Η επικαιρότητα κατακλύζεται από τις ανακοινώσεις για τις νέες υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης που διατίθενται στο ευρύ κοινό με ρυθμό που δύσκολα μπορεί να παρακολουθήσει κανείς. Μαζί όμως με τα εντυπωσιακά χαρακτηριστικά των chatbot και των συστημάτων που δημιουργούν εικόνες κατά παραγγελία, αναδεικνύονται και αρκετά νομικά ζητήματα, καθώς και θέματα δεοντολογίας.

To… κρυφό σχολειό

Το πιο σημαντικό ίσως είναι αυτό που σχετίζεται με την ιδιοκτησία των δεδομένων επί των οποίων έχει γίνει η «εκπαίδευση» των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης όπως είναι το ChatGPT της OpenAI ή οι εφαρμογές που βασίζονται στη «μηχανή» της Stability AI, μέσω της οποίας μπορείς να δημιουργήσεις μια εικόνα απλώς περιγράφοντάς την. Σε βάρος της εταιρείας κατέθεσε μήνυση η Getty Images, η οποία διαθέτει ένα από τα μεγαλύτερα χαρτοφυλάκια φωτογραφιών και γραφικών στοιχείων για εμπορική χρήση στο διαδίκτυο. Η Getty υποστηρίζει ότι η Stability AI χρησιμοποίησε 12 εκατ. φωτογραφίες από τη δική της πλατφόρμα (εν αγνοία της ίδιας της Getty, βεβαίως) προκειμένου να «εκπαιδεύσει» τους αλγορίθμους της. Η υπόθεση, βεβαίως, εκκρεμεί και ίσως λήξει με κάποιας μορφής εξωδικαστικό συμβιβασμό, ωστόσο θα ήταν ενδιαφέρον αν στο τέλος η Stability AI παραδεχόταν πως η «εκπαίδευση» των αλγορίθμων της έγινε με μια μέθοδο που θα θύμιζε τον θρύλο του κρυφού σχολειού.

Τέτοιου είδους προβλήματα όμως μπορεί να είναι η κορυφή του νομικού παγόβουνου. Κατά κοινή ομολογία οι εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να φτάσουν στο σημείο να επαναπροσδιορίσουν εργασιακές σχέσεις, ενώ ορισμένα μοντέλα χρήσης τους μπορεί να είναι αντίθετα με τη νομοθεσία.

Ευρώπη σε ρυθμούς… Ευρώπης

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε το 2021 μια νομική Πράξη για την Τεχνητή Νοημοσύνη, η οποία όταν λάβει την τελική της μορφή (υποτίθεται ότι) θα δημιουργεί ένα πλαίσιο λειτουργίας των εφαρμογών. Η διαδικασία πηγαίνει πάρα πολύ αργά και με τους συνήθεις ρυθμούς της ΕΕ. Σήμερα, δύο χρόνια μετά, το προτεινόμενο νομοθετικό πλαίσιο βρίσκεται ακόμα σε στάδιο διαμόρφωσης, καθώς Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα 27 κράτη μέλη μέσω του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, πρέπει να συμφωνήσουν στο κείμενο της νομοθεσίας προτού αυτή τεθεί σε ισχύ.

Μια άλλη προσέγγιση στη Βρετανία

Το Ηνωμένο Βασίλειο μπορεί να μην ανήκει πια στην ΕΕ όμως και αυτό φαίνεται να έχει αιφνιδιαστεί από την τεχνολογική ταχύτητα των πραγμάτων. Η βρετανική κυβέρνηση παρουσίασε λίγο πριν το τέλος Μαρτίου προτάσεις προς τη βιομηχανία προκειμένου να μπουν κάποιοι κανόνες. Το υπουργείο Επιστήμης, Καινοτομίας και Τεχνολογίας κατέθεσε στο βρετανικό Κοινοβούλιο ένα έγγραφο εργασίας με τις αρχές που θα πρέπει να ακολουθούν οι εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην τεχνητή νοημοσύνη: Ασφάλεια, Προστασία, Διαφάνεια, Λογοδοσία & Διακυβέρνηση και, τέλος, Δυνατότητα επανόρθωσης. Η κυβέρνηση δεν ζητά από τους βουλευτές να θεσπίσουν νέους νόμους αλλά να προχωρήσουν σε αναπροσαρμογές του υφιστάμενου πλαισίου. Για τον σκοπό αυτό, οι επιτροπές Υγείας, Ισότητας & Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Ανταγωνισμού του Κοινοβουλίου, καλούνται να καταθέσουν σχετικές προτάσεις. «Κατά τη διάρκεια των επόμενων δώδεκα μηνών, οι ρυθμιστικές αρχές θα εκδώσουν πρακτικές οδηγίες προς τους οργανισμούς, καθώς και άλλα εργαλεία και πόρους, όπως υποδείγματα αξιολόγησης κινδύνου, για να καθορίσουν τον τρόπο εφαρμογής αυτών των αρχών στους τομείς τους», υποστήριξε η βρετανική κυβέρνηση.

Περιμένοντας να κατακαθίσει λίγο η σκόνη από τους τίτλους των μεγάλων ειδησεογραφικών πρακτορείων, απευθυνθήκαμε σε δύο ανθρώπους που έχουν αρκετά να πουν για το θέμα της τεχνητής νοημοσύνης και τις νομικές της προεκτάσεις. Ο Βασίλης Βασιλόπουλος, δημοσιογράφος και Data Protection Officer της ΕΡΤ και ο Στέφανος Βιτωράτος, αντιπρόεδρος της Homo Digitalis μίλησαν στο 2045.gr για το πώς επηρεάζουν οι εφαρμογές της τεχνητής νοημοσύνης το νομικό πλαίσιο. Δύο συζητήσεις που κάθε άλλο παρά στενά νομικές ήταν… Η συνέχεια με το πάτημα του play.

The post Η τεχνητή νοημοσύνη καλπάζει, οι νομοθέτες τρέχουν να την προφτάσουν appeared first on 2045.gr.

Όσοι ασχολούμαστε με τη νομική ρύθμιση των ψηφιακών τεχνολογιών την περίοδο αυτή βρισκόμαστε σε απόγνωση: Η Κομισιόν τα τελευταία δύο-τρία χρόνια έχει βαλθεί να μας εξοντώσει, παρουσιάζοντας απανωτά νέα, βασικά νομοθετήματα σχεδόν σε όλους τους τομείς της ψηφιακής ζωής. Υπό άλλες συνθήκες, δηλαδή λίγα χρόνια πριν, καθένα τους θα ήταν αρκετό να μας απασχολεί για χρόνια. Τώρα, το επόμενο διαδέχεται το προηγούμενο με ρυθμό καταιγιστικό, και πριν καλά-καλά προλάβουν να οριστικοποιηθούν τα πρώτα ξεκινά η δημόσια διαβούλευση για τα επόμενα.

Εν τάχει, αναφέρομαι συγκεκριμένα (και στα αγγλικά, καθώς οι ελληνικοί τίτλοι δεν έχουν καμία σημασία για τους λόγους που θα εξηγήσω στη συνέχεια) στις Artificial Intelligence Act, Digital Markets Act, Digital Services Act, Data Governance Act, και στην Data Act, οι οποίες σήμερα είναι «τρέχουσες», ενώ πριν λίγο καιρό ολοκληρώθηκε η Cybersecurity Act και είμαστε εν αναμονή, τουλάχιστον, μιας European Cyber Resilience Act.

Καθένα από τα παραπάνω νομοθετήματα έχει εξαιρετικά φιλόδοξους στόχους. Η Artificial Intelligence Act θέλει να βάλει τους κανόνες για την Τεχνητή Νοημοσύνη. Η Digital Markets Act θέλει να ρυθμίσει τις μεγάλες ιντερνετικές πλατφόρμες. Η Digital Services Act θέλει να ρυθμίσει τις σχέσεις μας στο ίντερνετ. Η Data Governance Act και η Data Act θέλουν να ρυθμίσουν τη χρήση και την πρόσβαση στις ψηφιακές πληροφορίες. Τα θέματα κυβερνοασφάλειας επιχειρούν να καλύψουν οι Cybersecurity Act (καθώς και η NIS2 Οδηγία) και, στο άμεσο μέλλον, η European Cyber Resilience Act.

Η παραπάνω εξέλιξη, που για τους λόγους αυτής εδώ της ανάλυσης θα την εκλάβω σαν μια, ενιαία πολιτική απόφαση της Ευρώπης να ρυθμίσει την ψηφιακή ζωή, έχει σημαντικότατες συνέπειες για την ίδια την Ευρώπη, για καθένα από τα Κράτη-Μέλη, για καθέναν από εμάς ατομικά, καθώς και για ολόκληρο τον πλανήτη.

Οι συνέπειες για τις μη-ευρωπαϊκές χώρες

“Οι Ευρωπαίοι τολμούν να βάλουν πρώτοι κανόνες εκεί που δεν έχουν τολμήσει ούτε οι Αμερικανοί, ούτε οι Κινέζοι”

Ας ξεκινήσουμε από τον πλανήτη, δηλαδή τις τρίτες, μη-ευρωπαϊκές χώρες. Αυτό που είναι κοινό σχεδόν σε όλα τα παραπάνω νομοθετήματα είναι ότι είναι τα πρώτα στον τομέα τους. Δηλαδή, τα θέματα της Τεχνητής Νοημοσύνης δεν τόλμησε κανένας νομοθέτης στον κόσμο να τα ακουμπήσει, ούτε καν σε ΗΠΑ και Κίνα όπου οι αντίστοιχες τεχνολογίες ανθούν. Το ίδιο και τις μεγάλες ιντερνετικές πλατφόρμες: Παρότι Αμερικανικής και Κινεζικής προέλευσης, ούτε η μία ούτε η άλλη κυβέρνηση δεν τόλμησε τους να βάλει κανόνες. Οι πρώτοι που το κάνουν είναι οι Ευρωπαίοι. Και, όπως είναι λογικό, οι κανόνες τους θα αποτελέσουν τελικά και τους παγκόσμιους κανόνες.

Αυτό το είδαμε να συμβαίνει ήδη με τον GDPR – τον Ευρωπαϊκό νόμο για τα προσωπικά δεδομένα. Το παράδειγμά του ακολούθησαν οι Κινέζοι (και οι Βραζιλιάνοι, οι Ινδοί, οι Ιάπωνες, οι Κορεάτες για να αναφέρω μόνο τους πιο πρόσφατους), και προσπαθούν να ακολουθήσουν οι Αμερικανοί. Στον τομέα της προστασίας των προσωπικών δεδομένων, τόσο κρίσιμο για την ψηφιακή ζωή, τον παγκόσμιο τόνο τον δίνει εδώ και χρόνια, επισήμως και επωνύμως, η Ευρώπη.

Οι συνέπειες για την Ευρώπη και τα κράτη-μέλη

Για την ίδια την Ευρώπη οι παραπάνω πρωτοβουλίες έχουν μεγάλη σημασία επειδή αποτελούν σημαντικά βήματα προς την ενοποίηση. Καθένα από τα νομοθετήματα αυτά είναι Κανονισμός – επομένως, όπως ο GDPR, ισχύει απευθείας στα Κράτη-Μέλη. Επίσης, καθένα από τα νομοθετήματα αυτά έχει εύκολα αναγνωρίσιμο όνομα – είναι δηλαδή, όπως και ο GDPR, «επώνυμα». Τέλος, ο συνδυασμός όλων αυτών των νομοθετημάτων ρυθμίζει ολόκληρη την ψηφιακή ζωή μας: ειδικά η Digital Services Act αφορά, ακριβώς όπως και ο GDPR, κάθε στιγμή της διαδικτυακής μας ζωής – δηλαδή, ίσως το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας μας. Συνεπώς, μόλις η διαδικασία ολοκληρωθεί καθένας μας για την ψηφιακή του ζωή θα αναφέρεται απευθείας στην Ευρώπη, και στον ευρωπαϊκό νόμο, και όχι στον εθνικό νόμο. Όπως ακριβώς σήμερα όλοι στην Ελλάδα αναφέρονται στον «GDPR» και, σχεδόν ποτέ, στον ΓΚΠΔ (τα ελληνικά αρχικά του) ή, πολύ λιγότερο, στον ελληνικό νόμο που τον «τοπικοποιεί», έτσι και στο μέλλον όλοι θα αναφερόμαστε απευθείας στο AI Act ή στο DSA. Οι συνέπειες αυτής της γλωσσικής αλλαγής για το ευρωπαϊκό πρότζεκτ είναι προφανείς.

Για τα Κράτη-Μέλη αυτή η βιασύνη της Ευρώπης να ρυθμίσει την ψηφιακή ζωή αποτελεί ταυτόχρονα πρόβλημα και λύση. Πρόβλημα, επειδή όπως είδαμε η Ευρώπη αφαιρεί από τα Κράτη-Μέλη τη δυνατότητα να νομοθετήσουν μόνα τους για την ψηφιακή ζωή. Αυτή όμως ακριβώς η διαπίστωση είναι ταυτόχρονα και λύτρωση γι αυτά: Ποιο κράτος άραγε θα είχε τις δυνάμεις και τις γνώσεις να νομοθετήσει για την Τεχνητή Νοημοσύνη μόνο του; Για την κυβερνοασφάλεια; Αλλά, ακόμα και αν το έκανε, τι σημασία θα είχε η νομοθεσία, πχ. για το Facebook από ένα μόνο ευρωπαϊκό κράτος; Απολύτως καμία – όπως πρόσφατα αναγκάστηκε να διαπιστώσει η Αυστραλία. Όμως ολόκληρη η Ευρώπη έχει άλλο ειδικό βάρος – όπως επανειλημμένα αναγκάστηκαν να διαπιστώσουν η Google, το Facebook ή η Microsoft.

Για τους Ευρωπαίους, για καθέναν από εμάς, η ευρωπαϊκή νομοθεσία μόνο καλό κάνει. Όταν ολοκληρωθούν οι διαδικασίες οι Ευρωπαίοι θα έχουν το αποτελεσματικότερο και καλύτερο ρυθμιστικό πλαίσιο στον κόσμο για την ψηφιακή ζωή. Θα είναι οι μόνοι των οποίων η διαδικτυακή ζωή θα προστατεύεται. Όπως ακριβώς είναι οι μόνοι με τόσο αποτελεσματικό και πλήρες νομοθετικό πλαίσιο για την προστασία των προσωπικών τους δεδομένων, μέσω του GDPR, το ίδιο θα συμβεί και με τις υπόλοιπες ψηφιακές τεχνολογίες που μας κατακλύζουν.

Ακόμα σημαντικότερο όμως για καθέναν μας είναι το γεγονός ότι ο Ευρωπαϊκός τρόπος ψηφιακής ζωής βάζει τον άνθρωπο στο επίκεντρο. Αυτή είναι η βασική αρχή της Ευρωπαϊκής Διακήρυξης για τα Ψηφιακά Δικαιώματα, που εκδόθηκε μόλις τον Ιανουάριο και που όμως θα αποτελέσει την βασική πολιτική προσέγγιση της Ευρώπης για τον ψηφιακό μετασχηματισμό. Η τοποθέτηση του ανθρώπου στο επίκεντρο έχει μεγάλη σημασία: Η Ευρώπη δεν βάζει το παγκόσμιο τεχνολογικό προβάδισμα ή τη μεγιστοποίηση του κέρδους από τις ψηφιακές τεχνολογίες στο επίκεντρο, αλλά τον άνθρωπο.

“Η Ευρώπη επιλέγει να δώσει προτεραιότητα στον άνθρωπο, θυσιάζοντας την τεχνολογική πρωτοκαθεδρία και το κέρδος. Κανείς δεν μπορεί να τα έχει όλα”

Τελικά, επομένως, το παγκόσμιο τρί-πολο επιβεβαιώνεται για μια ακόμα φορά: Οι ΗΠΑ έχουν την τεχνολογία, η Κίνα τα χρήματα, και η Ευρώπη βάζει τους κανόνες. Αυτός είναι ο Ευρωπαϊκός τρόπος ψηφιακής ζωής, οι κανόνες που βάζουν πρώτο τον άνθρωπο. Οι κανόνες αυτοί δεν μπορεί παρά να βρίσκονται μέσα σε νόμους, και μάλιστα αυστηρούς –οτιδήποτε διαφορετικό απλά δεν λειτουργεί. Αν με ρωτήσετε, είμαι χαρούμενος με αυτή την εξέλιξη. Όχι τόσο λόγω προσωπικού συμφέροντος (νομικός είμαι, τι άλλο θα έλεγα;;) αλλά κυρίως επειδή αφενός πιστεύω ότι η Ευρωπαϊκή προσέγγιση είναι η σωστή για τον άνθρωπο και επειδή αφετέρου πιστεύω ότι, για δομικούς λόγους, ο ανταγωνισμός με τις ΗΠΑ και Κίνα στα δικά τους πεδία είναι καταδικασμένος – όσο καταδικασμένες είναι και αυτές αν προσπαθήσουν να παράξουν κανόνες για όλους. Φυσικά φαντάζομαι ότι υπάρχουν πολλοί που θα διαφωνούσαν μαζί μου, όπως έχουν κάθε δικαίωμα να κάνουν – αυτή είναι άλλωστε η ουσία της δημοκρατίας, η οποία, ας μην ξεχνάμε, είναι μια άλλη ρυθμιστική προσφορά της Ευρώπης στην ανθρωπότητα.

The post Ο Ευρωπαϊκός τρόπος (ψηφιακής) ζωής περνά μέσα από τον νόμο appeared first on 2045.gr.

Με ποιες εφαρμογές η τεχνητή νοημοσύνη διευκολύνει το έργο των νομικών; Που θα μεταβιβάζεται η νομική ευθύνη για «σφάλματα» των ρομπότ και αυτόνομων οχημάτων; Πόσο πιθανό είναι το σενάριο στο μέλλον ένα σύστημα ΑΙ να βγάζει δικαστικές αποφάσεις;

Για αυτά και ακόμη περισσότερα ερωτήματα ζητάμε τη βοήθεια της νομικού Τώνιας Πεδιαδιτάκη. Η Τώνια Πεδιαδιτάκη έχει σπουδάσει νομικά στην Αθήνα και κατέχει μεταπτυχιακά διπλώματα από τα πανεπιστήμια της Νομικής, της ΑΣΟΕΕ και του Πανεπιστημίου της Σορβόννης, ενώ το 2012, παρακολούθησε πρόγραμμα μετεκπαίδευσης στο πανεπιστήμιο Χάρβαρντ. Ως νομικός έχει εργαστεί στις Βρυξέλλες και στη χώρα μας στον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα.

Αυτή η ευρύτατη επαγγελματική εμπειρία ήταν η κύρια αφορμή με την οποία τη φέραμε πίσω από το μικρόφωνο του 2045.

Ας την ακούσουμε!

The post Podcast S01 E09 – Θα μπορούσε ένα ΑΙ σύστημα να βγάζει δικαστικές αποφάσεις; appeared first on 2045.gr.