνών για το καθημερινό μας τραπέζι, ενώ αν υπολογίσουμε και τις εταιρείες που δραστηριοποιούνται στα φυτικά προϊόντα φτάνουμε σε μερικές εκατοντάδες επιχειρήσεις. Συνολικά, περισσότερα από 2,7 δισ. δολάρια έχουν επενδυθεί σε εταιρείες και ομάδες που προσπαθούν να βρουν το άγιο δισκοπότηρο του πράσινου, συνθετικού κρέατος.

Ο δρόμος δεν είναι στρωμένος με ροδοπέταλα.

Σύννεφα στον ουρανό…

Η Beyond Meat, η πιο γνωστή εταιρεία στον τομέα των φυτικών προϊόντων – υποκατάστατων του κρέατος, δεν θα θέλει να θυμάται το 2023. Οι πωλήσεις βρίσκονται σε καθοδική πορεία και ο χρόνος δεν λειτουργεί υπέρ της, καθώς το 2027 πρέπει να αποπληρώσει ένα ομολογιακό δάνειο ύψους 1,1 δισ. δολαρίων.

Οι εταιρείες που ανταγωνίζονται την Beyond Meet δεν τα πάνε καλύτερα, αφού συνολικά το 2023 οι πωλήσεις στις ΗΠΑ έπεσαν κατά 11%. Η επενδυτική εταιρεία Mizuho Securities έχει αναθεωρήσει προς τα κάτω τις προβλέψεις της για την αμερικανική αγορά φυτικών προϊόντων της συγκεκριμένης κατηγορίας, με τα έσοδα να εκτιμώνται στα 7,6 δισ. δολάρια το 2032 (έναντι προηγούμενης πρόβλεψης για έσοδα 9,4 δισ.) και με το μερίδιο των εναλλακτικών παραγωγών κρέατος να μειώνεται στο 2,5%.

Στο κυνήγι της (νόστιμης) καινοτομίας

Στο μεταξύ, άλλοι παίκτες μεσαίου και μεγάλου μεγέθους διατηρούν την αισιοδοξία τους και συνεχίζουν την προσπάθεια να διαθέσουν στην αγορά επιτυχημένες εμπορικά (και γευστικά) εναλλακτικές προτάσεις πρωτεΐνης που δεν προέρχεται από το ζωικό βασίλειο:

DAIZ: Ιαπωνική startup που αναπτύσσει μία δική της τεχνολογία επεξεργασίας της σόγιας για τη δημιουργία “θαυματουργών τσιπ” που αποτελούν τη βάση για συνθετικά προϊόντα κοτόπουλου και τόνου. Έχει συγκεντρώσει 87 εκατ. δολάρια σε χρηματοδότηση από διάφορους επενδυτές, ανάμεσά τους τα υπουργεία Οικονομίας και Γεωργίας της Ιαπωνίας. Σχεδιάζει τη λειτουργία μονάδας παραγωγής τον Φεβρουάριο του 2025 με αρχική παραγωγική δυναμικότητα τους 8.000 τόνους ετησίως και σταδιακή αύξηση στους 20.000 τόνους.

BlueNalu: Χρησιμοποιεί μία τεχνολογία κυτταρικής καλλιέργειας για την παραγωγή τροφών που θα αποτελούν το συνθετικό αντίστοιχο ψαριών, μαλακίων και καρκινοειδών. Ιδρύθηκε το 2017 στις ΗΠΑ και έχει συγκεντρώσει σε κεφάλαια και δάνεια περίπου 120 εκατ. δολαρίων, ενώ η αποτίμησή της υπολογίζεται κάπου μεταξύ 130 και 200 εκατ. δολαρίων.

Eat Just: Ξεκίνησε τη λειτουργία της το 2011 στις ΗΠΑ ως Hampton Creek αλλά κάπου στην πορεία αποφάσισε να αλλάξει το όνομά της. Δραστηριοποιείται στο συνθετικό κρέας και στην κυτταρική γεωργίας και έχει παρυσιάσει στην αγορά τα προϊόντα Just Mayo (μαγιονέζα χωρίς αβγά) και Just Scramble που θα μπορούσε κάποιος να περιγράψει ως συνθετικά scrambled αβγά.  Η εταιρεία αναφέρει ότι τα προϊόντα της είναι διαθέσιμα σε 48.000 σημεία λιανικών πωλήσεων στη Βόρεια Αμερική. Συνολικά έχει «σηκώσει» 465 εκατ. δολάρια και τον Αύγουστο του 2022 η αποτίμησή της είχε φτάσει στο ύψος των 1,2 δισ. δολαρίων.

Meatable: Ολλανδική εταιρεία που ιδρύθηκε το 2018 με σκοπό την παραγωγή συνθετικού κρέατος με βάση μία τεχνολογία πολυδύναμων βλαστοκυττάρων. Έχει λάβει χρηματοδότηση 98 εκατ. δολαρίων  μέσα από 7 γύρους χρηματοδότησης και σήμερα αποτιμάται 235 εκατ. δολάρια.

Finless Foods: Ιδρύθηκε το 2017 στις ΗΠΑ δραστηριοποιείται στον τομέα της παραγωγής συνθετικών θαλασσινών για κατανάλωση από ανθρώπους. Στόχος της εταιρείας, όπως λένε τα στελέχη της, είναι η βιώσιμη παραγωγή θαλασσινών (συνθετικών θαλασσινών, για την ακρίβεια) που θα αποτελέσει εναλλακτική για τις συμβατικές προσεγγίσεις της αλιείας και των ιχθυοκαλλιεργειών. Έχει συγκεντρώσει 37,5 εκατ. δολάρια και αποτιμάται κάπου μεταξύ 140 και 200 εκατ. δολαρίων.

Tindle: Εδρεύει στη Σιγκαπούρη, ιδρύθηκε το 2020 και θέλει να προωθήσει στην αγορά τη δική της εκδοχή συνθετικού κοτόπουλου. Το προϊόν της χρησιμοποιεί ως συστατικά το νερό, τη σόγια, το ηλιέλαιο και το λάδι καρύδας. Πριν από περίπου δύο χρόνια σήκωσε 100 εκατ. δολάρια.

Believer Meats: Ισραηλινή εταιρεία που παράγει συνθετικό κρέας στο εργαστήριο με βιώσιμο τρόπο, όπως αναφέρει η ίδια. Απευθύνεται σε περιβαλλοντικά ευαισθητοποιημένους καταναλωτές  και πρόσφατα συγκέντρωσε 360 εκατ. δολάρια που θα χρησιμοποιηθούν για την κατασκευή μίας μονάδας στις ΗΠΑ.

BioBetter: Άλλη μία ισραηλινή εταιρεία, μετράει ήδη εννέα χρόνια λειτουργίας και αναπτύσσει μία τεχνολογία παραγωγής κρέατος στο εργαστήριο. Πολλές πληροφορίες για τη χρηματοδότησή της δεν είναι γνωστές, πέραν του ότι το 2022 συγκέντρωσε 10 εκατ. δολάρια σε έναν γύρο χρηματοδότησης στον οποίο συμμετείχε και το ισραηλινό δημόσιο.

Mosa Meat: Σκοπός της ολλανδικής εταιρείας που ιδρύθηκε το 2016 είναι να γίνει πρωτοπόρος για έναν πιο καθαρό και ευγενικό τρόπο παραγωγής βοδινού κρέατος. Έχει συγκεντρώσει από διάφορους χρηματοδότες περίπου 100 εκατ. δολάρια.

Για την ώρα όλο το βάρος έχει πέσει στην προσπάθεια να αναπτυχθούν προϊόντα που θα επιβεβαιώνουν τις παρουσιάσεις των ιδρυτών των εταιρειών και θα χαρακτηρίζονται από βιωσιμότητα και δυνατότητα κλιμάκωσης. Δηλαδή, θα κάνουν τους επενδυτές πλουσιότερους και θα προσφέρουν στο καταναλωτικό κοινό μια προσιτή πρωτεΐνη για την παραγωγή της οποίας δεν θα χρειάζεται να έχει προηγηθεί ο θάνατος ενός ζώου. Ευγενής προσπάθεια…

The post Συνθετικό κρέας: Ένα (ακόμα) διατροφικό Ελντοράντο appeared first on 2045.gr.

Τον Ιανουάριο του 2022 το σχεδιαστικό γραφείο Blast Studio στο Λονδίνο ανακοίνωσε ότι ανέπτυξε μια μέθοδο τρισδιάστατης εκτύπωσης με βάση το ζωντανό μυκήλιο (ο εξωτερικός φλοιός των μανιταριών) και το χρησιμοποίησε για να σχηματίσει μια στήλη/κολώνα, από την οποία θα μπορούσαν να συλλεχθούν μανιτάρια προτού χρησιμεύσει ως δομικό στοιχείο.

Η ραβδωτή, κυματοειδούς δομής, στήλη ύψους δύο μέτρων, θυμίζει κορμό δέντρου και σχεδιάστηκε με αυτόν τον τρόπο για να ενισχυθεί η δομική της ικανότητα και να παρέχει τις βέλτιστες συνθήκες ανάπτυξης για το μυκήλιο.

Το μυκήλιο ήταν το ένα υλικό κατασκευής, ενώ η δεύτερη, πρώτη ύλη ήταν πολτός που προερχόταν από χάρτινα ποτήρια καφέ (και των υπολειμμάτων τους). Μετά την εκτύπωσή της στήλης, το μυκήλιο “καταναλώνει” τον πολτό από τα χάρτινα ποτήρια και μεγαλώνει, καταλαμβάνοντας το σύνολό της (στήλης) και παράγει μανιτάρια που μπορούν να συλλεχθούν και να καταναλωθούν. Εν συνεχεία η ρίζα του μυκηλίου ξεραίνεται, δημιουργώντας ένα αρχιτεκτονικό στοιχείο με φυσικές μονωτικές και επιβραδυντικές για τη φωτιά ιδιότητες.

Στις δηλώσεις της η συνιδρύτρια του Blast Studio, Paola Garnousset, ανέφερε μεταξύ άλλων ότι ο μεγάλο στόχος είναι η δημιουργία ολόκληρων κτιρίων από αυτό το υλικό. “Ένας νέος τύπος ζωντανής αρχιτεκτονικής”, που θα αναπτυχθεί από τα απόβλητα του ανθρώπου και ταυτόχρονα θα μπορούσε να προσφέρει τροφή στους κατοίκους.

Φυσικά υλικά και 3D printing

H ευφάνταστη ιδέα του Blast Studio δεν είναι μοναδική. Αντιθέτως, συναντάμε αρκετές παρόμοιες προσπάθειες κυρίως από ερευνητικά και πανεπιστημιακά ιδρύματα τα οποία έχουν στην παρούσα φάση το πρώτο ρόλο για τον πειραματισμό σε νέες καινοτόμες λύσεις που θα μπορούσαν να υιοθετηθούν. Μια τέτοια ιδέα είναι και αυτή που εφάρμοσαν ερευνητές του Πανεπιστημίου της Βιρτζίνια, υλοποιώντας μια πρότυπη «βιοκατασκευή» μέσω τρισδιάστατης εκτύπωσης, η οποία θα μπορούσε να αποτελέσει το δομικό στοιχείο μελλοντικών κατοικιών.

Οι ερευνητές δημιούργησαν ένα δομικό υλικό από χώμα και σπόρους, το οποίο μπόρεσε να αναπτύξει φυτά. Όχι όπως επισημαίνουν οποιαδήποτε φυτά, αλλά εκείνα που είναι πιο ανθεκτικά στα ξηρά κλίματα, αφού η 3D εκτύπωση κάνει το περιβάλλον γύρω από το φυτό πιο ξηρό. Το όραμά τους είναι η ανάπτυξη πρακτικών που μειώνουν το αποτύπωμα άνθρακα ενός κτιρίου καταφεύγοντας σε τοπικά βιολογικά υλικά. Αυτό με τη σειρά του σημαίνει απομάκρυνση από συμβατικούς πόρους που είναι μη ανακυκλώσιμοι, μη επαναχρησιμοποιήσιμοι και μη προσαρμόσιμοι. Για τους ίδιους, η βιοκατασκευή, ανοίγει την προοπτική σε χαμηλού κόστους, χαμηλής ενέργειας και φιλικές προς το περιβάλλον, εναλλακτικές λύσεις στην αρχιτεκτονική και τη μηχανική.

Σε ακόμα πιο πειραματικό στάδιο είναι η προσπάθεια ερευνητών στο Πανεπιστήμιο του Λούισβιλ, οι οποίοι θέλουν να χρησιμοποιήσουν το φλοιό της σόγια ως υλικό τρισδιάστατης εκτύπωσης. Μόνο στις ΗΠΑ, περισσότεροι από 8 εκατομμύρια τόνοι από σπόρους σόγιας καταλήγουν στα σκουπίδια, οπότε για τους επιστήμονες η ιδέα και η προσπάθειά τους συνδέεται άμεσα με την κυκλική οικονομία και τη βιωσιμότητα. Στόχος τους είναι να μπορέσουν να διαχωρίσουν από τη βιομάζα του φλοιού της σόγιας τόσο την ξυλόζη (σάκχαρο χαμηλών θερμίδων κατάλληλο για διαβητικούς) και τις φυτικές ίνες οι οποίες θα χρησιμοποιηθούν για την ανάπτυξη ενός σύνθετου υλικού τρισδιάστατης εκτύπωσης, το οποίο θα είναι αρκετά ισχυρό και σίγουρα ελαφρύτερο για να αντικαταστήσει το γυαλί και άλλα υλικά στη βιομηχανία με ένα ευρύ φάσμα εφαρμογών.

Αρκετά πιο μπροστά από τις παραπάνω προσπάθειες συναντάμε εκείνη ερευνητών από το Πανεπιστήμιο του Μέιν, οι οποίοι έχουν καταφέρει ήδη να «χτίσουν» ένα σπίτι από φυσικά υλικά. Το BioHome3D είναι κατασκευασμένο εξολοκλήρου από ίνες ξύλου και βιορητίνες, με τη χρήση ενός γιγαντιαίου 3D εκτυπωτή. Ο χρόνος κατασκευής του ήταν θεαματικά μικρότερος από αυτόν που χρειάζεται να φτιαχτεί ένα αντίστοιχο σπίτι με τις παραδοσιακές μεθόδους και εκτιμάται ότι η ευρείας κλίμακας εφαρμογή ενός τέτοιου μοντέλου κατασκευής θα μπορούσε να λύσει και το πρόβλημα στέγασης που είναι έντονο σε αρκετές Πολιτείες των ΗΠΑ.

Μύκητες, η μεγάλη ευκαιρία για ένα ευρύ φάσμα εφαρμογών.

Επιστρέφοντας στο μυκήλιο, για το οποίο αναφερθήκαμε στην αρχή του κειμένου, η χρήση του και των μυκήτων συνολικά προσφέρουν σημαντικές, νέες προοπτικές αξιοποίησης από την τρισδιάστατη εκτύπωση. Τη δημιουργία ζωντανών υλικών, που αυτοεπισκευάζονται, αναγεννούνται και προσαρμόζονται στο περιβάλλον, ενώ ταυτόχρονα εκπληρώνουν μια μηχανική λειτουργία. Προοπτικές που επεξεργάζονται εδώ και αρκετά χρόνια ερευνητές, εταιρείες, ακόμα και καλλιτέχνες. Όπως για παράδειγμα ο Ολλανδός, Eric Klarenbeek, ο οποίος από το 2014 δημιουργεί 3D printed έπιπλα και άλλα αντικείμενα με υλικό που αποτελείται από άχυρα και μυκήλιο.  

Σε μια άλλη βιομηχανία, αυτή της μόδας, έχει στρέψει για την ώρα, το ενδιαφέρον της η MycoWorks που επίσης δημιουργεί δέρμα από μυκήλιο για την κατασκευή ρούχων, αξεσουάρ και άλλων ειδών. Ήδη η αμερικανική εταιρεία ξεκίνησε τη λειτουργία μιας τεράστιας μονάδας παραγωγής για να καλύψει τη ζήτηση από premium brands στο χώρο της μόδας, όπως η Hermes για την κατασκευή αυτού του «ζωντανού δέρματος», που υπόσχεται εξαιρετική αίσθηση, αντοχή και ανθεκτικότητα, εφάμιλλη με εκείνη από το δέρμα μοσχαριού.

Η ανάγκη της βιωσιμότητας

Όλες οι παραπάνω ιδέες δεν θα μπορούσαν να υλοποιηθούν με την παραδοσιακή διαδικασία κατασκευής. Είναι αποτέλεσμα των πολλών, νέων προοπτικών που φέρνει το 3D printing στις κατασκευές και πολλές ακόμη βιομηχανίες. Την προοπτική χρήσης φυσικών και φιλικών προς το περιβάλλον υλικών για την κατασκευή κτιρίων, υποδομών και αντικειμένων. Κοινή συνισταμένη των παραπάνω είναι η βιωσιμότητα.

Ας δούμε μόνο το παράδειγμα της κατασκευαστικής βιομηχανίας. Το σκυρόδεμα, το βασικό υλικό για την παραγωγή τσιμέντου, υπολείπεται μόνο του νερού στην κατάταξη των υλικών με την μεγαλύτερη κατανάλωση. Για να έχουμε μια τάξη μεγέθους, σήμερα σε κάθε άνθρωπο αντιστοιχούν περίπου 3 τόνοι σε ετήσια βάση. Παράλληλα, η βιομηχανία του τσιμέντου αντιπροσωπεύει περίπου το 8% των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, πιο ψηλά ακόμα και από τον αεροπορικό κλάδο. Αν μάλιστα δούμε συνολικά την κατασκευαστική βιομηχανία και τη λειτουργία των κτιρίων, η τελευταία έκθεση των Ηνωμένων Εθνών μας πληροφορεί ότι ο τομέας αυτός αντιπροσώπευε το 2021 (με αυξητικές τάσεις) πάνω από το 34% της ζήτησης ενέργειας και περίπου το 37% των εκπομπών CO2.

Κάτι ανάλογο ισχύει και για άλλους κλάδους, ακόμα και για την άκακη φαινομενικά (για πολλά χρόνια) βιομηχανία της μόδας.

Όλα τα παραπάνω μαρτυρούν την ανάγκη αλλαγής πορείας και εξεύρεσης βιώσιμων λύσεων. Την ανάγκη για στροφή σε πρακτικές που μειώνουν το περιβαλλοντικό αποτύπωμα, σε μη συμβατικούς πόρους και νέες τεχνικές. Προοπτική που μπορεί να υποστηρίζει το 3D printing, χρησιμοποιώντας ως πρώτη ύλη υλικά φιλικά στο περιβάλλον. Φυσικά και βιώσιμα, που θα οδηγήσουν με τη σειρά τους σε φιλικές στο περιβάλλον υποδομές, κτίρια και άλλα αντικείμενα.

Πηγή cover photo: Terreform One

The post <strong>Ένα σπίτι από μανιτάρια – Το 3</strong><strong>D </strong><strong>printing φέρνει φυσικά υλικά στη μηχανική και τις κατασκευές</strong> appeared first on 2045.gr.

Για πολλούς παράκτιους λαούς η θάλασσα είναι ταξίδι, είναι ελπίδα, είναι φυγή, είναι προσμονή, είναι αποχαιρετισμός, είναι όνειρα. Είναι αναπόσπαστο κομμάτι της κουλτούρας, είναι μια αστείρευτη και διαχρονική πηγή έμπνευσης για καλλιτέχνες. Είναι τροφή. Είναι όμως και ένας «κλάδος» (αν μας επιτρέπεται αυτός ο χαρακτηρισμός) που στηρίζει την τοπική οικονομία, μπορεί -και είναι- επίσης ένα ανταγωνιστικό τουριστικό προϊόν για πολλά κράτη. Για όλα τα παραπάνω, για τις τωρινές και μελλοντικές γενιές οφείλουμε να προστατέψουμε το οικοσύστημά της.

«Αλίμονο αν προδώσουμε τη θάλασσα, γιατί έχει τρόπους να μας καταπίνει», έγραφε ο Ντίνος Χριστιανόπουλος το 1962. Κάτι τέτοιο συντελείται τις τελευταίες δεκαετίες σε παγκόσμια κλίμακα.

Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή…

Μια σπουδαία ανακάλυψη…

Το πλαστικό, που ανακαλύφθηκε στις αρχές του 20^ου αιώνα,  χρησιμοποιείται προς όφελος κάθε κλάδου παραγωγής. Από την ιατρική, τις μεταφορές, την τεχνολογία, στη συσκευασία, στις κατασκευές και στη μεταποίηση μεταξύ άλλων. Σήμερα η ετήσια παραγωγή πλαστικού εκτιμάται ότι έχει ξεπεράσει τα 400 εκατομμύρια μετρικούς τόνους. Ο μισός όγκος αυτής της παραγωγής αφορά την κατασκευή αντικειμένων μιας χρήσης. Τσάντες για ψώνια, φλιτζάνια και καλαμάκια, είναι μερικά από αυτά τα αντικείμενα που πολλοί από εμάς εξακολουθούμε να χρησιμοποιούμε στην καθημερινότητά μας.

Οι αριθμοί δείχνουν την έκταση του προβλήματος

Μαζί όμως με τα σημαντικά οφέλη του πλαστικού έρχονται και οι εξίσου σημαντικές προκλήσεις. Η ρύπανση από το πλαστικό έχει εξελιχθεί σε ένα από τα πιο πιεστικά περιβαλλοντικά ζητήματα, καθώς η ραγδαία αυξανόμενη παραγωγή πλαστικών προϊόντων (κυρίως μιας χρήσης) υπερκαλύπτει την ικανότητα του ανθρώπου να τα αντιμετωπίσει. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία του ΟΑΣΑ σε παγκόσμια κλίμακα μόλις το 9% των πλαστικών ανακυκλώνεται, ενώ το 22% δεν διαχειρίζεται με τον κατάλληλο τρόπο. Σύμφωνα με την ίδια έκθεση ο όγκος των πλαστικών απορριμμάτων την τελευταία εικοσαετία έχει υπερδιπλασιαστεί, ξεπερνώντας τα 350 εκατομμύρια τόνους.

Και ετησίως, 8 εκατομμύρια τόνοι πλαστικών απορριμμάτων διαρρέουν στη θάλασσα από τα παράκτια κράτη. Σε μια πιο γλαφυρή εικόνα, η ποσότητα αυτή ισοδυναμεί με έως και δέκα γεμάτες σακούλες σκουπιδιών σε κάθε μέτρο της ακτογραμμής σε όλο τον κόσμο.

Όλοι οι παραπάνω αριθμοί σκιαγραφούν και την έκταση του προβλήματος. Τα πλαστικά απορρίμματα απειλούν την υγεία των θαλασσών και των ωκεανών, την υγεία των θαλάσσιων ειδών, την ασφάλεια και την ποιότητα των τροφίμων, την ανθρώπινη υγεία, τον παράκτιο τουρισμό.

Μπορεί να αντιστραφεί η πορεία; Ποιος ο ρόλος που μπορεί να παίξει η τεχνολογία;

Η αντιμετώπιση του προβλήματος προϋποθέτει την ανάληψη δράσης. Σίγουρα δεν είναι εύκολο και για να μειωθεί η έντασή του χρειάζεται ένα σύνολο ενεργειών σε όλα τα επίπεδα: από τη συμπεριφορά μας στην καθημερινότητα μέχρι πολιτικές και θεσμικό πλαίσιο σε τοπικό, αλλά και παγκόσμιο επίπεδο. Από εκστρατείες ενημέρωσης, την ανακύκλωση, μέχρι τον επανασχεδιασμό προϊόντων. Απαιτούνται λύσεις που υπερβαίνουν τη διαχείριση των απορριμμάτων, αλλά λαμβάνουν υπόψη ολόκληρο τον κύκλο ζωής των πλαστικών προϊόντων.

Σε αυτήν την στροφή για ένα πιο βιώσιμο μέλλον για τους ωκεανούς, η τεχνολογία θα παίξει καταλυτικό ρόλο. Από την εκπαίδευση της κοινωνίας για τους κινδύνους της θαλάσσιας ρύπανσης και της αλλαγής συμπεριφοράς, μέχρι την ανάπτυξη νέων υλικών, φιλικών προς το περιβάλλον. Σ’ αυτήν την περίπτωση μια από τις πιο ελπιδοφόρες καινοτομίες είναι η ανάπτυξη νέων βιοδιασπώμενων μορφών του, από μικροοργανισμούς, όπως τα βακτήρια. Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι τα πλαστικά αυτά δεν θα παραμένουν αιώνια στους ωκεανούς, αλλά θα διασπαστούν και θα επιστρέψουν στο περιβάλλον.

Όμως η ψηφιακή τεχνολογία είναι ήδη παρούσα στον καθαρισμό των θαλασσών, στη συλλογή και διαχείριση των πλαστικών απορριμμάτων. Χαρακτηριστικό τέτοιο παράδειγμα είναι η τεχνολογία blockchain. Ακόμα και στην Ελλάδα, η  κοινωνική επιχείρηση «Εναλεία» χρησιμοποιεί την τεχνολογία blockchain, έτσι ώστε να μπορεί να παρακολουθεί την πορεία του πλαστικού από τη στιγμή που συλλέγεται από τη θάλασσα και σε όλο του το ταξίδι στην κυκλική οικονομία, έως δηλαδή τη στιγμή που θα μεταμορφωθεί σε ένα νέο προϊόν.

COSMOTE BLUE: μία πρωτοβουλία για την προστασία των ελληνικών θαλασσών

Με την «Εναλεία» και τους 200 ψαράδες που συμμετέχουν στο δίκτυο της ενώνει τις δυνάμεις της και η COSMOTE με την πρωτοβουλία COSMOTE BLUE με στόχο την απομάκρυνση της πλαστικής ρύπανσης από το θαλάσσιο περιβάλλον της Ελλάδας και κατ’ επέκταση στην προστασία του οικοσυστήματος και της βιοποικιλότητας και σε ένα υγιές περιβάλλον για τον άνθρωπο.

Οι δράσεις της πρωτοβουλίας COSMOTE BLUE περιλαμβάνουν τον καθαρισμό των ακτών και του βυθού από τα σκάφη των ψαράδων, τη συλλογή, την ανακύκλωση και την υπεύθυνη διαχείριση των απορριμμάτων, καθώς ένα μεγάλο μέρος αυτών επαναχρησιμοποιούνται για την παραγωγή νέων προϊόντων στο πλαίσιο της κυκλικής οικονομίας. Σύμφωνα με τον Λευτέρη Αραπάκη, ιδρυτή και διαχειριστή της «Εναλεία», ποσοστό κοντά στο 70% μπορεί να ενταχθεί στην κυκλική οικονομία.

Παράλληλα και για όλη τη διάρκειά της πρωτοβουλίας θα πραγματοποιούνται εκπαιδεύσεις των ψαράδων σε βιώσιμες μεθόδους αλιείας, καλές πρακτικές καθαρισμού των θαλασσών και υπεύθυνη διαχείριση του αλιευτικού εξοπλισμού, ώστε να αποφεύγεται η μελλοντική πλαστική ρύπανση από δίχτυα και αλιευτικό εξοπλισμό και η μείωση των ιχθυαποθεμάτων.

Η πρωτοβουλία COSMOTE BLUE ξεκίνησε με δράσεις σε θαλάσσιες περιοχές που παρατηρούνται μεγάλες συγκεντρώσεις πλαστικής ρύπανσης. Ο Θερμαϊκός κόλπος, η Χαλκιδική, ο Αργοσαρωνικός και η Κρήτης, είναι οι πρώτες τέσσερις. Μέχρι το 2025 αναμένεται να συγκεντρωθούν 90 τόνοι πλαστικού, από τους οποίους περισσότεροι από 50  θα μπορέσουν να μετατραπούν σε νέα ανακυκλωμένα προϊόντα, όπως κάλτσες, μπουφάν, παπούτσια ακόμη και έπιπλα.

«Η Ελλάδα είναι η χώρα του απέραντου γαλάζιου. Οι θάλασσές μας είναι ό,τι πολυτιμότερο διαθέτουμε: πηγή οξυγόνου, πηγή ζωής και τροφής. Οφείλουμε στις τωρινές και επόμενες γενιές, να τις προστατέψουμε. Γι’ αυτό αναλαμβάνουμε αυτή τη μεγάλη πρωτοβουλία, να καθαρίσουμε τις θάλασσες από το πλαστικό και τα απορρίμματα. Με τη βιώσιμη ανάπτυξη στην καρδιά κάθε δράσης μας, εργαζόμαστε συνεχώς για έναν κόσμο καλύτερο για όλους», δήλωσε σχετικά ο Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος του Ομίλου ΟΤΕ, κ. Μιχάλης Τσαμάζ.

Για τον Λευτέρη Αραπάκη το κλειδί αυτής της πρωτοβουλίας είναι η δημιουργία αμοιβαίων επωφελών σχέσεων μεταξύ των κοινωνιών και της θάλασσας, η αρμονική συνύπαρξη μας μαζί με το με το θαλάσσιο οικοσύστημα. Αν το καταφέρουμε τότε μάλλον δεν θα δώσουμε λόγους στη θάλασσα να μας εκδικηθεί, όπως «προέβλεπε» ο Ντίνος Χριστιανόπουλος.

The post <strong>Η προστασία της θάλασσας από το πλαστικό προϋποθέτει την ανάληψη δράσης   </strong> appeared first on 2045.gr.

Τον περασμένο Απρίλιο η λίμνη Μέρι Τζέιν κατέθεσε αγωγή κατά της πολιτείας της Φλόριντα κι ενός κονσόρτσιουμ αγροκαλλιεργητικών εταιρειών που επιχειρούσαν μια σημαντική ανάπλαση στην περιοχή των υδροβιότοπων της Όραντζ Κάουντι. Στο πλευρό της λίμνης Μέρι Τζέιν στάθηκαν η λίμνη Χαρτ, ο βάλτος Κρόσμπι Άιλαντ και δύο αποξηραμένα ρέματα. 

Θα μπορούσε να είναι η αρχή μιας ταινίας των αδερφών Κοέν ή ενός new age παραμυθιού με οικολογικό επιμύθιο, αλλά είναι μια απολύτως αληθινή δικαστική υπόθεση. Για την ακρίβεια, είναι η παρθενική τέτοια υπόθεση στη νομική ιστορία των ΗΠΑ. Η λίμνη Μέρι Τζέιν έγινε η πρώτη οντότητα του φυσικού περιβάλλοντος που εμφανίστηκε ως ενάγουσα σε κάποιο αμερικανικό δικαστήριο. Η υπόθεσή τής πήρε μεγάλη δημοσιότητα και ανακίνησε τη δημόσια συζήτηση για το αν τα δέντρα, τα βουνά, τα ποτάμια, οι θάλασσες και οποιοδήποτε κομμάτι της Φύσης θα πρέπει να αναγνωριστούν από τα κράτη στα οποία υπάγονται ως νομικά πρόσωπα, προκειμένου να έχουν συνταγματικά δικαιώματα και να μπορούν να διεκδικούν και να προστατεύουν δικαστικά την ύπαρξη και την ευημερία τους.

Παρά το hype και την πίεση της κοινής γνώμης, οι λίμνες και τα ρέματα της Φλόριντα έχασαν τη δίκη. Τον Ιούλιο που μας πέρασε, η πολιτειακή δικαστής Πέτρα Τ. Μπράουνλι απέρριψε την «αγωγή για τα δικαιώματα της φύσης», κρίνοντάς την έωλη και αντισυνταγματική, αφού στηρίχθηκε σε μια τροπολογία ενός κομητειακού νόμου για την προστασία του περιβάλλοντος, η οποία επίσης κρίθηκε άκυρη. Η τροπολογία που εγκρίθηκε το 2020 από τη συντριπτική πλειοψηφία των ψηφοφόρων της Όραντζ Κάουντι, παραχωρούσε στις λίμνες, τους βαλτότοπους και τα ρέματα της κομητείας το δικαίωμα «να υπάρχουν και να κυλούν» ως υγιή οικοσυστήματα, προστατευμένα από κάθε παράγοντα μόλυνσης ή αφανισμού τους. Η ίδια τροπολογία επέτρεπε στους κατοίκους του Ορλάντο και των γειτονικών κωμοπόλεων να λειτουργούν ως εκπρόσωποι και υπερασπιστές των τοπικών οικοσυστημάτων και να στρέφονται δικαστικά ενάντια σε όσους τα απειλούν. 

Το βασικό επιχείρημα των κατοίκων απέναντι σε όσους επέμεναν ότι μια λίμνη ή ένας υδροβιότοπος δεν μπορεί να υπερασπιστεί τα δικαιώματά του σε μια δικαστική αίθουσα είναι ότι το ίδιο ακριβώς συμβαίνει με τις εταιρείες, τους οργανισμούς και τα κάθε είδους ιδρύματα. Είναι οντότητες που δεν μπορούν να μιλήσουν, αλλά εκπροσωπούνται μια χαρά στα δικαστήρια ως νομικά πρόσωπα. Στις ΗΠΑ ειδικά, οι επιχειρήσεις έχουν κατοχυρωμένα συνταγματικά δικαιώματα από τον 19ο αιώνα. Η Σιδηροδρομική Εταιρεία του Νότιου Ειρηνικού κέρδισε την πρώτη της δίκη το 1881… 

Νομικά πρόσωπα, ζώα, πράγματα 

Μπορεί η υπόθεση της λίμνης Μέρι Τζέιν να ήταν πρωτοφανής για το αμερικανικό δικαστικό σύστημα, αλλά το επιχείρημα ότι η χλωρίδα και η πανίδα ενός τόπου δικαιούται το status νομικού προσώπου διατυπώθηκε για πρώτη φορά στις ΗΠΑ το 1972, από τον διακεκριμένο Αμερικανό νομικό Κρίστοφερ Ντ. Στόουν. 

Ο Στόουν, ο οποίος ανέπτυξε έντονη ακτιβιστική δράση τη δεκαετία του ‘70, διορίστηκε καθηγητής στη νομική σχολή του πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνιας το 1965 και διατήρησε την έδρα του ως τον θάνατό του, τον Μάιο του 2021, στα 83 του χρόνια. Στο εμβληματικό άρθρο που δημοσίευσε το 1972 στη Νομική Επιθεώρηση της Νότιας Καλιφόρνιας, με τίτλο «Δικαιούνται υπεράσπισης τα δέντρα; Για ένα πλαίσιο νομικών δικαιωμάτων των φυσικών αντικειμένων», ανέπτυξε τη βασική επιχειρηματολογία υπέρ της συνταγματικής αναβάθμισης των οικοσυστημάτων και των στοιχείων τους σε νομικά πρόσωπα και ουσιαστικά δημιούργησε το κίνημα που σήμερα πλέον έχει φτάσει να διεκδικεί κάποιες «οικολογικές» υποθέσεις μέσα σε δικαστικές αίθουσες, με όρους και διαδικασίες του αστικού και του ποινικού δικαίου. 

“To πρώτο κράτος που κατοχύρωσε συνταγματικά δικαιώματα στη φύση ήταν ο Ισημερινός, το 2008”

Όπως υπενθύμιζε στο άρθρο του, στην αρχαία Ρώμη τα παιδιά δεν είχαν νομικά δικαιώματα – η ζωή και η ευμάρειά τους ήταν στην αποκλειστική ευθύνη των πατεράδων τους. Σήμερα, τα παιδιά όπως και οι γυναίκες, οι μειονοτικές ομάδες και τα άτομα με αναπηρία απολαμβάνουν πλήρη δικαιώματα, τα οποία προστατεύονται από τα συντάγματα των σύγχρονων κρατών. Το ίδιο συμβαίνει και με τις εταιρείες, τους οργανισμούς, αλλά και με μεγαλύτερους σχηματισμούς, όπως τα κράτη αυτά καθαυτά. «Μέχρι αυτός που δεν απολαμβάνει δικαιώματα να αποκτήσει τα δικαιώματά του», σημείωνε ο Στόουν, «δεν μπορούμε να τον δούμε παρά ως ένα άψυχο αντικείμενο που εξυπηρετεί αποκλειστικά τους δικούς μας σκοπούς, τα συμφέροντα δηλαδή όσων τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή έχουμε κατοχυρώσει δικαιώματα. Σε όλη τη νομική ιστορία, κάθε συνταγματικό άνοιγμα προς τη συμπερίληψη μιας νέας οντότητας έμοιαζε αρχικά αδιανόητο». 

Η ιστορία της κατοχύρωσης νομικών δικαιωμάτων για τη χλωρίδα και την πανίδα μιας περιοχής δεν ξεκινά σε καμία περίπτωση από τις ΗΠΑ. Η πρώτη χώρα που αναγνώρισε συνταγματικά δικαιώματα στη Φύση ήταν ο Ισημερινός, το 2008. Στο πρώτο άρθρο του σχετικού νόμου για τα Δικαιώματα της Πατσαμάμα (της Μητέρας Φύσης), ξεκαθαρίζεται ότι «Η Φύση ή Πατσαμάμα, όπου ζωή αναπαράγεται και εξελίσσεται, απολαμβάνει το αδιαμφισβήτητο δικαίωμα του σεβασμού της ύπαρξής της και της διατήρησης και αναζωογόνησης των δομών, των λειτουργιών, των εξελικτικών της διαδικασιών και των κύκλων της ζωής της. Όλα τα φυσικά πρόσωπα, οι κοινότητες, οι λαοί και τα έθνη μπορούν να ζητήσουν από τις δημόσιες αρχές να επιβάλουν τα δικαιώματα της Φύσης». 

Το 2011, μάλιστα, κατατέθηκε στο Εκουαδόρ και η πρώτη αγωγή που βασίστηκε στον νόμο των δικαιωμάτων της Φύσης. Ο Παγκόσμιος Συνεταιρισμός για τα Δικαιώματα της Φύσης (GARN) στράφηκε νομικά κατά της εταιρείας που ανέλαβε το έργο της κατασκευής ενός αυτοκινητόδρομου που διασχίζει κατά πλάτος τον ποταμό Βικαμπάμπα, καταγγέλλοντας ότι οι κατασκευαστές απέρριπταν τα μπάζα και τα σκουπίδια των εργοταξίων μέσα στην κοίτη του ποταμού. Οι δικαστικές αρχές της επαρχίας της Λόγια δικαίωσαν σε πρώτο βαθμό τον GARN, αλλά η κατασκευάστρια εταιρεία δεν συμμορφώθηκε με την απόφαση και ο Συνεταιρισμός δεν διέθετε τους οικονομικούς πόρους για μια δεύτερη αγωγή και μια νέα δίκη.

Το 2017, τέσσερις ποταμοί διεκδίκησαν και σε κάποιες περιπτώσεις κέρδισαν νομικά δικαιώματα: ο Ρίο Αλτράτο στην Κολομβία, ο Γουανγκανούι στη Νέα Ζηλανδία, ο Γάγγης και ο Γιαμούνα στην Ινδία. Δεν είναι φυσικά τυχαίο, ότι στις περιοχές όπου υπήρχαν αυτόχθονες πληθυσμοί πριν από την «ανακάλυψη» και την κατάκτησή τους από τις αποικιοκρατικές αυτοκρατορίες, όπως στη Νότια Αμερική και την Ωκεανία, η δυναμική των κινημάτων για τη νομική προστασία της Φύσης είναι μεγαλύτερη, αφού έλκει τις ρίζες της από τις προϋπάρχουσες λατρείες των γηγενών για τα φυσικά στοιχεία. Στη Νέα Ζηλανδία ειδικά, η νομική προστασία του ποταμού Γουανγκανούι κατέληξε στη θέσπιση από το τοπικό κοινοβούλιο του Νόμου Τε Άουα Ταπούα, σύμφωνα με τον οποίο, ο ποταμός έχει δύο κηδεμόνες που οφείλουν και δικαιούνται να τον εκπροσωπούν ενώπιον του νόμου: έναν εκλεγμένο εκπρόσωπο από την κοινότητα των Μαορί κι έναν εντεταλμένο της κυβέρνησης. Η λογική πίσω από αυτήν την απόφαση είναι ότι κατ’ αυτόν τον τρόπο, ο Γουανγκανούι θα επιτηρείται και θα προστατεύεται με βάση και τις δύο διαφορετικές κοσμοθεωρίες που αντιπροσωπεύουν οι κηδεμόνες του. 

Πιο πρόσφατα, τον Φεβρουάριο του 2021, στις περιφέρειες του Λαμπραντόρ και του Κεμπέκ, στον Καναδά, το Συμβούλιο των αυτόχθονων Ινού και οι διοικήσεις των τοπικών Κομητειών αναγνώρισαν από κοινού τον ποταμό Μάγκπαϊ ως νομικό πρόσωπο και προσδιόρισαν εννέα απαράβατα δικαιώματά του, τα οποία προστατεύονται θεσμικά. Σε περίπτωση προσβολής τους, ο ποταμός μπορεί να προσφύγει σε κάποιο τοπικό δικαστήριο, εκπροσωπούμενος από δύο διορισμένους κηδεμόνες του.

Στο Μπαγκλαντές, το ανώτατο δικαστήριο του κράτους έδρασε αυταπάγγελτα το 2019 και αναγνώρισε νομικά δικαιώματα για όλα τα ποτάμια της χώρας. Η κίνηση και η απόφαση βασίστηκαν στην αναγνώριση του κρίσιμου ρόλου που αναμένεται να παίξει το νερό στο μέλλον για την επιβίωση του περιβάλλοντος αλλά και των ανθρώπων. Σε αντίστοιχες ενέργειες έχουν προβεί δικαστήρια στη Βραζιλία, τη Βολιβία και την Κολομβία, ενώ σε χώρες όπως το Μεξικό, η Αργεντινή, το Περού και το Πακιστάν έχουν ήδη τροποποιηθεί σημαντικά οι συνταγματικές διατάξεις που σχετίζονται με την προστασία και την αντιμετώπιση της εγκληματικότητας κατά του περιβάλλοντος. Στην Ευρώπη, η πρώτη χώρα που προχώρησε σε σοβαρές σχετικές συνταγματικές αλλαγές ήταν η Γαλλία, ενώ πριν από λίγες εβδομάδες (στις αρχές Οκτώβρη), ομάδα νομικών με έδρα το Ηνωμένο Βασίλειο δημοσίευσαν την έκθεση Law in the emerging bio-age, στην οποία συμπεριλαμβάνονται αναλυτικές προτάσεις για την αναδιαμόρφωση των σημερινών νομοθετικών πλαισίων μέχρι το 2050, «προκειμένου να είναι κατάλληλα για ένα μέλλον όχι απλώς ανθρώπινο, αλλά κάτι περισσότερο απ’ αυτό».  

Στις ΗΠΑ, πριν από την υπόθεση της λίμνης Μέρι Τζέιν που έφτασε μέχρι το δικαστήριο (έστω κι αν εκεί κατέρρευσε), υπήρξαν στο παρελθόν αρκετές αντίστοιχες κινητοποιήσεις. Το 2010, για παράδειγμα, το πολιτειακό συμβούλιο της Πενσιλβάνια υποχρεώθηκε να εκδώσει διαταγή απαγόρευσης εξόρυξης του σχιστολιθικού αερίου που έχει εντοπιστεί σε μεγάλες εκτάσεις γύρω από το Πίτσμπουργκ, έπειτα από τις συντονισμένες προσπάθειες των πολιτών να αναγνωριστούν στο τοπικό οικοσύστημα πλήρη νομικά δικαιώματα. 

Τεράστια κινητοποίηση έγινε και στο Οχάιο το 2019, όταν οι κάτοικοι της μικρής πόλης Τολέδο παρέδωσαν στη δημοτική τους αρχή ένα υπογεγραμμένο κείμενο που αναγνώριζε τα δικαιώματα της λίμνης Ήρι. Η Ήρι είναι ο νοτιότερος υδάτινος σχηματισμός της περιοχής των Μεγάλων Λιμνών, του μεγαλύτερου συστήματος γλυκού νερού στον πλανήτη Γη. Εδώ και περίπου μια δεκαετία, κάθε καλοκαίρι, μεγάλο μέρος της επιφάνειάς της λίμνης καλύπτεται από τοξική άλγη (το φλούο πράσινο χρώμα της είναι ορατό από το διάστημα) που αλλοιώνει το οικοσύστημα δημιουργώντας «νεκρές ζώνες», εντός των οποίων δεν είναι δυνατό να συντηρηθεί η βιοποικιλότητα του τοπίου. Τον Αύγουστο του 2014, το νερό της λίμνης Ήρι περιείχε τόσο μεγάλες ποσότητες φωσφόρου και ήταν τόσο τοξικό, ώστε η πόλη του Τολέδο παρέμεινε χωρίς υδροδότηση για τρεις μέρες, την πιο θερμή εποχή του έτους. 

Εκείνη την περίοδο οι κάτοικοι συνειδητοποίησαν ότι έπρεπε να πάρουν την κατάσταση στα χέρια τους. Συνασπίστηκαν, οργανώθηκαν και με τη βοήθεια νομικών και περιβαλλοντικών οργανώσεων συνέταξαν ένα κείμενο, το οποίο παρουσιάστηκε τον Δεκέμβριο του 2018 ως νομοσχέδιο για τα δικαιώματα της λίμνης Ήρι. Λίγους μήνες αργότερα, ένας καλλιεργητής της περιοχής κατέθεσε αγωγή στο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο των ΗΠΑ κατά των κατοίκων του Τολέδο, καταγγέλλοντας ότι ένας πιθανός νόμος για τα δικαιώματα της λίμνης θα έθετε σε κίνδυνο τη φάρμα του και το σύνολο των επαγγελματικών του δραστηριοτήτων, καθώς κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι μια -μικρή έστω- ποσότητα φυτοφαρμάκου δεν θα καταλήξει στη λίμνη, μεταφερόμενη πχ από τον άνεμο ή από κάποιο ζώο που διέσχισε τη φάρμα του για να καταλήξει στον υδροβιότοπο. Στο πλευρό του καλλιεργητή στάθηκε ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Ντριούς και, αργότερα, η ίδια η πολιτεία του Οχάιο. Εννοείται ότι οι θεσμοί νίκησαν και σ’ αυτήν την περίπτωση. Το Ομοσπονδιακό Δικαστήριο των ΗΠΑ έβαλε φρένο στην προσπάθεια των κατοίκων, κρίνοντας το περιβαλλοντικό τους νομοσχέδιο «άκυρο στην ολότητά του». 

Η ουτοπία της προσωποποίησης των τοπίων

Η υπόθεση της λίμνης Ήρι είναι ένα καλό study case για το κατά πόσο μπορεί να λειτουργήσει ή όχι υπέρ του αγώνα για την προστασία του περιβάλλοντος η αναγνώριση ενός φυσικού τοπίου ως νομικό πρόσωπο. Στη θεωρία, πρόκειται για ένα αποφασιστικό βήμα υπέρ των οικοσυστημάτων. Πρακτικά, όμως, τί μπορούν να διεκδικήσουν οι κηδεμόνες ενός τοπίου σε μια δικαστική αίθουσα; 

Ας χρησιμοποιήσουμε το παράδειγμα ενός υδροβιότοπου ο οποίος έχει μολυνθεί από τα λύματα των καλλιεργειών και των επιχειρήσεων που τον περιβάλλουν. Τί αποζημίωση μπορεί να διεκδικήσει κάποιος για τον αφανισμό ενός ολόκληρου σμήνους πουλιών ή μιας ποικιλίας ψαριών που μπορεί να δηλητηριάστηκαν από τα μολυσμένα νερά; Πώς αποτιμάται μια τέτοια απώλεια; Επίσης, από πού ξεκινάει και πού τελειώνει ένας υδροβιότοπος; Μετράνε τα ποταμάκια και τα ρέματα που καταλήγουν σ’ αυτόν; Και τι γίνεται όταν ο υδροβιότοπος απλώνεται σε περισσότερες από μία περιφέρειες ή κράτη; Πόσες διαφορετικές αρχές (με αντίστοιχα διαφορετικά νομικά πλαίσια) θα συγκρουστούν στο δικαστήριο; Πέρα από το πρακτικό / λογιστικό πρόβλημα του επιμερισμού των ευθυνών (και της αποζημίωσης) που αναλογούν σε κάθε φορέα που μολύνει έναν υδροβιότοπο, οι δικαστές θα κληθούν κάποιες φορές να αποφασίσουν και για ζητήματα που ανήκουν στη σφαίρα της παγκοσμιοποίησης και του φαινομένου της πεταλούδας. Ποιος μπορεί, πχ, να κατηγορηθεί για μια όξινη βροχή που θα διαβρώσει τον υδροβιότοπο. Ή για μια μακρά περίοδο καύσωνα που θα τον αποξηράνει; 

Κυρίως, όμως, ποιος θα καταβάλει αποζημίωση εκ μέρους του υδροβιότοπου, αν ένας επιχειρηματίας της περιοχής τον καταγγείλει για παρακώλυση των δραστηριοτήτων του και για οικονομική ζημία ή χαμένα κέρδη; Ή αν ο υδροβιότοπος ξεχειλίσει και καταστρέψει τις γειτονικές του καλλιέργειες; Η υπόθεση της λίμνης Ήρι μας το δίδαξε αυτό, κι ας ακούγεται δυστοπικό και ακραίο: Αν ένα τοπίο αποτελεί νομικό πρόσωπο, οποιοδήποτε άλλο νομικό ή φυσικό πρόσωπο μπορεί να το σύρει στα δικαστήρια και να διεκδικήσει σε βάρος του ό,τι νομίζει. Ποιος ιδιωτικός ή δημόσιος φορέας θα αντέξει το οικονομικό κόστος μιας δίκης για την προστασία ενός κομματιού γης ή θάλασσας απέναντι πχ σε έναν πετρελαϊκό κολοσσό; 

Μέχρι στιγμής λοιπόν, οι επιτυχίες όσων αγωνίζονται για την κατοχύρωση νομικών δικαιωμάτων σε οικοσυστήματα ή τμήματα του φυσικού περιβάλλοντος συνιστούν νίκες στο συμβολικό κυρίως επίπεδο. Παράλληλα, συμβάλλουν στο κρίσιμο πεδίο της επίγνωσης και στο να διατηρείται το ζήτημα της αναγκαιότητας της προστασίας του περιβάλλοντος στην καθημερινή ατζέντα, όχι μόνο ως προς τη μεγάλη εικόνα, ως κάτι που πρέπει να αντιμετωπιστεί πανανθρώπινα και διακρατικά, αλλά και ως μια διαρκή, καθημερινή υποχρέωση κάθε τοπικής κοινότητας. 

Αυτό το τελευταίο είναι πιο σημαντικό απ’ όσο μοιάζει σε πρώτη ανάγνωση. Αναγνωρίζοντας τη ζοφερή πραγματικότητα της κλιματικής κρίσης, ο ΟΗΕ και η διεθνής κοινότητα έχουν συμφωνήσει σε ένα πλαίσιο δράσεων για τη μείωση των ρύπων και των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου και τη συνολική βελτίωση των συνθηκών για τα φυσικά οικοσυστήματα (στην COP26, τη Συνδιάσκεψη για το Κλίμα που πραγματοποιήθηκε στη Γλασκώβη το 2026, υπογράφηκαν σημαντικές συμφωνίες). Μεγάλοι οργανισμοί και προσωπικότητες διεθνούς ακτινοβολίας και επιρροής (όπως ο Πάπας) πιέζουν ώστε η οικοκτονία να χαρακτηριστεί «πέμπτο έγκλημα» και να υπάγεται στη δικαιοδοσία του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης, μαζί με τη γενοκτονία, τα εγκλήματα πολέμου, τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και τις εθνοκαθάρσεις. Υπάρχει, δηλαδή, ένα κάπως διαμορφωμένο ποινικό κανονιστικό πλαίσιο για τα σοβαρά εγκλήματα κατά του περιβάλλοντος. Το κίνημα για τα νομικά δικαιώματα της Φύσης τονίζει την ανάγκη για τη δημιουργία και την ενίσχυση ενός αντίστοιχου πλαισίου στο επίπεδο των αδικημάτων του αστικού κώδικα. Διεκδικεί, δηλαδή, μια ρεαλιστική και αποτελεσματική πολιτική κατά των φθορών και των καταστροφών μικρότερης κλίμακας.  

Δικαιοσύνη για όλ@ 

Σ’ ένα πολύ αναλυτικό άρθρο του στον Guardian με αφορμή την υπόθεση της λίμνης Ήρι, ο συγγραφέας Ρόμπερτ Μακ Φάρλαν αναδεικνύει μερικούς ακόμη προβληματισμούς που προκύπτουν από τις δράσεις του κινήματος υπέρ των νομικών δικαιωμάτων της Φύσης. Σχολιάζοντας το κείμενο του νομοσχεδίου που συνέταξαν οι κάτοικοι του Τολέδο, στέκεται στην παθιασμένη και οραματική του διατύπωση. Πρόκειται για ένα μανιφέστο μεγάλης πνοής που θυμίζει σε σημεία του το κείμενο της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας των ΗΠΑ ή κείμενα της περιόδου της Γαλλικής Επανάστασης. Διεκδικεί τη νομική υπόσταση της λίμνης, προκειμένου αυτή «να μπορεί να υπάρχει, να εξελίσσεται και να ακμάζει», χωρίς να «λογοδοτεί σε όσους διαθέτουν πλεόνασμα πλούτου και ανεξέλεγκτη πολιτική ισχύ». Ολόκληρο το κείμενο διέπεται από την τολμηρή και ρηξικέλευθη οντολογική δήλωση, η οποία τελικά συνιστά και το ζητούμενό του: ότι, δηλαδή, η λίμνη Ήρι είναι ένας ζωντανός οργανισμός και όχι ένα σύνολο στοιχείων που αλληλεπιδρούν και συνθέτουν ένα οικοσύστημα. Όπως σωστά παρατηρεί ο Μακ Φάρλαν, το κείμενο αποτελεί ήδη ένα λογοτεχνικό μνημείο του σύγχρονου ανιμισμού, πάνω στον οποίο έχει χτιστεί το οικοδόμημα των διεκδικήσεων του κινήματος για τα νομικά δικαιώματα της φύσης. 

Στα περισσότερα τέτοια κείμενα, τα δέντρα, οι λίμνες, τα βουνά, τα ποτάμια, οι βιότοποι περιγράφονται ως όντα. Ως ζωντανοί και -κατά συνέπεια- ευάλωτοι οργανισμοί. Κατά κάποιον τρόπο, προκειμένου να αποκτήσουν νομική υπόσταση -να αναγνωριστούν δηλαδή ως νομικά πρόσωπα- παρουσιάζονται ως περίπου φυσικά πρόσωπα, ως πλάσματα με ανθρώπινη υπόσταση. Υπάρχει σίγουρα λογοτεχνική αξία σ’ αυτήν την ιδέα καθώς και ένα στιβαρό ηθικό / βιοηθικό υπόβαθρο, με ρίζες που φτάνουν ως τις αρχαίες παγανιστικές κουλτούρες, τον πανθεϊσμό και τον ανιμισμό των πρωτόγονων φυλών και των σύγχρονων αυτόχθονων πληθυσμών, αλλά σ’ αυτές τις διατυπώσεις κρύβονται και διάφοροι κίνδυνοι. Ο πρώτος είναι αυτός που έχει ήδη αναφερθεί: ένα νομικό πρόσωπο μπορεί να βρεθεί ανά πάσα στιγμή στο εδώλιο του κατηγορουμένου, ενώ ένα οικοσύστημα που προστατεύεται από τους νόμους ενός κράτους ή ενός διεθνούς οργανισμού είναι καλύτερα θωρακισμένο απέναντι σε πιθανές κακόβουλες σε βάρος του διεκδικήσεις. 

Ένα δεύτερο πρόβλημα είναι ο ορισμός του «όντος». Πού, αλήθεια, ξεκινάει ένα βουνό; Από τους πρόποδές του ή από τις ρίζες του; Η βροχή που το ποτίζει και είναι απαραίτητη για τη συντήρησή του είναι κομμάτι του βουνού; Συναποτελούν τη νομική του οντότητα; Η ακτιβίστρια δημοσιογράφος Άννα Γκριρ αντιμετωπίζει με σκεπτικισμό τον ανθρωπομορφισμό που έχει τοποθετηθεί στον κεντρικό άξονα του κινήματος των δικαιωμάτων της Φύσης. Αναρωτιέται γιατί πρέπει να κάνουμε λόγο για νομικά πρόσωπα και όχι για «νομικά δέντρα» ή «νομικές λίμνες». Κατά τη γνώμη της, μ’ αυτόν τον τρόπο «κινδυνεύουμε να διεκδικούμε τον σεβασμό μόνο απέναντι σε ό,τι διαθέτει ανθρώπινα χαρακτηριστικά ή απευθύνεται με κάποιον τρόπο στην ανθρώπινη εμπειρία. Αντίθετα, θα πρέπει να αναπτύξουμε νομικά συστήματα στα οποία ο άνθρωπος θα αντιμετωπίζεται ως μέρος της Φύσης και της ζώσας ύλης και όχι ως το αλάνθαστο επίκεντρό της». Με πιο απλά λόγια, η Γκριρ δεν διεκδικεί νομικά δικαιώματα για τα δέντρα και τις λίμνες, αλλά δεντρικά και λημνικά δικαιώματα. 

Θα μπορούσε κάποιος να σχολιάσει ότι μια τέτοια διεκδίκηση μοιάζει ακόμα πιο ιδεαλιστική, ουτοπική και απλησίαστη. Απ’ την άλλη βέβαια, αν σήμερα, στην εποχή της επίγνωσης, της πρόσβασης και της παγκοσμιοποιημένης πληροφορίας δεν μπορούμε να αντιληφθούμε τη θέση που κατέχουμε στον πλανήτη που μας περιβάλλει, τις υποχρεώσεις και τις ευθύνες που έχουμε απέναντί του αλλά και την εξάρτησή μας από τα φυσικά στοιχεία -από όλα ανεξαιρέτως τα φυσικά στοιχεία- ίσως πρέπει να αρχίσουμε σοβαρά να αναθεωρούμε τη δική μας υπόσταση. Τι νόημα έχει να προσπαθούμε να αντιμετωπίσουμε τα ζώα και τα φυτά ως πρόσωπα -φυσικά ή νομικά- αν τελικά πρόκειται να τα κάνουμε σαν τα μούτρα μας;

The post Χλωροφύλλη, παιδεία, ελευθερία: Ο αγώνας για τα νομικά δικαιώματα των δέντρων appeared first on 2045.gr.

Ας σκεφτούμε το νερό. Και για το νερό. Ας σκεφτούμε ότι  ο ανθρώπινος οργανισμός αποτελείται στο μεγαλύτερο μέρος του από νερό. Τα 2/3 του σώματός μας και το 75 % του εγκεφάλου μας είναι νερό. Ας σκεφτούμε ότι η πρόσβαση σε καθαρό και πόσιμο νερό για αρκετούς από εμάς μπορεί να θεωρείται αυτονόητη.  Για περισσότερα από 884 εκατομμύρια ανθρώπους στον κόσμο όμως δεν είναι. Μια πραγματικότητα με δραματικές συνέπειες και περίπου 2 εκατομμύρια θανάτους κάθε χρόνο λόγω έλλειψης ή λόγω ασθενειών που οφείλονται σε μολυσμένο νερό.

Η ερευνήτρια Πατρίτσια Σταθάτου σκέφτεται για το νερό. Και μας βάζει στο Center for Bits and Atoms του ΜΙΤ για να μιλήσουμε για την τελευταία μελέτη που με αφετηρία την αειοφορία, αλλά και τις… ζυθοποιίες και τα υποπροϊόντα μπύρας οδηγεί σε καθαρό πόσιμο νερό απαλλαγμένο από μόλυβδο, για όλους μας.

Πατρίτσια, τι ήταν αυτό που πυροδότησε το ενδιαφέρον σου για το νερό και πώς έγιναν οι πρώτες σκέψεις για τη συγκεκριμένη έρευνα;

Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Το κίνητρο για την έρευνα αυτή, για την ιδέα και την πρόταση που κατέθεσα για την υποτροφία Μποδοσάκη και με έφερε στην Αμερική, αλλάζοντας τη ζωή μου, ήταν οι μικρορύποι. Πρόκειται για χημικές ουσίες, οργανικές ή ανόργανες, όπως τα βαρέα μέταλλα, οι οποίες υπάρχουν αν όχι σε όλα, στα περισσότερα υδάτινα συστήματα στον κόσμο, σε πολύ χαμηλές συγκεντρώσεις, δηλαδή κάτω από μικρογραμμάρια στο λίτρο.

Είναι μια νέα οικογένεια ρύπων, που τα τελευταία χρόνια απασχολεί πολύ έντονα την επιστημονική κοινότητα και τους διεθνείς οργανισμούς που θέτουν τα όρια ασφαλείας για το νερό και για τα απόβλητα. Γιατί; Λόγω του μεγέθους τους μπορούν και εισέρχονται στους ιστούς, στις σκάλες της διατροφικής αλυσίδας, δημιουργώντας το φαινόμενο της βιοσυσσώρευσης. Τα βαρέα μέταλλα μας απασχολούν ιδιαίτερα γιατί δεν βιοδιασπώνται και είναι ιδιαίτερα τοξικά, για τον άνθρωπο και ειδικά για τα παιδιά. Διεθνείς μελέτες δείχνουν μεγάλη συσχέτιση των ουσιών αυτών -ακόμη και σε πολύ χαμηλές συγκεντρώσεις- με προβλήματα υγείας, καρκίνο, βλάβη στο νευρικό σύστημα, καταστροφή των ιστών του εγκεφάλου.

Πώς λειτουργούν οι συμβατικές τεχνολογίες και πού αποτυγχάνουν;  Και πώς αξιολογείται η  επιπλέον χρήση των συστημάτων οικιακών φίλτρων βρύσης ως ένα επιπλέον βήμα καθημερινής προστασίας μας;

Μιλάμε για τις συμβατικές τεχνολογίες που χρησιμοποιούνται για την επεξεργασία νερού ή υγρών αποβλήτων. Τα βάζω αυτά τα δύο μαζί γιατί ο κύκλος ζωής και χρήσης του νερού είναι ένας κύκλος, μια αλυσίδα. Αυτές οι τεχνολογίες λοιπόν όταν καλούνται να καθαρίσουν νερό (ή υγρά απόβλητα) με πολύ χαμηλή συγκέντρωση βαρέων μετάλλων, είτε αδυνατούν να τους εξαλείψουν τελείως ή για να το πετύχουν αυτό αποτελεσματικά χρειάζεται να δαπανήσουν πολλούς πόρους, υψηλά επίπεδα ενέργειας. Κατανάλωση που έχει και οικονομικό και περιβαλλοντικό κόστος. Επίσης μπορεί να χρειαστεί να παράξουν τοξικά παραπροϊόντα, απόβλητα τα οποία και αυτά στη συνέχεια θα πρέπει να τα επεξεργαστούμε περαιτέρω προτού απορριφθούν. Οπότε αρχίσαμε να σκεφτόμαστε τις εναλλακτικές, μεθόδους που μπορούμε να δημιουργήσουμε, λύσεις πιο φιλικές προς το περιβάλλον, αειφόρες, που δεν συνεπάγονται μεγάλο περιβαλλοντικό και οικονομικό κόστος.

Τώρα τα  φίλτρα για τα οποία με ρωτάς είναι ένα βήμα σε προσωπικό επίπεδο. Εξαρτάται βέβαια από το σύστημα που χρησιμοποιεί κανείς, αλλά κάνουν καλό. Το νερό της Αθήνας έχει πολύ καλή ποιότητα -γενικά η ποιότητα του νερού μας είναι από τις καλύτερες της Ευρώπης.

Το μεγάλο πρόβλημα είναι οι σωληνώσεις, και τα υλικά από τα οποία είναι φτιαγμένες. Ακόμη κι αν οι παλιές σωληνώσεις έχουν αντικατασταθεί μπορεί να υπάρχουν ορισμένα στοιχεία τους, όπως βαλβίδες ή άλλα εξαρτήματά τους από μόλυβδο. Οι χημικές αντιδράσεις που δημιουργούνται και τι εισέρχεται στη συνέχεια στο νερό είναι το πρόβλημα. Το ζήτημα είναι πολύπλοκο και σύνθετο.

Στο μυαλό αρκετών πολιτών το μη καθαρό νερό συνδεόταν μέχρι και σήμερα με τον αναπτυσσόμενο κόσμο, όμως δειγματοληψίες και αναλύσεις και στην Ελλάδα υποδεικνύουν τιμές που βρίσκονται πάνω από τα φυσιολογικά όρια.

Έτσι είναι, αλλά δεν είναι σωστή αυτή η αντίληψη. Γιατί οι παράγοντες επιβάρυνσης του νερού είναι πολλοί και διαφορετικοί. Και ανθρωπογενείς. Εμένα μου κίνησε το ενδιαφέρον το γεγονός ότι υπάρχουν σοβαρά περιστατικά ρύπανσης νερού από βαρέα μέταλλα και συγκεκριμένα μόλυβδο, όχι μόνο στον αναπτυσσόμενο κόσμο, όπου δεν διαθέτουν τις υποδομές και τους πόρους, αλλά και σε αναπτυγμένες χώρες.

Σε πολύ αναπτυγμένες κοινωνίες στο δυτικό κόσμο, στην Ευρώπη και στην Αμερική. Όπως για παράδειγμα η πολύ γνωστή κρίση ρύπανσης νερού στο Φλιντ στο Μίσιγκαν το 2014, ακόμη και πρόσφατα παραδείγματα σε κοινότητες του Λος Αντζελες, στη Νέα Υόρκη στο Νιου Τζέρσεϋ σε σχολεία, και σε κοινότητες στον Καναδά. Είναι κάτι που δημιουργείται από τις χημικές αντιδράσεις στις σωληνώσεις και έχει σοβαρότατες επιπτώσεις για την υγεία. Γι’ αυτό ακριβώς και βλέπουμε διεθνή προσπάθεια να μειωθούν κατά πολύ τα επιτρεπόμενα όρια συγκεντρώσεων βαρέων μετάλλων στο πόσιμο νερό. Μάλιστα η Αμερικανική Υπηρεσία Προστασίας του Περιβάλλοντος (US EPA) δήλωσε το 2020 ότι δεν υπάρχει αποδεκτό κατώτατο όριο για τον μόλυβδο στο νερό. Θεωρεί δηλαδή ότι δεν πρέπει να εντοπίζεται καθόλου μόλυβδος στο νερό, ότι κανένα όριο δεν είναι ασφαλές. Αυτό είναι ένα μεγάλο βήμα.

Πάμε λοιπόν με μία μπύρα μέσα στο εργαστήριο για να μας εξηγήσεις πώς η μαγιά μπύρας μπορεί να αποδειχθεί στο υπερ- όπλο του νερού για την αντιμετώπιση των τοξικών μικρορύπων;

Πολύ μου αρέσει αυτή η πρόταση σου. Όπως σου έλεγα αρχίσαμε να σκεφτόμαστε και να εξετάζουμε εναλλακτικές, βιολογικές και αειφόρες μεθόδους, για να δώσουμε μια λύση στο πρόβλημα, μεθόδους που δεν συνεπάγονται μεγάλο οικονομικό και περιβαλλοντικό κόστος και έτσι στραφήκαμε και καταλήξαμε στους ζυμομύκητες. Είναι μικροργανισμοί με την ικανότητα να δεσμεύουν ιόντα μετάλλων όταν έρχονται σε επαφή με αυτά. Πρόκειται για το φαινόμενο της βιορρόφησης. Δεν είναι κάτι καινούριο, έχει μελετηθεί από τους επιστήμονες τις τελευταίες δεκαετίες.

Αυτό που είναι καινούριο, αυτό που δεν είχε μελετηθεί και στο οποίο επικεντρωθήκαμε εμείς είναι το πώς αυτοί οι ζυμομύκητες αντιδρούν όταν έρχονται σε επαφή με πολύ χαμηλές συγκεντρώσεις βαρέων μετάλλων, όπως αυτές τις οποίες μελετάμε εμείς, δηλαδή συγκεντρώσεις μικρογραμμαρίου ανά λίτρο. Θέλαμε να δούμε αν οι ζυμομύκητες ανταποκρίνονται με τον ίδιο τρόπο όπως στις υψηλές συγκεντρώσεις, πόσο αποδοτικοί είναι και με ποιους μηχανισμούς το επιτυγχάνουν αυτό. Αυτή είναι η ιδέα πίσω από την έρευνά μας, και καταναλώθηκαν πολλές-πολλές μπύρες μέχρι να φτάσουμε ως εδώ.

Μέχρι τώρα και σε ποιο βαθμό είστε ικανοποιημένοι για την αποτελεσματικότητα της μεθόδου σας σε σχέση με τη βιωσιμότητα, την περιβαλλοντική ασφάλεια και την οικονομική εφαρμογή της; Σας έχουν προσεγγίσει εταιρίες, φιλάνθρωποι δισεκατομμυριούχοι για να επενδύσουν στην υλοποίηση της έρευνάς σας στην πραγματική οικονομία; Μπορεί άνθρωποι και ανθρωπότητα να είμαστε αισιόδοξοι; 

Στοχεύσαμε  συγκεκριμένα σε αυτούς τους μικροοργανισμούς γιατί χρησιμοποιούνται κατά κόρον σε πολλές βιομηχανίες, ειδικά για την παραγωγή μπύρας, είναι ένα πολύ συχνό απόβλητο για το οποίοι οι ζυθοποιίες αναζητούν τρόπους απόρριψής του, όταν πια δεν τους είναι χρήσιμοι. Στοχεύσαμε στη χρήση βιολογικού υλικού, ενός υποπροϊόντος χαμηλού κόστους, ή μηδενικού ή ακόμη και αρνητικού κόστους με την έννοια ότι βιομηχανίες θα πλήρωναν για να το απορρίψουν. Εμείς για τα πειράματά μας προμηθευόμαστε τους μικροοργανισμούς από την ATCC (American Type Culture Collection), που μπορείς να πεις ότι είναι η Αμερικανική Τράπεζα Μικροοργανισμών. Μετά τη γνωστοποίηση της μελέτης μας, τη δημοσίευση στο MIT news, την παρουσίασή της στο Forbes και άλλα διεθνή ΜΜΕ, έχουν αρχίσει να μας προσεγγίζουν εταιρίες και ζυθοποιίες. Έχουμε κρούσεις και προτάσεις και τις εξετάζουμε για να δούμε πώς θα προχωρήσουμε.

Πρέπει να σημειώσουμε εδώ ότι το νερό με το οποίο εργαζόμαστε εμείς, είναι νερό καθαρό το οποίο στο εργαστήριο το έχουμε ρυπάνει με μόλυβδο σε συγκεκριμένες ποσότητες. Όταν η τεχνολογία αυτή εφαρμοστεί στην πράξη και πάμε σε σημείο με ρυπασμένο νερό κατανοούμε ότι σε αυτό εκτός από μόλυβδο θα υπάρχουν και άλλα βαρέα μέταλλα και άλλοι ρύποι παρόντες. Θα είναι δηλαδή πιο σύνθετο το πρόβλημα. Να σου πω λοιπόν ότι πλέον έχουμε διευρύνει τα πειράματά μας προσθέτοντας και άλλους ρύπους στο νερό εκτός από μόλυβδο για να δούμε πώς αντιδρούν οι ζυμομύκητες και αν απορροφούν το ίδιο. Ακόμη υπάρχουν απαντήσεις που αναζητάμε, στάδια που πρέπει να περάσουμε, όμως μπορώ να πω ότι η μέθοδός μας είναι πολλά υποσχόμενη.

Μέχρι να καλυφθούν τα απαραίτητα επόμενα στάδια θα μπορούσες να δώσεις ένα παράδειγμα καθαρισμού του νερού πόλης για να κατανοήσουμε τα μεγέθη και τι υπόσχεται η μέθοδός σας;

Ας χρησιμοποιήσουμε το παράδειγμα της Βοστώνης, που μπορεί να θεωρηθεί ισοδύναμο της Αθήνας, καθώς η μητροπολιτική περιοχή της έχει περίπου 5 εκατ. κατοίκους. Μια πόλη τέτοιου μεγέθους λοιπόν καταναλώνει 800 εκατομμύρια λίτρα νερό την ημέρα για τις ανάγκες της. Θα χρειάζονταν λοιπόν περίπου 20 τόνοι ζυμομύκητες την ημέρα ή 7 χιλιάδες τόνοι ζυμομύκητες το χρόνο για να καθαριστεί το νερό σε περίπτωση ρύπανσης από μόλυβδο. Για να κατανοήσουμε τι σημαίνει αυτό, σκεφτείτε ότι μια τυπική ζυθοποιία της Βοστώνης παράγει ετησίως περίπου 20 χιλιάδες τόνους περίσσεια μαγιάς, ζυμομύκητες που δεν τους είναι άλλο χρήσιμοι για τη ζύμωση, αφού είναι ένα απόβλητο που χρειάζεται να απορριφθεί. Κατά συνέπεια θα μπορούσε να δημιουργηθεί και ένα μοντέλο κυκλικής οικονομίας.

Αν υποθέσουμε η μέθοδός σας γίνεται εφαρμόσιμη άμεσα σε πραγματική κλίμακα, σε ποιο υδάτινο σύστημα του πλανήτη θα ήθελες να βρεθείς για να ξεκινήσει η απορρύπανση;

Δεν έχω κάποιο συγκεκριμένο σύστημα στον κόσμο με υψηλή συγκέντρωση μετάλλων ή μόλυβδου, ούτε θέλω να μιλήσω με κλισέ για την Αφρική ή την Ινδία.

Θα ήθελα όμως να λύσω ένα πρόβλημα. Αν για παράδειγμα συνέβαινε κάτι ξαφνικά σε μία δυτική πόλη ή κοινότητα όπως στο Φλιντ στο Μίσιγκαν, το οποίο ζούσε για καιρό με το πρόβλημα, χωρίς να το έχει αντιληφθεί. Πάντως το υδατικό σύστημα με το οποίο με δένουν πολλά και θα ήθελα να συμβάλω στη διαχείρισή του -ή στην επίλυση προβλημάτων γενικότερα- είναι αυτό των νησιών του Αιγαίου, που τους καλοκαιρινούς μήνες υποφέρουν για να ικανοποιήσουν τη ζήτηση.

Ας συνδέσουμε τώρα το εργαστήριο και τη ζωή σου στην Αμερική με μια άλλη κοινωνική διάσταση. Κατά τη διάρκεια των σπουδών σου, στα πρώτα ερευνητικά βήματα και τώρα βίωσες στερεότυπα και γυάλινο ταβάνι στο «νερό»;

Όχι καθόλου. Και νομίζω ότι πλέον δεν υπάρχουν τέτοια στερεότυπα. Ειδικά στο χώρο που είμαι εγώ, δεν υπάρχει καθόλου το στερεότυπο ‘άνδρας- γυναίκα’. Τώρα που το σκέφτομαι ίσως 20 χρόνια πριν στο σχολείο να ήταν η τελευταία φορά που θυμάμαι κάπως τέτοιες διαφοροποιήσεις, όχι ως στερεότυπο, αλλά με την έννοια ότι ίσως περισσότερα αγόρια επέλεγαν θετικές επιστήμες ή πχ τεχνολογικά μαθήματα επιλογής σε σχέση με κορίτσια. Πάντως να σου πω ότι σε αντίθεση  με ότι μου έλεγαν για τα ποσοστά, στη χρονιά μου στο Πολυτεχνείο ήμασταν 50/50 -αγόρια κορίτσια.

Δεν έχω αισθανθεί στερεοτυπική συμπεριφορά καθόλου. Και προτού έρθω στην Αμερική, όταν ξεκίνησα να δουλεύω στο Πολυτεχνείο στην ερευνητική μας ομάδα ήμασταν μάλιστα περισσότερες γυναίκες- μπορεί οι επικεφαλής να πίστευαν ότι οι γυναίκες είναι περισσότερο οργανωτικές, προσηλωμένες στο στόχο και προτιμούσαν να προσλαμβάνουν γυναίκες-  το αντίθετο στερεότυπο δηλαδή.

Μπορώ να μιλήσω βέβαια μόνο για τη δική μου εμπειρία στην Ελλάδα, για το συγκεκριμένο εργαστήριο στο Πολυτεχνείο όπου και εργαζόμουν. Τώρα για την Αμερική πιστεύω ότι υπάρχει πολύ έντονα το «woke culture», το βιώνουμε έντονα τα τελευταία χρόνια. Μεγάλος σεβασμός για τις γυναίκες, κύμα για την ανάδειξη γυναικών στον ακαδημαϊκό και επιστημονικό χώρο. Είναι επίσης κοινό μυστικό ότι αν αναζητήσουν την ίδια θέση εργασίας στον ακαδημαϊκό χώρο ένας άνδρας και μία γυναίκα με τα ίδια ακριβώς προσόντα θα προτιμηθεί η γυναίκα.

Νιώθω ότι είμαστε σε εποχή που ειδικά στην επιστημονικό χώρο οι γυναίκες είναι έστω και ένα βήμα μπροστά. Επιπρόσθετα, βλέπω ότι το όλο σύστημα οδεύει να δημιουργήσει όλες τις δομές υποστήριξης της οικογένειας ώστε οι γυναίκες να έχουν  τις ευκαιρίες που θέλουν. Και το βλέπουμε γιατί ολοένα και περισσότερες γυναίκες βρίσκονται σε υψηλές θέσεις, επικεφαλής εργαστηρίων και οργανισμών. Σίγουρα υπήρχε το στερεότυπο για χρόνια αλλά τώρα είμαστε στο σημείο που βιώνουμε την αλλαγή.

Εκτός από καθαρό πώς οραματίζεσαι το νερό τα χρόνια που έρχονται και με την κλιματική κρίση παρούσα; Μπορούν οι υδάτινοι πόροι να αναδειχθούν στο ενεργειακό αντίβαρο του μέλλοντος, ή μήπως το νερό βρεθεί στο επίκεντρο συγκρούσεων ή μήπως θα εκλείπει και θα το φέρνουμε από τον Άρη;

Η ενέργεια του νερού, των κυμάτων είναι πολλά υποσχόμενη. Δεν ξέρω αν πιστεύω αυτά τα καταστροφολογικά σενάρια για πολέμους για το νερό. Το καλό με το νερό είναι ότι δεν είναι πεπερασμένος πόρος. Είναι ανανεώσιμος, ότι και να συμβεί σε επίπεδο πλανήτη και σε επίπεδο ισοζυγίου μάζας θα μένει σταθερό. Σχετικά με την κλιματική αλλαγή, την ξηρασία και την έλλειψη νερού σε συγκεκριμένες περιοχές, είμαι αισιόδοξη, πιστεύω ότι η ανθρωπότητα θα βρει λύσεις για να προσαρμοστούμε. Η έρευνα προχωρά, η τεχνολογία προχωρά. Δεν ξέρω αν θα φέρουμε νερό από τον Άρη- πιστεύω κάτι θα καταφέρουμε με το νερό της Γης.

Μπορούμε να μάθουμε και από πόλεις όπως η Σιγκαπούρη, που είναι ένα παράδειγμα έξυπνης πόλης, η οποία είχε στο παρελθόν πολύ μεγάλο πρόβλημα υδροδότησης. Η ζήτηση ξεπερνούσε κατά πολύ τους διαθέσιμους πόρους, όμως το έλυσε. Σήμερα το 40% της υδροδότησης στη Σιγκαπούρη προέρχεται από ανακύκλωση νερού, αποκαλείται  NEWater – Νέο Νερό, γιατί επαναχρησιμοποιείται νερό από υγρά απόβλητα το οποίο και καθαρίζεται επαρκώς, ώστε να ξαναγίνει πόσιμο. Είναι ένα πολύ καλό παράδειγμα που δείχνει ότι τα υγρά απόβλητα είναι ένας πόρος που δεν έχει αξιοποιηθεί επαρκώς και έχει μεγάλη δυναμική να συμβάλει στη λύση προβλημάτων υδροδότησης για διάφορες χρήσεις.

Who is who

Η Πατρίτσια Σταθάτου αποφοίτησε από τη Σχολή Πολιτικών Μηχανικών του ΕΜΠ το 2011 και ξεκίνησε να εργάζεται ως ερευνήτρια στη Μονάδα Διαχείρισης Ενεργειακών και Περιβαλλοντικών Συστημάτων (ΜΔΕΠΣ) της Σχολής Χημικών Μηχανικών του ΕΜΠ. Παράλληλα, συνέχισε τις σπουδές της στη Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ, εκπονώντας τη διδακτορική της διατριβή στον τομέα ανάλυσης, σχεδιασμού και ανάπτυξης εργαλείων και μεθόδων για υδατικά συστήματα. Το 2018 κέρδισε το βραβείο ΟΙΚΟΠΟΛΙΣ Νέου Επιστήμονα για τη συμβολή της διδακτορικής της έρευνας στον τομέα της διαχείρισης των υδατικών πόρων, ενώ την ίδια χρονιά έλαβε τη μεταδιδακτορική υποτροφία “Σταμάτη Γ. Μαντζαβίνου” από το Ίδρυμα Μποδοσάκη για τη διεξαγωγή έρευνας στο ΜΙΤ σχετικά με την απομάκρυνση τοξικών μικρορύπων από το νερό με τη χρήση μικροοργανισμών και βιοεκτύπωσης.

The post Η μαγιά μπύρας ως το υπερόπλο του νερού για την αντιμετώπιση των τοξικών μικρορύπων appeared first on 2045.gr.

Την περασμένη Πέμπτη 5 Μαΐου τα φώτα της δημοσιότητας στράφηκαν ξανά στην Αστυπάλαια όπου εξελίσσεται ένα σημαντικό παγκοσμίως project μετασχηματισμού του νησιού σε «πράσινο», «βιώσιμο» και «έξυπνο» με τη συμμετοχή της Ελληνικής Κυβέρνησης και του Ομίλου Volkswagen, στο υψηλότερο μάλιστα επίπεδο. Η ενεργή συμμετοχή του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη και του CEO της Volkswagen Herbert Diess είναι ένας ιδιαίτερα ισχυρός συμβολισμός.

Στην αρχική διακήρυξη του προγράμματος πριν έναν ακριβώς χρόνο είχαν τεθεί 4 βασικοί άξονες, για τον μετασχηματισμό της Αστυπάλαιας σε «πράσινο» νησί:

• Ηλεκτροκίνηση οχημάτων
• Έξυπνη κινητικότητα
• Φόρτιση και ενέργεια
• Αυτόνομη οδήγηση

Ο Πρωθυπουργός και ο Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου της Volkswagen επέστρεψαν στο νησί για τον ετήσιο απολογισμό και για να ανακοινώσουν τα επόμενα βήματα. Και του χρόνου τέτοιο καιρό, θα γίνει το ίδιο.

Τον Ιούνιο του 2021 το εγχείρημα ξεκίνησε με το κράτος να ανακοινώνει επιδότηση 40% για την αγορά οχήματος, πρόσθετη επιδότηση για απόσυρση και την Volkswagen να συνεισφέρει με εκπτώσεις αρκετά γενναίες ώστε η τελική τιμή απόκτησης ενός αυτοκινήτου να φτάνει ως και κάτω από το μισό της κανονικής του τιμής. Ενέργεια που αφορά τον πρώτο από τους 4 άξονες. Το αποτέλεσμα αυτής ήταν στο 12μηνο να αγοραστούν 8 ηλεκτρικά αυτοκίνητα και 4 e-scooters, ενώ αντικαταστάθηκαν και 7 κρατικά οχήματα (Αστυνομίας, Λιμενικού και Πολιτικής Αεροπορίας) με ηλεκτρικά. Ο στόχος για πλήρη εξηλεκτρισμό του στόλου οχημάτων του νησιού ως το 2025 παραμένει. Στον ίδιο άξονα εντάσσονται και οι έξι διπλοί φορτιστές, δωρεάν δημόσιας πρόσβασης, για την ώρα.

Που βρισκόμαστε;

Αυτά έγιναν τους πρώτους 12 μήνες. Και προετοιμάστηκε το έδαφος για τις εξελίξεις που ανακοινώθηκαν την περασμένη εβδομάδα και αφορούν το διάστημα Ιούνιος 2022 – Ιούνιος 2023, και τους υπόλοιπους άξονες: “Έξυπνη κινητικότητα” και “Φόρτιση και ενέργεια”.

Σε ό,τι έχει να κάνει με τον πυλώνα της Έξυπνης Κινητικότητας, ανακοινώθηκε η έναρξη πιλοτικής λειτουργίας της εφαρμογής astyMOVE, δηλαδή της υπηρεσίας astyGO όπως λέγεται στο νησί το car sharing με ηλεκτρικά οχήματα (αυτοκίνητα, scooters ή ποδήλατα). Και της υπηρεσίας AstyBUS, μιας μορφής on demand δημόσιας συγκοινωνίας χωρίς συγκεκριμένα δρομολόγια. Ο στόχος των παραπάνω είναι η κάλυψη των μεταφορικών αναγκών με λιγότερα οχήματα σε κίνηση. Χωρίς την ανάγκη ιδιοκτησίας οχήματος. Με αποτέλεσμα αποσυμφόρηση της κυκλοφορίας και χαμηλότερη περιβαλλοντική επιβάρυνση.

Σχετικά με τη φόρτιση και την ενέργεια, ανακοινώθηκε η έναρξη λειτουργίας φωτοβολταϊκού σταθμού που καλύπτει τις ανάγκες φόρτισης των ηλεκτρικών οχημάτων. Και η εκκίνηση της διαδικασίας προκήρυξης του διαγωνισμού για τη δημιουργία υβριδικού σταθμού παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ με δυνατότητα αποθήκευσης της ενέργειας σε μπαταρίες, ο οποίος μελλοντικά θα καλύψει τις ανάγκες του νησιού ως και κατά 80%.

Κάτι κινείται, αλλά δεν είναι αρκετό

Από τα παραπάνω βλέπουμε ότι όντως έχουν γίνει κάποια βήματα. Αλλά είναι μάλλον διστακτικά. Τα οχήματα που πουλήθηκαν είναι λίγα και ο ρυθμός αντικατάστασης των συμβατικής τεχνολογίας ΙΧ με ηλεκτρικά είναι χαμηλός. Από την άλλη, έχει νόημα να ζητάμε περισσότερα όταν το ρεύμα στο νησί παράγεται καίγοντας ντίζελ; Η έναρξη της λειτουργίας του φωτοβολταϊκού σταθμού που καλύπτει τις ανάγκες φόρτισης των δημόσιας τουλάχιστον χρήσης ηλεκτρικών οχημάτων είναι ένα πολύ μικρό βήμα για ένα νησί που θέλει να μηδενίσει το περιβαλλοντικό του αποτύπωμα. Και χρειάστηκε ένας χρόνος για να γίνει. Και αν αυτό που ακούσαμε την περασμένη βδομάδα είναι η έναρξη της διαδικασίας προκήρυξης του διαγωνισμού για τον υβριδικό σταθμό ενέργειας, προσέξτε, η έναρξη του διαγωνισμού, όχι η έναρξη κατασκευής του, καταλαβαίνει κανείς πόσο μακριά είμαστε από την υλοποίησή του. Ειδικά αν στην εξίσωση βάλουμε την πιθανότητα εκλογών στους επόμενους μήνες.

Η εφαρμογή είναι σε λειτουργία, μπορεί ήδη κανείς να την κατεβάσει. Ήδη οι πρώτοι τουρίστες στο νησί την έχουν χρησιμοποιήσει. Μένει να δούμε την επιτυχία της στο peak της τουριστικής κίνησης, αλλά ξέρουμε ότι είναι ήδη δοκιμασμένη στη Βαρκελώνη από την SEAT, για τις υπηρεσίες car και scooter sharing, σε μια πολύ μεγάλη βάση χρηστών. Οπότε λογικά από τεχνικής άποψης αυτό θα πάει καλά.

Αυτό που σίγουρα για την ώρα πάει καλά είναι η ζωή με ένα ηλεκτρικό αυτοκίνητο στην Αστυπάλαια. Οι αποστάσεις έτσι κι αλλιώς δεν είναι μεγάλες, ενώ με 12 δημόσιες πρίζες για 15 οχήματα, πρόβλημα φόρτισης δεν θα υπάρξει.

Αντιστάσεις στην τοπική κοινωνία και ευαίσθητες πολιτικές ισορροπίες

Ακούς τον ψίθυρο από τα πρώτα λεπτά που προσγειώνεσαι στο νησί. Οι κάτοικοι ακούν πολλά, αλλά δεν έχουν δει στην τσέπη τους άμεσο όφελος. Τουλάχιστον όχι στους τομείς που τους ενδιαφέρει. Και αυτό τους κάνει διστακτικούς. Η δυνατότητα αγοράς ενός ηλεκτρικού αυτοκινήτου στη μισή τιμή, αλλά όχι ενός αγροτικού pick-up, αυτό δηλαδή που είναι το εργαλείο της δουλειάς τους στη γεωργία και στην κτηνοτροφία, δεν τους λέει και πολλά.

Ακόμη και μέλη της κυβερνητικής αποστολής σε off the record συζητήσεις που είχαμε, παραδέχονται ότι οι ντόπιοι έχουν αντιστάσεις. Το γνωρίζουν ότι η προοπτική εγκατάστασης φωτοβολταϊκών πάρκων και κυρίως ανεμογεννητριών δεν είναι καθόλου δημοφιλής μεταξύ των κατοίκων. Στις ομιλίες τους, τόσο ο δήμαρχος όσο και ο Πρωθυπουργός ήταν πολύ προσεκτικοί με τις διατυπώσεις για το συγκεκριμένο θέμα. Ο κ. Νίκος Κομηνέας τόνισε πολλές φορές ότι η απόλυτη προτεραιότητα είναι να μην αλλοιωθεί ούτε κατ’ ελάχιστο το φυσικό περιβάλλον και ο παραδοσιακός χαρακτήρας του νησιού.

Αυτό μπορεί κανείς να υποθέσει ότι αφορά όχι μόνο το φυσικό περιβάλλον, αλλά και τη σύγκρουση συμφερόντων με συγκεκριμένους επαγγελματίες, όπως οι ενοικιάσεις αυτοκινήτων, τα ταξί και οι μεταφορές ανθρώπων προς και από το λιμάνι, το αεροδρόμιο και τα ξενοδοχεία. Μπορούν, ως ένα βαθμό να ενταχθούν στα νέα προγράμματα έξυπνης μετακίνησης. Αλλά το έσοδό και ο τρόπος εργασίας τους όπως και να έχει διαταράσσεται.

Ο κ. Κυριάκος Μητσοτάκης από το δικό του υψηλότατο επίπεδο, με ιδιαίτερη έμφαση και με ύφος που ήταν ένα ξεκάθαρο κλείσιμο του ματιού στους αντιρρησίες, τουλάχιστον έτσι έγινε αντιληπτό στο ακροατήριο εντός του οποίου ζήσαμε την ομιλία του, τόνισε ότι θα είναι μόνο μία η ανεμογεννήτρια του υβριδικού σταθμού παραγωγής και αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας. Η ανάγκη να προστεθεί μια τέτοια διευκρίνιση στον λόγο του Πρωθυπουργού, ερμηνεύεται σαν μια προσπάθεια να επιτευχθεί ένα soft landing για την ανεμογεννήτρια. Στο ίδιο πλαίσιο, τουλάχιστον στα δικά μας μάτια, εντάσσεται και η τελευταία κίνηση του Πρωθυπουργού πριν αποχωρήσει για το αεροδρόμιο. Αφού είχε ουσιαστικά κλείσει η ομιλία και επισήμως είχε ολοκληρωθεί το event, επέστρεψε στο μικρόφωνο για να παραδεχτεί ότι η αύξηση των αντικειμενικών αξιών που μεταφράστηκε και σε αύξηση του ΕΝΦΙΑ για τους κατοίκους της Αστυπάλαιας είναι μια αδικία η οποία θα διορθωθεί. Και ήταν αυτή η στιγμή που εισέπραξε το θερμότερο χειροκρότημα, από οποιαδήποτε άλλη ανακοίνωση μέχρι εκείνη τη στιγμή που αφορούσε την ηλεκτροκίνηση, το project Πράσινο Νησί ή το πρόγραμμα Κινούμαι Ηλεκτρικά.

Ποια είναι η πραγματική αξία αυτού που συμβαίνει στην Αστυπάλαια;

Για την κοινωνία, αυτό που συμβαίνει στην Αστυπάλαια είναι μια γενική πρόβα για τη ζωή στο μέλλον. Σε ένα οικοσύστημα πλήρως βιώσιμο, με μεταφορές μηδενικών εκπομπών ρύπων, με έξυπνες ψηφιακές υπηρεσίες διαμοιρασμού οχημάτων και on demand δημόσιες συγκοινωνίες. Μια μελέτη σε συνθήκες απολύτως πραγματικές, αλλά σε ένα ελεγχόμενο περιβάλλον ως προς τον πληθυσμό και το οδικό δίκτυο, με τη συμμετοχή και του Πανεπιστημίου Αιγαίου.

Το σημαντικό λοιπόν στην Αστυπάλαια δεν είναι οι πωλήσεις αυτοκινήτων ούτε κάποιας μορφής άμεσο οικονομικό όφελος. Είναι η καταγραφή του πώς όλα αυτά τα φουτουριστικά μοντέλα υιοθετούνται από τους απλούς πολίτες, πώς η τεχνολογία αλλάζει τη ζωή τους στην πράξη, με ό,τι θετικό και όποια προβλήματα αυτό συνεπάγεται.

Υπάρχει βέβαια και εδώ ένα ερωτηματικό. Οι πολίτες της Αστυπάλαιας που συμμετέχουν ενεργά σε αυτή τη μελέτη, στην καθημερινότητά τους, δουλεύουν για εμάς. Για τους κατοίκους των μεγαλουπόλεων, για τις οποίες πρωτίστως προορίζονται αυτά τα προηγμένα μοντέλα μετακίνησης. Αλλά τα χαρακτηριστικά αυτού του κοινού πόσο κοντά είναι σε μόρφωση, οικονομική δυνατότητα, μέσο όρο ηλικίας και κυρίως τρόπο ζωής σε σχέση με τους κατοίκους μιας μεγαλούπολης σαν την Αθήνα; Οι κάτοικοι του νησιού δεν βιώνουν όλα αυτά τα προβλήματα που κάνουν επιτακτική την ανάγκη αποσυμφόρησης της κυκλοφορίας και περιορισμού της περιβαλλοντικής επιβάρυνσης. Ίσως αυτό να δικαιολογεί και τις αυξημένες αντιστάσεις τους στις αλλαγές. Μια σκέψη λέει ότι αν τα οφέλη γίνουν κατανοητά και η πρόοδος επιτευχθεί εκεί, τα αστικά κέντρα θα υιοθετήσουν ακόμη ευκολότερα την αλλαγή. Μια άλλη, ότι απλά το δείγμα δεν είναι χαρακτηριστικό. Το μέλλον θα κρίνει.

Το ελληνικό δημόσιο δεν θα επωφεληθεί από χιλιάδες θέσεις εργασίες όπως θα γινόταν με τη δημιουργία μιας μονάδας παραγωγής, για παράδειγμα. Ούτε η Volkswagen θα κερδίσει πουλώντας χιλιάδες αυτοκίνητα. Είναι λοιπόν μια μικρή ως προς το οικονομικό μέγεθος επένδυση με πολύ μεγάλο επικοινωνιακό και κοινωνικό αντίκτυπο.

Αλλά και ένα στοίχημα που δεν πρέπει να χαθεί. Όχι μόνο για τον τομέα της μετακίνησης και των μεταφορών, αυτό είναι μόλις το πρώτο βήμα. Αλλά για τη μετάβασή μας σε ένα πιο βιώσιμο και φιλικό προς το περιβάλλον τρόπο ζωής. Ιδιαίτερα για τα νησιά μας. Η εξάρτηση της Αστυπάλαιας, της Ικαρίας, της Τήνου, της Σαντορίνης, της Σερίφου και πολλών άλλων νησιών από τα ορυκτά καύσιμα, από τις παραδοσιακές μορφές ενέργειας, δεν είναι βιώσιμη. Το μαρτυρούν τα τακτικά blackout στα νησιά την καλοκαιρινή περίοδο. Οι τιμές του πετρελαίου που για την ώρα δεν μοιάζουν να διορθώνουν προς τα κάτω και ανεβάζουν το κόστος της καθημερινότητας σε δυσθεώρητα επίπεδα. Για τις ευάλωτες κοινότητες αυτών των περιοχών, που παραμένουν και το χειμώνα στα νησιά. Αλλά και για το κράτος που η διατήρηση του ίδιου μοντέλου ενέργειας καθίσταται ασύμφορη.

Είναι προφανής λοιπόν η ανάγκη ότι κάτι πρέπει να αλλάξει και η στροφή προς τις ΑΠΕ μοιάζει (και είναι) μονόδρομος. Άλλη εναλλακτική δεν έχουμε.

Για τη χώρα το project-στοίχημα της Αστυπάλαιας είναι μια εξαιρετική ευκαιρία για εξωστρέφεια. Για να δείξει ότι είναι μέσα στα πράγματα. Το έργο τοποθετεί την Ελλάδα μεταξύ των πρωτοπόρων παγκοσμίως τόσο στην καινοτομία όσο και στην ανάπτυξη περιβαλλοντικής συνείδησης, ενώ παρουσιάστηκε ως πρότυπο στη διάσκεψη Κορυφής του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή στη Γλασκόβη (COP26) τον Νοέμβριο του 2021.

«Αυτά τα οποία γίνονται εδώ δεν γίνονται σε πολλά μέρη του κόσμου. Είμαστε στην πρωτοπορία σήμερα της καινοτομίας και της τεχνολογίας. Για το πώς μπορούμε να υιοθετήσουμε έξυπνα συστήματα μετακινήσεων, για το πώς μπορούμε και πρέπει να προσαρμόσουμε το κανονιστικό μας πλαίσιο και πώς τελικά αυτή η καινοτόμος τεχνολογία η οποία ξεκινάει αλλά δεν τελειώνει με την ηλεκτροκίνηση μπορεί να γίνει ένας μοχλός για μια καλύτερη καθημερινότητα», τονίζει ο Πρωθυπουργός σε συνέντευξη που παραχώρησε στο Reuters στο περιθώριο της επίσκεψής του στην Αστυπάλαια. Και είναι ακριβώς έτσι.

*Το κείμενο δημοσιεύτηκε αρχικά στο gocar.gr

The post Δεν είναι όλα ρόδινα στην Αστυπάλαια. Τι πραγματικά συμβαίνει στο «Έξυπνο κ’ Βιώσιμο Νησί»; appeared first on 2045.gr.

Αντιμετωπίζετε συχνά το φαινόμενο της διακοπής του ηλεκτρικού ρεύματος στο σπίτι ή το εξοχικό σας; Είστε φίλος του camping στην ύπαιθρο ή κάποια παραλία στις μικρές ή μεγάλες αποδράσεις σας από την καθημερινότητα; Χρησιμοποιείτε μήπως τροχόσπιτο στις καλοκαιρινές διακοπές σας; Αν απαντήσατε ναι σε ένα ή περισσότερα από τα παραπάνω ερωτήματα τότε μάλλον θα έχετε σκεφθεί (αν δεν έχετε αποκτήσει ήδη) και το ενδεχόμενο αγοράς μιας γεννήτριας.

Τώρα έχετε μια ακόμα καλύτερη επιλογή. Άλλωστε, μπορεί η γεννήτρια να έδινε λύση στο βασικό πρόβλημα που αντιμετωπίζατε, αλλά γεννούσε και μια σειρά άλλων,  που δημιουργούσαν δεύτερες σκέψεις για το αν θα τη θέσετε σε λειτουργία. Τεράστιος όγκος, που δημιουργούσε πρόβλημα στη μεταφορά της, αδύνατη η χρήση σε κλειστό χώρο, ανυπόφορος θόρυβος και αποπνικτική ατμόσφαιρα, συνθήκες που δεν μπορούσατε να υποστείτε για παραπάνω από μερικά λεπτά και βέβαια απαραίτητη η χρήση καυσίμου (αερίου ή πετρελαίου) που στις σημερινές συνθήκες μάλλον καθιστά ασύμφορη τη χρήση της. Προσθέστε στα παραπάνω και την περιβαλλοντική επιβάρυνση.

Πείτε αντίο λοιπόν στις κλασσικές γεννήτριες και υποδεχθείτε τους φορητούς σταθμούς ενέργειας της EcoFlow. Την εταιρεία που ιδρύθηκε μόλις το 2016, αλλά προσφέρει ήδη μια ευρεία γκάμα ενεργειακών λύσεων για κάθε ανάγκη, φιλικών προς το περιβάλλον, τα οποία διατίθενται σε περισσότερες από 85 χώρες σε όλο τον κόσμο. Σ’ αυτές προστέθηκε πρόσφατα και η Ελλάδα, μέσω της συνεργασίας με την Info Quest Technologies, προσφέροντας την ευχέρεια στους Έλληνες καταναλωτές να γνωρίσουν τα καινοτόμα προϊόντα της EcoFlow, που έχουν συγκεντρώσει αρκετά βραβεία και διακρίσεις από διεθνή Μέσα και πιστοποιημένους φορείς.

Δύο σειρές προϊόντων: EcoFlow River και EcoFlow Delta

Είπαμε προηγουμένως ότι το εύρος των φορητών σταθμών ενέργειας της EcoFlow έρχεται να καλύψει κάθε ανάγκη, γι’ αυτό και η εταιρεία έχει χωρίσει σε δύο μεγάλες κατηγορίες τις προτάσεις της. Η σειρά EcoFlow River δίνει έμφαση στην φορητότητα και αποτελεί ιδανική πρόταση για εκείνους που χρειάζονται ενέργεια σε κάποια εξόρμησή τους: στο camping σε μια απομονωμένη παραλία της Νότιας Εύβοιας ή δίπλα στη Νέδα. Τέσσερις επιλογές, τα River, River mini, River Max και River Pro έρχονται να προσφέρουν χωρητικότητα από 210 Wh έως και 720 Wh, με το μέγιστο τους βάρος να φθάνει μέχρι τα 7,7 κιλά και όλα εξοπλισμένα με μια ειδική λαβή, έτσι ώστε να μπορείτε να τη μεταφέρετε όπου θέλετε και να φορτίζετε όλες τις συσκευές που έχετε μαζί σας: τα smartphones ή τα φορητά ηχεία, το laptop ή ακόμα και κάποια καφετιέρα, καλύπτοντας ταυτόχρονα τις ανάγκες πολλαπλών συσκευών, χάρη στις υποδοχές τυπικής πρίζας, USB-A αλλά και USB-C, ανάλογα με το μοντέλο που έχετε στην κατοχή σας.

Αν η φορητότητα είναι το ένα ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της συγκεκριμένης σειράς, το δεύτερο είναι η ταχύτατη φόρτιση χάρη στην πατενταρισμένη τεχνολογία X-Stream, που υπόσχεται ροή ενέργειας με εντυπωσιακό ρυθμό.

Ωραία όλα αυτά θα πείτε, αλλά εύλογα θα αναρωτιέστε που θα φορτίσετε το EcoFlow που αποκτήσατε σε περίπτωση που η χωρητικότητά του δεν σας φθάσει. Με τρεις εύκολους τρόπους θα σας απαντήσουμε: μέσω μιας κλασικής πρίζας, του φορτιστή του αυτοκινήτου σας ή ακόμα ενός ηλιακού πάνελ, που επίσης προσφέρει η EcoFlow.

Επιπρόσθετα, αν επιλέξετε το River Max, η αρθρωτή κατασκευή του σας επιτρέπει δυνατότητα επιλογής χωρητικότητας μεταξύ 288 Wh και 576 Wh, ενώ για οποιοδήποτε μοντέλο μπορείτε να αποκτήσετε μια επιπλέον μπαταρία για να έχετε πάντα μαζί σας την ενέργεια που χρειάζεστε.

Αν η σειρά River απευθύνεται σε ανάγκες μικρής διάρκειας εξορμήσεων, η σειρά EcoFlow Delta έρχεται να καλύψει τις ανάγκες επαγγελματιών ή ακόμα και ολόκληρων νοικοκυριών σε μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Και η συγκεκριμένη σειρά απαρτίζεται από τέσσερα μοντέλα (Delta, Delta mini, Delta Max και Delta Pro), με την ισχύ τους να κυμαίνεται μεταξύ 882 Wh και 3600 Wh, ενώ βέβαια μια extra μπαταρία μπορεί εκτοξεύσει τη χωρητικότητα σε πολύ μεγαλύτερα νούμερα.

Πέρα από τις φορητές συσκευές μας, η σειρά Delta μπορεί να καλύψει τις ανάγκες φόρτισης βασικών οικιακών συσκευών, όπως ψυγεία και πλυντήρια, μέχρι τη φόρτιση ενός ηλεκτρικού αυτοκινήτου. Επιπρόσθετα μπορείτε να χρησιμοποιήσετε τα EcoFlow Delta με ενεργοβόρα εργαλεία, όπως τα κομπρεσέρ ή ακόμα και με εξωτερικές δραστηριότητες, όπως ο φωτισμός και ο ήχος ενός μεγάλου χώρου. Πόσο μεγάλου; Η EcoFlow προσφέρει τη δυνατότητα να συνδυάσετε έως και 25 σταθμούς EcoFlow Delta, που διευρύνει τα όρια πέρα από κάθε φαντασία. Με λίγα λόγια, τα ExoFlow Delta το ιδανικό back up για τη λειτουργία του σπιτιού ή οποιουδήποτε άλλου χώρου.

Τα τέσσερα μοντέλα EcoFlow Delta, όπως και εκείνα της River, υπόσχoνται και ταχύτατο γέμισμα της δικής τους μπαταρίας, σε ποσοστό 0-80% μέσα σε λιγότερο από μία ώρα.

Τα ηλιακά πάνελ EcoFlow προσφέρουν μια ολοκληρωμένη, «πράσινη» λύση

Όπως αναφέραμε και προηγουμένως, η φόρτιση των σταθμών EcoFlow γίνεται με τρεις τρόπους, όμως αν θέλετε μια πλήρως πράσινη λύση η εταιρεία προσφέρει την ευχέρεια απόκτησης και των δικών της ηλιακών πάνελς.

Τρία μοντέλα, από 110W έως 400 W, προσφέρουν εξαιρετική αποδοτικότητα, δυνατότητα χρήσης κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες, αφού φέρουν πιστοποίηση ανθεκτικότητας στο νερό και τη σκόνη (IP67 και ΙΡ68) και μεγάλη διάρκεια ζωής. Το μονοκρυσταλλικό πάνελ των 110W έρχεται με θήκη προστασίας που γίνεται και βάση, το πάνελ των 160W είναι η χρυσή τομή μεταξύ ισχύος και φορητότητας (έχει βάρος 7 κιλά), ενώ στο πάνελ των 400W η προστατευτική θήκη μετατρέπεται σε βάση με δυνατότητα περιστροφής έως και 90 μοίρες, για να «αιχμαλωτίζει» όσο το δυνατό περισσότερο ήλιο.

Αν μέχρι τώρα η απόφαση απόκτησης μιας γεννήτριας ήταν γεμάτη διλήμματα, τα προϊόντα της EcoFlow διώχνουν κάθε πιθανή αμφιβολία και δεύτερη σκέψη. Χάρη στην απίστευτη ευελιξία τους, την ταχεία φόρτισή τους, τις δικλείδες ασφάλειας που διαθέτουν και τον εύκολο χειρισμό τους (ακόμα και μέσω ενός smartphone, χάρη στο ομώνυμο app), τα προϊόντα της EcoFlow αποτελούν την ιδανική επιλογή. Μια επιλογή που σέβεται και τις ανάγκες σας, αλλά και το φυσικό περιβάλλον.

Μάθετε περισσότερα εδώ https://www.infoquest.gr/el/ecoflow ή επικοινωνήστε  στο e-mail: Ecoflow@info.quest.gr

The post Με τους φορητούς σταθμούς ενέργειας της EcoFlow δεν θα ξεμείνετε ποτέ από ισχύ appeared first on 2045.gr.

Η ώρα είναι δώδεκα το μεσημέρι. Οι τελευταίοι κάτοικοι της Μυκόνου μαζί με το επιχειρησιακό κλιμάκιο που επέβλεψε την εκκένωση του νησιού και το πολιτικό προσωπικό που επισφράγισε τον χαρακτηρισμό του ως «οριστικά μη κατοικήσιμο», επιβιβάζονται στην «Κιβωτό». Το πρυμναίο κατάστρωμα του πλοίου που θα τους μεταφέρει στον Πειραιά για την πρώτη φάση της μετεγκατάστασής τους, είναι σπαρμένο με κάμερες. Πίσω τους, δεκάδες ρεπόρτερ και κινηματογραφιστές απ’ όλον τον κόσμο φιλοδοξούν να καταγράψουν με λέξεις και εικόνες το τέλος της ανθρώπινης παρουσίας στο σύμπλεγμα των Κυκλάδων έπειτα από 5000 ιστορικά και προϊστορικά χρόνια. 

Τα περισσότερα Κυκλαδονήσια έχουν ήδη εγκαταλειφθεί από την προηγούμενη δεκαετία. Η πολυετής ανομβρία και η άνοδος της θερμοκρασίας τα μετέτρεψαν σε αβίωτες επιπλέουσες ερήμους, ενώ τα δύο απανωτά τσουνάμι που σάρωσαν το Αιγαίο το 2038 κατάπιαν δεκάδες λιμάνια και παράκτιους οικισμούς και προκάλεσαν ανεπίστρεπτες καταστροφές σε καλλιέργειες και υποδομές. 

Σε μια εβδομάδα από σήμερα, η «Κιβωτός» θα επιστρέψει στη Μύκονο για να μεταφέρει τους δημοσιογράφους που θα καλύψουν την τελετή ανακήρυξης του Κεντρικού Αιγαίου σε υποβρύχιο πάρκο (αυτό είναι το σχέδιο της ελληνικής κυβέρνησης για τη διατήρηση κάποιας τουριστικής ροής στην περιοχή, με κρουαζιερόπλοια και ιστιοπλοϊκά), αλλά η σημερινή συγκυρία είναι αυτή που συγκινεί περισσότερο την παγκόσμια κοινή γνώμη. Ας μην ξεχνάμε ότι εδώ γεννήθηκε ο Δυτικός Πολιτισμός. Από την περασμένη εβδομάδα στα media κυριαρχούν φράσεις όπως «υδάτινη Πομπηία» και «σύγχρονη Ατλαντίδα», ενώ δεν λείπουν και οι φονταμενταλιστικές πινελιές, οι αναπόφευκτες αναφορές στα Σόδομα. 

Υπερβολές, σίγουρα, αλλά όπως και να το δεις, ο συμβολισμός της στιγμής είναι βαρύς. Οι «ίπποι πέτρινοι με τη ράχη ορθή» του Ελύτη δεν θα καλπάζουν πια κάτω από το εκτυφλωτικό φως του ελληνικού ήλιου και το απαράμιλλο γαλάζιο του ουρανού του Αιγαίου. Θα βουλιάζουν χρόνο με τον χρόνο στα σκοτεινά έγκατα μιας θάλασσας που μετατράπηκε σε κλιματικό κολαστήριο.

Κυκλάδες 2050, μια ρεαλιστική προβολή 

Η εικόνα που προηγήθηκε είναι φανταστική, δεν πρόκειται να τη βιώσουμε ως  πραγματικότητα. Σίγουρα όχι μέχρι το 2050 και σίγουρα όχι στην καθολικότητα της ολοκληρωτικής εξαφάνισης των Κυκλάδων. Τα νησιά του Αιγαίου δεν θα ερημοποιηθούν ούτε θα βουλιάξουν. Μέχρι τα μέσα του αιώνα που διανύουμε, όμως, θα έχουν υποστεί τις πρώτες σοβαρές συνέπειες που θα επιφέρει η κλιματική αλλαγή στην ευαίσθητη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου. 

Στην τελευταία μεγάλη έρευνα για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής που δημοσίευσε η διαΝΕΟσις τον Οκτώβριο του 2021, εκτιμάται ότι μέχρι το 2050 στην Ελλάδα θα βιώνουμε ετησίως 15-20 περισσότερες μέρες καύσωνα, ενώ η βροχόπτωση θα μειωθεί από 10% – 30%. Κατά συνέπεια, «οι ημέρες υψηλού κινδύνου πυρκαγιάς θα αυξηθούν από 15% έως και 70% και τα ακραία καιρικά φαινόμενα θα είναι πολύ πιο συχνά». Με βάση την κλίμακα που έχει διαμορφώσει η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος του ΟΗΕ (IPCC), «συνολικά στο επίπεδο της χώρας, αν ισχύσει το ‘καλό’ σενάριο RCP 2.6, η θερμοκρασία θα αυξηθεί περί τους 2 βαθμούς μέχρι τα μέσα του αιώνα. Αν ισχύσει το ‘μεσαίο’ RCP 4.5 θα αυξηθεί μέχρι και 2,5 βαθμούς, ενώ αν ισχύσει το εφιαλτικό RCP 8.5, η αύξηση θα φτάσει τους 3,4 βαθμούς στην ηπειρωτική Ελλάδα». 

“H Μεσόγειος χαρακτηρίζεται ως κλιματικό hotspot, ως περιοχή όπου οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής εμφανίζονται με μεγαλύτερη ένταση.”

Κωνσταντίνος Καρτάλης

Ο Κωνσταντίνος Καρτάλης, καθηγητής στον τομέα Φυσικής Περιβάλλοντος του ΕΚΠΑ και συντονιστής της έκθεσης της διαΝΕΟσις, υπογραμμίζει ότι τα συγκεκριμένα σενάρια δεν είναι υποθετικά ή φανταστικά. Είναι φαινόμενα που θα βιώσουμε στο εγγύς μέλλον και η έκτασή τους θα εξαρτηθεί από την άμεση και βραχυπρόθεσμη συμπεριφορά μας και -κυρίως- τα μέτρα που θα λάβουμε. «Η κλιματική αλλαγή εξελίσσεται ήδη, σε όλες τις χώρες του κόσμου, σε διαφορετική ένταση και με διαφορετικές επιπτώσεις, ανάλογα με την περιοχή», εξηγεί χαρακτηριστικά ο κ. Καρτάλης. «Και σε όλες τις μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα, η Μεσόγειος χαρακτηρίζεται ως κλιματικό hotspot, ως περιοχή δηλαδή όπου οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής εμφανίζονται με μεγαλύτερη ένταση, μεγαλύτερη συχνότητα και μεγαλύτερη διάρκεια». 

Ήδη, στην περιοχή της μεσογειακής λεκάνης καταγράφεται μια αύξηση της θερμοκρασίας, η οποία, όπως τονίζει ο κ. Καρτάλης, «δεν είναι υποθετική ούτε υπολογισμός που προκύπτει από προσομοιωτές και κλιματικά μοντέλα – είναι αποτέλεσμα πραγματικών μετρήσεων». Πραγματικότητα είναι και η συστηματική άνοδος της στάθμης της θάλασσας σε όλη τη Μεσόγειο, «η οποία δεν είναι ιδιαίτερα υψηλή, αλλά δεν είναι ευκαταφρόνητη», ενώ καταγράφεται και «μια ιδιαίτερα αυξημένη συχνότητα, ένταση και διάρκεια των ακραίων καιρικών φαινομένων». Περιορίζοντας την εστίαση στον ελλαδικό χώρο και δη στο κεντρικό και νότιο Αιγαίο, ο καθηγητής εξηγεί ότι «στην περιοχή των Κυκλάδων θα υπάρξει μια σημαντική αύξηση της θερμοκρασίας, η οποία τους καλοκαιρινούς μήνες μπορεί να φτάσει μέχρι και τους δυόμιση ή και τρεις βαθμούς Κελσίου, ανάλογα με το ποια θα είναι η εξέλιξη του φαινομένου του θερμοκηπίου. Ακόμα και στο αισιόδοξο σενάριο, προβλέπεται μια σημαντική αύξηση δύο βαθμών Κελσίου». Άλλες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής που σίγουρα (και σύντομα) θα γίνουν αισθητές στις Κυκλάδες είναι «η μείωση του υετού, των βροχοπτώσεων και η αύξηση των καυσονικών επεισοδίων». 

Και τα τρία αυτά φαινόμενα αναμένεται να επηρεάσουν σημαντικά και σε πολλά επίπεδα τη ζωή των κατοίκων αλλά και των επισκεπτών των νησιών. 

Περισσότεροι καύσωνες, λιγότερο νερό 

Η πιο άμεση και πιο σοβαρή συνέπεια της αύξησης της θερμοκρασίας, του πολλαπλασιασμού των καυσώνων και της μείωσης των βροχοπτώσεων στα νησιά, θα είναι η έλλειψη πόσιμου νερού. Σε γενικές γραμμές, η Ελλάδα τα τελευταία χρόνια δεν αντιμετωπίζει πρόβλημα λειψυδρίας. Προσφάτως, το National Geographic τη χαρακτήρισε ως μία από τις χώρες με το μεγαλύτερο κατά κεφαλήν απόθεμα νερού στη Μεσόγειο, σημειώνοντας, όμως, ότι υπάρχει τεράστια γεωγραφική ανισότητα στην κατανομή αυτού του αποθέματος. Σε ό,τι αφορά τα νησιά, η πρόβλεψη των ερευνητών του περιοδικού είναι απαισιόδοξη: «οι υπόγειοι αποταμιευτήρες αδειάζουν γρηγορότερα απ’ ό,τι γεμίζουν και αν συνεχιστεί η κατανάλωση σ’ αυτούς τους ρυθμούς, η φυσική αναπλήρωση δεν θα είναι δυνατή». 

Ο Θοδωρής Κολυδάς είναι καθησυχαστικός ως προς το αποθεματικό του νερού στα νησιά. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο διευθυντής της ΕΜΥ, «τα φετινά δεδομένα ήταν πολύ ικανοποιητικά στις Κυκλάδες. Τα επίπεδα των νερών είναι υψηλότερα από τα συνήθη. Βοήθησαν και οι χιονοπτώσεις, παρότι τα χιόνια δεν κρατάνε πολύ στα βουνά των νησιών. Ακόμα και το γεγονός ότι οι θάλασσες του Αιγαίου είναι πιο ζεστές τα τελευταία καλοκαίρια μπορεί να ερμηνευθεί ως κάτι θετικό: σημαίνει ότι θα έχουμε πολύ περισσότερα νερά στον υδροφόρο ορίζοντα, γιατί θα προκληθεί μεγαλύτερη εξάτμιση, η οποία θα εντείνει τη δυναμική των βαρομετρικών συστημάτων. Βραχυπρόθεσμα, τουλάχιστον, η αύξηση της θερμοκρασίας της θάλασσας είναι καλό νέο». 

Το Αιγαίο ήταν όντως ζεστό τα προηγούμενα καλοκαίρια. Σύμφωνα με τις μετρήσεις του Συστήματος «Ποσειδών», ο θαλάσσιος καύσωνας που σημειώθηκε στο δεύτερο μισό του 2021 ανέβασε τη μέση ημερήσια θερμοκρασία των νερών στους 28 βαθμούς, τέσσερις περισσότερους από τα προηγούμενα χρόνια. Ο Θοδωρής Κολυδάς υπενθυμίζει ότι οι μακροπρόθεσμες προβλέψεις κάνουν λόγο για μειωμένες βροχοπτώσεις και ξηρασία, αλλά επιλέγει πάλι να είναι ψύχραιμος απέναντί τους: «Ας μην ξεχνάμε ότι στον Ελλαδικό χώρο και δη στον νησιωτικό, έχουν καταγραφεί πολλές περίοδοι ξηρασίας από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Είναι γεγονός αδιαμφισβήτητο ότι τα θερμά έτη πολλαπλασιάζονται, αλλά ό,τι συμβαίνει με τις υψηλές θερμοκρασίες, συμβαίνει και με τις χαμηλές. Στη χώρα μας, για παράδειγμα, παρατηρούμε τα τελευταία χρόνια μεγάλους κι έντονους χιονιάδες. Αντίστοιχο φαινόμενο καταγράφηκε και στη δεκαετία του ‘60, που ήταν μια από τις πιο κρύες δεκαετίες του 20ου αιώνα για την Ελλάδα». 

Τα θερμά έτη στα οποία αναφέρεται ο κ. Κολυδάς δεν έχουν πολλαπλασιαστεί απλώς, έχουν γίνει η σύγχρονη νόρμα. Το 2016 χαρακτηρίστηκε από τη NASA ως το θερμότερο έτος που βίωσε η ανθρωπότητα από τότε που εφαρμόζονται οι σύγχρονες μετεωρολογικές μετρήσεις (από το 1880 δηλαδή), ενώ το 2019, το 2020 και το 2021 συμπεριλήφθηκαν στις επτά θερμότερες χρονιές στην ιστορία των μετρήσεων. Αν αυτή η διαδοχή θερμών ετών συνεχιστεί στον ίδιο ρυθμό, μέχρι τα μέσα του αιώνα μας αναμένεται να έχει μια δεύτερη άμεση επίπτωση στη ζωή των κατοίκων των Κυκλάδων: «Είναι σίγουρο ότι η άνοδος της θερμοκρασίας, συνδυασμένη με τη μείωση της βροχόπτωσης, θα επηρεάσει τις καλλιέργειες και την κτηνοτροφική παραγωγή στα νησιά», εξηγεί ο Κωνσταντίνος Καρτάλης. «Τα επίπεδα της υγρασίας του εδάφους θα ελαττωθούν, η γη θα απωλέσει ποσοστό της γονιμότητάς της και είναι πιθανό κάποια στιγμή να μην μπορεί να υποστηρίξει τις αγροτικές καλλιέργειες». Σταδιακά, η ξηρασία θα επιφέρει αλλοιώσεις ακόμα και στο τοπίο. Ο καθηγητής φέρνει ως παράδειγμα τις πεζούλες, τις χαρακτηριστικές αναβαθμίδες που απαντώνται σε όλα σχεδόν τα νησιά του Αιγαίου: «Οι πεζούλες φτιάχτηκαν στο παρελθόν, όταν ακόμα η κλιματική αλλαγή δεν υπήρχε ούτε ως συζήτηση, προκειμένου να συγκρατηθεί το χώμα και να δημιουργηθούν στα πρανή -στις κατωφέρειες του αναγλύφου- μικροί κήποι, αγροί και περιβόλια. Όσο αυξάνεται η θερμοκρασία, μειώνεται η βροχόπτωση και το έδαφος γίνεται ξερικό όμως, οι αναβαθμίδες αυτές υπόκεινται σε διάβρωση. Η καταστροφή τους αποτελεί σημαντική αλλοίωση του κυκλαδίτικου τοπίου και απομάκρυνση από την παραδοσιακή του εικόνα, όπως την έχουμε σήμερα στο μυαλό μας».

Σημαντικότατη αλλοίωση του τοπίου (και όχι μόνο) θα επιφέρει και η σταδιακή άνοδος της στάθμης της θάλασσας και η πύκνωση φαινομένων όπως οι θυελλογενείς μετεωρολογικές παλίρροιες και οι κυματικές καταιγίδες, που συμπεριλήφθηκαν στις προβλέψεις της προ δεκαετίας έρευνας της Τράπεζας της Ελλάδος για την Κλιματική Αλλαγή και τη Βιωσιμότητα. Το κακό σενάριο προβλέπει τον μόνιμο κατακλυσμό των παράκτιων εκτάσεων, τη μετακίνηση των ζωνών Αγιαλού και Παραλίας και εκτεταμένη παράκτια διάβρωση, η οποία μπορεί να προκαλέσει υφαλμύρωση των υπόγειων παράκτιων υδροφορέων, αλλά και βλάβες στις υποδομές (λιμάνια, παραθαλάσσιοι οδικοί άξονες, παράκτια αεροδρόμια, συστήματα αποχέτευσης, μονάδες επεξεργασίας λυμάτων κλπ). 

Ο Θοδωρής Κολυδάς εμφανίζεται και σ’ αυτόν τον τομέα καθησυχαστικός,  εκτιμώντας ότι οι Κυκλαδίτες δεν χρειάζεται να ανησυχούν για την άνοδο της στάθμης του Αιγαίου, αφού η Μεσόγειος είναι μια κλειστή θάλασσα και δεν αναμένεται να επηρεαστεί δραματικά από το λιώσιμο των πάγων. Παρατηρεί, όμως, ότι «στο εξής ίσως πρέπει να υπάρξει πρόνοια και να δημιουργηθούν μηχανισμοί για την αντιμετώπιση απρόβλεπτων φαινομένων, όπως ένας σεισμός ή ένα τσουνάμι, ειδικά στις περιοχές όπου καταγράφεται πύκνωση των μεγάλων συστημάτων που προκαλούν θυελλώδεις ανέμους». Όπως εξηγεί ο διευθυντής της ΕΜΥ, «Σε κάποιες μεσογειακές χώρες αναπτύσσονται ήδη πειραματικά προειδοποιητικά συστήματα για τσουνάμι, ενώ κι εδώ είναι θετική εξέλιξη η αναβάθμιση της Πολιτικής Προστασίας από γραμματεία σε Υπουργείο, προκειμένου να ενοποιηθούν όλοι οι φορείς που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή. Χρειάζεται χρόνος, βέβαια, και γενναίες επενδύσεις για κάτι τέτοιο. Απ’ όσο γνωρίζω, ήδη έχουν προβλεφθεί κάποια σημαντικά κονδύλια για αναβάθμιση των ραντάρ και για την ανάπτυξη προειδοποιητικών συστημάτων για πλημμύρες». 

Βιωσιμότητα ή όλεθρος 

Κάθε συζήτηση για το εγγύς ή το απώτερο μέλλον περιοχών με χαρακτηριστικά τόσο ιδιαίτερα όσο τα νησιά των Κυκλάδων, ξεκινά υποχρεωτικά από τη σκληρή πραγματικότητα που διαμορφώνει η κλιματική αλλαγή και καταλήγει στο ζήτημα της ενέργειας. Οι μονάδες αφαλάτωσης που μπορούν να αποτελέσουν λύση για την ύδρευση και την άρδευση των νησιών καταναλώνουν τεράστια ποσά ενέργειας. Τα συστήματα ψύξης και κλιματισμού που θα επιτρέψουν την ποιοτική διαβίωση κατοίκων κι επισκεπτών στις αυξημένες θερμοκρασίες που έρχονται, καταναλώνουν τεράστια ποσά ενέργειας. Ο τουρισμός, η βαριά βιομηχανία της σύγχρονης κυκλαδίτικης οικονομίας, γιγαντώνει έτσι κι αλλιώς εδώ και δεκαετίες τις ενεργειακές ανάγκες των νησιών κατά τους θερινούς μήνες. 

Ο Κώστας Κομνηνός, γενικός διευθυντής του μη κερδοσκοπικού Δικτύου Αειφόρων Νήσων (ΔΑΦΝΗ) βιώνει, αναλύει και προσπαθεί να αντιμετωπίσει το ενεργειακό ζήτημα των ελληνικών νησιών καθημερινά. Όπως εξηγεί, «Αυτή τη στιγμή, τα νησιά χωρίζονται σε δύο κατηγορίες ως προς την ενεργειακή τους ταυτότητα: σ’ αυτά που είναι διασυνδεδεμένα με το ηπειρωτικό ηλεκτρικό σύστημα και στα μη διασυνδεδεμένα, τα οποία καταναλώνουν πετρέλαιο ή μαζούτ». Κατά την εκτίμησή του, «το καλύτερό χαρτί που διαθέτουμε για την εξασφάλιση την ενεργειακής επάρκειας των νησιών είναι οι νέες διασυνδέσεις, οι οποίες προχωρούν με βάση το δεκαετές πλάνο του ΑΔΜΗΕ, που επικαιροποιείται κάθε χρόνο κι εγκρίνεται από τη ρυθμιστική αρχή ενέργειας». Κάποια νησιά, όμως, θα παραμείνουν μη διασυνδεδεμένα για περισσότερα χρόνια, «οπότε εκεί εξετάζουμε πιο αυτόνομες λύσεις, υβριδικά συστήματα που συνδυάζονται με μονάδες αποθήκευσης ενέργειας». 

Γι’ αυτά τα νησιά, ο στόχος είναι η φυσική ενεργειακή αυτονομία, η δημιουργία ενός ανεξάρτητου συστήματος χωρίς καλώδιο, το οποίο θα τροφοδοτείται από τοπικές ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Ακόμα και για τα διασυνδεδεμένα νησιά, η παραγωγή ενέργειας από τοπικές ΑΠΕ κι ενδεχομένως η αποθήκευσή της, είναι σημαντικό κομμάτι του ενεργειακού σχεδιασμού, αφού σύμφωνα με τον κ. Κομνηνό «μπορεί να εξασφαλίσει την ενεργειακή ασφάλεια με τοπικά διαθέσιμους πόρους σε περίπτωση που προκύψει κάποια κρίση με την εισαγόμενη ενέργεια, κάποια βλάβη στο καλώδιο ή ακόμα κι ένα σφάλμα που θα οδηγήσει σε διακοπή της παροχής ρεύματος». 

Κοντολογίς, η αξιοποίηση των ΑΠΕ κρίνεται επιβεβλημένη σε κάθε επιχειρησιακό σχεδιασμό για τα νησιά και θα γίνεται όλο και πιο αναγκαία στην προσπάθειά μας να μειώσουμε τα επίπεδα των αερίων του θερμοκηπίου που εκπέμπονται από τους πετρελαϊκούς σταθμούς και την κατανάλωση λιγνίτη. Σε ό,τι αφορά τις Κυκλάδες ειδικά, ο προγραμματισμός των έργων μετάβασης από την κατανάλωση ορυκτών πόρων για την παραγωγή ηλεκτρισμού στην αξιοποίηση των τοπικά διαθέσιμων ΑΠΕ, έχει ορίζοντα δεκαετίας. Ο Κώστας Κομνηνός, μάλιστα, εκτιμά ότι είναι εφικτό αυτά τα έργα να δρομολογηθούν, να ωριμάσουν και να υλοποιηθούν ακόμα κι εντός της τρέχουσας δεκαετίας. Ο δρόμος προς τη βιωσιμότητα, όμως, δεν είναι στρωμένος με ροδοπέταλα. Στη συζήτηση για τις ανεμογεννήτριες και τα φωτοβολταϊκά μπαίνουν υποχρεωτικά δύο σημαντικά ζητήματα: το στοίχημα της δίκαιης μετάβασης και οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις που έχουν οι εγκαταστάσεις των ΑΠΕ. 

«Στην περίπτωση των Κυκλάδων, όπως και του βορείου Αιγαίου και της Κρήτης, η δίκαιη μετάβαση (just transition) αφορά τους θερμικούς σταθμούς. Τους ανθρώπους που εργάζονται εκεί, τις συνεργαζόμενες εταιρείες και συνολικά την όποια οικονομία εξαρτάται απ’ αυτούς», εξηγεί ο Κώστας Κομνηνός, υπογραμμίζοντας ότι «από την πλευρά της Ευρώπης η στρατηγική για τη δίκαιη μετάβαση έχει ήδη θεσμοθετηθεί, γιατί ο ενεργειακός μετασχηματισμός έχει καταστεί επείγουσα υπόθεση. Έτοιμες είναι και οι μελέτες του ελληνικού Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ενώ πλέον εμφανίζονται και τα χρηματοδοτικά εργαλεία. Ήδη, το δίκτυο ΔΑΦΝΗ υποστηρίζει πολλούς Δήμους ώστε να εκπονήσουν τις δικές τους μελέτες και προτάσεις προς αυτήν την κατεύθυνση». 

Το ζήτημα των περιβαλλοντικών επιπτώσεων σε ό,τι αφορά τις ΑΠΕ είναι πολυεπίπεδο. Όπως εξηγεί ο Κώστας Κομνηνός, για τις άμεσες συνέπειες που μπορεί να έχουν στο τοπικό οικοσύστημα οι εγκαταστάσεις ανεμογεννητριών, ηλιακών συλλεκτών και οι χώροι αποθήκευσης της ενέργειας, υπάρχει ήδη ένα καλό ευρωπαϊκό νομοθετικό πλαίσιο ενώ και η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες που διαθέτουν επαρκή νομοθεσία σε ό,τι αφορά τα περιβαλλοντικά ζητήματα. «Υπάρχει όμως και το ζήτημα της αλλοίωσης του τοπίου, το οποίο δεν συγκαταλέγεται ρητώς στις περιβαλλοντικές επιπτώσεις που αναφέρονται στις διάφορες μελέτες» παρατηρεί ο κ. Κομνηνός. «Κι εδώ διαφοροποιούμαστε από την κεντρική και βόρεια Ευρώπη, όπου το ανάγλυφο του εδάφους περιλαμβάνει τεράστιες επίπεδες εκτάσεις. Στη δική μας γεωγραφία υπάρχει πολυμορφία κι έντονες διαφορετικότητες. Τα νησιά μας είναι ως επί το πλείστον βουνίσια και το καλό αιολικό δυναμικό συγκεντρώνεται στις βουνοκορφές, με αποτέλεσμα οι ανεμογεννήτριες να τοποθετούνται εκεί και να είναι εμφανείς από πολλά σημεία, αλλοιώνοντας την εικόνα του φυσικού τοπίου». Αυτός είναι ο λόγος που το δίκτυο ΔΑΦΝΗ προάγει πλέον τις προσπάθειες να μετακινηθούν τα μεγαλύτερης κλίμακας έργα στον θαλάσσιο χώρο – μιλάμε δηλαδή για πλωτές ανεμογεννήτριες ή και υπεράκτιες, με θεμελίωση στον βυθό της θάλασσας. Κι αυτές, βεβαίως, επηρεάζουν το θαλάσσιο οικοσύστημα, αλλά όπως σχολιάζει ο κ. Κομνηνός «οι επιπτώσεις συνολικά μειώνονται, λύνεται σε κάποιο σημαντικό βαθμό το ζήτημα των αισθητικών επιπτώσεων, ενώ αποφεύγονται και οι συγκρούσεις χρήσεων γης στις ιδιοκτησίες των νησιών». 

“H πανάκριβη κυκλαδίτικη γη δημιουργεί σημαντικά προβλήματα με τις απαλλοτριώσεις, εντείνοντας κατ’ επέκταση το ζήτημα των λυμάτων και της διαχείρισης των απορριμμάτων στα νησιά.”

Το ζήτημα των «συγκρούσεων» σχετίζεται άμεσα με ένα ακόμα μεγάλο πρόβλημα που ήδη αντιμετωπίζουν οι κάτοικοι των νησιών του Αιγαίου και το οποίο αναμένεται να οξυνθεί μέσα στις επόμενες δεκαετίες: το ζήτημα των λυμάτων και της διαχείρισης των απορριμμάτων. «Σε όλα τα νησιά το μεγάλο πρόβλημα είναι οι χώροι υγειονομικής ταφής», παρατηρεί ο Θοδωρής Κολυδάς (είναι κι ο ίδιος Κυκλαδίτης, κατάγεται από την Άνδρο). «Σε ορισμένες περιοχές η γη είναι πανάκριβη και δημιουργούνται μεγάλα προβλήματα με τις απαλλοτριώσεις. Συχνά αναπτύσσονται διχόνοιες μεταξύ των κατοίκων, αλλά και ανταγωνισμοί και αντιδικίες μεταξύ των Δήμων. Δυστυχώς, σ’ αυτό το πρόβλημα δεν φαίνεται να υπάρχει οριζόντια λύση. Κάθε νησί έχει τα δικά του χαρακτηριστικά και πρέπει να το αντιμετωπίσει διαφορετικά». 

Σ’ αυτό συμφωνεί απόλυτα και ο Κώστας Κομνηνός: «Μιλάμε υποχρεωτικά για tailor made λύσεις, για κοστούμια που πρέπει να ραφτούν αποκλειστικά πάνω σε κάθε νησί. Δεν έχουμε, δυστυχώς, την πολυτέλεια του ‘one size fits all’. Δεν υπάρχει κάποιο πλάνο που να μπορεί να εφαρμοστεί με την ίδια αποτελεσματικότητα από τη Δονούσα ως την Τήνο και από την Τήνο στην Ικαρία και στη Σαμοθράκη». Οι επιστήμονες και οι μηχανικοί του δικτύου ΔΑΦΝΗ αντιμετωπίζουν κάθε νησί σαν ένα αυτόνομο οικοσύστημα και επιχειρούν ολιστικές και διασυνδεδεμένες προσεγγίσεις σε όλους τους τομείς των υποδομών: στη διαχείριση των υδατικών πόρων, στα λύματα και τα απορρίμματα, στην ενέργεια και την αποδοτικότητα, στις μεταφορές, αλλά και σε παρεμβάσεις που αφορούν την εργασία και τον βιώσιμο τουρισμό. «Σ’ αυτήν τη φιλοσοφία της διασύνδεσης των υποδομών -sector coupling είναι η αγγλική ορολογία- εδράζεται η πρωτοβουλία ‘Έξυπνα Νησιά’» αναλύει ο κ. Κομνηνός. Στο πλαίσιο αυτής της πρωτοβουλίας, μάλιστα, υλοποιείται ήδη το έργο ‘Κύθνος, Έξυπνο Νησί’, η πρώτη ολιστική παρέμβαση που επιχειρεί το δίκτυο ΔΑΦΝΗ στις Κυκλάδες. 

And what about our precious tourists? 

Εδώ και δεκαετίες οι Κυκλάδες ζουν σε μεγάλο βαθμό από και για τον τουρισμό. Στις επόμενες δεκαετίες, όμως, ο τουρισμός είναι βέβαιο ότι θα επηρεαστεί από την κλιματική αλλαγή, ενώ παράλληλα θα την επιτείνει. 

Όπως επισημαίνεται στην έρευνα της διαΝΕΟσις, «μια επιφανειακή ανάγνωση των δεδομένων που μας παρουσιάζουν οι κλιματικοί δείκτες θα μπορούσε να οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι η κλιματική αλλαγή μπορεί να έχει και μια θετική επίπτωση στον τουρισμό της Ελλάδας: η τουριστική περίοδος μπορεί να επιμηκυνθεί. Το καλοκαίρι μπορεί να κρατά από τον Μάιο μέχρι τον Σεπτέμβριο – και αυτό είναι κάτι που θα έρθει σχετικά σύντομα». Ο Κωνσταντίνος Καρτάλης, όμως, προειδοποιεί ότι «οι υψηλές θερμοκρασίες μπορεί να στρέψουν κάποιους επισκέπτες των Κυκλάδων σε άλλες τουριστικές περιοχές του πλανήτη, όπου η θερμοκρασία δεν θα είναι τόσο επιβαρυμένη. Το πώς, λοιπόν, θα αναδιαταχθεί η τουριστική αγορά δεν είναι εύκολο να εκτιμηθεί. Το μόνο βέβαιο είναι ότι θα  υπάρξουν αυξημένες θερμικές συνθήκες οι οποίες θα επιβαρύνουν τον πολίτη, τον επισκέπτη και τον εργαζόμενο των νησιών». 

Ο κ. Καρτάλης εκτιμά ότι «όλα τα νησιά πρέπει άμεσα να λειτουργήσουν με βάση τη φέρουσα ικανότητά τους. Με βάση, δηλαδή, τις δυνατότητες που προσφέρει το φυσικό τους περιβάλλον για την εξυπηρέτηση των αναγκών του μόνιμου πληθυσμού και του τουρισμού. Η Σαντορίνη για παράδειγμα, έχει ήδη ξεπεράσει τα όρια των αντοχών της. Το ίδιο θα συμβεί και στη Μύκονο -αν δεν έχει συμβεί ήδη- και στην Τήνο. Στο εξής, η ανάπτυξη των νησιών θα πρέπει να προσαρμοστεί στις αντοχές του φυσικού περιβάλλοντος και στις πιέσεις που δημιουργεί η κλιματική κρίση. Αν αυτό δεν συμβεί έγκαιρα και συνεχίσουν εκατοντάδες χιλιάδες τουρίστες να αποβιβάζονται κάθε καλοκαίρι σε νησιά χωρίς επαρκή υδατικά αποθέματα, χωρίς επαρκή αγροτική παραγωγή και χωρίς επαρκή ενέργεια για την ηλεκτροδότηση και την ψύξη των καταλυμάτων και των τουριστικών μονάδων, οι επιπτώσεις στην ποιότητα του τουρισμού θα είναι εμφανείς». Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο καθηγητής, «Ήδη, πολλές τουριστικές περιοχές στον πλανήτη έχουν αποφασίσει να βάλουν ένα μέτρο στην επισκεψιμότητά τους, όχι γιατί θέλουν να χάσουν χρήματα, αλλά γιατί αντιλαμβάνονται ότι αν δεν το κάνουν θα χάσουν σίγουρα χρήματα και μάλιστα πολύ περισσότερα». 

Για τον Κώστα Κομνηνό, μεγάλο στοίχημα στο εξής θα αποτελέσει η χωροταξία των νησιών – οι χρήσεις γης και οι πολεοδομικές προβλέψεις. «Μέχρι σήμερα, χάρη σε πολιτισμικούς, περιβαλλοντικούς και πολεοδομικούς περιορισμούς η ανάπτυξη στις Κυκλάδες συγκρατήθηκε κατά κάποιον τρόπο. Άλλα νησιά της Ευρώπης όπως η Μαγιόρκα και η Μινόρκα δεν είχαν αυτό το προνόμιο. Η οικιστική και τουριστική ανάπτυξη εκεί ήταν ραγδαία και αλλοίωσε δραματικά τον χαρακτήρα τους. Ευτυχώς, τα εξειδικευμένα πολεοδομικά σχέδια για τα νησιά που βρίσκονται αυτήν τη στιγμή στα σκαριά φαίνεται ότι προχωρούν, έστω και με πολλές δυσκολίες και παρατράγουδα σε ό,τι αφορά την ανάθεση και τη διεκπεραίωσή τους. Είναι διαδικασίες που ξεκίνησαν από την προηγούμενη κυβέρνηση και συνεχίζονται. Τώρα βρισκόμαστε στο σημείο όπου πρέπει να ληφθούν στρατηγικές αποφάσεις για το πού χτίζουμε, τί χτίζουμε, ποιους οικισμούς επεκτείνουμε και πώς δημιουργούμε τις υποδομές που θα εξυπηρετήσουν αυτούς τους οικισμούς. Η ανάπτυξη πρέπει να γίνεται πάνω στον δεδομένο χώρο και ο χώρος πρέπει να είναι οργανωμένος, προκειμένου να επιτρέψει μια αποτελεσματική ανάπτυξη. Αυτό νομίζω ότι είναι το πιο κρίσιμο στοιχείο και -ευτυχώς- υπάρχουν κάποια ελπιδοφόρα στοιχεία προς αυτήν την κατεύθυνση». 

Ένα διαφορετικό μέλλον

Αντίθετα με όσα επιτάσσει η πολιτική επικοινωνία σε περιόδους οικονομικών κρίσεων, κανείς δεν θα τολμήσει να χαρακτηρίσει την κλιματική κρίση ως ευκαιρία για τα νησιά ή για οποιοδήποτε μέρος του κόσμου. Κανενός η ζωή δεν θα βελτιωθεί από τις αλλαγές που συμβαίνουν και θα συνεχίσουν να συμβαίνουν. Η προσαρμογή σ’ αυτές τις αλλαγές, όμως, θα είναι σημαντική για την επιβίωση όλων. Στην περίπτωση των Κυκλάδων και συνολικά των νησιών του Αιγαίου, η προσαρμογή ίσως μεταφραστεί σε σημαντικές αλλαγές του τρόπου ζωής των κατοίκων  και -κυρίως- σε απομάκρυνση από το σημερινό μοντέλο βιοπορισμού των κατοίκων τους. 

«Προσωπικά, ευελπιστώ ότι τα νησιά θα καταφέρουν να είναι πιο ισορροπημένα σε ό,τι αφορά την οικονομία τους», σημειώνει ο Κώστας Κομνηνός. «Να μην έχουν αποκλειστική εξάρτηση από τον τουρισμό κι αυτό να τους δίνει τη δυνατότητα να αναπτύσσονται πιο ήπια, αξιοποιώντας βεβαίως τα οφέλη του τουρισμού, αλλά ταυτόχρονα, διασυνδέοντάς τα δραστηριότητες στον πρωτογενή και δευτερογενή τομέα, η αναβίωση του οποίου είναι στρατηγικής σημασίας». 

Ο Θοδωρής Κολυδάς επισημαίνει με τη σειρά του την ανάγκη απαγκίστρωσης των νησιών από το σημερινό εποχικό τουριστικό μοντέλο: «Πέρα από τα έργα υποδομής, τη δημιουργία ασφαλέστερων λιμανιών και κέντρων υγείας, πρέπει να δοθούν και κίνητρα προκειμένου η νεολαία να παραμένει στα νησιά – να υπάρχουν δουλειές και υγιής ανάπτυξη καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Και με τον τουρισμό μπορεί να συμβεί αυτό, αρκεί να αλλάξουν κάποιες νοοτροπίες και επιδιώξεις. Στην Άνδρο, για παράδειγμα, λειτουργεί ήδη το πρότζεκτ Andros Roots που απευθύνεται σε περιπατητές, σε ανθρώπους που τους αρέσει η φύση κι επισκέπτονται το νησί χειμώνα για να γνωρίσουν τα μονοπάτια του, που διασχίζουν πανέμορφες προστατευόμενες περιοχές Natura». 

Για τον Κωνσταντίνο Καρτάλη, το μέλλον των νησιών και η ευζωία των κατοίκων τους θα κριθεί σήμερα, στον παρόντα χρόνο. «Τα προβλήματα είναι βέβαιο ότι θα προκύψουν στο εγγύς μέλλον. Το αν θα λυθούν θα εξαρτηθεί από το πώς θα ανταποκριθεί σήμερα στην πρόκριση της κλιματικής αλλαγή η πολιτεία μας, οι κυβερνήσεις μας αλλά και η διεθνής κοινότητα. Απαιτείται εγρήγορση απ’ όλους και εμπιστοσύνη στην επιστημονική κοινότητα. Εγώ αυτό θα ‘λεγα πως είναι το βασικό μήνυμα: έγκαιρη λήψη μέτρων με υπομονή στον χρόνο και με γνώση ότι το περιβάλλον και δη το νησιωτικό περιβάλλον που είναι ιδιαίτερα ευάλωτο, δεν έχει άπειρες αντοχές. Αυτές τις αντοχές πρέπει να προστατεύσουμε». 

The post Κυκλάδες, 31 Αυγούστου 2050 appeared first on 2045.gr.