“We can be humble and live a good life with the aid of the machines, or we can be arrogant and die”

Μπορούμε ανά πάσα στιγμή να δούμε σε μια από τις οθόνες μας το ακριβές στίγμα ενός εμπορικού πλοίου που πλέει στον Ειρηνικό ή ενός πυροσβεστικού ελικοπτέρου που πραγματοποιεί ρίψεις νερού σε μια δασική πυρκαγιά στην Πελοπόννησο. Μπορούμε να δούμε τιμές χρηματιστηρίων, την κίνηση στους δρόμους της πόλης μας, ποιο σουπερμάρκετ έχει τη χαμηλότερη τιμή σε σειρά προϊόντων, το μηχανάκι που μας φέρνει τα σουβλάκια…

Από τη μία πλευρά έχουμε το επίτευγμα του διαδικτύου και την προσαρμογή όλων στις τεχνολογικές του προδιαγραφές. Όλα όσα απολαμβάνουμε σήμερα έρχονται μέσω του Internet Protocol (IP), του βασικού πρωτοκόλου επικοινωνίας του διαδικτύου, στις οθόνες μας και καταλήγουν στα μάτια μας. Ακριβώς αυτό θέλουν οι δημιουργοί όλων των online υπηρεσιών – την προσοχή μας, το βλέμμα μας, ώστε να μας πουλήσουν υπηρεσίες και προϊόντα μέσω της online διαφήμισης. Το βλέμμα μας είναι το πρώτο «νόμισμα» με το οποίο πληρώνουμε την πρόσβαση στις περισσότερες από αυτές τις υπηρεσίες, το δεύτερο «νόμισμα» είναι τα προσωπικά μας δεδομένα.  

Δεν σταματήσαμε όμως στις εφαρμογές που φέρνουν αεροπλάνα, πλοία, σύννεφα και τιμές μετοχών στην οθόνη μας. Σήμερα η μηχανή μπορεί να γράψει ένα κείμενο, να σου πιάσει κουβέντα, να επιχειρήσει να γίνει φίλος σου, να κρατήσει αναμνήσεις ή να σου χτυπήσει (μεταφορικά μιλώντας) φιλικά την πλάτη, να σε βοηθήσει με ένα Powerpoint ή να σε παραπλανήσει με τρόπο που κανένας επαγγελματίας της παραπλάνησης δεν θα μπορούσε. Όλα αυτά, αφενός χάρη στο IP και αφετέρου χάρη στην επικράτηση των αυτοματισμών ως λογικής την οποία υπηρετεί η τεχνολογία. Ακόμα και οικιακές συσκευές όπως κλιματιστικά, πλυντήρια και ψυγεία ενσωματώνουν λειτουργίες αυτοματισμών, συνδέονται με το διαδίκτυο, για λόγους που οι προηγούμενες γενιές δεν θα μπορούσαν να αντιληφθούν. Εδώ που τα λέμε, γιατί να έχει IP διεύθυνση ένα πλυντήριο;

Έπεται συνέχεια. Δεκάδες επαγγέλματα αναπροσαρμόζονται, μετασχηματίζονται ή καταργούνται χάρη στην εξέλιξη των αυτοματισμών. Ενέργειες που πραγματοποιούμε σε καθημερινή βάση, μοντελοποιούνται, «μεταφράζονται» σε γραμμές κώδικα και γίνονται μέρος της μηχανής. Μιας μηχανής που θα κάνει τη ζωή μας καλύτερη. Η αλήθεια είναι ότι αυτή την υπόσχεση την έχουμε ακούσει πολλές φορές τουλάχιστον τα τελευταία 250 χρόνια άλλες φορές με κάθε τεχνολογικό βήμα που ονομάζουμε βιομηχανική επανάσταση, άλλες φορές με τα πολιτικά και κοινωνικά κινήματα που δημιουργούνται και αλληλεπιδρούν με τις τεχνολογικές εξελίξεις. Όμως εργαζόμαστε περισσότερο, πολλές φορές για λιγότερα και σιγά σιγά φαίνεται να οδεύουμε σε μία κατάσταση όπου μια υπερβολικά πλούσια ελίτ απολαμβάνει όλα τα οφέλη από την τεχνολογία και την αύξηση της παραγωγικότητας που φέρνει η εφαρμογή της στην οικονομία, ενώ τα μεγαλύτερα κομμάτια της κοινωνίας προσπαθούν να αποφύγουν την περιθωριοποίηση.

Ο Yuval Noah Harari περιγράφει αυτή τη (μάλλον επικίνδυνη ) κατάσταση στο τελευταίο του βιβλίο, Homo Deus. O Harari βλέπει καταρχήν ότι η βιοτεχνολογία και η επιστήμη των υπολογιστών βοηθούν στη δημιουργία νέων και ισχυρότερων θρησκειών. Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί τον όρο “θρησκεία” για να περιγράψει τα κυρίαρχα φιλοσοφικά, πολιτικά και οικονομικά δόγματα. Σε αυτό το πλαίσιο, θρησκείες δεν είναι μόνο ο χριστιανισμός ή το ισλάμ αλλά και ο οικονομικός φιλελευθερισμός και ο σοσιαλισμός. Σύμφωνα με τον Harari, οι νέες θρησκείες δεν θα ελέγχουν μόνο κάθε λεπτό της ύπαρξής μας, αλλά θα είναι ικανές να διαμορφώνουν το σώμα, τον εγκέφαλο και το νου μας και να δημιουργούν ολόκληρους εικονικούς κόσμους γεμάτους κολάσεις και παραδείσους. Γι’ αυτό, το να διακρίνουμε τη φαντασία από την πραγματικότητα και τη θρησκεία από την επιστήμη θα γίνει πιο δύσκολο και πιο απαραίτητο από ποτέ. Στο σημείο αυτό η σκέψη του Harari μας θυμίζει το σχόλιο του Arthur Clarke που είχε παρατηρήσει σε ένα από τα πιο γνωστά του βιβλία ότι είναι δύσκολο να ξεχωρίσεις μια πραγματικά προηγμένη τεχνολογία από τη μαγεία. Ο Harari όμως κάνει μία δυσοίωνη παρατήρηση:

Στον 21ο αιώνα, μπορεί να δούμε τη δημιουργία μιας νέας τεράστιας και μη εργαζόμενης τάξης. Άνθρωποι χωρίς καμία οικονομική, πολιτική, ακόμα και καλλιτεχνική αξία, οι οποίοι δεν θα συμβάλλουν καθόλου στον πλούτο και τη δόξα της κοινωνίας. Αυτή η «άχρηστη τάξη» δεν θα είναι απλώς μη απασχολούμενη – θα είναι μη απασχολήσιμη, λέει ο Harari. Αυτή η δυστοπική περιγραφή δείχνει στον παρόντα χρόνο να είναι νομοτελειακή, όμως ας πάμε λίγο πίσω στον χρόνο.

Από το απόγειο της πυρηνικής δύναμης στη μαγεία των αυτοματισμών

Ο Norbert Wiener ήταν παιδί-θαύμα. Σε ηλικία 18 ετών, το 1914, έγινε δεκτός για να διδάξει στο Χάρβαρντ. Στη δεκαετία του ’40 ήταν μέλος μιας ελίτ ερευνητών που άνοιξε τον δρόμο στον αυτοματισμό, ο ίδιος είναι δημιουργός του όρου “Κυβερνητική“.

Είχε προβλέψει ότι οι επόμενες γενιές υπολογιστών θα ήταν διαθέσιμες σε όλο και περισσότερους ερευνητές και, τελικά, σε όλους μας μέσω των τηλεφωνικών γραμμών. Έφυγε από τη ζωή το 1964, σε ηλικία μόλις 69 ετών, πέντε χρόνια πριν δει ότι η πρόβλεψη του θα επαληθεύονταν. Το 1969 λειτούργησαν οι πρώτες συνδέσεις που αποτέλεσαν τον θεμέλιο λίθο του διαδικτύου που γνωρίζουμε σήμερα.

Ο Wiener ήταν από εκείνους που έλεγαν ότι κατά κάποιον τρόπο η πυρηνική ενέργεια αποτελούσε το απόγειο της ωμής δύναμης και ότι, πλέον, το ενδιαφέρον θα στρεφόταν στους αυτοματισμούς. Το 1960 σε άρθρο του στο περιοδικό Science διατύπωσε  τις απόψεις του για τις ηθικές και τεχνικές επιπτώσεις του αυτοματισμού.

Οι μηχανές που είναι διαθέσιμες εκείνη την εποχή, 64 χρόνια πριν από την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές, θεωρούνται από τον Wiener εξελιγμένες.  «Η θέση μου είναι ότι οι μηχανές μπορούν να ξεπεράσουν κάποιους από τους περιορισμούς των σχεδιαστών τους και μπορούν να είναι εξίσου αποτελεσματικές όσο και επικίνδυνες», γράφει. Επεκτείνοντας περαιτέρω τον συλλογισμό του, σημειώνει ότι η πλήρης υποταγή και η πλήρης ευφυία δεν συμβαδίζουν και για του λόγου το αληθές θυμίζει ότι πολλές φορές στην αρχαιότητα ο καλλιεργημένος Έλληνας σκλάβος κατόρθωνε να επιβληθεί στον ακαλλιέργητο Ρωμαίο ιδιοκτήτη του.

Μια προφητεία 160 ετών

«Αν οι μηχανές γίνουν όλο και πιο αποτελεσματικές και λειτουργούν σε ένα ολοένα και ανώτερο φιλοσοφικό επίπεδο, η καταστροφή που προέβλεψε ο Samuel Butler για την κυριαρχία της μηχανής θα έρχεται όλο και πιο κοντά», γράφει ο Wiener. Ο Samuel Butler στον οποίο αναφέρεται ο Wiener, έζησε τον 19ο αιώνα και σε άρθρο του που δημοσιεύθηκε το 1863 γράφει -100 χρόνια πριν τον Wiener και 160 χρόνια πριν από τη δημιουργία του κειμένου που διαβάζετε-  «μέρα με τη μέρα οι μηχανές κερδίζουν έδαφος απέναντί μας – μέρα με τη μέρα γινόμαστε όλο και πιο υποταγμένοι σε αυτές- περισσότεροι άνθρωποι καθημερινά δεσμεύονται ως σκλάβοι για να τις φροντίζουν, περισσότεροι άνθρωποι καθημερινά αφιερώνουν την ενέργεια ολόκληρης της ζωής τους στην ανάπτυξη της μηχανικής ζωής. Το αποτέλεσμα είναι απλώς θέμα χρόνου, αλλά το ότι θα έρθει η ώρα που οι μηχανές θα έχουν την πραγματική κυριαρχία πάνω στον κόσμο και τους κατοίκους του δεν μπορεί να το αμφισβητήσει ούτε στιγμή κανείς άνθρωπος με πραγματικά φιλοσοφικό μυαλό».

Ο Wiener προτείνει, ουσιαστικά, μια πορεία όπου η μηχανή δεν αντικαθιστά το ανθρώπινο πνευματικό έργο με τον τρόπο που οι μηχανικοί αργαλειοί και μύλοι της πρώτης Βιομηχανικής Επανάστασης αντικατέστησαν τους υφαντουργούς και τους παραδοσιακούς μυλωνάδες. O Wiener προτείνει έναν άλλο δρόμο, διαφορετικό από αυτόν τον οποίο χαράξαμε επί των ημερών του και εξακολουθούμε να βαδίζουμε σήμερα. Σήμερα, οι μηχανές ελέγχουν ένα μεγάλο μέρος της ζωής μας. Ο χρηματοπιστωτικός τομέας είναι σχεδόν απόλυτα αυτοματοποιημένος. Η βιομηχανική παραγωγή γίνεται με ολοένα και περισσότερους μεταλλικούς βραχίονες να συμμετέχουν στη διαδικασία. Η εξάρτηση γίνεται σαφής σε κάθε βλάβη. Μία προβληματική ενημέρωση λογισμικού στα μέσα του Ιουλίου προκάλεσε χάος σε αεροδρόμια, νοσοκομεία, τράπεζες και μέσα ενημέρωσης και έδειξε στην πράξη ότι αυτή η σχεδόν τυφλή εμπιστοσύνη στις μηχανικές διαδικασίες (και στην προβληματική επιτήρηση από πλευράς ανθρώπων) μπορεί να μας επιστρέψει αρκετές δεκαετίες πίσω. Η υπερβολική εξάρτηση από τους αυτοματισμούς έχει δείξει αρκετές φορές πόσο προβληματική μπορεί να είναι, απλώς αυτή τη φορά οι δονήσεις ήταν πιο ισχυρές από ό,τι είχαμε ίσως συνηθίσει να περιμένουμε.

Μηχανές και σκλάβοι

Ο Wiener υποστηρίζει ότι η αυτόματη μηχανή έχει το οικονομικό ισοδύναμο της δουλείας και ότι κάθε εργασία που ανταγωνίζεται τη δουλεία δεν μπορεί παρά να αποδέχεται τις οικονομικές επιπτώσεις της δουλείας. Αυτό, ίσως, να είναι περισσότερο θέμα ηθικής και δεοντολογίας, αλλά ο Wiener κάνει μία ακόμα παρατήρηση. Οι αντιδράσεις μας, λέει, βασίζονται σε κάτι που συμβαίνει γύρω μας – οι άνθρωποι αντιδρούμε σε ερεθίσματα που λαμβάνουμε από το περιβάλλον μας, όπως περίπου πράττουν όλα τα είδη που ζουν στη Γη. Αν, λοιπόν, μία μηχανή είναι σε θέση να λειτουργεί με βάση τις εισερχόμενες πληροφορίες (να αντιδρά δηλαδή στα ερεθίσματα που λαμβάνει) σε ρυθμό που δεν μπορούμε να παρακολουθήσουμε, θα είναι πολύ αργά όταν αντιληφθούμε ότι είναι ώρα να την κλείσουμε. Σαφώς στη λογική του Wiener η μηχανή δεν είναι ένας παθητικός δέκτης ερεθισμάτων αλλά μια αυτόνομη μονάδα που δεν έχει σημαντικό εξωτερικό έλεγχο. Υπάρχει εναλλακτική;

Βεβαίως, λέει ο Wiener σε ένα κείμενό του που χρονολογείται από το 1949. Μπορούμε να παραμείνουμε ταπεινοί και να ζήσουμε μια καλή ζωή με τη βοήθεια των μηχανών ή να επιδείξουμε αλαζονεία και να πεθάνουμε, σχολιάζει.

Η έμφαση στον αυτοματισμό και στη δημιουργία μίας μηχανής που θα λειτουργεί όπως ο άνθρωπος δεν είναι αυτό που θα έπρεπε να αποζητούμε, σύμφωνα με τα λεγόμενα του Wiener.

Δύναμη και πρόοδος αλλά για λίγους

Στο τελευταίο του βιβλίο “Power and Progress” οι Daron Acemoglu και Simon Johnson εξερευνούν μεταξύ άλλων τους λόγους που τα οφέλη της τεχνολογικής προόδου δεν διαχέονται αναλογικά στην κοινωνία, αλλά περιορίζονται σε ένα πολύ μικρό μέρος της. Σημειώνουν ότι η εμμονή μας με την αυτοματοποίηση διαδικασιών έχει οδηγήσει σε περιπτώσεις «περίπου αυτοματισμού».  Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα αυτόματα ταμεία των σουπερμάρκετ που πολλές φορές δεν λειτουργούν όπως θα έπρεπε για διάφορους λόγους, αποδεικνύοντας ότι η θέση του ταμία έχει λόγο ύπαρξης.

Οι Acemoglu και Johnson επικαλούνται αρκετές φορές τον Wiener στο βιβλίο τους. Αυτό που θέλουμε από τις μηχανές δεν είναι μια άμορφη έννοια νοημοσύνης ή δυνατότητες υψηλού επιπέδου, αλλά η χρήση τους για τον άνθρωπο, λέει. Την ανάγκη αυτή συνόψισε εύστοχα η συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας Joanna Maciejewska σε μία ανάρτησή στο X. «Θέλω η τεχνητή νοημοσύνη να μου πλένει τα ρούχα και τα πιάτα για να μπορώ να ζωγραφίζω και να γράφω, όχι η τεχνητή νοημοσύνη να ζωγραφίζει και να γράφει και εγώ να πλένω τα ρούχα και τα πιάτα μου».

Κατά τους δύο συγγραφείς του “Power and Progress”, σήμερα κυριαρχεί μία προσέγγιση που θεωρεί μονόδρομο την αποθέωση του αυτοματισμού και τη διαρκή συλλογή δεδομένων  με τη χρήση της τεχνητής  νοημοσύνης. Αυτό που συμβαίνει σήμερα είναι στην πραγματικότητα μια δαπανηρή επιλογή, όχι μόνο επειδή ακολουθεί τη στάση των ελίτ προς την αυτοματοποίηση και την επιτήρηση (σ.σ. ο συγγραφέας αναφέρεται μεταξύ άλλων στην αξιοποίηση της ψηφιακής τεχνολογίας από την κινεζική κυβέρνηση για τη στενή επιτήρηση των πολιτών της χώρας), βλάπτοντας την οικονομική ευημερία των εργαζομένων.  Η έμφαση προς τους αυτοματισμούς, την ψηφιακή τεχνολογία, τη συγκέντρωση δεδομένων και την προώθηση προϊόντων και υπηρεσιών μέσω του διαδικτύου, δεν αφήνει την ερευνητική προσπάθεια να αναζητήσει άλλες, περισσότερο ωφέλιμες κατευθύνσεις για τους ανθρώπους.

Είναι πολύ δύσκολο να φανταστούμε μία άλλη κατεύθυνση όταν από την πορεία της μετοχής της Nvidia εξαρτώνται οι συντάξεις χιλιάδων ανθρώπων στις Ηνωμένες Πολιτείες ή τη Νορβηγία. Γενικότερα είναι δύσκολο να φανταστούμε μία άλλη πορεία όταν όλες οι τεχνολογικές επιδόσεις καταλήγουν τελικά στο πώς μεταφράζονται σε έσοδα και κέρδη. Ωστόσο, ο Acemoglu κλείνει το μάτι λέγοντας ότι είναι σφάλμα να αντιμετωπίζουμε την Ιστορία ως γραμμική πορεία γεγονότων που ήταν μοιραίο να συμβούν. Ενδεχομένως, ένας άλλος δρόμος να είναι εφικτός, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραιτήτως ότι θα είναι καλύτερος από αυτόν στον οποίο κινούμαστε σήμερα.

The post Με τις μηχανές ή για τις μηχανές; appeared first on 2045.gr.

Κάθε μέρα ένας στρατός από μερικές εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους σε όλο τον κόσμο, καλύπτουν τη σχεδόν μηδενική απόσταση που χωρίζει το κρεβάτι από τον υπολογιστή τους, συντονίζονται σε διαφορετικές ζώνες ώρας, «χτυπούν κάρτα» σε προγράμματα καταμέτρησης απασχόλησης και ξεκινάνε την εργασιακή τους ημέρα.

Μια εργασιακή ημέρα που μπορεί εύκολα να καλύψει 10, 12 ή και περισσότερες ώρες. Εξαρτάται από τις αντοχές και τη διαθέσιμη δουλειά – κυρίως από τη διαθέσιμη δουλειά.

Οι άνθρωποι αυτοί μπορεί να ελέγχουν περιεχόμενο που ανεβαίνει στα κοινωνικά δίκτυα. Να εξετάζουν διαφημίσεις και αν αυτές παραβιάζουν κάποιον από «τους όρους της κοινότητας». Ή, σχετικώς πιο πρόσφατα, να εκπαιδεύουν chatbots. Είναι άνθρωποι από κάθε κοινωνικό περιβάλλον, επιστήμονες με εξειδίκευση σε ένα αντικείμενο, μεταφραστές, τεχνίτες, αυτοαπασχολούμενοι, εκπαιδευτικοί ό,τι μπορείτε να φανταστείτε.

Καλώς ήρθατε στα ενδότερα της 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης που, όπως θα δούμε, σε ορισμένα σημεία της θυμίζει ανησυχητικά πολύ την 1η Βιομηχανική Επανάσταση. Επιλέξαμε να ασχοληθούμε με την εκπαίδευση των chatbots, που είναι από τις πιο πρόσφατες δραστηριότητες που μπορεί να κάνει κάποιος online εργαζόμενος και η οποία -φυσικά- λόγω της δημοτικότητας των υπηρεσιών τεχνητής νοημοσύνης είναι λογικό να συγκεντρώνει το ενδιαφέρον ανθρώπων από όλο τον κόσμο.

Ξεκινάμε με μια διαπίστωση: Η επέλαση των υπηρεσιών τεχνητής νοημοσύνης γρήγορα ανέδειξε ένα σοβαρό πρόβλημα. Εταιρείες όπως η Google, η OpenAI, η Anthropic ή η Mistral σάρωσαν όλο το διαδίκτυο και χρησιμοποίησαν κάθε διαθέσιμη δημοσιευμένη πληροφορία για να εκπαιδεύσουν τα μεγάλα γλωσσικά τους μοντέλα και να δημιουργήσουν chatbots όπως το ChatGPT, το Gemini ή το Claude. Όμως το διαθέσιμο υλικό εξαντλήθηκε γρήγορα. Ορισμένοι δημιουργοί περιεχομένου κινήθηκαν νομικά, υποστηρίζοντας ότι η σάρωση του υλικού τους παραβαίνει τους νόμους για την προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας. Οι εταιρείες έγιναν ευρηματικές. Για παράδειγμα, η OpenAI δημιούργησε ένα πρόγραμμα που κατέγραφε τους διαλόγους στα βίντεο που δημοσιεύονται στο YouTube για να δημιουργήσει νέο εκπαιδευτικό υλικό. Συνολικά, καταγράφηκαν ένα εκατ. ώρες βίντεο μέσω αυτής της διαδικασίας.

Ωστόσο, η διαδικασία διεκόπη διότι η Google απείλησε με νομικά μέσα, οπότε γρήγορα το πρόβλημα της απουσίας υλικού επανεμφανίστηκε. Μεγάλες πλατφόρμες παραγωγής περιεχομένου όπως το Reddit ή το Quora προσφέρουν επιπλέον δυνατότητες αλλά έχουν ένα βασικό πρόβλημα – κυριαρχούνται από την αγγλική γλώσσα και είναι πολύ δύσκολο να βρεις σημαντικό όγκο υλικού σε άλλες γλώσσες.

Ζητούνται άνθρωποι

Τι κάνεις όταν ένα παιδί θέλει βοήθεια στα μαθήματα; Φροντιστήριο! Το ίδιο συμβαίνει και στα γλωσσικά μοντέλα, μόνο που εδώ ο όρος που προτιμάται είναι η ενισχυτική μάθηση ή (στα αγγλικά) reinforcement learning. Ουσιαστικά, ο άνθρωπος βάζει ερωτήσεις, το σύστημα επιστρέφει απαντήσεις τις οποίες ο άνθρωπος αξιολογεί επισημαίνοντας λάθη και αστοχίες. Δεδομένου ότι τα γλωσσικά μοντέλα (επιδιώκεται να) είναι κάτι σαν παντογνώστες, υπάρχει ανάγκη για ανθρώπους με διαφορετικές καταβολές. Από επιστήμονες με πολυετείς μεταπτυχιακές σπουδές σε μια θετική επιστήμη μέχρι τεχνίτες. Η βασική προϋπόθεση είναι η γνώση της αγγλικής γλώσσας και η γνώση χρήσης υπολογιστή και βασικών υπηρεσιών του διαδικτύου για την επαλήθευση πληροφοριών. Ακόμα και άνθρωποι που εργάζονται σε κλάδους όπου ο υπολογιστής δεν παίζει βασικό ρόλο –εντελώς ενδεικτικά, οι κομμωτές, οι οδηγοί, οι υδραυλικοί κ.ο.κ.- έχουν θέση και ρόλο σε ένα περιβάλλον όπου εκείνοι είναι οι δάσκαλο και η μηχανή ο μαθητής.

Για λόγους που φαίνεται ότι αφορούν κυρίως στη νομική επιστήμη, εταιρείες όπως η Google, η Meta ή η Open AΙ δεν λειτουργούν τις πλατφόρμες μέσω των οποίων προσλαμβάνονται και εργάζονται οι «δάσκαλοι των μηχανών». Τον ρόλο αυτό παίζουν  άλλες εταιρείες που αναλαμβάνουν την πρόσληψη των ανθρώπων και, βέβαια, τη λειτουργία των συστημάτων εκμάθησης. Οι εταιρείες αυτές λειτουργούν ουσιαστικά ως εργολάβοι και όπου υπάρχει εργολάβος υπάρχει και υπεργολάβος. Όλα αυτά για να μην υπάρχουν νομικές περιπλοκές ή για να γίνεται μια καλύτερη καταγραφή των εξόδων, δηλαδή, πόσο κοστίζει τελικά στην κάθε μεγάλη εταιρεία τεχνολογίας η εκπαίδευση ενός συστήματος τεχνητής νοημοσύνης.

Κάθε πρόσληψη συνοδεύεται από την υποχρεωτική υπογραφή μίας σύμβασης εμπιστευτικότητας (ή μυστικότητας) και μετά από μια διαδικασία εκπαίδευσης ο αντισυμβαλλόμενος «δάσκαλος» ξεκινάει τα μαθήματα.

Κάτι θυμίζει όλο αυτό…

Στο τέλος, χιλιάδες άνθρωποι με γνώσεις, εμπειρία (ή και τα δύο) βρίσκονται να δίνουν οδηγίες σε μια μηχανή και αξιολογούν τις απαντήσεις της. Διαφοροποιούνται από τους εργάτες των κλωστοϋφαντουργείων της 1ης Βιομηχανικής Επανάστασης στο γεγονός ότι εργάζονται από την άνεση του σπιτιού τους και σίγουρα σε ένα σαφώς πιο υγιεινό από πλευράς φυσικής ασφάλειας περιβάλλον.

Αλλά ως εκεί με τις διαφορές.

Ανά πάσα στιγμή η δουλειά μπορεί να τελειώσει, χωρίς καμία προειδοποίηση. Μια ομάδα εργαζομένων μπορεί να διαλυθεί και να λάβει εντολές να εργαστεί σε άλλο έργο για το οποίο μπορεί να παρέχεται μηδενική εκπαίδευση. Ή να παρέχεται πολύωρη και απλήρωτη εκπαίδευση. Μπορεί ανά πάσα στιγμή κάποιος να «τραβήξει την πρίζα» όπως λένε και οι Αγγλοσάξονες για να δηλώσουν τον ξαφνικό θάνατο μίας δουλειάς. Οι ώρες εργασίας πληρώνονται στο ακέραιο αλλά είναι ζήτημα -ας όψονται οι ρήτρες εμπιστευτικότητας- αν μπορείς να γράψεις στο βιογραφικό σου ότι εκπαίδευσες το Claude, το Gemini ή το ChatGPT. Για αποζημίωση ούτε λόγος και η ανασφάλεια είναι δεδομένη. Δεν είναι τυχαίο που κάποιοι άνθρωποι εργάζονται για χρόνια σε αυτές τις πλατφόρμες χωρίς να έχουν πάρει μια ημέρα κανονικής άδειας. Ο φόβος του αποκλεισμού από ένα πολλά υποσχόμενο (και καλά αμοιβόμενο) έργο υπερισχύει κάθε ανάγκης.

Όσον αφορά, δε, στο «δικαίωμα στην αποσύνδεση» ή την ισορροπία εργασίας – ελεύθερου χρόνου, τα πράγματα είναι απολύτως ασαφή. Μπορεί να μην υπάρχει ρητή υποχρέωση αλλά αρκετοί -βλέποντας την αστάθεια στην απασχόληση και στον όγκο της διαθέσιμης εργασίας- δείχνουν πρόθυμοι να διαθέσουν ακόμα και ολόκληρα 24ωρα για να ολοκληρωθεί ένα έργο.

Είναι οι άνθρωποι που αποτελούν το πρεκαριάτο, μια κοινωνική ομάδα που κινείται μεταξύ εργασιακής φθοράς και αβεβαιότητας. Ο Guy Standing, είναι ο συγγραφέας του Πρεκαριάτου και ένα άρθρο του στο World Economic Forum περιγράφει αρκούντως αναλυτικά πώς δομείται το πρεκαριάτο και ποια είναι τα χαρακτηριστικά του.

Άνθρωποι που εργάζονται στην εκμάθηση των μηχανών τεχνητής νοημοσύνης και με τους οποίους συνομίλησε το 2045 δείχνουν μια κάποια αμφιθυμία. Από τη μία πλευρά, αισθάνονται ικανοποιημένοι καθώς για τα ελληνικά δεδομένα η αμοιβή που θα λάβουν για τη συμμετοχή τους σε ένα έργο είναι εξαιρετικά ικανοποιητική. Γνωρίζουν βέβαια τον προσωρινό χαρακτήρα της δουλειάς, αλλά κοιτάζοντας στον «κανονικό κόσμο» της ελληνικής αγοράς εργασίας κάνουν υπομονή. Υπάρχουν και άλλοι που έχουν γράψει χιλιόμετρα στην online εργασία και δείχνουν εξοργισμένοι ή και απογοητευμένοι. Τα πραγματικά στοιχεία των ανθρώπων με τους οποίους συνομιλήσαμε είναι στη διάθεση του 2045.

Εκπαιδεύω το chatbot που θα πάρει τη δουλειά μου

Ο Χ. ξεκίνησε να εργάζεται στην μετάφραση για 3 ευρωλεπτά τη λέξη του πρωτότυπου κειμένου, δηλαδή αν έπρεπε να μεταφράσει στα ελληνικά ένα αγγλικό κείμενο 1.000 λέξεων θα λάβει, θεωρητικά, 30 ευρώ. «Στην πράξη η αμοιβή είναι μικρότερη γιατί μπαίνουν στη μέση διάφορα αυτοματοποιημένα εργαλεία και τώρα με το ΑΙ βλέπουμε να περιορίζεται ακόμα περισσότερο η δουλειά του μεταφραστή και να γινόμαστε επιμελητές», μας λέει . Όταν ήρθε σε επαφή με μία από τις online εταιρείες που στρατολογούν ανθρώπους από όλο τον κόσμο για να εκπαιδεύσουν συστήματα τεχνητής νοημοσύνης και ενημερώθηκε για τους όρους απασχόλησης, νόμισε ότι ήταν… απάτη.

«Στην αρχή σκέφτηκα δεν μπορεί, είναι πολύ καλό για να είναι αληθινό. Η αμοιβή των 20 δολαρίων την ώρα μου φάνηκε εξωπραγματική, αλλά δεν είχα να χάσω και τίποτα. Έστειλα ένα mail μου απάντησαν σχεδόν αμέσως -άλλη έκπληξη αυτή-  μου άνοιξαν λογαριασμό στην πλατφόρμα τους, παρακολούθησα ένα σεμινάριο, έκανα κάποια τεστ και όλα αυτά τα πληρώθηκα!»

Σε διάστημα μεγαλύτερο των 12 μηνών ο Χ. έχει εργαστεί σε διάφορα έργα της πλατφόρμας, πάντα με ένα κοινό σημείο – την εκπαίδευση AI chatbots. «Οι οδηγίες είναι ξεκάθαρες, οι πληρωμές είναι σωστές και στην ώρα τους» λέει ο Χ. αναφερόμενος στα πλεονεκτήματα. Τον ρωτάμε αν τον ανησυχεί κάτι…

«Ναι, μου προκαλεί στρες η εργασιακή ανασφάλεια, το ότι δεν ξέρω αν θα έχω δουλειά αύριο, τι θα γίνει όταν τελειώσει ένα project, αν θα έρθει άλλο και πότε, προσπαθώ να διαχειρίζομαι σωστά τα χρήματά μου, να έχω κάτι στην άκρη, ενώ παράλληλα τα έξοδα τρέχουν, ο λογιστής, ο ΕΦΚΑ…» διότι ο Χ. όπως και πολλοί άλλοι σε αυτό το αντικείμενο εργάζονται ως ελεύθεροι επαγγελματίες με δελτίο παροχής υπηρεσιών και σκέψεις για φοροδιαφυγή δεν υπάρχουν στον πλήρως ψηφιακό κόσμο.

Ανασφάλεια και έξοδα που τρέχουν, άρα όταν υπάρχει δουλειά, πέφτουμε με τα μούτρα… Αυτός άλλωστε είναι ο κανόνας για τις χιλιάδες των ανθρώπων που εργάζονται στις πλατφόρμες εκπαίδευσης ή επανεκπαίδευσης των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης. Κυριακές, αργίες, οκτάωρα, δικαίωμα στην αποσύνδεση, όλα αυτά παραμερίζονται όταν ένα chatbot πρέπει να καθίσει στο θρανίο και να μάθει νέα πράγματα.  Ο Χ. επιβεβαιώνει ότι όταν υπάρχει δουλειά, όλος ο διαθέσιμος χρόνος κατευθύνεται προς αυτή.

Για τους εκπαιδευτές, αν υπάρχει δυνατότητα απασχόλησης για 40 ώρες την εβδομάδα, η μηνιαία αμοιβή φτάνει τα 3.200 δολάρια που μετά από την παρακράτηση κάποιων μικρών εξόδων διαχείρισης από την πλατφόρμα φτάνουν στον τραπεζικό τους λογαριασμό μέσα σε 2-3 ημέρες. Το ποσό ακούγεται θεαματικό. Σαφώς πιο ξεκούραστο από την εργασία στον ελληνικό τουρισμό για παράδειγμα που κάθε χρόνο απορροφά μεγάλο μέρος κυρίως της νεανικής προσφοράς εργασίας. Βεβαίως ουδείς εγγυάται ότι θα υπάρχει ανάλογος όγκος εργασίας τον επόμενο μήνα, γι’ αυτό και άνθρωποι όπως ο Χ. προσέχουν για να έχουν.

Ένας παράγοντας που εντείνει το άγχος είναι η ίδια η ελληνική γλώσσα, καθώς θεωρείται δευτερεύουσης σημασίας για τους δημιουργούς των chatbots. Γλώσσες όπως τα αγγλικά, τα γαλλικά, τα ισπανικά ή τα γερμανικά θεωρούνται πρώτης προτεραιότητας και οι αντίστοιχες ομάδες εκπαιδευτών αριθμούν πολλές. εκατοντάδες (ή λίγες χιλιάδες) μελών. Αντίθετα, γλώσσες με μικρό κοινό όπως τα ελληνικά ή οι γλώσσες των χωρών της Βαλκανικής και κάποιων ασιατικών χωρών μπαίνουν σε μια ομάδα με την επιγραφή «Εξωτικές γλώσσες» όπου οι ομάδες είναι ολιγομελείς και η εργασία όχι τόσο εγγυημένη. Το γεγονός ότι οι διαθέσιμες θέσεις δεν είναι πολλές για τους ελληνόφωνους εκπαιδευτές κάνει λίγο πιο δύσκολο το εργασιακό περιβάλλον.

Αλλά τελικά, για ποιους θα είναι εγγυημένη η εργασία του εκπαιδευτή σε βάθος χρόνου;

«Με ανησυχεί ότι η ελληνική γλώσσα είναι περιφερειακή, αλλά με ανησυχούν περισσότερο άλλα πράγματα» λέει ο Χ. και προσθέτει. «Σήμερα εκπαιδεύω ένα chatbot και μπορεί το ίδιο το chatbot να έρχεται και να ελέγχει τη δουλειά μου σε δεύτερο χρόνο και, μάλιστα, από την ετυμηγορία του εξαρτάται αν θα συνεχίσω να εργάζομαι αύριο», λέει.

«Νιώθω ότι θα δούμε chatbots να εκπαιδεύουν chatbots και εμείς θα είμαστε άχρηστοι. Βλέπεις δηλαδή τον εαυτό σου να εργάζεται κατά κάποιον τρόπο στην εξέλιξη του ΑΙ και βλέπεις ότι και η δική σου δουλειά θα υποκατασταθεί από το ΑΙ».

«Γενικά είμαι ευχαριστημένος από την εμπειρία μου, κυρίως επειδή πληρώνει καλά αλλά δεν ξέρω αν θα συνεχίσουν να υπάρχουν μεγάλα έργα για την ελληνική γλώσσα.  Συνολικά νομίζω ότι η απληστία με τους αυτοματισμούς και την περιθωριοποίηση των ανθρώπων ρίχνει την ποιότητα στη δουλειά που κάνουμε εμείς».

Τελικά;

«Όσο περισσότερο το επεξεργάζομαι τόσο περισσότερο απαισιόδοξος γίνομαι. Αλλάζει τόσο γρήγορα η αγορά εργασίας που για να προσαρμοστείς πρέπει να είσαι ευέλικτος και δεν ξέρω ποια θα είναι η επόμενη ανάγκη και τι expertise θα χρειάζεται και αν θα ταιριάζω σε αυτό το περιβάλλον» λέει ο Χ. πριν επιστρέψει στην… έδρα του δασκάλου για άλλη μια ώρα εκπαίδευσης του chatbot.

Δέκα χρόνια στις πλατφόρμες – Μία εκ βαθέων εξομολόγηση

Η Ζ. ήθελε να ξεφύγει από το περιβάλλον των ελληνικών κέντρων τηλεφωνικής εξυπηρέτησης πελατών και σήμερα μετράει περισσότερα από δέκα χρόνια στον κόσμο της απομακρυσμένης εργασίας.

Για ένα μεγάλο διάστημα εργάστηκε στον έλεγχο διαφημίσεων σε υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης και από τα μάτια της έχουν περάσει πράγματα που κανείς δεν θα ήθελε να δει. «Μια φορά μου έτυχε βίντεο με παιδική πορνογραφία. Έχουν περάσει χρόνια αλλά το θυμάμαι ακόμα σαν να ‘ταν χθες. Έκανα όλα όσα έλεγαν οι οδηγίες αλλά ακόμα αναρωτιέμαι τι να συνέβη σε αυτό το κοριτσάκι. Δεν με ενημέρωσε ποτέ κανείς αν η αναφορά μου βοήθησε με κάποιον τρόπο, δεν ξέρω καν αν είδε κάποιος την αναφορά αυτή  – ελπίζω ναι». 

Αλλά η αρχή ήταν πιο απλή και ανέφελη. «Στο πρώτο project που εργάστηκα έδιναν 13 δολάρια την ώρα και για μερικούς μήνες έβγαζα πολύ καλά λεφτά με σχετικά εύκολη εργασία και χωρίς ιδιαίτερο άγχος. Αλλά η ίδια η δουλειά ήταν βαρετή, αξιολογούσα αν οι υπόλοιποι βαθμολογούσαν σωστά τα αποτελέσματα αναζήτησης σε ένα κοινωνικό δίκτυο».  

Τα 13 δολάρια έγιναν αργότερα 15 και ήταν, ίσως, το τυράκι. Υπήρχε και φάκα, όπως θα δούμε πιο κάτω.

Δεδομένου ότι όλα έχουν ένα τέλος, κάποια στιγμή το συγκεκριμένο project έριξε την αυλαία του. Η Ζ. ζήτησε να μετατεθεί σε άλλη ομάδα, όπου το βασικό αντικείμενο ήταν να επιβεβαιώνει ότι οι διαφημίσεις που εμφανίζονταν σε ένα αποτέλεσμα αναζήτησης είχαν κάποια σχέση με το ερώτημα που είχε διατυπώσει ο χρήστης και τις σχετικές λέξεις-κλειδιά.

«Διάβασα τουλάχιστον 100 σελίδες με οδηγίες. Εκτός από τη συνάφεια των διαφημίσεων είχαμε και άλλες εργασίες. Για παράδειγμα, διαβάζαμε άρθρα για να δούμε αν είχαν σεξουαλικά υπονοούμενα του τύπου ‘δείτε πόσο καυτή είναι η τάδε με το μπικίνι της’,  ή αν είχαν πορνογραφικό περιεχόμενο, λόγο μίσους, αν προωθούσαν όπλα, αλκοόλ ή προϊόντα καπνού κ.τ.λ.  Έπρεπε να διασφαλίζουμε ότι οι διαφημίσεις δεν θα εμφανίζονταν δίπλα σε τέτοια άρθρα».

«Η δουλειά ήταν βαρετή σε σημείο να νιώθεις ότι πέφτει το IQ σου είκοσι μονάδες κάθε φορά που άνοιγες τον υπολογιστή σου», σχολιάζει.

Οι όροι συνεργασίας ήταν δρακόντειοι. Φυσικά δεν μπορούσε να αναφέρει δημοσίως αν έκανε όλη αυτή τη δουλειά για παράδειγμα για την Google, το Facebook ή το Instagram. Τυχόν αναφορές στο βιογραφικό θα συνιστούσε παράβαση των όρων της συμφωνίας μη αποκάλυψης πληροφοριών (Non-Disclosure Agreement). Το κερασάκι στην τούρτα, ένας όρος που περιλαμβανόταν στη σύμβαση με την εταιρεία μέσω της οποία η Ζ. εργαζόταν. «Υπήρχε όρος που έλεγε ότι δεν μπορώ να πω κακή κουβέντα για την εταιρεία σε κανέναν», θυμάται.

Στο μεταξύ, το θέμα των πληρωμών είχε αρχίσει να γίνεται πολύπλοκο.

«Βάζαμε δικό μας time tracker και στο τέλος της μέρας καταχωρούσαμε πόσες ώρες δουλέψαμε. Μερικές φορές ερχόταν ένα αυστηρό μήνυμα μαζικά σε όλους μας ότι δήθεν δηλώνουμε παραπάνω ώρα από όσο πρέπει. Μας ανάγκαζαν να δηλώσουμε λιγότερες ώρες, αλλιώς δε θα πληρωνόμασταν. Έλεγαν ‘ο μέσος όρος για το ελληνικό τμήμα είναι 55 δευτερόλεπτα το task. Σύμφωνα με αυτό, εφόσον έκανες Χ tasks θα έπρεπε να σου πάρει Ψ χρόνο. Εσύ έχεις δηλώσει Ψ +2 ώρες. Αφαίρεσε τις δύο, να πληρωθείς’. Το αστείο βέβαια είναι ότι ο μέσος όρος της ομάδας επηρεαζόταν από spammers και bots. Επίσης, μπορεί σε όλη την ομάδα να τύχαιναν εύκολα tasks 60 ή 120 δευτερολέπτων αλλά σε εσένα να τύχαινε μια ομάδα με δύσολα tasks με πολύπλοκες ερωτήσεις στο καθένα που ήθελαν 10 λεπτά το λιγότερο για να γίνει σωστή αξιολόγηση. Δεν είχε σημασία καμία, έπρεπε να κόψεις τις ώρες που σου έλεγαν, αλλιώς δε θα πληρωνόσουν».

Η δε εσωτερική επικοινωνία είχε στοιχεία σαδισμού.

«Λαμβάναμε άπειρες προσκλήσεις για να εργαστούμε σε έργα σχετικά με μια πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης. Όλοι θέλαμε να εργαστούμε σε αυτά γιατί είχαν μεγαλύτερο ενδιαφέρον.  Θυμάμαι να ξενυχτάω να διαβάζω οδηγίες για τρία τέτοια projects. Να κάνω όλα τα τεστ, να περνάω σε ένα 24ωρο και τα τρία και να έρχεται email και για τα τρία «συγχαρητήρια μπήκατε στο project, τι φοβερή που είστε! Περιμένετε τώρα email να σας ενημερώσουμε για την έναρξη του project!» Και περιμέναμε, περιμέναμε, περιμέναμε. Για μέρες, για βδομάδες. Μετά από ένα τρίμηνο και άπειρα μηνύματά μας, έστελναν ένα email που έλεγε «ουπς, δεν έχουμε άλλες θέσεις τελικά, sorry for the inconvenience!» Μου έχει τύχει να βλέπω άτομο να γράφει σχόλιο στο chat της δουλειάς ότι είναι πολύ χαρούμενη που πέρασε στο τάδε project και εγώ να ξέρω ότι το project έχει τερματίσει πέντε μήνες πριν. Δεν τους ένοιαζε να ενημερώσουν κανέναν, άφηναν τον κόσμο να διαβάζει άπειρες οδηγίες και να κάνει ένα σωρό τεστ ενώ τα projects είτε είχαν τελειώσει ήδη είτε δεν είχαν ανοιχτές θέσεις. Και όλα αυτά φυσικά δεν τα πληρωνόμασταν. Άπειρες ώρες διάβασμα σε οδηγίες, τεστ, συζητήσεις στο chat, όλα ήταν απλήρωτα. Υπήρχε project με οδηγίες 270 ή 370 σελίδες, δεν θυμάμαι καν, και μόνο το τεστ για το συγκεκριμένο έπαιρνε δύο μέρες απ’ τη ζωή σου. Θυμάμαι ότι διάβαζα δύο βδομάδες. Δεν το πέρασα τελικά».

«Είχαμε τη δοκιμασία των blind set. Ήταν ασκήσεις όπου το σύστημα έχει ήδη την σωστή απάντηση και αν έδινες λάθος σε ένα καθορισμένο ποσοστό, σε πετούσαν αμέσως από το project. Κάθε πρωί ξυπνούσα με την απορία αν θα ήταν σήμερα η μέρα που δεν θα περνούσα το τεστ. Υπήρχαν άνθρωποι που έφευγαν μετά από πέντε μέρες, οι περισσότεροι έτρωγαν ban σε λίγους μήνες υπήρχαν και κάποιοι λίγοι που ήταν εκεί πάνω από 5 χρόνια. Δεν ξέρω πώς κατάφερα να μείνω τόσα χρόνια, ίσως επειδή απέφευγα τα πολύ δύσκολα tasks ή ίσως επειδή ήμουν πολύ τυχερή».

Η κάθοδος των απολαβών και ο εφιάλτης του NTA

Από την πληρωμή των 13-15 δολαρίων ανά ώρα η τιμή για την ελληνική αγορά υποχώρησε σταδιακά στα 6 δολάρια, λέει η Ζ. Και μετά…

«Το χειρότερο ήρθε με την πανδημία. Εκεί μπήκε πάρα πολύς κόσμος στην πλατφόρμα και ταυτόχρονα άρχισε η κόλαση του NTA.  NTA σημαίνει No Tasks Available. Ο μεγαλύτερος εφιάλτης μας. Οι μέρες χωρίς καθόλου δουλειά γίνονταν βδομάδες και οι βδομάδες μήνες. Το χειρότερο ήταν ότι πού και πού το σύστημα έφτυνε κάνα δυο tasks. Υπήρχαν άνθρωποι που κάθονταν όλη μέρα μπροστά από τον υπολογιστή και έκαναν refresh στην οθόνη. Όλη μέρα, ασταμάτητα refresh, μέχρι να πέσουν σε δύο tasks των 60 δευτερολέπτων. Ταυτόχρονα υπήρχαν αγορές με άπειρη δουλειά. Έρχονταν στο chat και τρόλαραν όλους όσους δεν είχαν δουλειά για μήνες, γράφοντας σχόλια τύπου ‘εγώ αυτήν τη βδομάδα δούλεψα 60 ώρες, λολ’.  Οι Αμερικανοί είχαν περιορισμό, μπορούσαν να δουλέψουν μόνο 20 ώρες την εβδομάδα αν θυμάμαι καλά. Οι υπόλοιπες χώρες δεν είχαν τέτοιο όριο. Υπήρχαν άτομα που δούλευαν 70-80 ώρες τη βδομάδα».

Και όλα αυτά με το άγρυπνο μάτι ενός μετρητή… Προγράμματα που υποχρεωτικά εγκαθιστάς στον υπολογιστή σου και μετρούν τον χρόνο που εργάζεσαι στην πλατφόρμα, ώστε να υπολογιστεί ο χρόνος που θα πληρωθείς.

«Νομίζω είναι δύσκολο να εξηγήσεις σε κάποιον που δεν έχει δουλέψει με time tracker πόσο διαφορετικά περνάει ο χρόνος στη δουλειά όταν δουλεύεις καταγράφοντας το κάθε δευτερόλεπτο. Στις περισσότερες δουλειές γραφείου η πραγματική δουλειά αφορά στις μισές ώρες από αυτές για τις οποίες πληρώνεσαι. Οι υπόλοιπες είναι συζητήσεις με τους συναδέλφους σου, τηλέφωνα σε οικεία πρόσωπα, chat, διάλειμμα για φαγητό, κάτσε να σταματήσω να πω μια κουβέντα και στο κορίτσι απέναντι που γλυκοκοιτάζω, κάτσε να ψάξω και κάτι άσχετο που θέλω να αγοράσω…  Σκέψου 80 ώρες δουλειά με time tracker τη βδομάδα. Είμαι σίγουρη ότι κάτι τέτοια έχουν στείλει ανθρώπους στο ψυχιατρείο, δεν αντέχει ο ανθρώπινος νους τόσο κάψιμο και τόση βαρεμάρα. Από ένα σημείο και μετά κάνεις αποσύνδεση, δεν είσαι πλέον εκεί. Όταν δούλευα πάρα πολλές ώρες, ειδικά σε tasks γρήγορα που δεν ήθελαν και πολλή σκέψη, το πάθαινα αυτό. Ήταν σαν να ξυπνάω ξαφνικά μπροστά στον υπολογιστή μου και να μη θυμάμαι πώς πέρασε το προηγούμενο μισάωρο.

«Για μένα, το πιο ψυχοφθόρο πράγμα ήταν να διαβάζω καθημερινά άλλους συναδέλφους στο chat… Θυμάμαι πολλές φορές να γκρινιάζω για το πώς φέρονται στους εργαζόμενους και τα περισσότερα σχόλια που μου έσκαγαν όταν τα έχωνα για τις πρακτικές των εταιρειών, για το ότι δεν έχουμε καθόλου εργασιακά δικαιώματα, ανά πάσα στιγμή μπορούν να σε πετάξουν μετά από δέκα χρόνια καθημερινής εργασίας, ήταν τύπου “you are not an employee, you have no rights, shut up”, “you agreed to this, deal with it”, “please, don’t say negative stuff, you’ re bringing us down”. Επίσης, τα πιο νέα παιδιά είχαν αυτό το “grind mentality” που με ταράζει πάρα πολύ όταν το βλέπω, ειδικά σε νέους. Έκαναν συνέχεια quotes από το ‘Grit: The No B.S. mentality on how to become a Grind Animal, Hack your Powers within and build Supreme Confidence’. Μόλις έβγαιναν tasks έλεγαν “Let’s grind now, fuck yeah” και δούλευαν 24ωρο χωρίς ύπνο. Η έλλειψη εργατικής αλληλεγγύης, η έλλειψη ενσυναίσθησης, το ανταγωνιστικό κλίμα, η άγνοια σχετικά με τα εργατικά δικαιώματα και το πώς οι εταιρείες αυτές τα καταπατούν, αυτά με έριχναν εμένα καθημερινά πιο πολύ από τις πρακτικές των μεγάλων εταιρειών. Οι περισσότεροι raters ‘έγλειφαν’ τους managers, και αν κάποιος στο chat παραπονιόταν έπεφταν να τον φάνε και του έκαναν και προσωπικές επιθέσεις. Ήταν ό,τι πιο θλιβερό και μίζερο έχω βιώσει στην εργασιακή μου εμπειρία…».

Είπαμε, θυμίζει πολύ την 1^η Βιομηχανική Επανάσταση…

The post Επάγγελμα: Εκπαιδευτής τεχνητής νοημοσύνης appeared first on 2045.gr.

Η Μέκκα της τεχνολογίας, το Άγιο Δισκοπότηρο της τεχνητής νοημοσύνης, η υπόσχεση της ψηφιακής αθανασίας… Δεν χρειάζεται να ταλαιπωρηθούμε και πολύ για να εντοπίσουμε μερικές από τις πιο συνηθισμένες μεταφορές με θρησκευτικό περιεχόμενο που χρησιμοποιούνται για να περιγράψουν τον θαυμαστό κόσμο της Silicon Valley.

Κάτω όμως από τα σχήματα λόγου κρύβεται μία αλήθεια – η ψηφιακή τεχνολογία εξελίσσεται σε θρησκεία με όλα τα χαρακτηριστικά των θρησκειών που γνώρισε η ανθρωπότητα στους προηγούμενους αιώνες.

Υπάρχουν δόγματα. Προφήτες. Οσιομάρτυρες. Διδάσκαλοι. Ιερείς. Πιστοί. Ζηλωτές. Σχίσματα. Αιρέσεις. Υποσχέσεις για μια καλύτερη ζωή, τόσο στον παρόντα χρόνο όσο και στην αιωνιότητα.

Περισσότερο από όλα υπάρχει πάντοτε ο έλεγχος της θρησκείας στους πιστούς. Αλλά ας προσπαθήσουμε να πάρουμε τα πράγματα σε μια σειρά.

Πού μένει ο θεός όταν έρχεται στην Silicon Valley;

H Silicon Valley, δηλαδή η περιοχή νοτίως του Σαν Φρανσίσκο που είναι η έδρα σχεδόν όλων των μεγάλων εταιρειών της ψηφιακής τεχνολογίας και στην οποία ζουν και εργάζονται περίπου 3,5 εκατ. άνθρωποι, δεν έχει την αίγλη των Αγίων Τόπων. Όμως δεν της λείπει η πνευματικότητα. Είναι γεγονός ότι οι εταιρείες της περιοχής προωθούν πρακτικές που μοιάζουν να προέρχονται από τα κείμενα μεγάλων θρησκειών για να ενισχύσουν τους δεσμούς με τους εργαζομένους και να τους δώσουν την αίσθηση ότι βρίσκουν την ολοκλήρωσή τους στο εργασιακό περιβάλλον.  Πρακτικές που έλκουν την καταγωγή τους σε θρησκευτικές παραδόσεις και κινήματα είναι συνηθισμένο να εισάγονται στην εργασιακή καθημερινότητα και όροι όπως για παράδειγμα, η διαφώτιση, γίνονται μέρος του εγχειριδίου με το οποίο λειτουργεί το τμήμα ανθρώπινου δυναμικού.

Με την αυστηρή έννοια της θρησκείας ωστόσο, η ευρύτερη περιοχή στην οποία ανήκει η Silicon Valley δεν είναι από εκείνες στις ΗΠΑ με έντονο θρησκευτικό στοιχείο. Μία έρευνα του Pew Research έδειξε ότι το 35% των κατοίκων της περιοχής δήλωσαν άθεοι ή αγνωστικιστές, το 48% δήλωσαν Χριστιανοί και το 15% οπαδοί άλλων θρησκειών. Έρευνα του Linkon Network το 2018 στην Silicon Valley ανέβαζε το ποσοστό των μη σχετιζομένων με τη θρησκεία κοντά στο μισό.

Ωστόσο, ένας θεός που τυγχάνει υψηλότατης αποδοχής και εκτίμησης στην Silicon Valley δεν έχει σχέση με κάποια θεϊκή φιγούρα  – είναι η εργασία.  Η εργάσιμη εβδομάδα των 40 ωρών είναι κάτι που δεν φαίνεται να υπάρχει ως έννοια στην περιοχή που είναι υπεύθυνη για ένα μεγάλο μέρος της καινοτομίας που φτάνει στα χέρια μας. Ο Elon Musk εξομολογήθηκε (ή καυχήθηκε) το 2016 ότι έχει έναν υπνόσακο στο γραφείο του στην Tesla για να κοιμάται εκεί όταν δεν προλαβαίνει να πάει σπίτι. 

Διάσημος για τα δεδομένα των social media έγινε ο ύπνος της Esther Crawford σε υπνόσακο στα γραφεία του Twitter, που όμως δεν την προφύλαξε από την απόλυση.

Αν και υποτίθεται ότι οι εταιρείες της περιοχής προτάσσουν την ισορροπία μεταξύ εργασίας και ελεύθερου χρόνου, η πραγματικότητα αποδεικνύεται εντελώς διαφορετική, με εργαζόμενους να μένουν για ως και 14 ώρες στο γραφείο. Σε άρθρο της Nitasha Tiku στο Wired το 2017 διαβάζουμε ότι ο φετιχισμός με τις ώρες παραμονής στο γραφείο δεν είναι κάτι νέο για τους εργαζόμενους στην Silicon Valley. Η αυτοεκτίμηση, προσθέτει η αρθρογράφος, είναι βαθιά συνδεδεμένη με την ιδέα ότι η σκληρή εργασία συνιστά προαπαιτούμενο για την επιτυχία. 

Κάπου εδώ συναντάμε τον Μαξ Βέμπερ που είχε παρατηρήσει -πολλά χρόνια πριν η Silicon Valley μετατραπεί από περιοχή με οπωρώνες σε ομφαλό του τεχνολογικού κόσμου- τη σχέση του προτεσταντισμού με τον καπιταλισμό. Η συστηματική εργασία είναι ηθική στάση άρα η υπερβολή στη συστηματική εργασία είναι τόσο ηθική που θα μπορούσε να τη συγκρίνει κανείς με τον ασκητισμό. Δεν πρόκειται για στάση που εντοπίζουμε μόνο στην Silicon Valley, οι χρηματιστηριακές εταιρείες της Wall Street είχαν (και έχουν) παρόμοια ιδεώδη.

Περισσότερο σε βάθος εξέτασε τη θεοποίηση της εργασίας η συγγραφέας Carolyn Chen που συμπύκνωσε πέντε χρόνια έρευνας στο βιβλίο της “Work Pray Code”. Σε μία συνέντευξή της η συγγραφέας παρατηρεί ότι υπάρχει πτώση τόσο στη σχέση των Αμερικανών με τη θρησκεία όσο και με τη σχέση τους με τη συμμετοχή γενικότερα. «Οι Αμερικανοί αποτραβιούνται όχι μόνο από τις θρησκευτικές κοινότητες, αλλά και από πράγματα όπως ενώσεις γειτονιών, αθλητικές οργανώσεις, πολιτικά κλαμπ και τα λοιπά. Ανάμεσα σε αυτά, οι θρησκευτικές οργανώσεις ήταν ανέκαθεν οι πιο δημοφιλείς. Ως αποτέλεσμα της επέκτασης της εργασίας και της πτώσης της θρησκείας, πολλοί Αμερικανοί επαγγελματίες κοιτούν στον θεσμό της εργασίας για να τους προσφέρει ταυτότητα, την αίσθηση του ανήκειν, σημασία και ολοκλήρωση» λέει η Chen.

Η θεά Εργασία δεν είναι μόνη της.

Ένα αρχή ην τα data

Με την ανάπτυξη των ψηφιακών εργαλείων ευρείας κλίμακας σε όλο τον πλανήτη βλέπουμε τη δημιουργία μιας νέας κίνησης που ο αρθρογράφος των New York Times David Brooks περιέγραψε πριν από μία δεκαετία ως νταταϊσμό (dataism και στην οποία αναφέρεται στο βιβλίο του “Homo Deus” και ο Yuval Noah Hariri).  

Με το θέμα του νταταϊσμού καταπιάνεται σε ένα ντοκιμαντέρ του ο κινηματογραφιστής Hans Busstra, ο οποίος μεγάλωσε σε μία οικογένεια με έντονο πνευματικό στοιχείο –ο πατέρας του ήταν ιερέας- και τώρα αναζητεί την πνευματικότητα μέσα στην τεχνολογία.

Εφόσον όλα γύρω μας είναι ροές δεδομένων και εμείς είμαστε βιοχημικοί αλγόριθμοι. Αν μας δώσουν επαρκή υπολογιστική ισχύ και μεγάλο όγκο δεδομένων μπορούμε ίσως να φτάσουμε σε έναν υπερ-αλγόριθμο που θα μας κατανοήσει με απόλυτη ακρίβεια και θα μας οδηγήσει σε μια ζωή ειρήνης, αφθονίας και αρμονίας.

Μάλλον θα αναγνωρίζετε τις υποσχέσεις των θρησκειών σε αυτά τα λόγια.

Το ενδιαφέρον είναι ότι η θρησκεία του νταταϊσμού μετράει ήδη εκατομμύρια πιστούς. Κάθε μέρα, μετράμε επίπεδο αποδοχής των σκέψεών κα της εικόνας μας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Μετράμε βήματα στο κινητό μας τηλέφωνο. Σφυγμούς και επίπεδα οξυγόνωσης του αίματος σε ένα smartwatch μαζί με τα χιλιόμετρα που κάναμε τρέχοντας ή τις υψομετρικές διαφορές των διαδρομών μας. Τα data δεν είναι το νέο πετρέλαιο, όπως λέει ένα αρκετά διαδεδομένο ρητό, αλλά το νέο δόγμα. Βεβαίως ο όγκος των δεδομένων διαρκώς αυξάνεται και δεν προέρχεται μόνο από τις συσκευές ευρείας κατανάλωσης που έχουμε επάνω μας στο μεγαλύτερο μέρος της ημέρας (και δίπλα μας στο μεγαλύτερο μέρος της νύχτας).

Αν μπορείς να συλλέξεις δεδομένα, μπορείς να τα επεξεργαστείς, να τα αναλύσεις και να καταλήξεις σε ασφαλή συμπεράσματα και να προφητέψεις το μέλλον με μηδενικό περιθώριο λάθους. Τι πιο θεϊκό…

Γη της Επαγγελίας τελεία com και οι ζηλωτές

Δεν είναι μόνο η ψηφιακή τεχνολογία που υπόσχεται μία καλύτερη ζωή, αρκεί να αποκτήσεις τη νέα συσκευή, τον πιο πρόσφατο επεξεργαστή, τη νέα ταχύτερη κάρτα γραφικών… Για περίπου 250 χρόνια η τεχνολογία συνολικά υπόσχεται ότι με το νέο της κύμα η ζωή θα γίνει καλύτερη, ωστόσο η Ιστορία διδάσκει ότι αυτή η βελτίωση είναι περισσότερο εγγυημένη για εκείνους που καθοδηγούν την τεχνολογική εξέλιξη και λιγότερο εγγυημένη για τους τελικούς χρήστες. Στον ψηφιακό κόσμο που δομήθηκε σταδιακά τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες είναι ευδιάκριτη η υπόσχεση μίας Γης της Επαγγελίας, η οποία εκτός του ότι πολύ ένθερμα περιγράφεται από τους καθοδηγητές της τεχνολογικής εξέλιξης υιοθετείται με ιδιαίτερο ενθουσιασμό από τους καταναλωτές, δηλαδή τους χρήστες, δηλαδή τους πιστούς. Τι νόημα, άλλωστε, έχει μία Γη της Επαγγελίας χωρίς ανθρώπους έτοιμους να την υπερασπιστούν – χωρίς στρατιώτες δηλαδή.

Η πεποίθηση ότι με την επιλογή ενός προϊόντος -εξαιτίας των σχεδιαστικών του λεπτομερειών, της απόδοσής του, των τεχνικών του χαρακτηριστικών, του φινιρίσματός του-, εντάσσεσαι σε μία ελίτ δεν απέχει και πάρα πολύ από την πεποίθηση που χαρακτηρίζει τους ορκισμένους οπαδούς ενός θρησκευτικού – φιλοσοφικού κινήματος. Σε όλο το φάσμα της τεχνολογίας υπάρχουν φανατικοί και φανατικούς βλέπουμε επίσης οπουδήποτε υπάρχουν υποσχέσεις με μεσιανικό χαρακτήρα, ακόμα και στην πιο κλασική (και βαρετή από τεχνολογικής πλευράς) εκδοχή της πολιτικής. Αλλά είναι πάντοτε εντυπωσιακό να βλέπεις τη θρησκευτική προσήλωση σε ένα τεχνολογικό ρεύμα ή σε μία τεχνολογική επιλογή, ίσως διότι περιμένεις τον επιστημονικό ορθολογισμό να κυριαρχήσει.

Κάτι που δεν κυριάρχησε, για παράδειγμα στη Βοστώνη το 1997, στο Macworld το μεγάλο ετήσιο συνέδριο της Apple. Ο Steve Jobs έχει επιστρέψει στην Apple η οποία εκείνη την περίοδο βρίσκεται μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας. Από τη θέση του ομιλητή, ο Jobs ανακοινώνει στους κατάπληκτους συνέδρους ότι η εταιρεία προχώρησε σε μία συνεργασία με τον αιώνιο εχθρό, την Microsoft. Ο Internet Explorer γίνεται ο προεπιλεγμένος browser στους υπολογιστές της Apple και η Microsoft θα επενδύσει 150 εκατ. δολάρια στην εταιρεία.

Το κοινό γιουχάρει, με ένταση που θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί μία παρόμοια αντίδραση από μία σέχτα φανατικών χριστιανών που μόλις μαθαίνουν για την επανένωση της Ορθόδοξης και της Καθολικής Εκκλησίας.

Ο Jobs, σε αντίθεση με τους κατά τους αιώνες θεωρούμενους ως αιρετικούς, απέφυγε λιθοβολισμούς, κάψιμο στην πυρά και άλλα βασανιστήρια, όχι όμως και την αμφισβήτηση. Βεβαίως, χρόνια πολλά μετά από αυτή την επεισοδιακή στιγμή, θεοποιήθηκε (διπλής).

Αιώνια ζωή κάπου στο νέφος

Ο χριστιανικός παράδεισος χωροθετείται συνήθως εν μέσω νεφών και κατά διαβολική σύμπτωση η τεχνολογία υπόσχεται μία άλλη ζωή στο νέφος. Στο υπολογιστικό νέφος για την ακρίβεια.

Στην εξέλιξή της σε θρησκεία η τεχνολογία δεν θα μπορούσε να μην απαντήσει στο αιώνιο ερώτημα – τι γίνεται μετά τον θάνατο;

Ίσως πριν απαντήσουμε σε αυτό το ερώτημα να καθυστερήσουμε τον θάνατο καλό είναι να αναγνωρίσουμε ότι η επιστήμη και η τεχνολογία είναι οι καλοί άγγελοι στην προσπάθεια της ανθρωπότητας να παρατείνει την παρουσία της σε αυτό τον κόσμο. Ένας άνθρωπος που είχε γεννηθεί στο δεύτερο μισό του 18^ου αιώνα, αναμενόταν να ζήσει γύρω στα 34 χρόνια. Σήμερα, προβλέπεται να ζήσει 77 χρόνια και η αύξηση αυτή είναι αποκλειστικά αποτέλεσμα της εξέλιξης της επιστήμης και της τεχνολογίας – τίποτε το θεϊκό εδώ.

Όμως για πολλούς, τα 77 χρόνια ενός Ευρωπαίου είναι λίγα. Η Retro Biosciences είναι μία startup που τον Απρίλιο του 2022 ανακοίνωσε ότι θέλει να προσθέσει μια δεκαετία υγιούς ζωής στον βίο μας και ότι για τον σκοπό αυτό έχει στη διάθεσή της 180 εκατ. δολάρια. Η εταιρεία προσπαθεί να επαναπρογραμματίσει τον μηχανισμό λειτουργίας των κυττάρων και εξετάζει φαινόμενα όπως η αυτοφαγία για να φτάσει στον στόχο της. Το ποσό που της δίνει τη δυνατότητα να πειραματιστεί με τη βιολογία μας, προήλθε από έναν άνθρωπο – τον Sam Altman, διευθύνοντα σύμβουλο της OpenAI.  

Αν τα δέκα χρόνια φαίνονται λίγα, υπάρχει και μία επιλογή αορίστου διαρκείας, στην οποία πάλι βρίσκουμε τον επικεφαλής της OpenAI. Ο Sam Altman  έχει μπει στη λίστα αναμονής της Nectone, η οποία θέλει να «ανεβάσει» τον νου μας στο cloud και να διατηρήσει εκεί ζωντανές (ή, μάλλον, «ζωντανές») τις αναμνήσεις και τη συνείδησή μας. Το κυριότερο πρόβλημα είναι ότι η μέθοδος της Nectone έχει σχεδιαστεί να «σαρώνει» τον εγκέφαλο μετά θάνατον, άρα οι πελάτες της δεν θα είναι σε θέση να αξιολογήσουν την ποιότητα των υπηρεσιών της ή να ζητήσουν τα λεφτά τους πίσω. Ωστόσο η υπόσχεση της ζωής σε μία προσομοίωση, σε ένα data center, φαίνεται ότι συγκινεί αρκετούς και θυμίζει, βέβαια, τις υποσχέσεις των θρησκειών για το τι συμβαίνει στην «άλλη πλευρά».

The post Οι θεοί μένουν στην Silicon Valley appeared first on 2045.gr.

Ας μου συγχωρεθεί ο τίτλος, παρακαλώ. Ομολογουμένως, δεν διεκδικεί δάφνες κοσμιότητας ή ευγένειας. Στόχο όμως έχει να εκθέσει δύο άκρα, δύο διαφορετικές σύγχρονες φιλοσοφίες αντιμετώπισης της ζωής. Αν τελικά επιτραπεί σε κάποια από τις δύο να επικρατήσει πλήρως, τα αρνητικά της αποτελέσματα θα μας επηρεάσουν όλους.

Τα δύο άκρα

Από τη μια μεριά βρίσκονται οι data idiots. Ο όρος είναι νέος, όμως οι γερμανόφωνοι φίλοι θα με καταλάβουν καλύτερα, αφού στα γερμανικά υπάρχει εδώ και δεκαετίες (ίσως και αιώνες) ο όρος Fachidiot. Με αυτόν τον, μειωτικό, όρο οι Γερμανοί εννοούν εκείνον που είναι ειδικός σε έναν τομέα όμως σκόπιμα αγνοεί όλους τους άλλους. Ακόμα πιο χρήσιμα όμως τον εξηγούν οι αγγλοσάξωνες, που φαίνεται ότι, έμμεσα, τον έχουν υιοθετήσει: Σύμφωνα με το Collins Dictionary, πρόκειται για έναν ειδικό στον τομέα του, που όμως φορά παρωπίδες απέναντι σε πολύ-επίπεδα προβλήματα.

Φυσικά, η έμφαση εδώ είναι στο «φορά παρωπίδες».  Δεν του τις φόρεσαν, ούτε αδυνατεί να τις βγάλει. Επιλέγει να τις διατηρεί και να τις εφαρμόζει στην καθημερινότητά του. Ο Fachidiot είναι ένας ειδικός που νιώθει πιθανότατα περήφανος και πάντως σίγουρα αυτάρκης μέσα στην ειδικότητά του, αρνούμενος να αντιληφθεί την πολυσύνθετη πραγματικότητα γύρω του. Ακόμα χειρότερα, αρνούμενος να παραδεχτεί ότι άλλοι Fachidiot γύρω του έχουν λόγο ύπαρξης.

Αν, επομένως, ο Fachidiot είναι ένας ειδικός που επιλέγει να φορά παρωπίδες έξω από τον τομέα του, προτείνω ο data idiot να είναι εκείνος που γνωρίζει πολύ καλά να διαβάζει και να επεξεργάζεται δεδομένα (data) όμως φορά παρωπίδες στο γεγονός ότι τα προβλήματα γύρω του είναι πολύ-επίπεδα. Προσπαθεί να εφαρμόσει την ανάλυση δεδομένων για να καταλάβει και να αντιμετωπίσει οποιοδήποτε πρόβλημα αντιμετωπίζει ο άνθρωπος και η ανθρωπότητα σήμερα. Αγνοεί τις υπόλοιπες επιστήμες, κυρίως τις κοινωνικές, όποτε αυτές δεν στηρίζονται σε «εμπειρικά» δεδομένα και σε σύνθετους πίνακες ανάλυσης.

Από την άλλη μεριά βρίσκονται οι αρνητές των δεδομένων, οι σύγχρονοι Λουδίτες. Επιλέγουν να αγνοήσουν ότι η ανθρωπότητα εδώ και λίγα χρόνια βελτίωσε πέρα από κάθε φαντασία τη δυνατότητά της αυτοματοποιημένης επεξεργασίας δεδομένων. Υπολογισμοί που πριν λίγο καιρό ήταν ανήκουστοι τώρα γίνονται σε δευτερόλεπτα, με το πάτημα ενός πλήκτρου. Ταυτόχρονα, η ψηφιοποίηση όλων των δεδομένων της ανθρωπότητας σύντομα θα ολοκληρωθεί. Είναι μια διαδικασία εξίσου πρόσφατη, με παλινδρομήσεις και εντάσεις, που όμως, αφού επιτεύχθηκε κοινή, πανανθρώπινη συναίνεση ότι είναι σκόπιμη, σιγά σιγά ολοκληρώνεται.

Ο συνδυασμός νέων εργαλείων υπολογισμού και πολλών ψηφιακών δεδομένων (σε μια σχέση κότας-αυγού) οδηγεί σε ανατροπή του μοντέλου λήψης αποφάσεων για την ανθρωπότητα. Δεν νοείται πλέον απόφαση που να μην υποστηρίζεται από δεδομένα.

Όσοι λοιπόν επιμένουν να αποφασίζουν αγνοώντας τα δεδομένα δικαιούνται τον χαρακτηρισμό «it’s the data, stupid!» από όλους τους υπόλοιπους. Η έκφραση αυτή είναι συνώνυμο πλέον για κάτι το αυτονόητο και απλό. Ξεκίνησε από την, επιτυχημένη, προεκλογική εκστρατεία του Κλίντον τη δεκαετία του 1990 (it’s the economy, stupid), και τώρα πλέον έχει βρει ευρύτερη χρήση, όταν κάτι βρίσκεται μπροστά στα μάτια μας όμως αρνούμαστε να το δούμε.

Από τη μια μεριά, επομένως, έχουμε τους data idiots, που πιστεύουν ότι τα data είναι πανάκεια. Από την άλλη μεριά έχουμε τους data stupid, που επιμένουν να τα αγνοούν.

Ποιος έχει δίκιο;

Προφανώς, κανείς από τους δύο. Η αλήθεια βρίσκεται κάπου στη μέση. Τα δεδομένα βοηθούν, αλλά δεν είναι πανάκεια. Μερικά παραδείγματα ίσως βοηθήσουν να γίνει αντιληπτό πόσο λάθος έχουν και οι μεν και οι δε.

Ένας data idiot θεωρεί ότι δεν χρειάζεται τους ειδικούς. Με τις γνώσεις που διαθέτει για την ερμηνεία ποσοτικών και ποιοτικών δεδομένων και την πρόσβαση σε πλήθος πληροφοριών θεωρεί ότι μπορεί να τους αντικαταστήσει. Έτσι, για παράδειγμα, αποφασίζει ο ίδιος για τη θεραπεία του, για το κείμενο των συμβάσεών του, για την προπόνησή του, για τη διατροφή του. Επιλέγει δηλαδή να αγνοήσει τη συμβουλή των ειδικών (γιατρών, νομικών, προπονητών, διατροφολόγων κα.) και να χαράξει τον δικό του δρόμο για την εύρεση της βέλτιστης γι αυτόν λύσης.

Από την άλλη μεριά, κάποιος data stupid αποφασίζει μόνο με το ένστικτο και τη διαίσθησή του, αγνοώντας τα δεδομένα. Είναι, για παράδειγμα, ο οδηγός που δεν χρησιμοποιεί το google maps ή άλλη αντίστοιχη εφαρμογή για να βρει την συντομότερη διαδρομή, αλλά εμπιστεύεται τις δικές του γνώσεις της πόλης ή της περιοχής του. Ή, ο ερασιτέχνης αθλητής που προπονείται χωρίς smartwatch. Ή, όποιος ασχολείται με τη μουσική ή το διάβασμα και δεν χρησιμοποιεί αλγόριθμους (του Spotify/apple music ή της amazon, αντίστοιχα) για να βρει νέες προτάσεις.

Ποιος από τους δύο βρίσκεται σε, ελαφρώς, καλύτερη θέση; Δύσκολο να το πει κανείς. Για να δώσω μια απάντηση ανέτρεξα στη διαφορά μεταξύ idiot και stupid. Αν και δυσδιάκριτη, φαίνεται ότι τελικά o stupid έχει περιθώρια βελτίωσης (επειδή τελεί σε stupor/λήθαργο, από τον οποίο μπορεί να ξυπνήσει) ενώ ο idiot βρίσκεται σε οριστική, τελική κατάσταση. Αυτή η περιγραφή νομίζω ταιριάζει και στην περίπτωσή μας, αφού ο data idiot είναι ειδικός στο ψηφιακό περιβάλλον που αυτάρεσκα θεωρεί ότι έχει βρει τη λύση για τα πάντα, ενώ ο data stupid απλά δεν γνωρίζει τι δυνατότητες υπάρχουν ήδη γύρω του. Ο δεύτερος αργά ή γρήγορα θα βελτιωθεί, ο πρώτος όμως όχι.

Που αφήνουν τα παραπάνω όλους εμάς, που βρισκόμαστε κάπου στη μέση μεταξύ των δύο αυτών άκρων; Οι περισσότεροι από εμάς εμπιστευόμαστε τα δεδομένα και είμαστε χαρούμενοι που υπάρχουν, όμως τελικά ακούμε τη γνώμη του γιατρού, του δικηγόρου, του προπονητή ή του διατροφολόγου μας. Μπορεί να κάνουμε μια αναζήτηση στο ίντερνετ, όμως δεν αμφισβητούμε τη γνώμη των ειδικών. Ο ρόλος μας επομένως είναι διπλός: αφενός να αφυπνίσουμε τους data stupid και αφετέρου να εξηγήσουμε στους data idiots. Το έργο μας αυτό είναι κρίσιμο, αφού αν δεν τα καταφέρουμε και επικρατήσουν τελικά ολοκληρωτικά είτε οι μεν είτε οι δε, τα αποτελέσματα θα τα νιώσουμε, και θα τα καταλάβουμε, όλοι μας.

The post «Data idiots» εναντίον «it’s the data, stupid!» appeared first on 2045.gr.

Στις αρχές του Νοέμβρη του 2022 γράφτηκε ένα σημαντικό κεφάλαιο της ανθρώπινης Ιστορίας. Για την ακρίβεια, γράφτηκε το πρώτο κεφάλαιο της ανθρώπινης Ιστορίας, αφού μια ομάδα αρχαιολόγων ανακάλυψε την παλαιότερη φράση που αποτυπώθηκε ποτέ με τη χρήση αλφαβήτου. 

Τυπικά, η Ιστορία ενός λαού -κάθε λαού- ξεκινά όταν ανακαλύπτει τη γραφή. Οτιδήποτε δημιούργησε πριν τη γραφή, όλος ο πολιτισμός που πρόλαβε να χτίσει, να αναθεωρήσει ή να γκρεμίσει, περνά αυτομάτως στην προϊστορία από τη στιγμή που καταφέρνει να αποτυπώσει τη γλώσσα του με σύμβολα πάνω σε κάποια φυσική ή τεχνητή επιφάνεια. 

Οι αρχαιολόγοι και οι γλωσσολόγοι συμφωνούν -με βάση τις ανακαλύψεις που έχουν γίνει μέχρι σήμερα- ότι το αρχαιότερο αλφάβητο του κόσμου επινοήθηκε γύρω στο 1800 πΧ από σημιτικές φυλές οι οποίες εξέλιξαν και απλοποίησαν το σύστημα γραπτής επικοινωνίας των αρχαίων Αιγυπτίων. Το περίφημο χαναναϊκό αλφάβητο παρέμεινε σε αποκλειστική χρήση από τους τοπικούς πληθυσμούς για αρκετούς αιώνες, μέχρι την εποχή που το παρέλαβαν οι Φοίνικες και προέβησαν στις τροποποιήσεις που επέτρεψαν τη διάδοσή και την καθιέρωσή του σε όλη τη νοτιοανατολική Μεσόγειο της εποχής του Σιδήρου. Αυτό το αλφάβητο, των Φοινίκων, αποτέλεσε αργότερα τη βάση για το Αραμαϊκό, το Ελληνικό και το Λατινικό αλφάβητο, πάνω στα οποία χτίστηκαν οι περισσότερες ευρωπαϊκές γλώσσες, καθώς και οι αραβικές και μεσανατολικές. 

Στις αρχές του Νοέμβρη, οι αρχαιολόγοι και οι γλωσσολόγοι ανακάλυψαν μια φράση γραμμένη στο αρχαϊκό χαναναϊκό αλφάβητο η οποία κατά πάσα πιθανότητα είναι παλαιότερη απ’ όλες τις άλλες επιγραφές που έχουν έρθει στο φως. Μια φράση που αυτομάτως χαρακτηρίστηκε ως η πρώτη γραπτή πρόταση στην ιστορία της ανθρωπότητας. Ήταν χαραγμένη πάνω σε μια χτένα και -κακώς ίσως- δεν ήταν αυτή που θα περιμέναμε. 

Οι πρώτες λέξεις 

«Είδε αυτός ο χαυλιόδοντας να ξεριζώσει τις ψείρες από τα μαλλιά και τα γένια». Αυτή ήταν η φράση. Ένας Χαναναίος αρκετά εύπορος ώστε να προμηθευτεί μια εισαγόμενη χτένα από ελεφαντοστούν (δεν υπήρχαν ελέφαντες στη Γη Χαναάν την εποχή του Χαλκού) χάραξε πάνω της την αγωνία και την ευχή του: να απαλλαγεί από τις καταραμένες ψείρες που τον ταλαιπωρούσαν. 

Η χτένα έχει μήκος 3.5 εκατοστά και πλάτος 2.5 εκατοστά και ανακαλύφθηκε το 2107 από την ομάδα του καθηγητή αρχαιολογίας Γιόσεφ Γκαρφίνκελ στην ανασκαφή της αρχαίας Λαχίς, της δεύτερης πιο σημαντικής πόλης της Ιουδαίας κατά τη δεύτερη χιλιετία προ Χριστού. Οι προσπάθειες των αρχαιολόγων να τη χρονολογήσουν με άνθρακα 14 απέβησαν άκαρπες, αλλά υπολογίζεται ότι είναι ένα αντικείμενο που κατασκευάστηκε γύρω στο 1700 π.Χ. Τα δόντια της χτένας είναι σπασμένα, αλλά από τις ρίζες τους συμπεραίνουμε ότι είχε έξι μεγάλα και αραιά δόντια στη μία της πλευρά και 14 μικρά και πυκνά στην άλλη, τα οποία χρησίμευαν για την απομάκρυνση των ψειρών και των αυγών τους. Στην επιφάνεια της χτένας, μάλιστα, εντοπίστηκαν υπολείμματα από την εξωτερική μεμβράνη που καλύπτει τις ψείρες όταν ακόμα βρίσκονται στο στάδιο της νύμφης. 

Η επιγραφή παρατηρήθηκε από τους επιστήμονες μόλις τον περασμένο Δεκέμβρη και η μετάφρασή της δημοσιεύθηκε στις αρχές Νοεμβρίου στην Αρχαιολογική Επιθεώρηση της Ιερουσαλήμ. Αποτελείται από επτά λέξεις και σύμφωνα με τον δρ Γκαρφίνκελ, «αποτυπώνει μια πολύ ανθρώπινη κατάσταση. Ας μην ξεχνάμε ότι τότε δεν υπήρχαν σπρέι, φάρμακα και σαμπουάν για τις ψείρες. Η χτένα ήταν το μοναδικό όπλο των ανθρώπων στον πόλεμο με τα παράσιτα της κεφαλής». Για τον Κρίστοφερ Ρόλστον, καθηγητή σημιτικών γλωσσών στο πανεπιστήμιο Τζορτζ Ουάσιγκτον, «το γεγονός ότι η επιγραφή έχει να κάνει με την καθημερινή ζωή είναι πολύ συναρπαστικό. Μας υπενθυμίζει ότι οι ψείρες αποτελούν ένα διαχρονικό πρόβλημα για την ανθρωπότητα και μας διαβεβαιώνει ότι πρόκειται για έναν μπελά που απασχολούσε εξίσου τους πλούσιους και διάσημους του αρχαίου κόσμου. Οι περισσότερες χτένες εκείνης της περιόδου φτιάχνονταν από ξύλο ή κόκκαλα ζώων. Το ελεφαντόδοντο ήταν ένα εισαγόμενο είδος πολυτελείας το οποίο προοριζόταν μόνο για τους προνομιούχους». 

Κάποιοι ίσως διαφωνήσουν με τον καθηγητή Ρόλστον ως προς το πόσο συναρπαστικές είναι οι ψείρες, αλλά η σκέψη ότι απέναντί τους όλοι είμαστε ίσοι θα ανακουφίσει τους περισσότερους. Οι πλούσιοι και οι φτωχοί ξύνονται το ίδιο όταν τα κρανία τους γίνονται ξενιστές για αρθρόποδα, σ’ αυτά δεν χωράνε οπαδικά. Απ’ την άλλη, βέβαια, φαντάζει και κάπως απογοητευτικό το ότι η μήτρα της γραπτής γλώσσας -όλων των γλωσσών-  είναι μια ταπεινή επίκληση ενάντια στις ψείρες. Γι’ αυτό άραγε επινοήθηκε η γραφή; Για να κληροδοτηθούν στην αιωνιότητα ταπεινές, ανάξιες, ενίοτε και άβολες στιγμές της εκάστοτε ασήμαντης καθημερινότητας; Η απάντηση είναι «ναι» ή, εν πάσει περιπτώσει, «και ναι και όχι». Σε κάθε περίπτωση, η γραφή γεννήθηκε για πρακτικούς λόγους. Για να διευκολύνει την επικοινωνία και τις συνεννοήσεις ως επέκταση της ομιλίας, αλλά και για την καταγραφή αγαθών που διακινούνταν μέσω του εμπορίου ή αποθηκεύονταν σε κελάρια και αποταμιευτήρες. Στα σωζόμενα έπη της Μεσοποταμίας για τον Ένμερκαρ, αναφέρεται ότι ο μυθικός Σουμέριος βασιλιάς έγινε ο πρώτος που αποτύπωσε λέξεις σε πηλό, γιατί ο αγγελιοφόρος του δεν μπορούσε να μεταφέρει με ακρίβεια ένα μήνυμά του. 

Ακόμα και στα συστήματα γραφής που προηγήθηκαν του αλφαβήτου, στα εικονογλυφικά της Μεσοποταμίας, της αρχαίας Αιγύπτου και της Κίνας, οι πρώτες αποτυπώσεις αφορούν αγαθά πρώτης ανάγκης ή προορισμένα για εμπορική συναλλαγή. Οι Κιπού Καμαγιόκ, οι «γραφείς» των πολιτισμών της Μεσοαμερικής, αιώνες πριν την επινόηση των ιερογλυφικών των Ίνκας σημείωναν με κόμπους σε χοντρές κλωστές και κορδόνια τις ποσότητες των σιτηρών και άλλων ειδών που βρίσκονταν αποθηκευμένες σε ναούς και ανάκτορα. 

Ταπεινά, άλλωστε, ήταν και τα κίνητρα της επινόησης της γλώσσας αυτής καθαυτής, του προφορικού δηλαδή λόγου. Αυτό τουλάχιστον έδειξε η πιο εκτενής σχετική μελέτη που πραγματοποιήθηκε το 2013 από το πανεπιστήμιο του Ρέντινγκ. Η μέθοδος που ακολούθησαν οι γλωσσολόγοι του βρετανικού πανεπιστημίου είναι σίγουρα αμφιλεγόμενη, αλλά ποια μέθοδος θα μπορούσε να θεωρηθεί έγκυρη σε μια αναζήτηση για την αρχαιότερη λέξη του προφορικού λόγου; Στο Ρέντινγκ, τέλος πάντων, χρησιμοποίησαν ένα στατιστικό μοντέλο για να συγκρίνουν επτά ομάδες γλωσσών και να εντοπίσουν σ’ αυτές λέξεις που μοιάζουν ηχητικά κι έχουν το ίδιο ή παραπλήσιο νόμημα. Η έρευνα κατέληξε στην καταγραφή 23 «υπερσυντηρημένων» συγγενών λέξεων, οι οποίες εμφανίζονται με παραπλήσια συχνότητα σε τουλάχιστον τέσσερα από τα επτά γλωσσικά συστήματα που μελετήθηκαν. Για τους επιστήμονες, αυτές οι λέξεις είναι πολύ πιθανό να συγκαταλέγονται στις πρώτες που ξεστόμισαν ανθρώπινα όντα. Πρωτακούστηκαν στο τέλος της εποχής των παγετώνων, πριν από 15.000 χρόνια, και η ηχητική τους ομοιότητα οδηγεί στο συμπέρασμα ότι μπορεί να προέρχονται από μια ενιαία πρωτοευρασιατική γλώσσα.  

Στον κατάλογο των πρώτων αυτών λέξεων υπάρχουν αντωνυμίες, αρνητικά και καταφατικά μόρια, αλλά και μερικές πιο συγκεκριμένες έννοιες όπως η «μητέρα», η «φωτιά», το «μαύρο», το «χέρι», οι «στάχτες». Οι γλωσσολόγοι του Ρέντινγκ συμπέραναν ότι οι πρώτες φράσεις που ειπώθηκαν από ανθρώπινα στόματα, όπως ακριβώς και οι πρώτες που γράφτηκαν από ανθρώπινα χέρια, αφορούσαν λειτουργικά ζητήματα ή προειδοποιήσεις για φωτιά, επίθεση ενός άγριου ζώου ή κάποιου είδος κίνδυνο. Τα έπη, το μέλος, τα επιγράμματα και τα ωραία μεγάλα λόγια μπήκαν στη γραμματεία μας πολύ αργότερα. Εν αρχή ήσαν οι λόγοι επιβίωσης.  

Η τελευταία λέξη 

Στα σχεδόν 4000 χρόνια που έχουν παρέλθει από την επινόηση του πρώτου συστήματος γραφής, η γραφή εξελίχθηκε με συναρπαστικούς τρόπους και προς απίθανες κατευθύνσεις και αποτέλεσε το βασικό εργαλείο για τη δημιουργία του πνευματικού πολιτισμού, για την απογείωση του υλικού πολιτισμού, ενώ ευθύνεται αποκλειστικά για τη δημιουργία του συλλογικού συνειδητού της ανθρωπότητας. Είμαστε άνθρωποι γιατί κουβαλάμε την κληρονομιά των ανθρώπων που υπήρξαν πριν από μας. 

“Στα 4000 χρόνια από το πρώτο σύστημα γραφής η γραπτή γλώσσα δεν ακολούθησε γραμμική πορεία και η δική μας εποχή είναι μια ακόμα σοβαρής δοκιμασίας της”

Σε όλο αυτό το διάστημα, η γραπτή γλώσσα δεν ακολούθησε γραμμική πορεία. Πέρασε τα πάνω της και τα κάτω της και γνώρισε περιόδους φοβερής παρακμής ακόμα και μετά τη διάδοση και την καθιέρωσή της ως το απόλυτο εργαλείο επίδειξης της ανθρώπινης σκέψης και ικανότητας. Στον ευρωπαϊκό Μεσαίωνα για παράδειγμα, η φιλολογική και λογοτεχνική παραγωγή ήταν σαφώς μικρότερης έκτασης και μικρότερου ποιοτικού μεγέθους απ’ ό,τι στα κλασικά, στα ελληνιστικά ή στα ρωμαϊκά χρόνια. 

Και η δική μας εποχή είναι απ’ αυτές που υποβάλλουν τον γραπτό λόγο σε σοβαρή δοκιμασία. Η εικόνα κερδίζει συνεχώς έδαφος στο κρίσιμο πεδίο της αφήγησης (το ποτάμι του streaming έχει πλημμυρίσει τα πάντα και δεν φαίνεται να γυρίζει πίσω), ενώ πλέον απειλείται σοβαρά η πρωτοκαθεδρία της γραφής ακόμα και στον θεμελιώδη τομέα της γραπτής επικοινωνίας. Emoji και GIF έχουν ενταχθεί οργανικά στην καθημερινή μας ανταλλαγή μηνυμάτων, ενώ τα φωνητικά μηνύματα έχουν ήδη βολέψει όλους όσοι περνούν πολλές ώρες στο αυτοκίνητό τους ή απλώς βαριούνται να πληκτρολογούν στο κινητό ή το tablet τους. 

Ήδη, αρκετοί διακεκριμένοι γλωσσολόγοι και κοινωνιολόγοι έχουν προειδοποιήσει (κάποιοι και σε δραματικούς τόνους) ότι η γραφή βρίσκεται σήμερα σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Ο Γάλλος φιλόσοφος Νταν Σπερμπέρ τόλμησε να εκτιμήσει μόλις τον Οκτώβρη του 2001, σε συνέδριο που συνδιοργάνωσε η Ευρωπαϊκή Ένωση με το Ίδρυμα Πομπιντού, ότι «η επανάσταση της πληροφορίας και η τεχνολογία των επικοινωνιών ίσως καταστήσουν -σύντομα κιόλας- τη γραφή ένα απολίθωμα του παρελθόντος». Στην εισήγησή του σε εκείνο το συνέδριο, ο Σπερμπέρ υπογράμμισε ότι δεν «προφητεύει» κάποιο μακάβριο τέλος για τη γλώσσα συνολικά, αλλά ότι απλώς προβάλλει στο μέλλον τα στοιχεία που μας παρέχουν τα εργαλεία που έχουν αναπτυχθεί για τη μελέτη των γνωστικών και κοινωνικών επιστημών. 

Άλλοι, όπως ο Ουίλιαμ Κρόσμαν (φιλόσοφος και συγγραφέας του βιβλίου «Η Επερχόμενη Εποχή των Ομιλούντων Υπολογιστών»), προοιωνίζονται το οριστικό τέλος όχι μόνο της γραφής όσο και της ανάγνωσης. «Οι ιστορικοί του μέλλοντος θα αντιμετωπίζουν και τις δύο αυτές πρακτικές σαν μια παρένθεση στην ανθρώπινη Ιστορία», σημειώνει εμφατικά, διευκρινίζοντας πως «Όταν θα μπορούμε όλοι να έχουμε πρόσβαση σε τράπεζες προφορικο-ακουστικών πληροφοριών, οι ομιλούντες υπολογιστές θα καταστήσουν δυνατή την αντικατάσταση του συνόλου της γραπτής γλώσσας από την ομιλούμενη γλώσσα». Το πόνημα του Κρόσμαν εκδόθηκε το 1999, όταν ακόμα δεν υπήρχαν μετατροπείς φωνής σε κείμενο, οπότε κατά τα γραφόμενά του σήμερα έχουμε ήδη κάνει ένα σημαντικό βήμα προς αυτό το άγραφο μέλλον. Όπως περιέγραφε τότε, «σύντομα θα μπορούμε να αποθηκεύουμε και να ανασύρουμε πληροφορίες μιλώντας, ακούγοντας και βλέποντας εικόνες και γραφικά – όχι κείμενα. Όλο αυτό θα μοιάζει με γιγάντιο βήμα προς το παρελθόν, αφού κατά κάποιον τρόπο θα επιστρέψουμε στον προφορικό πολιτισμό, με τη διαφορά ότι αυτός πλέον θα στηρίζεται στα στιβαρά και αποτελεσματικά θεμέλια της τεχνολογίας». 

Η επιχειρηματολογία όσων διαβλέπουν ένα κοντινό ή μακρινό τέλος της γραφής στηρίζεται στο ότι είναι μια αρκετά δύσκολη επίκτητη ιδιότητα που προϋποθέτει διδασκαλία. Τα παιδιά μαθαίνουν να μιλούν μόνα τους. Δεν χρειάζεται να πάμε στο σχολείο για να κατακτήσουμε την ομιλία, ο προφορικός λόγος ενυπάρχει μέσα μας ως προδιάθεση. Ο γραπτός λόγος, αντίθετα, είναι ένα τεχνητό σύστημα αποτύπωσης της ομιλίας που διέπεται από κανόνες που απαιτούν εκμάθηση, απομνημόνευση και εξάσκηση. Οι άνθρωποι μιλούσαν κι επικοινωνούσαν προφορικά πολλές χιλιετίες πριν την επινόηση της γραφής. Και για αρκετούς αιώνες μετά την επινόησή της, η γραφή (και κατά συνέπεια η ανάγνωση) ήταν κάτι που αφορούσε πολύ λίγους. Την ελίτ, τους προνομιούχους ή τους επαγγελματίες της εξειδικευμένης συντεχνίας: γραφείς, γραμματείς, λειτουργούς του κράτους κλπ. Η καταπολέμηση του αναλφαβητισμού είναι ένας στόχος που τέθηκε πρόσφατα μόλις από τις κοινωνίες και κανείς δεν μπορεί να καυχηθεί ότι έχει επιτευχθεί 100%. Ακόμα και σήμερα υπάρχουν σύγχρονα κράτη, που συγκαταλέγονται στον ανεπτυγμένο κόσμο, με σοκαριστικά ποσοστά αναλφαβητισμού στον πληθυσμό τους.  

Η ιστορική κοινωνιολογία έχει συμπεράνει ότι η γραφή και η ανάγνωση διαδόθηκαν για δύο βασικούς λόγους: Επειδή στο πέρασμα των αιώνων αποδείχθηκε ότι ήταν δεξιότητες που τα οφέλη τους ήταν σημαντικότερα από το κόστος της απόκτησής τους για όλο και περισσότερους ανθρώπους. Κι επειδή το κόστος τους σταματά στην εκμάθηση. Από εκεί και πέρα, η χρήση τους είναι δωρεάν και μπορεί να γίνεται στο διηνεκές, παράλληλα με άλλες δραστηριότητες. Αν αυτός ο λόγος οφέλους – κόστους ανατραπεί ή τείνει να γίνει οριακός, οι άνθρωποι θα αρχίσουν να γράφουν και να διαβάζουν λιγότερο. Αυτό ακριβώς συνέβαινε στην αρχαιότητα, όταν οι επιγραφές χαράσσονταν σε πέτρες ή σε πηλό και αυτό μπορεί να ξανασυμβεί αν οι άνθρωποι αρχίσουν να χρησιμοποιούν λιγότερο τη γραφή: θα παράγονται λιγότερα κείμενα και -συνεπώς- θα λιγοστέψουν και οι αναγνώστες τους. 

Τα φωνητικά μηνύματα είναι ένας τρόπος για να παράγονται λιγότερα κείμενα. Οι μετατροπείς της φωνής σε κείμενο είναι ένας τρόπος να παράγονται πολλά κείμενα, αλλά χωρίς τη διαμεσολάβηση της γραφής. Η υπαγόρευση, ας μην ξεχνάμε, είναι μια προαιώνια πρακτική που επιβιώνει ως τις μέρες μας, είτε για λόγους ταχύτητας, είτε ως επιβολή εξουσίας (ο διευθυντής υπαγορεύει στη γραμματέα του), είτε ως αναγκαιότητα (ο Μίλτον υπαγόρευσε τον αριστουργηματικό «Χαμένο Παράδεισο» όταν πλέον είχε χάσει την όρασή του). Όταν η τεχνολογία μετατροπής της φωνής σε κείμενο και του κειμένου σε φωνή τελειοποιηθεί, τα οφέλη της γραφής θα έχουν πρακτικά εξανεμιστεί. Η μετατρεπόμενη ομιλία θα κάνει όλες τις δουλειές του κειμένου και μάλιστα πιο γρήγορα και χωρίς κόπο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν ήδη οι συσκευές που λειτουργούν με φωνητικές εντολές. Είναι απλώς θέμα χρόνου όλα τα μηχανήματα και τα εργαλεία να αποκτήσουν αυτήν τη δυνατότητα.

“Τα είδη γραφής που είναι πιο πιθανό να επιβιώσουν είναι τα δύο άκρα της: η απλοϊκή και η περίπλοκη”

Αυτό που υποστηρίζει ο Σπερμπέρ είναι ότι σε ένα όχι και τόσο μακρινό μέλλον η γραφή δεν αποκλείεται να καταλήξει μια περιττή δεξιότητα, η απόκτηση της οποίας θα προϋποθέτει πάντα ένα σημαντικό οικονομικό και χρονικό κόστος (διδασκαλία – εκμάθηση). Γραπτά κείμενα βεβαίως θα συνεχίσουν να υπάρχουν για πολύ καιρό, μπορεί και για πάντα, αλλά θα προορίζονται για δύο μόνο χρήσεις. Η πρώτη είναι η σηματοδότηση δρόμων και η αποτύπωση ενδείξεων, οδηγιών κλπ και θα αφορά τον γενικό πληθυσμό: Μια πινακίδα μπορεί να πιάνει χώρο, αλλά διαβάζεται πιο γρήγορα απ’ ό,τι ακούγεται και βοηθά στον περιορισμό της ηχορύπανσης και στην πρόκληση χασμωδίας (φανταστείτε πόσες φορές θα έπρεπε να ακούγεται ένα «Stop» που απευθύνεται σε πεζούς που θέλουν να διασχίσουν έναν πολυσύχναστο δρόμο σε ώρα αιχμής). Εξυπακούεται ότι αυτό το τυπικό γράψιμο μπορούν να το κάνουν οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές, επιτρέποντας στον γενικό πληθυσμό να γλιτώσει την εκμάθηση της γραφής και να περιοριστεί στην απόκτηση της δεξιότητας της ανάγνωσης, η οποία είναι και πιο εύκολη και πιο χρήσιμη. Εννοείται, επίσης, ότι στη σύγχρονη παγκοσμιοποιημένη κοινωνία τα σύμβολα και οι εικόνες θα αντικαθιστούν καθημερινά όλο και περισσότερες λέξεις που προορίζονται για δημόσια χρήση, αφού ως κώδικες είναι πιο εύκολα αναγνωρίσιμοι από ανθρώπους που συνυπάρχουν στο ίδιο μέρος αλλά προέρχονται από διαφορετικές κουλτούρες. 

Το δεύτερο είδος γραφής που μπορεί να επιβιώσει μαζί με την πολύ απλοϊκή, είναι η πολύ περίπλοκη – η ποίηση και η λογοτεχνία. Αυτό, γιατί ο βαθμός δυσκολίας που έτσι κι αλλιώς έχει το γράψιμο και ο χρόνος που απαιτείται για την πραγματοποίηση της διαδικασίας της γραφής, επιτρέπουν στους συγγραφείς (και την ίδια στιγμή τους «αναγκάζουν») να επενδύουν περισσότερη σκέψη και συγκέντρωση στον Λόγο τους, κάτι το οποίο εν προκειμένω είναι και το ζητούμενο. Εννοείται ότι αυτού του είδους η γραφή και η ανάγνωση θα αφορούν στο πέρασμα των γενεών όλο και λιγότερους. Τους πιο προνομιούχους, ίσως. Αυτούς που θα έχουν τα χρήματα αλλά και την πολυτέλεια του χρόνου να διδαχθούν και να απολαύσουν την υψηλή γραφή και ανάγνωση. 

Αν συμβούν όλα αυτά, αν όντως το γράψιμο αντικατασταθεί ολοκληρωτικά από ψηφιακά εργαλεία αμφίδρομης μετατροπής της φωνής, η γραφή θα συνεχίσει μεν να υπάρχει, αλλά θα υποβιβαστεί σε κάποιου είδους «γλώσσα μηχανής». Άγνωστη στους πολλούς, θα λειτουργεί σαν κώδικας προγραμματισμού ο οποίος θα μεσολαβεί στη μετατροπή των φωνητικών εντολών σε γράμματα ή εικόνες και τούμπαλιν. Ως δεξιότητα, θα επιστρέψει στα χέρια της ελίτ, των προνομιούχων και των ιερατείων που θα κατέχουν την υψηλή χρήση της και στη συντεχνία των γραφέων / προγραμματιστών που θα εκτελούν τις ταπεινές της λειτουργίες. 

Και κατά κάποιον τρόπο θα ολοκληρώσει έναν τέλειο κύκλο. 

Και δεν αποκλείεται καθόλου οι τελευταίες γραπτές λέξεις να θυμίζουν τις πρώτες. Θα προειδοποιούν, θα προτρέπουν, θα αποτρέπουν και θα δίνουν απλές οδηγίες. «Είσοδος». «Έξοδος». «Προσοχή Κίνδυνος!». «Στοπ». «Για μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα στην εξολόθρευση των φθειρών αφήστε το σαμπουάν σε υγρά μαλλιά για περίπου 15 λεπτά». 

The post Η τελευταία γραπτή λέξη appeared first on 2045.gr.

Τον περασμένο Απρίλιο η λίμνη Μέρι Τζέιν κατέθεσε αγωγή κατά της πολιτείας της Φλόριντα κι ενός κονσόρτσιουμ αγροκαλλιεργητικών εταιρειών που επιχειρούσαν μια σημαντική ανάπλαση στην περιοχή των υδροβιότοπων της Όραντζ Κάουντι. Στο πλευρό της λίμνης Μέρι Τζέιν στάθηκαν η λίμνη Χαρτ, ο βάλτος Κρόσμπι Άιλαντ και δύο αποξηραμένα ρέματα. 

Θα μπορούσε να είναι η αρχή μιας ταινίας των αδερφών Κοέν ή ενός new age παραμυθιού με οικολογικό επιμύθιο, αλλά είναι μια απολύτως αληθινή δικαστική υπόθεση. Για την ακρίβεια, είναι η παρθενική τέτοια υπόθεση στη νομική ιστορία των ΗΠΑ. Η λίμνη Μέρι Τζέιν έγινε η πρώτη οντότητα του φυσικού περιβάλλοντος που εμφανίστηκε ως ενάγουσα σε κάποιο αμερικανικό δικαστήριο. Η υπόθεσή τής πήρε μεγάλη δημοσιότητα και ανακίνησε τη δημόσια συζήτηση για το αν τα δέντρα, τα βουνά, τα ποτάμια, οι θάλασσες και οποιοδήποτε κομμάτι της Φύσης θα πρέπει να αναγνωριστούν από τα κράτη στα οποία υπάγονται ως νομικά πρόσωπα, προκειμένου να έχουν συνταγματικά δικαιώματα και να μπορούν να διεκδικούν και να προστατεύουν δικαστικά την ύπαρξη και την ευημερία τους.

Παρά το hype και την πίεση της κοινής γνώμης, οι λίμνες και τα ρέματα της Φλόριντα έχασαν τη δίκη. Τον Ιούλιο που μας πέρασε, η πολιτειακή δικαστής Πέτρα Τ. Μπράουνλι απέρριψε την «αγωγή για τα δικαιώματα της φύσης», κρίνοντάς την έωλη και αντισυνταγματική, αφού στηρίχθηκε σε μια τροπολογία ενός κομητειακού νόμου για την προστασία του περιβάλλοντος, η οποία επίσης κρίθηκε άκυρη. Η τροπολογία που εγκρίθηκε το 2020 από τη συντριπτική πλειοψηφία των ψηφοφόρων της Όραντζ Κάουντι, παραχωρούσε στις λίμνες, τους βαλτότοπους και τα ρέματα της κομητείας το δικαίωμα «να υπάρχουν και να κυλούν» ως υγιή οικοσυστήματα, προστατευμένα από κάθε παράγοντα μόλυνσης ή αφανισμού τους. Η ίδια τροπολογία επέτρεπε στους κατοίκους του Ορλάντο και των γειτονικών κωμοπόλεων να λειτουργούν ως εκπρόσωποι και υπερασπιστές των τοπικών οικοσυστημάτων και να στρέφονται δικαστικά ενάντια σε όσους τα απειλούν. 

Το βασικό επιχείρημα των κατοίκων απέναντι σε όσους επέμεναν ότι μια λίμνη ή ένας υδροβιότοπος δεν μπορεί να υπερασπιστεί τα δικαιώματά του σε μια δικαστική αίθουσα είναι ότι το ίδιο ακριβώς συμβαίνει με τις εταιρείες, τους οργανισμούς και τα κάθε είδους ιδρύματα. Είναι οντότητες που δεν μπορούν να μιλήσουν, αλλά εκπροσωπούνται μια χαρά στα δικαστήρια ως νομικά πρόσωπα. Στις ΗΠΑ ειδικά, οι επιχειρήσεις έχουν κατοχυρωμένα συνταγματικά δικαιώματα από τον 19ο αιώνα. Η Σιδηροδρομική Εταιρεία του Νότιου Ειρηνικού κέρδισε την πρώτη της δίκη το 1881… 

Νομικά πρόσωπα, ζώα, πράγματα 

Μπορεί η υπόθεση της λίμνης Μέρι Τζέιν να ήταν πρωτοφανής για το αμερικανικό δικαστικό σύστημα, αλλά το επιχείρημα ότι η χλωρίδα και η πανίδα ενός τόπου δικαιούται το status νομικού προσώπου διατυπώθηκε για πρώτη φορά στις ΗΠΑ το 1972, από τον διακεκριμένο Αμερικανό νομικό Κρίστοφερ Ντ. Στόουν. 

Ο Στόουν, ο οποίος ανέπτυξε έντονη ακτιβιστική δράση τη δεκαετία του ‘70, διορίστηκε καθηγητής στη νομική σχολή του πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνιας το 1965 και διατήρησε την έδρα του ως τον θάνατό του, τον Μάιο του 2021, στα 83 του χρόνια. Στο εμβληματικό άρθρο που δημοσίευσε το 1972 στη Νομική Επιθεώρηση της Νότιας Καλιφόρνιας, με τίτλο «Δικαιούνται υπεράσπισης τα δέντρα; Για ένα πλαίσιο νομικών δικαιωμάτων των φυσικών αντικειμένων», ανέπτυξε τη βασική επιχειρηματολογία υπέρ της συνταγματικής αναβάθμισης των οικοσυστημάτων και των στοιχείων τους σε νομικά πρόσωπα και ουσιαστικά δημιούργησε το κίνημα που σήμερα πλέον έχει φτάσει να διεκδικεί κάποιες «οικολογικές» υποθέσεις μέσα σε δικαστικές αίθουσες, με όρους και διαδικασίες του αστικού και του ποινικού δικαίου. 

“To πρώτο κράτος που κατοχύρωσε συνταγματικά δικαιώματα στη φύση ήταν ο Ισημερινός, το 2008”

Όπως υπενθύμιζε στο άρθρο του, στην αρχαία Ρώμη τα παιδιά δεν είχαν νομικά δικαιώματα – η ζωή και η ευμάρειά τους ήταν στην αποκλειστική ευθύνη των πατεράδων τους. Σήμερα, τα παιδιά όπως και οι γυναίκες, οι μειονοτικές ομάδες και τα άτομα με αναπηρία απολαμβάνουν πλήρη δικαιώματα, τα οποία προστατεύονται από τα συντάγματα των σύγχρονων κρατών. Το ίδιο συμβαίνει και με τις εταιρείες, τους οργανισμούς, αλλά και με μεγαλύτερους σχηματισμούς, όπως τα κράτη αυτά καθαυτά. «Μέχρι αυτός που δεν απολαμβάνει δικαιώματα να αποκτήσει τα δικαιώματά του», σημείωνε ο Στόουν, «δεν μπορούμε να τον δούμε παρά ως ένα άψυχο αντικείμενο που εξυπηρετεί αποκλειστικά τους δικούς μας σκοπούς, τα συμφέροντα δηλαδή όσων τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή έχουμε κατοχυρώσει δικαιώματα. Σε όλη τη νομική ιστορία, κάθε συνταγματικό άνοιγμα προς τη συμπερίληψη μιας νέας οντότητας έμοιαζε αρχικά αδιανόητο». 

Η ιστορία της κατοχύρωσης νομικών δικαιωμάτων για τη χλωρίδα και την πανίδα μιας περιοχής δεν ξεκινά σε καμία περίπτωση από τις ΗΠΑ. Η πρώτη χώρα που αναγνώρισε συνταγματικά δικαιώματα στη Φύση ήταν ο Ισημερινός, το 2008. Στο πρώτο άρθρο του σχετικού νόμου για τα Δικαιώματα της Πατσαμάμα (της Μητέρας Φύσης), ξεκαθαρίζεται ότι «Η Φύση ή Πατσαμάμα, όπου ζωή αναπαράγεται και εξελίσσεται, απολαμβάνει το αδιαμφισβήτητο δικαίωμα του σεβασμού της ύπαρξής της και της διατήρησης και αναζωογόνησης των δομών, των λειτουργιών, των εξελικτικών της διαδικασιών και των κύκλων της ζωής της. Όλα τα φυσικά πρόσωπα, οι κοινότητες, οι λαοί και τα έθνη μπορούν να ζητήσουν από τις δημόσιες αρχές να επιβάλουν τα δικαιώματα της Φύσης». 

Το 2011, μάλιστα, κατατέθηκε στο Εκουαδόρ και η πρώτη αγωγή που βασίστηκε στον νόμο των δικαιωμάτων της Φύσης. Ο Παγκόσμιος Συνεταιρισμός για τα Δικαιώματα της Φύσης (GARN) στράφηκε νομικά κατά της εταιρείας που ανέλαβε το έργο της κατασκευής ενός αυτοκινητόδρομου που διασχίζει κατά πλάτος τον ποταμό Βικαμπάμπα, καταγγέλλοντας ότι οι κατασκευαστές απέρριπταν τα μπάζα και τα σκουπίδια των εργοταξίων μέσα στην κοίτη του ποταμού. Οι δικαστικές αρχές της επαρχίας της Λόγια δικαίωσαν σε πρώτο βαθμό τον GARN, αλλά η κατασκευάστρια εταιρεία δεν συμμορφώθηκε με την απόφαση και ο Συνεταιρισμός δεν διέθετε τους οικονομικούς πόρους για μια δεύτερη αγωγή και μια νέα δίκη.

Το 2017, τέσσερις ποταμοί διεκδίκησαν και σε κάποιες περιπτώσεις κέρδισαν νομικά δικαιώματα: ο Ρίο Αλτράτο στην Κολομβία, ο Γουανγκανούι στη Νέα Ζηλανδία, ο Γάγγης και ο Γιαμούνα στην Ινδία. Δεν είναι φυσικά τυχαίο, ότι στις περιοχές όπου υπήρχαν αυτόχθονες πληθυσμοί πριν από την «ανακάλυψη» και την κατάκτησή τους από τις αποικιοκρατικές αυτοκρατορίες, όπως στη Νότια Αμερική και την Ωκεανία, η δυναμική των κινημάτων για τη νομική προστασία της Φύσης είναι μεγαλύτερη, αφού έλκει τις ρίζες της από τις προϋπάρχουσες λατρείες των γηγενών για τα φυσικά στοιχεία. Στη Νέα Ζηλανδία ειδικά, η νομική προστασία του ποταμού Γουανγκανούι κατέληξε στη θέσπιση από το τοπικό κοινοβούλιο του Νόμου Τε Άουα Ταπούα, σύμφωνα με τον οποίο, ο ποταμός έχει δύο κηδεμόνες που οφείλουν και δικαιούνται να τον εκπροσωπούν ενώπιον του νόμου: έναν εκλεγμένο εκπρόσωπο από την κοινότητα των Μαορί κι έναν εντεταλμένο της κυβέρνησης. Η λογική πίσω από αυτήν την απόφαση είναι ότι κατ’ αυτόν τον τρόπο, ο Γουανγκανούι θα επιτηρείται και θα προστατεύεται με βάση και τις δύο διαφορετικές κοσμοθεωρίες που αντιπροσωπεύουν οι κηδεμόνες του. 

Πιο πρόσφατα, τον Φεβρουάριο του 2021, στις περιφέρειες του Λαμπραντόρ και του Κεμπέκ, στον Καναδά, το Συμβούλιο των αυτόχθονων Ινού και οι διοικήσεις των τοπικών Κομητειών αναγνώρισαν από κοινού τον ποταμό Μάγκπαϊ ως νομικό πρόσωπο και προσδιόρισαν εννέα απαράβατα δικαιώματά του, τα οποία προστατεύονται θεσμικά. Σε περίπτωση προσβολής τους, ο ποταμός μπορεί να προσφύγει σε κάποιο τοπικό δικαστήριο, εκπροσωπούμενος από δύο διορισμένους κηδεμόνες του.

Στο Μπαγκλαντές, το ανώτατο δικαστήριο του κράτους έδρασε αυταπάγγελτα το 2019 και αναγνώρισε νομικά δικαιώματα για όλα τα ποτάμια της χώρας. Η κίνηση και η απόφαση βασίστηκαν στην αναγνώριση του κρίσιμου ρόλου που αναμένεται να παίξει το νερό στο μέλλον για την επιβίωση του περιβάλλοντος αλλά και των ανθρώπων. Σε αντίστοιχες ενέργειες έχουν προβεί δικαστήρια στη Βραζιλία, τη Βολιβία και την Κολομβία, ενώ σε χώρες όπως το Μεξικό, η Αργεντινή, το Περού και το Πακιστάν έχουν ήδη τροποποιηθεί σημαντικά οι συνταγματικές διατάξεις που σχετίζονται με την προστασία και την αντιμετώπιση της εγκληματικότητας κατά του περιβάλλοντος. Στην Ευρώπη, η πρώτη χώρα που προχώρησε σε σοβαρές σχετικές συνταγματικές αλλαγές ήταν η Γαλλία, ενώ πριν από λίγες εβδομάδες (στις αρχές Οκτώβρη), ομάδα νομικών με έδρα το Ηνωμένο Βασίλειο δημοσίευσαν την έκθεση Law in the emerging bio-age, στην οποία συμπεριλαμβάνονται αναλυτικές προτάσεις για την αναδιαμόρφωση των σημερινών νομοθετικών πλαισίων μέχρι το 2050, «προκειμένου να είναι κατάλληλα για ένα μέλλον όχι απλώς ανθρώπινο, αλλά κάτι περισσότερο απ’ αυτό».  

Στις ΗΠΑ, πριν από την υπόθεση της λίμνης Μέρι Τζέιν που έφτασε μέχρι το δικαστήριο (έστω κι αν εκεί κατέρρευσε), υπήρξαν στο παρελθόν αρκετές αντίστοιχες κινητοποιήσεις. Το 2010, για παράδειγμα, το πολιτειακό συμβούλιο της Πενσιλβάνια υποχρεώθηκε να εκδώσει διαταγή απαγόρευσης εξόρυξης του σχιστολιθικού αερίου που έχει εντοπιστεί σε μεγάλες εκτάσεις γύρω από το Πίτσμπουργκ, έπειτα από τις συντονισμένες προσπάθειες των πολιτών να αναγνωριστούν στο τοπικό οικοσύστημα πλήρη νομικά δικαιώματα. 

Τεράστια κινητοποίηση έγινε και στο Οχάιο το 2019, όταν οι κάτοικοι της μικρής πόλης Τολέδο παρέδωσαν στη δημοτική τους αρχή ένα υπογεγραμμένο κείμενο που αναγνώριζε τα δικαιώματα της λίμνης Ήρι. Η Ήρι είναι ο νοτιότερος υδάτινος σχηματισμός της περιοχής των Μεγάλων Λιμνών, του μεγαλύτερου συστήματος γλυκού νερού στον πλανήτη Γη. Εδώ και περίπου μια δεκαετία, κάθε καλοκαίρι, μεγάλο μέρος της επιφάνειάς της λίμνης καλύπτεται από τοξική άλγη (το φλούο πράσινο χρώμα της είναι ορατό από το διάστημα) που αλλοιώνει το οικοσύστημα δημιουργώντας «νεκρές ζώνες», εντός των οποίων δεν είναι δυνατό να συντηρηθεί η βιοποικιλότητα του τοπίου. Τον Αύγουστο του 2014, το νερό της λίμνης Ήρι περιείχε τόσο μεγάλες ποσότητες φωσφόρου και ήταν τόσο τοξικό, ώστε η πόλη του Τολέδο παρέμεινε χωρίς υδροδότηση για τρεις μέρες, την πιο θερμή εποχή του έτους. 

Εκείνη την περίοδο οι κάτοικοι συνειδητοποίησαν ότι έπρεπε να πάρουν την κατάσταση στα χέρια τους. Συνασπίστηκαν, οργανώθηκαν και με τη βοήθεια νομικών και περιβαλλοντικών οργανώσεων συνέταξαν ένα κείμενο, το οποίο παρουσιάστηκε τον Δεκέμβριο του 2018 ως νομοσχέδιο για τα δικαιώματα της λίμνης Ήρι. Λίγους μήνες αργότερα, ένας καλλιεργητής της περιοχής κατέθεσε αγωγή στο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο των ΗΠΑ κατά των κατοίκων του Τολέδο, καταγγέλλοντας ότι ένας πιθανός νόμος για τα δικαιώματα της λίμνης θα έθετε σε κίνδυνο τη φάρμα του και το σύνολο των επαγγελματικών του δραστηριοτήτων, καθώς κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι μια -μικρή έστω- ποσότητα φυτοφαρμάκου δεν θα καταλήξει στη λίμνη, μεταφερόμενη πχ από τον άνεμο ή από κάποιο ζώο που διέσχισε τη φάρμα του για να καταλήξει στον υδροβιότοπο. Στο πλευρό του καλλιεργητή στάθηκε ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Ντριούς και, αργότερα, η ίδια η πολιτεία του Οχάιο. Εννοείται ότι οι θεσμοί νίκησαν και σ’ αυτήν την περίπτωση. Το Ομοσπονδιακό Δικαστήριο των ΗΠΑ έβαλε φρένο στην προσπάθεια των κατοίκων, κρίνοντας το περιβαλλοντικό τους νομοσχέδιο «άκυρο στην ολότητά του». 

Η ουτοπία της προσωποποίησης των τοπίων

Η υπόθεση της λίμνης Ήρι είναι ένα καλό study case για το κατά πόσο μπορεί να λειτουργήσει ή όχι υπέρ του αγώνα για την προστασία του περιβάλλοντος η αναγνώριση ενός φυσικού τοπίου ως νομικό πρόσωπο. Στη θεωρία, πρόκειται για ένα αποφασιστικό βήμα υπέρ των οικοσυστημάτων. Πρακτικά, όμως, τί μπορούν να διεκδικήσουν οι κηδεμόνες ενός τοπίου σε μια δικαστική αίθουσα; 

Ας χρησιμοποιήσουμε το παράδειγμα ενός υδροβιότοπου ο οποίος έχει μολυνθεί από τα λύματα των καλλιεργειών και των επιχειρήσεων που τον περιβάλλουν. Τί αποζημίωση μπορεί να διεκδικήσει κάποιος για τον αφανισμό ενός ολόκληρου σμήνους πουλιών ή μιας ποικιλίας ψαριών που μπορεί να δηλητηριάστηκαν από τα μολυσμένα νερά; Πώς αποτιμάται μια τέτοια απώλεια; Επίσης, από πού ξεκινάει και πού τελειώνει ένας υδροβιότοπος; Μετράνε τα ποταμάκια και τα ρέματα που καταλήγουν σ’ αυτόν; Και τι γίνεται όταν ο υδροβιότοπος απλώνεται σε περισσότερες από μία περιφέρειες ή κράτη; Πόσες διαφορετικές αρχές (με αντίστοιχα διαφορετικά νομικά πλαίσια) θα συγκρουστούν στο δικαστήριο; Πέρα από το πρακτικό / λογιστικό πρόβλημα του επιμερισμού των ευθυνών (και της αποζημίωσης) που αναλογούν σε κάθε φορέα που μολύνει έναν υδροβιότοπο, οι δικαστές θα κληθούν κάποιες φορές να αποφασίσουν και για ζητήματα που ανήκουν στη σφαίρα της παγκοσμιοποίησης και του φαινομένου της πεταλούδας. Ποιος μπορεί, πχ, να κατηγορηθεί για μια όξινη βροχή που θα διαβρώσει τον υδροβιότοπο. Ή για μια μακρά περίοδο καύσωνα που θα τον αποξηράνει; 

Κυρίως, όμως, ποιος θα καταβάλει αποζημίωση εκ μέρους του υδροβιότοπου, αν ένας επιχειρηματίας της περιοχής τον καταγγείλει για παρακώλυση των δραστηριοτήτων του και για οικονομική ζημία ή χαμένα κέρδη; Ή αν ο υδροβιότοπος ξεχειλίσει και καταστρέψει τις γειτονικές του καλλιέργειες; Η υπόθεση της λίμνης Ήρι μας το δίδαξε αυτό, κι ας ακούγεται δυστοπικό και ακραίο: Αν ένα τοπίο αποτελεί νομικό πρόσωπο, οποιοδήποτε άλλο νομικό ή φυσικό πρόσωπο μπορεί να το σύρει στα δικαστήρια και να διεκδικήσει σε βάρος του ό,τι νομίζει. Ποιος ιδιωτικός ή δημόσιος φορέας θα αντέξει το οικονομικό κόστος μιας δίκης για την προστασία ενός κομματιού γης ή θάλασσας απέναντι πχ σε έναν πετρελαϊκό κολοσσό; 

Μέχρι στιγμής λοιπόν, οι επιτυχίες όσων αγωνίζονται για την κατοχύρωση νομικών δικαιωμάτων σε οικοσυστήματα ή τμήματα του φυσικού περιβάλλοντος συνιστούν νίκες στο συμβολικό κυρίως επίπεδο. Παράλληλα, συμβάλλουν στο κρίσιμο πεδίο της επίγνωσης και στο να διατηρείται το ζήτημα της αναγκαιότητας της προστασίας του περιβάλλοντος στην καθημερινή ατζέντα, όχι μόνο ως προς τη μεγάλη εικόνα, ως κάτι που πρέπει να αντιμετωπιστεί πανανθρώπινα και διακρατικά, αλλά και ως μια διαρκή, καθημερινή υποχρέωση κάθε τοπικής κοινότητας. 

Αυτό το τελευταίο είναι πιο σημαντικό απ’ όσο μοιάζει σε πρώτη ανάγνωση. Αναγνωρίζοντας τη ζοφερή πραγματικότητα της κλιματικής κρίσης, ο ΟΗΕ και η διεθνής κοινότητα έχουν συμφωνήσει σε ένα πλαίσιο δράσεων για τη μείωση των ρύπων και των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου και τη συνολική βελτίωση των συνθηκών για τα φυσικά οικοσυστήματα (στην COP26, τη Συνδιάσκεψη για το Κλίμα που πραγματοποιήθηκε στη Γλασκώβη το 2026, υπογράφηκαν σημαντικές συμφωνίες). Μεγάλοι οργανισμοί και προσωπικότητες διεθνούς ακτινοβολίας και επιρροής (όπως ο Πάπας) πιέζουν ώστε η οικοκτονία να χαρακτηριστεί «πέμπτο έγκλημα» και να υπάγεται στη δικαιοδοσία του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης, μαζί με τη γενοκτονία, τα εγκλήματα πολέμου, τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και τις εθνοκαθάρσεις. Υπάρχει, δηλαδή, ένα κάπως διαμορφωμένο ποινικό κανονιστικό πλαίσιο για τα σοβαρά εγκλήματα κατά του περιβάλλοντος. Το κίνημα για τα νομικά δικαιώματα της Φύσης τονίζει την ανάγκη για τη δημιουργία και την ενίσχυση ενός αντίστοιχου πλαισίου στο επίπεδο των αδικημάτων του αστικού κώδικα. Διεκδικεί, δηλαδή, μια ρεαλιστική και αποτελεσματική πολιτική κατά των φθορών και των καταστροφών μικρότερης κλίμακας.  

Δικαιοσύνη για όλ@ 

Σ’ ένα πολύ αναλυτικό άρθρο του στον Guardian με αφορμή την υπόθεση της λίμνης Ήρι, ο συγγραφέας Ρόμπερτ Μακ Φάρλαν αναδεικνύει μερικούς ακόμη προβληματισμούς που προκύπτουν από τις δράσεις του κινήματος υπέρ των νομικών δικαιωμάτων της Φύσης. Σχολιάζοντας το κείμενο του νομοσχεδίου που συνέταξαν οι κάτοικοι του Τολέδο, στέκεται στην παθιασμένη και οραματική του διατύπωση. Πρόκειται για ένα μανιφέστο μεγάλης πνοής που θυμίζει σε σημεία του το κείμενο της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας των ΗΠΑ ή κείμενα της περιόδου της Γαλλικής Επανάστασης. Διεκδικεί τη νομική υπόσταση της λίμνης, προκειμένου αυτή «να μπορεί να υπάρχει, να εξελίσσεται και να ακμάζει», χωρίς να «λογοδοτεί σε όσους διαθέτουν πλεόνασμα πλούτου και ανεξέλεγκτη πολιτική ισχύ». Ολόκληρο το κείμενο διέπεται από την τολμηρή και ρηξικέλευθη οντολογική δήλωση, η οποία τελικά συνιστά και το ζητούμενό του: ότι, δηλαδή, η λίμνη Ήρι είναι ένας ζωντανός οργανισμός και όχι ένα σύνολο στοιχείων που αλληλεπιδρούν και συνθέτουν ένα οικοσύστημα. Όπως σωστά παρατηρεί ο Μακ Φάρλαν, το κείμενο αποτελεί ήδη ένα λογοτεχνικό μνημείο του σύγχρονου ανιμισμού, πάνω στον οποίο έχει χτιστεί το οικοδόμημα των διεκδικήσεων του κινήματος για τα νομικά δικαιώματα της φύσης. 

Στα περισσότερα τέτοια κείμενα, τα δέντρα, οι λίμνες, τα βουνά, τα ποτάμια, οι βιότοποι περιγράφονται ως όντα. Ως ζωντανοί και -κατά συνέπεια- ευάλωτοι οργανισμοί. Κατά κάποιον τρόπο, προκειμένου να αποκτήσουν νομική υπόσταση -να αναγνωριστούν δηλαδή ως νομικά πρόσωπα- παρουσιάζονται ως περίπου φυσικά πρόσωπα, ως πλάσματα με ανθρώπινη υπόσταση. Υπάρχει σίγουρα λογοτεχνική αξία σ’ αυτήν την ιδέα καθώς και ένα στιβαρό ηθικό / βιοηθικό υπόβαθρο, με ρίζες που φτάνουν ως τις αρχαίες παγανιστικές κουλτούρες, τον πανθεϊσμό και τον ανιμισμό των πρωτόγονων φυλών και των σύγχρονων αυτόχθονων πληθυσμών, αλλά σ’ αυτές τις διατυπώσεις κρύβονται και διάφοροι κίνδυνοι. Ο πρώτος είναι αυτός που έχει ήδη αναφερθεί: ένα νομικό πρόσωπο μπορεί να βρεθεί ανά πάσα στιγμή στο εδώλιο του κατηγορουμένου, ενώ ένα οικοσύστημα που προστατεύεται από τους νόμους ενός κράτους ή ενός διεθνούς οργανισμού είναι καλύτερα θωρακισμένο απέναντι σε πιθανές κακόβουλες σε βάρος του διεκδικήσεις. 

Ένα δεύτερο πρόβλημα είναι ο ορισμός του «όντος». Πού, αλήθεια, ξεκινάει ένα βουνό; Από τους πρόποδές του ή από τις ρίζες του; Η βροχή που το ποτίζει και είναι απαραίτητη για τη συντήρησή του είναι κομμάτι του βουνού; Συναποτελούν τη νομική του οντότητα; Η ακτιβίστρια δημοσιογράφος Άννα Γκριρ αντιμετωπίζει με σκεπτικισμό τον ανθρωπομορφισμό που έχει τοποθετηθεί στον κεντρικό άξονα του κινήματος των δικαιωμάτων της Φύσης. Αναρωτιέται γιατί πρέπει να κάνουμε λόγο για νομικά πρόσωπα και όχι για «νομικά δέντρα» ή «νομικές λίμνες». Κατά τη γνώμη της, μ’ αυτόν τον τρόπο «κινδυνεύουμε να διεκδικούμε τον σεβασμό μόνο απέναντι σε ό,τι διαθέτει ανθρώπινα χαρακτηριστικά ή απευθύνεται με κάποιον τρόπο στην ανθρώπινη εμπειρία. Αντίθετα, θα πρέπει να αναπτύξουμε νομικά συστήματα στα οποία ο άνθρωπος θα αντιμετωπίζεται ως μέρος της Φύσης και της ζώσας ύλης και όχι ως το αλάνθαστο επίκεντρό της». Με πιο απλά λόγια, η Γκριρ δεν διεκδικεί νομικά δικαιώματα για τα δέντρα και τις λίμνες, αλλά δεντρικά και λημνικά δικαιώματα. 

Θα μπορούσε κάποιος να σχολιάσει ότι μια τέτοια διεκδίκηση μοιάζει ακόμα πιο ιδεαλιστική, ουτοπική και απλησίαστη. Απ’ την άλλη βέβαια, αν σήμερα, στην εποχή της επίγνωσης, της πρόσβασης και της παγκοσμιοποιημένης πληροφορίας δεν μπορούμε να αντιληφθούμε τη θέση που κατέχουμε στον πλανήτη που μας περιβάλλει, τις υποχρεώσεις και τις ευθύνες που έχουμε απέναντί του αλλά και την εξάρτησή μας από τα φυσικά στοιχεία -από όλα ανεξαιρέτως τα φυσικά στοιχεία- ίσως πρέπει να αρχίσουμε σοβαρά να αναθεωρούμε τη δική μας υπόσταση. Τι νόημα έχει να προσπαθούμε να αντιμετωπίσουμε τα ζώα και τα φυτά ως πρόσωπα -φυσικά ή νομικά- αν τελικά πρόκειται να τα κάνουμε σαν τα μούτρα μας;

The post Χλωροφύλλη, παιδεία, ελευθερία: Ο αγώνας για τα νομικά δικαιώματα των δέντρων appeared first on 2045.gr.

«Τις περισσότερες φορές βλέπουμε ό,τι θέλουμε να δούμε, ή ό,τι μας λένε άλλοι να δούμε, αντί να ερευνήσουμε τι πραγματικά συμβαίνει. Αγκαλιάζουμε σφιχτά οφθαλμαπάτες, νιώθοντας ψυχολογική ασφάλεια επειδή τις έχει αποδεχτεί η πλειοψηφία. Ενώ στην πραγματικότητα, οι οφθαλμαπάτες γίνονται λαοφιλείς, επειδή μας βομβαρδίζουν με δύναμη και συχνότητα τα κανάλια επικοινωνίας όλων των ειδών, ώστε να μην μπορείς να ξεχωρίσεις την αλήθεια από το ψέμα. Σαν υπάκουα σχολιαρόπαιδα δεν αναρωτιόμαστε για την αξιοπιστία και καταπίνουμε τα πάντα σαν χάπι. Γιατί; Γιατί από τα παιδικά μας χρόνια έχουμε προγραμματιστεί να δεχόμαστε, πως η πορεία όλων μας πρέπει να είναι σαν σε κοπάδι (με τους πολλούς) και πως η αυθεντία, όπου κι αν βρίσκεται, έχει πάντα δίκιο.»

Η παραπάνω σκέψη της Suzy Kassem αντικατοπτρίζει σε ένα μεγάλο βαθμό το κλίμα που διαμορφώνεται σε σύγχρονες κοινωνίες. Δυστυχώς, σε όλη την υφήλιο αναδύεται ένας νέο-συντηρητισμός. Δημιουργεί φόβο. Αναστατώνει και αμφισβητεί ελευθερίες και δικαιώματα. Τελικά, δημιουργεί αντικίνητρα για το κοινό, βιώσιμο, εξελικτικό μέλλον μας και επηρεάζει αρνητικά τη μάθηση, την καινοτομία, και το επιχειρείν. Σε περιβάλλον φωνασκιών, επιθετικότητας και φανατισμού που υπάρχει συχνά γύρω μας δεν μπορούν οι κοινωνίες να συζητήσουν μια ατζέντα εξέλιξης, θετικής αλλαγής, και συνδημιουργίας.

Ο νεο-συντηρητισμός φοβίζει επιχειρήσεις, κυβερνήσεις και τον κάθε λογικά σκεπτόμενο πολίτη. Κάνει εύκολο στόχο καθένα και καθετί με το οποίο δεν συμφωνεί. Γεννιέται από φόβο, αμάθεια, και φανατισμό που δεν έχουν ένα μόνο πολιτικό χρώμα ή ηλικία (αφήστε που τα ακαλλιέργητα νιάτα είναι πιο επιρρεπή στη συμπεριφορά αγέλης). Ο νέο-συντηρητισμός κρύβει έντεχνα διάφορα είδη ρατσισμού, πολιτικές ομάδες και κράτη που αναζητούν αποσταθεροποίηση («να γίνουμε κουλουβάχατα»). Δεν συναντάται μόνο στα social media, αλλά και στην πραγματική ζωή ή ακόμα και σε επίσημες πολιτικές κυβερνήσεων, που σαν να προσπαθούν να κλείσουν σύνορα, γέφυρες, συνεργασίες.

Ερέθισμα-1 για το άρθρο: Απαγόρευση βιβλίων από τις σχολικές βιβλιοθήκες

Πώς είναι δυνατόν να απαγορεύσεις βιβλία για παιδιά; Ποιο μυαλό σκέφτηκε κάτι τέτοιο; Και όμως στην Φλόριντα των ΗΠΑ η πολιτειακή ηγεσία και οι νομοθετικές επιτροπές απαγόρευσαν στους μαθητές κλασσικά αριστουργήματα-βιβλία. Αφαίρεσαν από όλες τις δημόσιες σχολικές βιβλιοθήκες τα βιβλία Χάρυ Πότερ, Άρχοντας των Δαχτυλιδιών, Η γέφυρα της Τεραμπίθια, Οι περιπέτειες του Χακλμπέρυ Φιν επειδή τάχα έχουν προσβλητική γλώσσα (δείτε το χάσταγκ #BannedBooks).

Αυτό συμβαίνει στην Αμερική, όχι σε κάποια τριτοκοσμική χώρα. Λέτε να ενοχλούν τους «White Males» τα βιβλία των παιδιών, ενώ ο δημόσιος διάλογος στη χώρα τους είναι γεμάτος όπλα, fake news, ύβρεις και φανατισμό; Σκοταδισμός 2022. Δεν είναι τυχαίο πως η αμερικανική οικονομία χάνει τρισεκατομμύρια κάθε χρόνο…

Ερέθισμα-2: Μητροπολίτης υποδεικνύει τι να κάνει ένας Πρέσβης

Στον Μητροπολίτη Αλεξανδρούπολης δεν άρεσε η χαλαρή καλοκαιρινή εμφάνιση του Πρέσβη των Η.Π.Α. σε ανεπίσημη επίσκεψη στην πόλη, και θεώρησε σωστό να τον μαλώσει δημόσια, εκδίδοντας επίσημη ανακοίνωση πως «Ο  Πρέσβης των Η.Π.Α. στην Ελλάδα δεν μπορεί να εμφανίζεται ανεπίσημα και μάλιστα με ανέμελη θερινή ενδυμασία στην Αλεξανδρούπολη». Καταλαβαίνετε το μέγεθος της αμετροέπειας και τη στάση ενός ιεράρχη, που θεωρεί πως είναι πολιτειακός παράγοντας στη χώρα και κάνει μαθήματα αγωγής σε εκπρόσωπο ξένου κράτους; Μήπως έγινε Υπουργός Εξωτερικών, ή πλέον κανείς δεν σκέφτεται τι είναι σωστό; Μήπως η Ελλάδα δανείζεται ιδέες από το θεοκρατικό Ιράν;

Ερέθισμα-3: Ποινικοποίηση της αλλαγής φύλου

Η Marjorie Taylor Greene είναι επιχειρηματίας και από το 2021 εκλέχθηκε ως γερουσιαστής των ΗΠΑ. Θεωρείται από πολλούς ακραία στις απόψεις της και προβεβλημένη ειδική στις θεωρίες συνωμοσίας. Πρόσφατα παρουσίασε δημόσια ένα σχέδιο Νόμου-πρόταση που θα υλοποιηθεί πανεθνικά το 2024 εφόσον κερδίσει το κόμμα της στις εκλογές.

Η ιδέα όπως εξηγεί το περιοδικό Vanity Fair προβλέπει πως η ορμονοθεραπεία, η πλαστική χειρουργική και κάθε είδους επέμβαση «με σκοπό να αλλάξει το σώμα ενός ατόμου, ώστε να αντιστοιχεί σε φύλο που διαφέρει από το βιολογικό του φύλο», ή όποιες ιατρικές τεχνικές «θηλυκοποιούν ή αρρενωποποιούν τα χαρακτηριστικά προσώπου» θα αποτελούν κακούργημα και θα τιμωρείται με έως και 25 χρόνια φυλάκιση και μέγιστο πρόστιμο 250.000 δολάρια. Υποτίθεται, σύμφωνα με τη γνώμη της κυρίας Greene, πως έτσι προστατεύονται τα δικαιώματα των παιδιών, ώστε να μην αλλάξουν φύλο!

“Στην πολιτεία του Τέξας έχει ήδη φτιαχτεί επιτροπή που διερευνά το …ποιόν (background check το λένε) των γονέων / οικογενειών που τα παιδιά τους άλλαξαν φύλο. Η Ιερά Εξέταση ξανά επίκαιρη.”

Ερέθισμα-4: Γιατί χόρευε η Πρωθυπουργός της Φιλανδίας

Η Σάνα Μάριν, Πρωθυπουργός της Φιλανδίας αποφάσισε να κάνει ένα πάρτι με φίλες και φίλους της, να χορέψει και να διασκεδάσει. Η 36χρονη πολιτικός παραμένει άνθρωπος με δικαιώματα, αλλά επειδή κάποιος μοιράστηκε ένα βίντεο από το πάρτι της στα κοινωνικά δίκτυα, ξέσπασε καταιγίδα κριτικής. Οι πρεσβευτές της απανταχού ηθικής… άρχισαν τα γνωστά: όταν είσαι σε τόσο υψηλόβαθμη θέση, μπορείς να διασκεδάζεις προκλητικά; Πήρε ναρκωτικά; Είναι πρέπον;

Η Φινλανδή Πρωθυπουργός έκανε δηλώσεις, έκανε τεστ ουσιών που βγήκε αρνητικό και προσπάθησε να εξηγήσει πως δεν έκανε τίποτε κακό. Ζούμε άραγε στον μεσαίωνα; Οι πολιτικοί ηγέτες δεν μπορούν να διασκεδάζουν; Η αλήθεια είναι πιο ζοφερή: μέσα στην ίδια εβδομάδα έγιναν 10 σημαντικά πράγματα στη Φινλανδία. Ε, ποιο θέμα από αυτά όλα διάλεξαν τα μέσα ενημέρωσης για να ασχοληθούν;

Ερέθισμα-5: Υπάρχει ρατσισμός;

Σύμφωνα με τοπικό site η εταιρία Νιτσιάκος προσλαμβάνει δεκάδες Πακιστανούς εργάτες, άρα (σου λέει) γιατί όχι Έλληνες; Οι «κοινότητες των υπερ-πατριωτών» κινητοποιήθηκαν αμέσως στο twitter με τα επιχειρήματα (βλ. εδώ) «κακοί ‘Ελληνες εργοδότες», «από αύριο τέλος στα κοτόπουλα», «ανεργία των Ελλήνων στην Ήπειρο», «σημερινοί εισβολείς, αυριανοί κατακτητές» κά. Το ίδιο θα έπρεπε να λένε οι ντόπιοι πληθυσμοί σε Αραβικά Εμιράτα, Λονδίνο,  Μόναχο, Λυών, Βαρκελώνη, Βοστώνη ΗΠΑ, Στοκχόλμη και Βρυξέλλες που είναι συγκεντρωμένοι οι περισσότεροι Έλληνες «μεταναστευτικό οικονομικό εργατικό δυναμικό»;

Πώς παραγγέλνει κάποιος από τους food aggregators ξέροντας πως έχουν ξένους εργαζόμενους (ας μου φέρει το σουβλάκι μου κι ας είναι ό,τι θέλει); Πως θα γίνονται οι βαριές δουλειές στις φράουλες Μανωλάδας, στα βερίκοκα, στις κεντρικές αγορές Ρέντη, στις μεταφορές και στους σταθμούς-αποθήκες logistics; Ξέρετε πολλούς να θέλουν για δουλειά τη σφαγή κοτόπουλων, ή τον καθαρισμό των μονάδων; Ο ρατσισμός που στοχοποιεί επιχειρήσεις και πρακτικές, ανατροφοδοτεί το κλίμα μίσους και φόβου που κυριαρχεί σιγά-σιγά στις δυτικές κοινωνίες. Η αποδοχή της αλήθειας, πως ο κόσμος δεν σταματάει, είναι το πρώτο βήμα. Οι θεσμοί και οι κανόνες ενσωμάτωσης σύμφωνα με τους Ελληνικούς Νόμους είναι το δεύτερο. Όλα τα άλλα είναι υστερίες (στο Twitter).

Ερέθισμα-6: Δεν μπορείς να ορίζεις το σώμα σου

Μπορώ να κάνω άμβλωση σε μια ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη, ή αν έχω υποστεί βιασμό, δηλαδή να ορίσω εγώ το τι κάνω με το σώμα μου; Όχι, όπως αποφάνθηκε πρόσφατα η Αμερικανική Νομοθεσία, δίνοντας πάσα στο μεγαλύτερο κοινωνικό και οικονομικό ‘crash’ ρατσισμού και εχθρότητας της εκεί κοινωνίας. Μπορείς ακόμη να κάνεις άμβλωση στην πολιτεία της Νέας Υόρκης, ή αν είσαι υπάλληλος στη Wallmart (τον μεγαλύτερο εργοδότη των ΗΠΑ).

Φανταστείτε, ιδιωτική εταιρία να ανακοινώνει παροχή, όπως η Wallmart, πως καλύπτει το δικαίωμα άμβλωσης και τη σχετική πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας των εργαζομένων της! Αν δεν σας είναι σαφές το ‘μοτίβο’ ας θυμηθούμε πως στη Σαουδική Αραβία μια γυναίκα κλείστηκε για 34 χρόνια στη φυλακή, επειδή έγραφε στο twitter τη γνώμη της που ενοχλούσε το καθεστώς. Στο Αφγανιστάν απαγορεύεται τα κορίτσια να πάνε στο γυμνάσιο. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, στη Σκωτία και την Ουαλία η άμβλωση είναι παράνομη (με ποινή ισοβίων αν δεν έχεις ιατρική έγκριση)!

Τα παραδείγματα του νέο-συντηρητισμού είναι δεκάδες.

• Ο σοσιαλδημοκράτης Όλαφ Σόλτς που είναι ο εκλεγμένος Καγκελάριος της Γερμανίας σε κυβέρνηση συνασπισμού αντιμετωπίζει γιουχαΐσματα πως είναι προδότης από εθνικιστές και αριστερούς (μαζί, στην ίδια πλατεία). Μετά από 100 ημέρες διακυβέρνησης, οι αγανακτισμένοι δεν κρατιούνται!
• Να λάβουμε άμεσα μέτρα κατά της κλιματικής αλλαγής; Μια σειρά κρατών και οι Ρεπουμπλικάνοι των ΗΠΑ αποφάσισαν πως όχι!
• Μπορούμε να αγοράσουμε λιπάσματα και δημητριακά για να ταϊστεί ο πληθυσμός της χώρας από όποια αγορά θέλουμε; Όχι, γιατί οι τρεις μεγαλύτερες αγορές παραγωγής fertilizers και σιταριού (ολιγοπώλιο) είναι «κλειστές» λόγω των συνεπειών του πολέμου Ρωσίας-Ουκρανίας.
• Ενώ «οι τράπεζες είναι κακές», γιατί κανείς δεν αναδεικνύει πως η World Bank στη συνέλευση G7 ανακοίνωσε οικονομική στήριξη έως $30 δις σε υπάρχοντα και νέα έργα διαφορετικών χωρών με αντικείμενο τη γεωργία, τη διατροφή, το νερό και την κοινωνική συνοχή ώστε να αντιμετωπιστεί η παγκόσμια επισιτιστική κρίση;

Γυρίζουμε στο μεσαίωνα;

Αναρωτηθείτε σε τι κόσμο μεγαλώνουμε; Είναι μια περίοδος εξέλιξης και ανάπτυξης, ή μια περίοδος που θα τελικά σκεπαστεί από φανατισμούς και απαγορεύσεις; Μήπως μπήκαμε ξανά στον μεσαίωνα;

Είναι ίσως γενίκευση να συγκρίνουμε τη μακρά περίοδο του Μεσαίωνα με ό,τι συμβαίνει σήμερα, αλλά υπάρχουν πολλές συνταυτίσεις και ερεθίσματα. Η ιστορική περίοδος που άρχισε με την πτώση της Δυτικής Αυτοκρατορίας (Ρώμης) το 476 και ολοκληρώθηκε με την πτώση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας το 1453 έχει πολλές συσχετίσεις και συγκρίσεις εκείνης της περιόδου με το σήμερα:

1. Πόλεμοι ή απειλή πολέμων (τότε: Pax Romana, οι Βίκινγκ, οι Ούνοι / σήμερα: Ουκρανία-Ρωσία και οι απανταχού απειλές πολέμων – πχ. Ασία).
2. Μεγάλες κοινωνικές διαφορές (τότε: διάκριση σε ευγενείς, κληρικούς, αγρότες / σήμερα: φτωχοποίηση πολλών κοινωνικών ομάδων και αδυναμία πρόσβασης σε βασικά οικονομικά και κοινωνικά αγαθά).
3. Συντεχνίες και μπουρζουαζία που επηρεάζουν (τότε: οι συντεχνίες με τους βασιλείς / σήμερα: προνομιούχοι σε οικονομία, κοινωνική θέση, και επιρροή αφαιρούν δικαιώματα από άλλους)
4. Απουσία θεσμών και δικαιωμάτων πολιτών (τότε: οι αυλικοί / σήμερα: πολίτες που μάχονται για ηθικά, κοινωνικά, και οικονομικά δικαιώματα).
5. Ρόλος υποταγής γυναικών (τότε: σπίτι και αναπαραγωγή / σήμερα: βία και φόνοι, διεκδίκηση κοινωνικών και εργασιακών δικαιωμάτων).
6. Διώξεις εθνοτικών μειονοτήτων, κατά της θρησκευτικής πολυμορφίας (είναι πάντα ο ίδιος εθνικός και φυλετικός ρατσισμός που ακούμε: ο Εβραίος, ο Αλβανός, ο Μεξικανός, κ.λπ)
7. Σημασία της εκπαίδευσης (τότε: μορφώνονταν μόνο κληρικοί και ευγενείς / σήμερα: παραμένει άλυτο θέμα η αλλαγή ποιότητας στην εκπαίδευση).
8. Πολιτιστική δημιουργία (τότε: ο Μεσαίωνας είχε μεγάλους και ιστορικούς εκπροσώπους / σήμερα: μοιάζει σαν να σίγασε η δημιουργία).
9. Θρησκευτικοί θεσμοί πυρήνας και επηρεασμός της εξουσίας, φόβος και υπακοή στα δόγματα (τότε: μόνο θρησκευτικά / σήμερα: κομματικά-πολιτικά-εθνικά)
10. Σεξουαλικότητα και σεξουαλική ποικιλομορφία (τότε: ασθένεια, τιμωρία, ταμπού / σήμερα: κοινωνικός αποκλεισμός).
11. Θεραπεία ασθενειών και ψυχικών διαταραχών (τότε: έγκλημα και θανάτωση / σήμερα: νέα πραγματικότητα που πρέπει να διαχειριστούν κυβερνήσεις και άνθρωποι).

“Φανατικός είναι εκείνος που δεν μπορεί να αλλάξει τον τρόπο σκέψης του, και δεν θα αλλάξει το θέμα της συζήτησης”

Winston S. Churchill

Οι οργανωμένες δυτικές κοινωνίες (κυβερνήσεις και πολίτες) δεν απαντούν, δεν σχεδιάζουν λύσεις και δεν δουλεύουν πρακτικά για τις ανάγκες του μέλλοντος. Τα δύσκολα θέματα είναι η αντιμετώπιση του παγκόσμιου χρέους, η οχύρωση της δημόσιας υγείας, ο πράσινος, καλύτερος και βιώσιμος πλανήτης, η κατασπατάληση φυσικών πόρων, η κυβερνοασφάλεια, ο σεβασμός των προσωπικών ελευθεριών, οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, η καινοτομία και οι αλλαγές που φέρνει, καθώς και η ανανέωση του μοντέλου εκπαίδευσης.

Αυτά είναι πιο σημαντικά θέματα από το φόβο του οικονομικού μετανάστη, ή με ποιον χόρευε η κυρία Μάριν. Αυτά είναι τα επείγοντα θέματα στα οποία πρέπει όλοι μαζί να συνεργαστούμε, επειδή έχουμε υποχρέωση να παραδώσουμε ένα καλύτερο κόσμο στα παιδιά μας. Βάζοντας στην άκρη φόβους, ανησυχίες και τα δίκτυα παραπληροφόρησης που μας σερβίρουν καθημερινά την απομάκρυνση από το καλύτερο μέλλον.

The post Βήματα πίσω στο δρόμο προς το μέλλον appeared first on 2045.gr.

Το Twitter είναι ένα μέσο επικοινωνίας που αποτελεί πολιτισμική «αποκάλυψη», μιας και έφερε την κουβέντα του καφενείου, της γειτονιάς, και του μπαλκονιού σε ψηφιακή μορφή. Είναι διαδραστικό, μετράει αντιδράσεις, ξυπνάει “#cancel αισθήματα” και για όλα αυτά θεωρείται το αγαπημένο παιδί των μεγάλων corporations και των ηγετών του κόσμου. Είναι το καθημερινό παρεάκι στο ξύπνημα υπουργών από όλο τον κόσμο, και το «copy-paste» των δημοσιογράφων. Ακόμη και τα δελτία ειδήσεων μεταφέρουν το tweet σαν είδηση.

Ο Ίλον Μασκ πρόσφατα ανακοίνωσε επιθετική εξαγορά στο Twitter με πρόταση 44,5 δισ. δολαρίων! Είναι αστρονομικό ποσό και μάλιστα για ένα προϊόν που δεν έχει ικανή εμπορική (και διαφημιστική) αξία, ώστε να δώσει πίσω αξία στον όποιο επενδυτή. Πώς αγοράζεις τόσο ακριβά, κάτι τόσο μικρής αξίας;

Το Twitter δεν μπόρεσε ποτέ να προσελκύσει σε καθημερινή βάση τους χρήστες που έχουν άλλες πλατφόρμες (Facebook, Instagram, ακόμα και Tik Tok) και δεν κατάφερε ποτέ να γίνει ένα ελκυστικό προϊόν για τους διαφημιστές.

Νο1 θέμα: «είναι πολλά τα λεφτά…»

Οι λεγόμενες “αγορές” είναι (νοητοί) τόποι όπου συναντώνται ταλέντο, χρήμα και ιδέες. Λένε πως οι αγορές (επενδυτές) είναι έξυπνες και καταλαβαίνουν, αλλά τι γίνεται στην περίπτωση που υπάρχουν πρόσωπα που μπορεί να τις χειραγωγούν, μαζί με τις απόψεις μας; Μάθαμε πια πως οι απόψεις μας για την παγκόσμια τραπεζική οικονομική κρίση, τα golden boys, το σκάνδαλο Theranos, τις 250 μεγάλες κρίσεις στα τελευταία 13 χρόνια …επηρεάζονται εύκολα από fake news και δίκτυα επιρροής.

Ένα παράδειγμα; Το 2021 η Archegos Capital Management καταρρέει και οι αμερικανικές αρχές αρχίσουν να ψάχνουν ένα ωραία στημένο χρηματιστηριακό-τραπεζικό κόλπο δισεκατομμυρίων.  Ο Κινέζος ιδρυτής Bill Hwang έμαθε τα «κόλπα» της Δύσης και τώρα αντιμετωπίζει 380 χρόνια φυλάκισης! Το σκάνδαλο κρύβεται σε μία φράση των διεθνών ρεπορτάζ Bloomberg και Wall Street Journal «…έπεισε τις μεγαλύτερες τράπεζες του κόσμου να δανείσουν τεράστια ποσά, χωρίς να μπορεί να καλύψει τις διαφορές αποτίμησης και ο Χουάνγκ απαίτησε από τους επενδυτές του να χειραγωγήσουν άλλες μετοχές ή/και να αγοράσουν μετοχές του αξίας 900 εκατομμυρίων δολαρίων».

Αναρωτιέμαι λοιπόν πως για όλα αυτά τα δισεκατομμύρια δεν υπάρχουν λογική και κανόνες ελέγχου. Πώς ο κ. Μασκ -που δεν έχει όλα τα λεφτά της πρότασης εξαγοράς- ρισκάρει τις επιχειρήσεις του, δηλαδή τα χρήματα άλλων επενδυτών; Πώς οι κύριοι του ΔΣ του Twitter συμφώνησαν πως αν κάτι δεν πάει καλά στην ολοκλήρωση της συμφωνίας, θα πληρώσουν 1 δισ. αποζημίωση; Μια εσωτερική φωνή με προσγειώνει: δες τα τελευταία χρόνια πόσες Ελληνικές «φούσκες» κατασχέθηκαν ή πήγαν στα δικαστήρια και μην ρωτάς.

“Ηθική είναι να ξέρεις τη διαφορά ανάμεσα σε αυτό που δικαιούσαι να κάνεις και αυτό που είναι σωστό να κάνεις”

Potter Stewart

Νο2 Θέμα: Ποιος είναι ο κύριος Μασκ;

Σε ένα ιδανικό κόσμο ο επιχειρηματίας πρέπει να είναι υπόδειγμα. Πρώτος μεταξύ ίσων, να ευνοεί τις συνεργασίες. Πρότυπο εργοδότη που σέβεται τους ανθρώπους του. Καλός κοινωνικός εταίρος της κοινωνίας, προσφέροντας και δημιουργώντας. Άνθρωπος με Α κεφαλαίο που η γνώμη του δημιουργεί καλή πρακτική και εμπνέει όσο είναι δυνατόν.

Τι βλέπουμε όμως από τον κ. Μασκ; Συμπεριφέρεται σαν ένα κακομαθημένο, υπεροπτικό παιδί. Ένα sui-generis πρόσωπο που δημιουργεί λάθος πρότυπα, εντάσεις και απόψεις που προβοκάρουν. Και αυτός ο άνθρωπος θέλει να διοικήσει μια πλατφόρμα ελευθερίας λόγου και να μας απαλλάξει από τα internet trolls;

Ο κ. Μασκ σε λίγες ημέρες από την πρόταση εξαγοράς του Twitter ακύρωσε στην πράξη το story του περί ελευθερίας λόγου, κρίνοντας δημόσια την αμερικανική πολιτική σκηνή και παίρνοντας θέση πως το κόμμα των Δημοκρατικών αριστερίζει. Θέλεις να είσαι αδέκαστος και ρίχνεις λάδι στη φωτιά του μίσους στην οποία ζουν οι ΗΠΑ; Θέλει να προσελκύσει κοινό-ακροατήριο ή απλά δεν σκέφτεται;

pic.twitter.com/Q9OjlJhi7f

— Elon Musk (@elonmusk) April 28, 2022

Περιπαιχτικά αναφέρθηκε στον πρωθυπουργό του Καναδά και τον παρομοίασε με τον Χίτλερ, ξεσηκώνοντας αντιδράσεις. Δεν σκέφτεται, ή κάνει πλάκα; Ο κ. Μασκ ταυτίστηκε με τους αντι-εμβολιαστές αμφισβητώντας στην αρχή τον Covid-19 και στη συνέχεια την αποτελεσματικότητα της δεύτερης δόση του εμβολίου. Λεφτά επενδυτών μαζεύει για να χτίζει επιχειρήσεις, από πότε έγινε γιατρός;

Το 2021 επιτέθηκε με άσχημα σχόλια για τη γερουσιαστή κυρία Warren, όταν εκείνη υποστήριξε πως έπρεπε να πληρώσει περισσότερους φόρους όπως και άλλοι επιχειρηματίες. Ως εργοδότης μίλησε υποτιμητικά για τους χαμηλόμισθους εργαζόμενους, ενώ μέσα από καταγγελίες πρώην εργαζομένων του απέκτησε τη φήμη του σκληρού εργοδότη. Όλα αυτά είναι αλαζονεία; Άγνοια κινδύνου; Απλά κυνήγι του like; Μήπως είναι το νέο πρότυπο του «τσαμπουκά» εκατομμυριούχου που κάνει ό,τι και όποτε θέλει, χωρίς αρχές και αξίες; Γιατί να τον εμπιστευτούν επενδυτές, κοινό και αρχές για τις προθέσεις του στο Twitter;

Νο3 θέμα: Αν δημιουργείς αμφιβολίες ηθικής, πως να εμπνεύσεις;

Ο κ. Μασκ δεν έχει «κόσμιο λόγο», προκαλεί διαρκώς, δεν δείχνει σεβασμό σε θεσμούς και ηθική αντίληψη του τι είναι σωστό και τι όχι. Είναι χαρακτηριστικό πως στην περίπτωση των δολοφονιών του Μπάφαλο το Μάιο 2022 σιώπησε. Δεν ένιωσε να πει κάτι εκείνος που υποστηρίζει για την ελευθερία του μέσου, όταν σχεδόν όλα τα social media μπλόκαραν livestream από τα βίντεο των δολοφoνιών;

Δεν πήρε θέση ούτε στον άδικο χαμό του Τζορτζ Φλόιντ στη Μινεσότα. Θα μπορούσε σε αυτά να επιδείξει τη λεγόμενη ανθρωπιά. Κουβέντα! Ο κ. Μασκ ήταν παντελώς απών από οποιαδήποτε μήνυμα συμπαράστασης, συμπόνοιας και ανθρωπιάς.

Στις αποτυχίες του πυραύλου SpaceX ποτέ δεν απολογήθηκε, ή δεν εξήρε τις προσπάθειες των στελεχών του, ή δεν εξήγησε το γιατί. Ποια είναι η νέα ηθική που φέρνει; Έκανε το ακρωτήριο Κανάβεραλ και την εκτόξευση του πυραύλου SpaceX θεατρική σκηνή για τον πρόεδρο Τράμπ (αυτός ο πύραυλος είναι το “Launch America”). Δεν μας είπε ούτε καν γιατί το αφροαμερικανικό στοιχείο υπο-εκπροσωπείται στην εταιρία του. Είναι δυνατόν να οραματίζεσαι το μέλλον μας στον πλανήτη Άρη και να δείχνεις πως «είσαι στον κόσμο σου»; Είναι δυνατόν να υπάρχει ρατσισμός, να σκοτώνονται ενήλικες ή παιδιά και μέσα από το Twitter (που θέλεις να αγοράσεις για να το κάνεις πιο ελεύθερο) να μην κάνεις ένα tweet; Ούτε για 140 χαρακτήρες δεν αξίζουν αυτά τα θέματα;

Είναι δυνατόν επιχειρηματίας που έχει πάρει χρήματα επενδυτών, που γνωρίζει τα προβλήματα των social media, που ξέρει τις αρχές και τους φορείς λειτουργίας των αγορών, να προτείνει πως η μεγάλη στρατηγική του είναι να βγάλει εκτός χρηματιστηρίου την εταιρία Twitter; Ωραία ιδέα! Μια εταιρία που δημόσια έχει αντλήσει χρήματα επενδυτών δεν θα υπόκειται σε κανένα έλεγχο!

“Αν η ηθική είναι μικρή στο επίπεδο της ηγεσίας, τότε αυτή η συμπεριφορά αντιγράφεται σε όλο τον οργανισμό”

Νο4 θέμα: Ο κ. Μασκ θέλει την προσοχή μας;

Όταν φτιάχνεις ένα ηλεκτρικό αυτοκίνητο, όμορφο και ακριβό σαν τα Tesla μπορώ να μην το αγοράσω, έχω επιλογή σαν καταναλωτής. Αλλά όταν θέλεις να διοικήσεις εκτός θεσμών και χρηματιστηρίου (όπως υποστηρίζει) την τρίτη μεγαλύτερη πλατφόρμα διακίνησης επίσημης πληροφορίας την υφήλιο, ναι, με επηρεάζεις ως ένα κανονικό μονοπώλιο. Και έχουμε λόγους να φοβόμαστε από τα δείγματα συμπεριφοράς του κ. Μασκ.

Οι  γνώσεις μου δεν με βοηθούν να καταλάβω πως ο κ. Μασκ προσφέρει ένα δυσθεώρητο ποσό, που δεν το έχει κιόλας, για να εξαγοράσει ένα «προϊόν» με χαμηλή αξία (Twitter); Αλλά οι γνώσεις μου με κάνουν να φοβάμαι τον έλεγχο της πληροφορίας που καταναλώνουμε και μοιράζεται.

Τα κοινωνικά δίκτυα φτιάχτηκαν με πρόθεση την ανθρώπινη ψυχολογία (αυτο)προβολής και ναρκισσισμού. Επειδή είναι τόσο εύκολα προσβάσιμα, έχουν γεμίσει από τον καθρέφτη του χειρότερου ή καλύτερου εαυτού μας. Οι λέξεις-κλειδιά και το user-generated περιεχόμενο δημιουργούνται πανεύκολα σαν μακροχρόνιες καμπάνιες που για οποιοδήποτε θέμα συγκεντρώνουν εκατομμύρια ακολούθους, τους πείθουν και έτσι ευκολότερα τους χειραγωγούν. Καμπάνιες που μοιάζουν στα όρια της ανηθικότητας και της παρανομίας. Θα μου πείτε, αν κάποιος χρησιμοποιήσει μια βαριοπούλα για να σκοτώσει, δεν φταίει η βαριοπούλα… Δεκτό, αλλά πως ο κ. Μασκ θα γίνει ο σωτήρας μας;

Θα ελεγχθούν μας είπε όλοι οι χρήστες για το αν είναι bots / trolls, αμέσως μετά το «μάζεψε». Πως; Δεν λέει! Τι θα γίνει κ. Μασκ με τη βιομηχανία των πολιτικών fake news; Δεν λέει! Ποια είναι η θέση σας για το πως επηρεάζονται εκλογές; Δεν λέει. Επτά χρόνια δήθεν τα πολεμάει ο κ. Ζάκενμπεργκ και απολογείται ανερυθρίαστος στο Κογκρέσο γιατί επηρεάστηκαν οι εκλογές στις ΗΠΑ, ενώ το Facebook μπλοκάρει νομοσχέδια στην Αυστραλία. Κοροϊδευόμαστε;

Ο κ. Μασκ στέλνει μόνο ένα μήνυμα: έχω λεφτά, κάνω αυτό που θέλω. Δηλαδή, ένας επιχειρηματίας που δεν θέλει ελέγχους από το χρηματιστήριο και τις αρχές, που πληρώνει λιγότερους φόρους, θα διοικήσει ένα δίκτυο επικοινωνίας που ευρέως χρησιμοποιείται για κρίσιμες πληροφορίες από δημοσιογράφους, κυβερνήσεις, πανεπιστημιακούς, πολίτες, εθνότητες, θρησκευτικούς ηγέτες, στρατούς, εθνικές υπηρεσίες πληροφοριών και υπηρεσίες πολιτικής προστασίας;

Νο5 θέμα: Από τι κινδυνεύουμε (πρότυπα, ηθική, συνοχή)

Κινδυνεύουμε από το πρότυπο που εκπροσωπεί ο κ. Μασκ, του αυθάδικου social media icon που δεν εκπαιδεύει την κοινωνία με ηθική. Κινδυνεύουμε όταν κάποιος διακινεί προτάσεις απίστευτων ποσών, αντί να επενδύει έμπρακτα στην εκπαίδευση και τη μείωση των ανισοτήτων, αφήνοντας θετικό αποτύπωμα στο μέλλον. Κινδυνεύουμε όταν κάποιος δεν σέβεται κυβερνήσεις, πολιτικούς, θεσμούς και τη δημόσια υγεία, γιατί το παράδειγμα που δίνει είναι …προς όχλο και κοπάδια. Κινδυνεύουμε όταν κάποιος κλείνει το μάτι, “ε, δεν έγινε τίποτε που σκότωσαν μαύρους”…

Κινδυνεύουμε επίσης από τους «μεγάλους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς», που μυαλό δεν έβαλαν… και αντί να εφαρμόζουν κριτήρια ηθικής και αποδεδειγμένων στοιχείων, εγκρίνουν προτάσεις δυσθεώρητων ποσών εξαγοράς που είτε δεν υπάρχουν, είτε θα τα δανείσουν από τα λεφτά των πελατών τους (σαν να λειτουργούν ως παρεάκια).

O κ. Μασκ δεν έχει επαρκώς εξηγήσει ποτέ πως θα γίνει η αυτορύθμιση των κοινωνικών δικτύων και θα ελεγχθούν τα fake news, τίποτε για την ασφάλεια προσωπικών δεδομένων, και αν διαφωνεί με τη φορολογία επιχειρήσεων. Ετσι, κινδυνεύουμε όταν ένας επιχειρηματίας, ένα δημόσιο πρόσωπο, ένα brand δεν μας λέει:

1. Ποιος είσαι;
2. Σε τι πιστεύεις; (αξίες)
3. Τι δεν πρόκειται να κάνεις ποτέ; (κόκκινες γραμμές)
4. Ποιο είναι το εμπνευσμένο όνειρο (inspirational dream) που έχεις;
5. Ποια είναι η η μεγάλη διαφορά που φέρνεις; (μοναδικότητα)
6. Ποιος είναι ο σκοπός σου; (δεσμεύσεις και πράξεις)

Δυστυχώς υπάρχουν χιλιάδες επιχειρήσεις και άνθρωποι που δεν απαντούν δημόσια σε αυτές τις κρίσιμες ερωτήσεις, και μάλλον δεν σκέφτονται έτσι. Το πιο λυπηρό είναι να το βλέπεις σε νέους ανθρώπους, σαν τον κ. Μασκ, που υποτίθεται έμαθαν από το κακώς κείμενα του «παλαιού κόσμου».

Για να απαντήσεις σε τέτοιες «μεγάλες» ερωτήσεις, δεν απαιτείται κάποια αφηρημένη έννοια της Ηθικής, αλλά δεσμεύσεις και πράξεις που θα εισφέρουν στο κοινό καλό. Είναι δεσμεύσεις που μας κάνουν όλους να γνωριζόμαστε και να κρινόμαστε με κοινούς κώδικες. Και σε αυτά τα μεγάλα θέματα η κίνηση εξαγοράς του Twitter εκτός από λίγα πρωτοσέλιδα ή καυγάδες-tweets δεν έχει να προσφέρει. Μοιάζει να είναι το ‘power game’ επιβολής, σεβασμού και δημόσιας εικόνας ενός δισεκατομμυριούχου.

Cover Photo: Wikipedia

The post Tο φαινόμενο Ίλον Μασκ και οι προεκτάσεις του appeared first on 2045.gr.

Πώς θα είναι η κοινωνία μας μετά από δύο-τρεις δεκαετίες; Θα χαρακτηρίζεται από μια αρμονική συνύπαρξη των μελών της ή από έναν έντονο διπολισμό σε πολλαπλά επίπεδα; Οι μεγάλες επιχειρήσεις θα έχουν υποκαταστήσει το ρόλο των κυβερνήσεων; Πώς θα είναι το περιβάλλον εργασίας; Ποιος θα είναι ο ρόλος της τεχνολογίας;

Σύμφωνα με τον Επαμεινώνδα Χριστοφιλόπουλο (κάτοχο της Έδρας UNESCO οn Futures Research) οριστικές απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα δεν μπορούμε να έχουμε. “Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει το μέλλον” απαντάει με έμφαση, όμως όπως σπεύδει να προσθέσει είναι πολύ χρήσιμο να επεξεργαζόμαστε πιθανά σενάρια έτσι ώστε να υπάρχουν “στο συρτάρι” έτοιμα πλάνα αντίδρασης.

“Η διαδικασία διερεύνησης του μέλλοντος είναι αυτή που στο τέλος της ημέρας θα μας κάνει πιο ανθεκτικούς. Θα μας βοηθήσει να μη βλέπουμε το μέλλον ως πρόβλημα, αλλά ως ευκαιρία” σημειώνει ο κ. Χριστοφιλόπουλος, προσθέτοντας ότι η παραπάνω διαδικασία συντελεί στην καινοτομία, στην ανακάλυψη νέων εργαλείων και λύσεων προκειμένου να αντιμετωπίσουμε τις προκλήσεις και τις πιθανές ανάγκες που θα προκύψουν τα επόμενα χρόνια.

“Δεν είναι μια άσκηση εύκολη, ειδικά σε επίπεδο κυβερνήσεων” αναφέρει, αναδεικνύοντας την επίδραση που μπορούν να έχουν αναπάντεχα γεγονότα (“μαύροι κύκνοι”, όπως τα χαρακτηρίζει) στην πορεία προς το ένα ή το άλλο σενάριο. Ένας τέτοιος “μαύρος κύκνος” είναι στις μέρες μας η πανδημία, με τις πολλαπλές επιπτώσεις που είχε στην κοινωνία, στην οικονομία ή στη γενικότερη στρατηγική των κρατών.

Για τον Επαμεινώνδα Χριστοφιλόπουλο είναι πολύ σημαντικό ότι μετά από πολλές δεκαετίες και η Ελλάδα υιοθετεί την μακρόχρονη σκέψη και σχεδιασμό στη στρατηγική της, συστήνοντας μια γενική γραμματεία foresight στην προεδρία της κυβέρνησης, στην οποία συμμετέχει και ο ίδιος.

Ολόκληρη την ενδιαφέρουσα συνέντευξη με τον Επαμεινώνδα Χριστοφιλόπουλο μπορείτε να την παρακολουθήσετε στο παραπάνω βίντεο.

* Ευχαριστούμε για τη φιλοξενία το Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού – Ελληνικός Κόσμος.

The post Πώς θα είναι ο κόσμος μας το 2050; (vid) appeared first on 2045.gr.

Τι κι αν είσαι φανατικός αναγνώστης του 2045.gr γιατί σε απασχολεί αν και πότε θα γίνει πραγματικότητα το singularity, αν και πόσο έχει μειώσει την ανισότητα η ψηφιακή τεχνολογία, αν και πόσο απειλεί το ποδόσφαιρο η κλιματική αλλαγή  ή αν η νέα κτηνοτροφία θα πρέπει να έχει… λέπια. Ακόμα κι αν επιλέγεις να καταναλώνεις τέτοιου είδους διαδικτυακό περιεχόμενο, έχω πολλές παραπάνω πιθανότητες τα γραφόμενά μου να πέσουν μπροστά στην οθόνη σου αν:

• βάλω υπότιτλο στο κείμενο,
• το εμπλουτίσω με links που παραπέμπουν σε παλαιότερα κείμενα και πηγές
• αν βάλω bullets (καλή ώρα)
• αν «μπολντάρω» τις λέξεις
• και «βεβαίως, βεβαίως» αν βάλω έναν click bate τίτλο (αν και το τελευταίο δεν σχετίζεται και τόσο με την συζήτησή μας).

Αν συμμορφώσω εν ολίγοις τον τρόπο γραφής μου με όλα αυτά που απαιτούν οι αλγόριθμοι της Google για να ξεχωρίσω από τον ορυμαγδό αντίστοιχων ειδήσεων που θα έχουν στον τίτλο τους την λέξη ρομπότ. Και φυσικά το παραπάνω αποτελεί ένα απλό παράδειγμα για το πώς, εν καιρώ διαδικτύου – ενσυνείδητα ή ασυνείδητα –  τροποποιώ τις συνήθειες μου, την συμπεριφορά μου και ίσως εντέλει κι εμένα την ίδια. Καθώς τα σκέφτομαι όλα αυτά και έχοντας διαβάσει προ ολίγου τις ανακοινώσεις της Tesla για το νέο ανθρωποειδές ρομπότ που θα μας συστήσει σύντομα, μου γεννάται ένα ενδιαφέρον ερώτημα…  τελικά φτιάχνουμε τα ρομπότ «κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν» του ανθρώπου ή προσαρμόζουμε όλο και περισσότερο τον άνθρωπο για να ομοιάσει στις μηχανές. Ανθρωπομορφοποιούμε δηλαδή τα ρομπότ ή ρομπομορφοποιούμε τον άνθρωπο, και τι προεκτάσεις μπορεί να έχει η όποια από τις δύο συνθήκες ισχύει;

Από την ανθρωπομορφοποίηση στη ρομπομορφοποίηση

Η έμπνευση για τον όρο ρομπομορφοποίηση προήλθε από τον όρο ανθρωπομορφοποίηση, με τον οποίο ο γνωστικός ανθρωπολόγος Pascal Boyer περιέγραφε «την εσκεμμένη προβολή ανθρώπινων χαρακτηριστικών (ανατομίας, ταυτότητας, κοινωνικής οργάνωσης ή συνηθέστερα ψυχολογίας) στο μη ανθρώπινο. Ωστόσο ο Boyer δεν ήταν ο μόνος που ασχολήθηκε με το πώς ο άνθρωπος επηρεάζει τα ανδροειδή ρομπότ ή το αντίστροφο. «We shape our tools and thereafter our tools shape us» υποστήριζε δεκαετίες πριν ο Herbert Marshall McLuhan, ένας άγνωστος Καναδός ακαδημαϊκός μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’60, ο οποίος χάρη στο best-seller βιβλίο του, Understanding Media, μετατράπηκε σε φαινόμενο της ποπ κουλτούρας.

Στην πιο σύγχρονη εκδοχή τους, τους όρους anthropomorphisation & robomorphisation – ανθρωπομορφοποίηση ή ρομπομορφοποίηση σε ελεύθερη μετάφραση – έχει χρησιμοποιήσει ευρύτατα η καθηγήτρια ανθρωπολογίας και ερευνήτρια της Τεχνητής Νοημοσύνης στο Homerton College του Cambridge, Dr. Beth Singler. H Singler ασχολείται κυρίως με το πώς οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται την τεχνητή νοημοσύνη και τα ρομπότ και τι είδους ελπίδες και φόβους νιώθουν γι’ αυτά. Για να το πετύχει αυτό εστιάζει στον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζονται τα ρομπότ και η τεχνητή νοημοσύνη στον Τύπο, στις ειδήσεις, στις ταινίες ή ακόμα και στις συζητήσεις που κάνουν μεταξύ τους οι χρήστες του διαδικτύου. «Η τεχνητή νοημοσύνη είναι ένα ενδιαφέρον θέμα για το ανθρώπινο μυαλό, το οποίο μας δίνει μια εικόνα για το τι εστί άνθρωπος και πρόοδος καθώς και για το πώς πιστεύουμε ότι θα εξελιχθεί το μέλλον. Μέσω των παραπάνω βέβαια ερχόμαστε αντιμέτωποι και με πολλές ηθικές και κοινωνικές προεκτάσεις της τεχνητής νοημοσύνης» μου είχε αναφέρει σε παλαιότερη συνέντευξή της.

Με τον, αδόκιμο μεν αλλά παραστατικό, όρο ρομπομορφοποίηση, η ίδια εννοεί τον μετασχηματισμό, με την μεταφορική έννοια του όρου, που υφίσταται ο άνθρωπος, ή καλύτερα η ανθρώπινη φύση κατά την αλληλεπίδρασή της με την «μηχανή» ή καλύτερα με την Τεχνητή Νοημοσύνη. Ο μετασχηματισμός αυτός μάλιστα, σύμφωνα με την ίδια, συντελείται με δύο τρόπους: είτε με την αλλαγή της αντίληψης του ανθρώπου για τον άνθρωπο, είτε με την προσπάθεια του ανθρώπου να «μιλήσει την γλώσσα» της τεχνητής νοημοσύνης.

Πόσο ρομπότ είμαστε ή πιστεύουμε ότι είμαστε;

Όπως το βλέπει η Singler, «όσο περισσότερο τροφοδοτούμε με ευφυΐα τις μηχανές τόσο περισσότερο αντιμετωπίζουμε τους ανθρώπους ως μηχανές» – άποψη που έχει εκφράσει  σε παλαιότερες ομιλίες και συνεντεύξεις της.

Ενδεικτικό του παραπάνω είναι το πώς αλλάζουμε τις μεταφορές που χρησιμοποιούμε στο λόγο μας – οι οποίες εδώ και χρόνια συμβαδίζουν με τις ανακαλύψεις της κάθε εποχής. Για παράδειγμα στο παρελθόν σχετίζαμε την ύπαρξη του ανθρώπου με τον κόσμο, το ωροσκόπιο ή και το εργοστάσιο (σ.σ.  για παράδειγμα ο χαρακτηρισμός των ανθρώπων ως «γρανάζι της μηχανής»). Πλέον σχετίζουμε τον άνθρωπο με την τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιώντας συχνά την έκφραση «οι άνθρωποι είναι καλωδιωμένοι». Αντίστοιχα παραδείγματα προσφέρει και η σημειολογία των εικόνων, στις οποίες όλο και συχνότερα οι νευρώνες του ανθρώπινου εγκεφάλου αναπαριστώνται με νευρωνικά δίκτυα για να συμβολίσουν τις προηγμένες λειτουργίες της τεχνητής νοημοσύνης.

Κάπως έτσι, ο άνθρωπος εξισώνεται υποσυνείδητα με την μηχανή και στη συνέχεια αντιμετωπίζεται ως τέτοιος.  Η αντιμετώπιση των ανθρώπων με αναλογικό με τις μηχανές τρόπο έχει αποτυπωθεί για παράδειγμα στον εργασιακό τομέα. Πολλές είναι οι εταιρείες που έχουν συρρικνώσει τα διαθέσιμα τετραγωνικά ανά εργαζόμενο (σκεφτείτε call center – προ πανδημίας τουλάχιστον), ή τους εργαζόμενους της Amazon για παράδειγμα οι οποίοι πολλές φορές έχουν διαδηλώσει κρατώντας πανό που γράφουν «We are not robots» (δεν είμαστε ρομπότ) για να υπογραμμίσουν τις μηχανικές επιδόσεις που απαιτεί ο αμερικανικός κολοσσός από αυτούς.

Αυτή η αντιμετώπιση ενισχύεται κι από τις αλλαγές στην συμπεριφορά ή στις συνήθειες του ανθρώπου – αλλαγές που γίνονται για να ταιριάξει καλύτερα στο «τεχνολογικό σύμπαν». Οι περισσότεροι από εμάς έχουμε επιλέξει συγκεκριμένες λέξεις ή ικανότητες για να προβάλουμε στο βιογραφικό μας, με στόχο να ανιχνευτούμε ευκολότερα από τους αλγόριθμους που έχουν αναλάβει χρέη γραφείου ευρέσεως εργασίας. Επίδοξοι youtubers και πετυχημένοι influences αντίστοιχα ακολουθούν τα βήματα που τους υποδεικνύουν οι αλγόριθμοι των δημοφιλών πλατφορμών για να τους πείσουν να κατατάξουν ψηλότερα τα βίντεό τους. Προσπαθούμε δηλαδή να μιλήσουμε «στην γλώσσα των μηχανών”.

Και κάπως έτσι καταλήγουμε στο να κυριαρχούν τα δικαιώματα των μηχανών στα ανθρώπινα δικαιώματα, «στο να απαιτούμε δηλαδή από τους ανθρώπους να κάνουν αυτό που η μηχανή μπορεί να κάνει» όπως εξηγεί η Singler. Προς επίρρωση του παραπάνω η ανθρωπολόγος χρησιμοποιεί ένα παράδειγμα εμπνευσμένο από τον αυτοματοποιημένο έλεγχο εισόδου σε αεροδρόμια, τράπεζες κ.ά. «Συνηθίζω να φοράω γυαλιά αντί για φακούς επαφής, ωστόσο κάθε φορά που πρέπει να περάσω από ένα αυτόματο μηχάνημα είμαι αναγκασμένη να τα βγάλω για να με αναγνωρίσει. Φυσικά δεν θα χρειαζόταν να κάνω κάτι αντίστοιχο αν στη θέση του μηχανήματος υπήρχε άνθρωπος αφού τα ανθρώπινα όντα έχουν διευρυμένη αντίληψη της προσαρμοστικότητας των προσώπων. Και το θέμα δεν είναι γιατί να βγάλω τα γυαλιά μου, αλλά ότι η συμπεριφορά μου αναπροσαρμόζεται για να βολεύει καλύτερα τη μηχανή».

“Χαράλαμπος Τσέκερης: Αντιμετωπίζουμε τον άνθρωπο ως απόλυτα ορθολογικό όν την ώρα που η ανθρώπινη φύση είναι μη αναγώγιμη, ο άνθρωπος είναι μια μη υπολογίσιμη μηχανή”

Την «ρομπομορφοποίηση» ως συστατικό της δεύτερης επανάστασης της Τεχνητής Νοημοσύνης, στην οποία και βρισκόμαστε σήμερα, σκιαγραφεί και ο κ. Χαράλαμπος Τσέκερης, Ερευνητής στο Ινστιτούτο Κοινωνικών Ερευνών του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών και Αντιπρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής Ηθικής και Βιοηθικής της χώρας μας, μιλώντας στο 2045.gr.

«Έχουμε περάσει από την πρώτη επανάσταση της τεχνητής νοημοσύνης των προηγούμενων δεκαετιών – όπου αντιμετωπίζαμε τις μηχανές ως μια όχι και τόσο έξυπνη παρέα του ανθρώπου ή ως καταστροφικές (βλέπε παραδείγματα από τον παγκόσμιο κινηματογράφο) στην δεύτερη επανάσταση της τεχνητής νοημοσύνης, η οποία εμπεριέχει τόσο την έννοια της ανθρωπομορφοποίησης όσο και της ρομπομορφοποίησης. Πλέον οι έξυπνες μηχανές μπορούν να κρατούν παρέα στον άνθρωπο, κάτι που βλέπουμε συχνά σε προηγμένες χώρες όπως η Ιαπωνία, έξυπνα ρομπότ βοηθούν τους νηπιαγωγούς ή εξυπηρετούν επισκέπτες σε ξενοδοχεία. Άρα η ανθρωπομορφοποίηση των ρομπότ η οποία υπήρχε ως φαντασία στην πρώτη φάση της ΤΝ είναι πλέον πραγματικότητα σε μεγάλο βαθμό».

«Την ίδια στιγμή βέβαια, πράγματι απομακρυνόμαστε από την απεικόνιση του ανθρώπου ως “γρανάζι“ μιας εργοστασιακής μηχανής και τον βλέπουμε ως τμήμα ενός αλγόριθμου, αλλάζει δηλαδή η αντίληψη του ανθρώπου για τον άνθρωπο, όπως αναφέρει και η Singler» εξηγεί ο κ. Τσέκερης.

«Επί της ουσίας δηλαδή, αντιμετωπίζουμε τον άνθρωπο ως ένα απόλυτα ορθολογικό ον ενώ γνωρίζουμε ότι η ανθρώπινη φύση είναι μη αναγώγιμη. Ο άνθρωπος δηλαδή είναι μια μη υπολογίσιμη μηχανή, ένα μη ανιχνεύσιμο ζώο που έχει ως θεμελιώδη βάση του την αγάπη, την φιλία, την συναίσθηση, τη συμπόνια. Είναι ένα ον που δεν εκτελεί εντολές με πιθανοκρατικούς όρους. Δεν αποφασίζει ορθολογικά, αλλά με βάση το συναίσθημα, την διαίσθηση, με βάση πολύπλοκα νοητικά μοντέλα. Σκέφτεται και αποφασίζει με βάση την κρυφή και σιωπηλή γνώση και με βάση την κοινωνικότητά του. Κι αυτά δεν είναι ρητορικά συμπεράσματα, αλλά επιστημονικά, στα οποία έχουν καταλήξει πλήθος επιστημονικών ερευνών για την συμπεριφορική ψυχολογία, την συμπεριφορική οικονομική επιστήμη κ.ά, καταξιωμένων επιστημόνων όπως ο κ. Νικόλας Χρηστάκης στο Υale University».

Η απεικόνιση αυτή του ανθρώπου, τού στερεί μέρος της πολυπλοκότητάς του, ενεργοποιεί αλυσιδωτές αντιδράσεις στην ψυχοσύνθεση του και διαφοροποιεί την συμπεριφορά του, σύμφωνα με τον κ. Τσέκερη. Δηλαδή τον ρομπομορφοποιεί.

Χάνει έδαφος η φαντασία και η αυτενέργεια

Για παράδειγμα διάφορες έρευνες έχουν επιστήσει την προσοχή στο πώς οι αλγόριθμοι τεχνητής νοημοσύνης επηρεάζουν τις γνωστικές λειτουργίες του ανθρώπου ή στο πώς υποβαθμίζουν ή υπονομεύουν την φαντασία του και την ορθολογική του κρίση, όπως επισημαίνει ο κ Τσέκερης. «Είτε μιλάμε για το Νetflix, είτε για την Amazon είτε για οποιαδήποτε άλλη εφαρμογή ξέρουμε ότι μας προτείνει αυτό που “θέλουμε να δούμε“, τι “θέλουμε να διαβάσουμε“, τι “θέλουμε να αγοράσουμε“. To FB μας συστήνει ανθρώπους τους οποίους θα θέλαμε να κάνουμε φίλους. Και οι περισσότεροι από εμάς εμπιστευόμαστε τις παραπάνω προτάσεις, υποβαθμίζοντας με τον τρόπο αυτό την γνωστική μας αυτενέργεια».

Αλλαγή παραδείγματος και έλλειψη εμπιστοσύνης

Έμμεση συνέπεια του παραπάνω είναι ότι επηρεάζεται και η ανθρώπινη εμπιστοσύνη. «Για παράδειγμα η Rachel Botsman στο βιβλίο της “Who can you trust“ μας προειδοποιεί για την ριζική αλλαγή παραδείγματος εμπιστοσύνης. Όπως εξηγεί, η τεχνολογία ενεργοποιεί μια εκ βάθρων αλλαγή στο πεδίο της εμπιστοσύνης που είναι το πιο εύθραυστο και πολύτιμο αγαθό της κοινωνίας. Με δεδομένο ότι οι πλατφόρμες βασίζονται σε δικές μας προτιμήσεις, μάς ψυχογραφούν, αντιγράφουν τις συνήθειες μας και μάς κάνουν να τις εμπιστευόμαστε, χωρίς καν να το σκεφτόμαστε. Φτάνουμε δηλαδή σε ένα σημείο να εμπιστευόμαστε κάτι που στην πραγματικότητα δεν έχει πρόσωπο, την ίδια στιγμή που δυσπιστούμε για όλα τα άλλα που έχουν, τους θεσμούς, το πολιτικό σύστημα, την δικαιοσύνη, τα Μέσα Ενημέρωσης, και μάλιστα σε πολύ μεγάλο βαθμό» επισημαίνει ο κ Τσέκερης.

«Αναλογιστείτε πόσοι από εσάς έχετε μείνει στις διακοπές σας σε Airbnb, πόσοι από εσάς χρησιμοποιείτε bitcoin, πόσοι από εσάς έχετε βγει με κάποιον που γνωρίσατε στο Tinder. Οι θετικές απαντήσεις στις παραπάνω ερωτήσεις υποδεικνύουν πως η τεχνολογία και οι αλγόριθμοι Τεχνητής Νοημοσύνης μας οδηγούν στο να εμπιστευόμαστε άγνωστους σε εμάς ανθρώπους. Την ίδια στιγμή μάλιστα που η εμπιστοσύνη σε θεσμούς και ιδέες έχει γκρεμιστεί, ειδικά μετά την χρηματοπιστωτική κρίση του 2007 και την κατάρρευσης της Lehman Brothers» αναφέρει εν ολίγοις η Bootsman στο βιβλίο της στο οποίο αναλύει το πώς και το γιατί «η τεχνολογία που μας έφερε κοντά μπορεί να καταφέρει να μας χωρίσει για πάντα».

Η ψευδοκοινωνικότητα που φέρνει η «οικονομία της προσοχής»

Την έννοια του διαζυγίου του ανθρώπου με τον άνθρωπο, εμπεριέχει και μια ακόμα συμπεριφορική αλλαγή που φέρνει η ρομπομορφοποίηση, η οποία εδράζεται στον κατασκοπευτικό καπιταλισμό, όπως τον είχε χαρακτηρίσει η Soschana Zuboff στο βιβλίο της «The Age of Surveillance Capitalism», όπως προσθέτει ο κ. Τσέκερης.

«Οι αλγόριθμοι ΤΝ επιτυγχάνουν να αναπροσαρμόσουν την ανθρώπινη συμπεριφορά μέσα από την οικονομία της προσοχής, μέσα από την αλγοριθμική διαμόρφωση του περιεχομένου και εντέλει μέσα από την ψυχογραφική χειραγώγηση» τονίζει.

«Στις μέρες μας δεν υπάρχει διάκριση μεταξύ ψηφιακού και πραγματικού εαυτού. Ο τρόπος που συμπεριφερόμαστε εντός των κοινωνικών δικτύων συνυφαίνεται με την εξω – διαδικτυακή μας ζωή, στην οποία και υιοθετούμε, όλο και περισσότερο, την αισθητική και την ηθική που μας υπαγορεύουν οι εκάστοτε πλατφόρμες. Το Ιnstagram για παράδειγμα, το οποίο ακολουθείται πάρα πολύ από την νέα γενιά, έχει δικούς του κώδικες αισθητικής και δικούς του κώδικες επικοινωνίας. Κώδικες που δεν έχουν να κάνουν με δημοκρατικές ή κοινωνικές ανάγκες, δεν απηχούν συλλογικά αιτήματα, ούτε την φιλία ή την ηθική με την αριστοτελική έννοια. Αντιθέτως, υπακούουν σε έναν τεχνολογικό σχεδιασμό και σε επιχειρηματικά μοντέλα που στόχο έχουν την εμπλοκή, τον εθισμό και το κέρδος. Με τον τρόπο αυτό διαμορφώνονται συνθήκες ρηχούς κοινωνικότητας ή ψευδοκοινωνικότητας, που αλλοιώνουν την ανθρώπινη ταυτότητα. Δημιουργείται δηλαδή κι ένας υπαρξιακός κίνδυνος για την ανθρωπότητα, η οποία τόσες χιλιάδες χρόνια χτίστηκε κι εξελίχθηκε πάνω στην συνεργασία, το διάλογο, την πολυδεκτικότητα και την συμπεριληπτικότητα, παρά τις όποιες εγγενείς παθογένειες κι αν παρουσιάστηκαν.

Αποκτάμε ενσυναίσθηση για την… «μηχανή»

Η ρομπομορφοποίηση που συντελείται ενδεικτικά με κάποιους από τους παραπάνω τρόπους ευθύνεται και για ένα ακόμα συμπεριφορικό μοντέλο που χρήζει ιδιαίτερης αναφοράς: την ενσυναίσθηση των ανθρώπων απέναντι στις μηχανές.

To φαινόμενο παρατηρήθηκε έντονα όταν κυκλοφόρησαν τα βίντεο της Boston Dynamics με πλάνα από ρομπότ που τα έσπρωχναν με ένα ραβδί ή τα κλωτσούσαν για να δοκιμάσουν την κινητικές του ικανότητες. Τα πλάνα πήραν και συνέθεσαν άλλοι χρήστες σε ένα νέο βίντεο με τίτλο «Every Time Boston Dynamics has abused a robot» (κάθε φορά που η Boston Dynamics κακοποίησε ένα ρομπότ).

Η επιλογή του ρήματος «κακοποίησε» είναι ενδεικτική αφενός της αντίληψης ότι τα ρομπότ δεν προσομοιώνουν συναισθήματα αλλά βιώνουν συναισθήματα κι αφετέρου της ενσυναίσθησης που έχουν αναπτύξει οι άνθρωποι απέναντι στα ρομπότ.

Ακόμα πιο ενδεικτικά ως προς το σκέλος της ενσυναίσθησης ήταν βέβαια τα σχόλια των χρηστών κάτω από το συγκεκριμένο βίντεο στο Youtube.

• «Πολλοί άνθρωποι το μπερδεύουν αυτό με δοκιμασία ισορροπίας. Απλώς δίνουν στα ρομπότ μια γεύση του τι σημαίνει να ζεις στη Γη. Για να τα προετοιμάσουν».
• «Ξέρω ότι είναι απλά μηχανές, αλλά κατά κάποιο τρόπο εξακολουθεί να μοιάζει σκληρό».
• «Το βίντεο με κάνει να νιώθω άσχημα για τα ρομπότ. Κάτι στην κίνησή τους μοιάζει τόσο ζωντανό και βλέποντας ανθρώπους να τα κλωτσάνε, νιώθω κάπως άβολα…».
• «Νιώθω λύπη για τα ρομπότ, αυτήν την εμπάθεια που αισθανόμαστε απέναντι σε έμψυχα όντα. Περίεργο».

«Αν και αυτά τα βίντεο δεν είχαν ως στόχο να προκαλέσουν ενσυναισθητικές αντιδράσεις από εμάς, το γεγονός ότι το έκαναν μαρτυρά ότι πρέπει να είμαστε προσεκτικοί» επισημαίνει η Singler.

«Οι παραπάνω συμπεριφορές εξηγούνται από την ψυχολογική τάση του ανθρώπου να κατανοεί και να μεροληπτεί ως προς αυτό με το οποίο νιώθει οικειότητα. Στον άνθρωπο αρέσουν τα όντα με τα οποία συμβιώνει, κι αυτή τη στιγμή συμβιώνει και με μη ανθρώπινα όντα. Η ενσυναίσθηση μπαίνει για πρώτη φορά στη συζήτηση κι όχι αποκλειστικά με την έννοια του να έχουν οι μηχανές ενσυναίσθηση απέναντι στον άνθρωπο αλλά και το αντίστροφο. Ακόμα κι αν αυτό ακούγεται παράξενο, η εξέλιξη των ρομπότ προϋποθέτει την συμβίωση και η συμβίωση από πλευράς της προϋποθέτει σεβασμό, κουλτούρα κατανόησης για τον άλλον, αναγνώριση της υπόστασης του, πράγματα που θα πρέπει να αρχίσουμε να καλλιεργούμε, παρότι μιλάμε για τεχνολογικά συστήματα χωρίς συνείδηση ή προσωπικότητα. Πόσο μάλλον όταν η συμβίωση αυτή οδεύει στο να γίνει ακόμα πιο αισθητή σε περιβάλλοντα Metaverse», επισημαίνει ο κ. Τσέκερης.

Ο ψηφιακός ανθρωπισμός, μια κάποια λύση

Οι συνέπειες της ρομπομορφοποίησης μπορεί να είναι πολλαπλές, αφού εξισώνοντας τον άνθρωπο με το ρομπότ του αφαιρούμε εν μέρει αξία. Για να αποφευχθούν δε, σύμφωνα με τον κ. Τσέκερη «χρειαζόμαστε μια ολιστική θεώρηση του ανθρώπου και της σχέσης του με την τεχνολογία, η οποία θα πρέπει να χτιστεί σε μια νέα βάση ώστε να μας προετοιμάζει για ένα κόσμο που δεν θα μοιάζει καθόλου με αυτόν στον οποίο κοινωνικοποιηθηκαν οι προηγούμενες γενιές. Μια εξ’ αρχής δεοντολογική προσέγγιση της Τεχνητής Νοημοσύνης, η οποία θα εξασφαλίζει ως ελάχιστη βάση για την εξέλιξή της τον πλουραλισμό, την ανεκτικότητα, την συλλογικότητα, την ανθρωποκεντρική προσέγγιση κι όλες τις αξίες που συνοδεύουν την ανθρώπινη εξέλιξη μέσα στα χρόνια».

Και μιας και όλες οι εκτιμήσεις συγκλίνουν στο ότι η «επανάσταση των ρομπότ» θα παραμείνει στη σφαίρα των κινηματογραφικών παραγωγών, «η άμεση επανάσταση στην οποία θα πρέπει να επενδύσουμε είναι αυτή της εκπαίδευσης και του ψηφιακού ανθρωπισμού». Για να γίνει βέβαια αυτό, θα πρέπει να κάνουμε δύο βήματα πίσω από την ψηφιακή μας ρουτίνα και να αναρωτηθούμε τι ή ποιον εμπιστευόμαστε και γιατί;

The post Ρομπομορφοποίηση: Πόσο ρομπότ είμαστε ή πιστεύουμε ότι είμαστε; appeared first on 2045.gr.