Η σύλληψη του ιδρυτή του Telegram  Pavel Durov στη Γαλλία στις 24 Αυγούστου προκάλεσε (και εξακολουθεί να προκαλεί) αίσθηση. Οι κατηγορίες που αντιμετωπίζει ο Durov είναι αρκετά βαριές. Συνέργεια στη διανομή υλικού παιδικής πορνογραφίας, παροχή συνδρομής σε εγκληματιaκές οργανώσεις, άρνηση παροχής πληροφοριών στις διωκτικές αρχές. Αν κριθεί ένοχος μπορεί να βρεθεί για πολλά χρόνια στις γαλλικές φυλακές. Σχεδόν ταυτόχρονα η Βραζιλία έκλεισε στους πολίτες της την πρόσβαση στο X λόγω μη συμμόρφωσης της εταιρείας με την υποχρέωση ορισμού νομικού εκπροσώπου στη νοτιομερικανική χώρα. Η σύλληψη του Durov και το «μπλόκο» στο Χ προκάλεσαν ποικίλα σχόλια σχετικά με την προστασία της ελευθερίας του λόγου, τα όριά της, τις νομικές υποχρεώσεις των μεγάλων online υπηρεσιών, το γεωπολιτικό περιβάλλον και το μέλλον του διαδικτύου.  

Μια από τις απόψεις που εκφράστηκε με ποικίλους τρόπους είναι ότι πλατφόρμες όπως το Telegram, όπου ο έλεγχος του περιεχομένου είναι ιδιαίτερα περιορισμένος, οι χρήστες μπορούν να εκφραστούν ελεύθερα και ότι αυτή η ελευθερία είναι σημαντικότερη από την κρατική εξουσία που ερευνά εγκληματικές δραστηριότητες ορισμένων χρηστών. Το είδαμε γραμμένο στην Washington Post, πολύ πιο έντονα στο Cato Institute και επίσης με μια έντονα κριτική διάθεση στο Politico.  Ο ιδιοκτήτης του Χ Elon Musk δεν εξέπληξε με τη δημόσια δήλωση στήριξής του στον Durov, αλλά μία κάποια έκπληξη προκλήθηκε μετά την ανάλογη δήλωση του Edward Snowden, δεδομένου ότι ο πρώην εργολάβος των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών διαμένει στη Ρωσία, η οποία διατηρεί μία μάλλον ταραχώδη σχέση με τον δημιουργό του Telegram.

Στον αντίποδα, διαβάζουμε στον Guardian ότι ο Durov είναι ο πρώτος διευθύνων σύμβουλος τεχνολογικής εταιρείας που καλείται να αναλάβει τις ευθύνες των πράξεών του, ενώ άλλοι αμφισβητούν το κατά πόσο η σύλληψη του Durov σχετίζεται με την ελευθερία του λόγου. Υπάρχει επίσης η άποψη ότι η Γαλλία το παράκανε, ενώ η Le Monde υποστηρίζει ότι η σύλληψη του επικεφαλής του Telegram συνιστά υπεράσπιση του κράτους δικαίου και όχι περιορισμό στην ελευθερία της έκφρασης.

Ουσιαστικά η συζήτηση επιστρέφει σε ένα παλιό θέμα – ποια ευθύνη έχουν οι πλατφόρμες για το περιεχόμενο που αναρτούν σε αυτές οι χρήστες τους;

Ο λύκος που «έφτιαξε» το Internet

Το όνομα Jordan Belfort  μπορεί να μη θυμίζει πολλά πράγματα. Μεσουράνησε ως χρηματιστής στη δεκαετία του 1990 με τη χρηματιστηριακή εταιρεία Stratton Oakmont  που ο ίδιος είχε ιδρύσει. Όπως αποδείχθηκε αργότερα εξαπάτησε πελάτες του, ενώ ενεπλάκη σε πράξεις χειραγώγησης της αγοράς. Έκανε το χρέος του στην κοινωνία μένοντας 22 μήνες στη φυλακή και αργότερα έγραψε ένα βιβλίο για τη ζωή του στο οποίο έδωσε τον τίτλο “Ο Λύκος της Wall Street”. Το βιβλίο έγινε ταινία με τον Leonardo diCaprio στον κεντρικό ρόλο, αλλά δεν είναι το βιβλίο ή η ταινία το θέμα μας. Το 1995 σε ένα από τα φόρουμ της διαδικτυακής εταιρείας Prodigy (σ.σ. στη δεκαετία του ’90 οι εταιρείες πρόσβασης στο διαδίκτυο λειτουργούσαν διάφορες υπηρεσίες όπως online φόρουμ μέσω των οποίων οι χρήστες επικοινωνούσαν με ανταλλαγή μηνυμάτων) δημοσιεύθηκαν μηνύματα που ανέφεραν ότι η εταιρεία του Belfort ήταν μια «σέχτα χρηματιστών που ή λένε ψέματα για να βγάλουν το προς το ζειν ή απολύονται».

Η Stratton Oakmont μήνυσε την Prodigy με την κατηγορία της συκοφαντίας και η υπόθεση έφτασε στο Ανώτατο Δικαστήριο της Νέας Υόρκης, που έκρινε ότι η Prodigy είχε ευθύνη για τα σχόλια που είχε δημοσιεύσει ο συνδρομητής της. Η απόφαση προκάλεσε ανατριχίλα στις εταιρείες του νέου, τότε, διαδικτύου. Στα μέσα της δεκαετίας του ’90 δεν υπήρχαν social media, η Microsoft μόλις είχε «ανακαλύψει» το διαδίκτυο, Google και Amazon δεν υπήρχαν και ο συνολικός αριθμός των χρηστών παγκοσμίως ήταν μόλις 40 εκατ. άνθρωποι, εκ των οποίων 25 εκατ. ήταν στις ΗΠΑ. Οι πιέσεις προς τους νομοθέτες απέδωσαν καρπούς, αν και γλυκόπικρους. Έναν χρόνο μετά, η διαδικτυακή κοινότητα ξεσηκώθηκε μεν για ορισμένες διατάξεις του Νόμου για την Ευπρέπεια στις Επικοινωνίες αλλά είδε με ικανοποίηση τη διακομματική υπερψήφιση του Άρθρου 230 που υψώνει τείχος νομικής προστασίας των εταιρειών για ενέργειες των πελατών τους.

Το Άρθρο 230 έχει περιγραφεί ως οι «26 λέξεις που δημιούργησαν το Internet» για την πρώτη του παράγραφο:

“No provider or user of an interactive computer service shall be treated as the publisher or speaker of any information provided by another information content provider.”

Σε ελεύθερη μετάφραση:

Ο πάροχος ή χρήστης μιας online υπηρεσίας δεν θα αντιμετωπίζεται ως εκδότης ή εκπρόσωπος για κάθε πληροφορία που παρέχεται από άλλον πάροχο πληροφορίας.

Υπάρχει άλλη μία παράγραφος στο ίδιο άρθρο που προβλέπει ότι οι εταιρείες λαμβάνουν μέτρα για την προστασία των παιδιών, ωστόσο η πρώτη παράγραφος έχει κλέψει τη δόξα, καθώς θεωρείται ως το θεμέλιο για την ανάπτυξη των υπηρεσιών που γνωρίζουμε σήμερα. Με μια διάθεση υπερβολής, ο Λύκος της Wall Street «έφτιαξε» το Internet κατ’ αναλογία του τρόπου με τον οποίο κάποιοι (κανονικοί) λύκοι έφτιαξαν ένα ποτάμι.

Σε έναν κόσμο χωρίς το Άρθρο 230, εταιρείες όπως η Alphabet, η Meta ή η Amazon θα ήταν νομικά υπόλογες για κάθε ανάρτηση, κάθε σχόλιο, κάθε κριτική που ανεβαίνει σε μια σελίδα προϊόντος ή υπηρεσίας. Σε έναν κόσμο όπου οι εταιρείες τεχνολογίας θα είχαν περισσότερους νομικούς από μηχανικούς αυτό θα ήταν μάλλον αντιπαραγωγικό.

Φωνές που ζητούν αλλαγή, φωνές που δεν ζητούν αλλαγή

Η γιγάντωση του online κόσμου την τελευταία 20ετία προκαλεί όμως ανάγκες για επανεξέταση του νομικού πλαισίου, αφού στο μεταξύ προέκυψαν ενδιαφέροντα ερωτήματα.

Για παράδειγμα, ποιες είναι οι νομικές υποχρεώσεις του Facebook ή του Twitter στην υπόθεση της Cambridge Analytica το 2016 ή των ταραχών στο Καπιτώλιο στις 6 Ιανουαρίου 2021 αντίστοιχα; Υπάρχει ελευθερία του λόγου εδώ; Για τους Αμερικανούς τα πράγματα είναι σαφή, με την ελευθερία της έκφρασης να προστατεύεται από την Πρώτη Τροπολογία του Συντάγματος. Οργανώσεις με κοινωνικά φιλελεύθερο προσανατολισμό, υπερασπίζονται με θέρμη το Άρθρο 230. Χωρίς το Άρθρο 230 τα websites και οι υπηρεσίες πρόσβασης στο διαδίκτυο θα ήταν ακριβότερες, θα λειτουργούσαν λιγότερο αποτελεσματικά και θα είχαν κίνητρα να λογοκρίνουν περιεχόμενο, υποστηρίζει η Electronic Frontier Foundation.

Στον αντίποδα, το Harvard Business Review μιλάει για ανάγκη αναθεώρησης, επισημαίνοντας ότι σε μία (τουλάχιστον) περίπτωση η Δικαιοσύνη έθεσε όρια. Ήταν το Ανώτατο Δικαστήριο του Τέξας που έκρινε ότι το Facebook δεν προστατεύεται από τις προστατευτικές διατάξεις του άρθρου όταν υπάρχουν στην πλατφόρμα του απόπειρες εμπορίας ανθρώπων και ότι το διαδίκτυο δεν μπορεί να λειτουργεί ως μια άνομη περιοχή που δεν ανήκει σε κανέναν. «Το να καθιστάς τις διαδικτυακές πλατφόρμες υπεύθυνες για τα λόγια ή τις πράξεις των χρηστών τους είναι ένα πράγμα (…)  Το να τις καθιστάς υπεύθυνες για τις παραλείψεις τους είναι εντελώς διαφορετικό πράγμα. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για την εμπορία ανθρώπων», έγραψε το δικαστήριο στο σκεπτικό του.

Φυσικά, η αμερικανική νομοθεσία δεν είναι η μόνη που ορίζει τι μπορεί και τι δεν μπορεί να γίνει στο διαδίκτυο. Υπάρχει το ευρωπαϊκό πλαίσιο όπως ορίζεται από τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων, την Πράξη για τις Ψηφιακές Αγορές, την Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες και -λίγο πιο πρόσφατα- την Πράξη για την Τεχνητή Νοημοσύνη. Υπάρχει το διεθνές πλαίσιο όπως η Σύμβαση της Βουδαπέστης για το έγκλημα στον κυβερνοχώρο, όμως κανένα από τα κείμενα αυτά δεν έχει παίξει (έως σήμερα) τον ρόλο του Άρθρου 230.

Μία αλλαγή του άρθρου που θα καθιστά τις εταιρείες υπόλογες για παραλείψεις τους είναι πιθανό να οδηγήσει σε τεκτονικές αλλαγές. Οι υπέρμαχοι της αναθεώρησης σημειώνουν ότι με βάση την αμερικανική νομοθεσία, ο μπάρμαν ενδέχεται να είναι νομικά υπεύθυνος αν ένας μεθυσμένος πελάτης του προκαλέσει τροχαίο ατύχημα. Κατ’ αναλογία, το εκάστοτε κοινωνικό δίκτυο μπορεί, τελικά, να είναι νομικά υπεύθυνο όταν επιτρέπει να διακινούνται θεωρίες συνωμοσίας για ένα εκλογικό αποτέλεσμα ή δεν κάνει ό,τι είναι δυνατό για να παρεμποδίσει την ανάρτηση υλικού παιδικής πορνογραφίας στις σελίδες του.

Και το Telegram; Ελευθερία του λόγου δεν σημαίνει να φωνάζεις για πλάκα «φωτιά!» μέσα σε ένα θέατρο γεμάτο κόσμο και μάλλον όλοι συμφωνούμε ότι δεν μπορείς να επικαλεστείς την ελευθερία της έκφρασης όταν χρησιμοποιείς τα κοινωνικά δίκτυα για πράξεις όπως το trafficking.

Οι αντίθετες απόψεις υποστηρίζουν ότι μία αναθεώρηση του Άρθρου 230 θα περιορίσει τον ανταγωνισμό και θα λειτουργήσει υπέρ των μεγάλων εταιρειών τεχνολογίας που έχουν τους πόρους για να αντεπεξέλθουν σε κάθε νομική απαίτηση. Αν ισχύει αυτή η θεώρηση, τότε κάθε προσπάθεια ρύθμισης του σημερινού online περιβάλλοντος είναι καταδικασμένη σε αποτυχία και η μόνη ίσως λύση που υπάρχει είναι η ενεργοποίηση ενός άλλου κεφαλαίου της αμερικανικής νομοθεσίας – της αντιμονοπωλιακής.

Η σύλληψη του Durov και η απαγόρευση λειτουργίας του Χ στη Βραζιλία δείχνουν (για άλλη μια φορά) ότι η εποχή του ενιαίου διαδικτύου βρίσκεται πίσω μας.  Άλλωστε οι διαφορετικές ερμηνείες στο τι είναι ελευθερία έκφρασης και στο τι μπορεί να βλέπει ένας πολίτης έχουν ήδη οδηγήσει σε διαφοροποιήσεις τις οποίες έχουμε συνηθίσει – άλλο Internet βλέπει ο πολίτης της Κίνας και άλλο εμείς. Σίγουρα όμως η εξέλιξη του Άρθρου 230 μπορεί να επηρεάσει τις online συνήθειες και συμπεριφορές μας σε μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι νομίζουμε και για αυτό κάθε αλλαγή στις συγκεκριμένες 26 λέξεις έχουν σημασία…

The post Η ελευθερία της έκφρασης, το Άρθρο 230 και εμείς appeared first on 2045.gr.

Αφορμή γι αυτό το κείμενο στάθηκε ένα άλλο, πιο νομικό, για την ανάγκη να αποκτήσουμε ένα δικαίωμα στην εξατομίκευση της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI individualization) – πιο πολλά γι αυτό το θέμα σύντομα, όμως εδώ σχολιάζω κάτι διαφορετικό: μια τάση που ίσως για πάρα πολύ καιρό έχει μείνει ασχολίαστη, σε βαθμό που οι επόμενες γενιές θα την παίρνουν ως δεδομένο. Πρόκειται για την παροχή των πάντων, ακόμα και των πιο «υλικών» αγαθών, ως υπηρεσία. Με άλλα λόγια, για την «από-προϊοντοποίηση» των πάντων γύρω μας, κάτι που έκανε εφικτό η ψηφιακή τεχνολογία.

Η περίπτωση είναι απλή, αν κανείς (κάπως μεγαλύτερης ηλικίας…) την σκεφτεί έστω και για ένα λεπτό. Πριν λίγα χρόνια η μουσική μας «καθόταν» στο σαλόνι ή στο υπνοδωμάτιό μας, με την έννοια ότι η συλλογή μας από βινύλια ή CD ήταν αγορασμένη ως προϊόν, δική μας να την κάνουμε ό,τι θέλουμε για όσο χρόνο θέλουμε. Το ίδιο και οι ταινίες μας: είτε αγορασμένες (σε βιντεοκασέτα ή σε DVD) είτε νοικιασμένες για λίγες μέρες, σε κάθε περίπτωση πάντως σαν απτό, υλικό προϊόν. Ομοίως και με τα βιβλία μας: τα αγοράζαμε από το βιβλιοπωλείο σε χαρτί, δικά μας να τα διαβάσουμε, δανείσουμε ή σημειώσουμε πάνω τους όσο θέλουμε.

Τίποτα από αυτά δεν ισχύει σήμερα. Η μουσική μας και οι ταινίες μας δεν μας ανήκουν πια σαν προϊόντα, παρά μόνο πληρώνουμε συνδρομή πρόσβασης σε υπηρεσία διάθεσής τους online. Το ίδιο και με τα βιβλία: τα «αγοράζουμε» σε ψηφιακή μορφή από online βιβλιοπωλεία όμως είναι πολύ περιορισμένες οι χρήσεις σε αυτά που μας επιτρέπονται, και πολύ σπάνια μας ανήκουν πραγματικά για πάντα.

Με άλλα λόγια, το (πολιτιστικό) προϊόν έγινε πλέον (ψηφιακή) υπηρεσία.

Το software ως υπηρεσία

Αυτή είναι μια τάση που ξεκίνησε από το software. Όπως θυμούνται οι παλιότεροι, στην αρχή το software έφτανε σε εμάς σε κουτιά (αρχικά με δισκέτες, μετά με άλλα ψηφιακά μέσα) που «κάθονταν» σε καταστήματα. Κάθε (νόμιμος) χρήστης έμπαινε στο κατάστημα, τα κατέβαζε από το ράφι, τα πήγαινε στον χώρο του του και τα εγκαθιστούσε στον υπολογιστή του, δικά του για πάντα (έστω, για όσο καιρό ήταν συμβατά με το λειτουργικό σύστημα, το hardware κοκ.). Αυτό όμως άλλαξε, με ξαφνικό και βίαιο τρόπο, με το ίντερνετ: μόλις κάθε υπολογιστής μας συνδέθηκε online οι εταιρείες πληροφορικής βρήκαν έναν καταπληκτικό νέο τρόπο να αυξήσουν τα έσοδά τους, να βελτιστοποιήσουν τους φόρους τους και να εξασφαλίσουν την συνεχιζόμενη ύπαρξή τους για πάντα: το λογισμικό-ως-υπηρεσία / software-as-a-service (SaaS).

To SaaS είναι το καταπληκτικότερο business model όλων των εποχών για τη βιομηχανία πληροφορικής και ταυτόχρονα ένα ανεπανόρθωτο πλήγμα τόσο για τον χρήστη όσο και για τις κυβερνήσεις/κράτη. Με μια απλή κίνηση οι εταιρείες πληροφορικής αφαίρεσαν από τον χρήστη έλεγχο τόσο του λογισμικού του (που πλέον ελέγχεται online, από τις ίδιες) όσο και του υπολογιστή του (που παραμένει μόνιμα συνδεδεμένος με αυτές) αλλά και των χρημάτων του, αφού εκεί που κάποτε πλήρωνε ένα ποσό για απεριόριστη χρήση τώρα πληρώνει συνδρομή με τον μήνα.

Ταυτόχρονα το SaaS αφαίρεσε από τις κυβερνήσεις των κρατών φορολογικά έσοδα εκατομμυρίων: αφού το software έγινε υπηρεσία, μπορεί να παρέχεται (θεωρητικά!) εξ αποστάσεως. Με άλλα λόγια, εκεί που για κάθε Windows και Office που πουλούσε σε Έλληνες χρήστες από ελληνικό κατάστημα η Microsoft πλήρωνε στο ελληνικό κράτος φόρο, τώρα δεν πληρώνει ούτε ένα ευρώ, αφού η τιμολόγηση της υπηρεσίας γίνεται από την Ιρλανδία – όπως ακριβώς συμβαίνει με όλες, μα όλες, τις εταιρείες πληροφορικής σήμερα. Τα μαθηματικά της απώλειας εισοδήματος για κάθε μια χώρα του πλανήτη (και συνεπώς, για τους πολίτες τους, αφού οι φόροι θα επέστρεφαν σε αυτούς σε κρατική υπηρεσία) είναι εύκολο να γίνουν από καθέναν.

Η παραπάνω αλλαγή, παρότι βίαιη, ήταν, όπως είδαμε, σταδιακή: στην αρχή το λογισμικό έγινε υπηρεσία, όταν το ίντερνετ σύνδεσε μεταξύ τους όλους τους υπολογιστές του πλανήτη. Στη συνέχεια αυτό έγινε με τη μουσική, όταν το internet bandwidth το επέτρεψε και η μουσική βιομηχανία (εκούσα άκουσα) το ανέχτηκε. Πριν λίγα χρόνια αυτό συνεχίστηκε με τις ταινίες, επίσης όταν το internet bandwidth αυξήθηκε κι άλλο και η αντίστοιχη βιομηχανία υπέκυψε. Τώρα, σιγά-σιγά συμβαίνει με τα βιβλία. Φαντάζομαι ότι επόμενος στόχος θα είναι ο Τύπος.

Γιατί ανεχτήκαμε αυτή την κατάσταση; Πιθανότατα επειδή κανείς δεν ασχολήθηκε – αν δεν μας βόλεψε κιόλας. Ο μέσος άνθρωπος είδε ξαφνικά ότι από τα 100-200 βινύλια ή CD που είχε στο σπίτι του ξαφνικά, με μηνιαίο κόστος αγοράς ενός μόνο CD, απέκτησε πρόσβαση σε ολόκληρη τη μουσική βιβλιοθήκη του κόσμου. Το ίδιο και με τις ταινίες. Γιατί, επομένως, να παραπονεθεί;

Οι κυβερνήσεις, από τη μεριά τους, υποθέτω ότι πείστηκαν ότι αυτός είναι ο μόνος τρόπος αποτελεσματικής καταπολέμησης της πειρατείας (λογισμικού, μουσικής, ταινιών κοκ.) – ενδεχομένως, πήραν και μερικές δωρεάν άδειες χρήσης για το Δημόσιό τους σε αντάλλαγμα (το ψηφιακό αντίστοιχο με τις «χάντρες και τα καθρεφτάκια» που έδιναν οι αποικιοκράτες στους ιθαγενείς).

Φυσικά, η τάση αυτή δεν περιορίζεται στα πολιτισμικά προϊόντα. Ολόκληρη η βιομηχανία σήμερα προσπαθεί να μας πείσει ότι τα προϊόντα της (κλιματιστικά, καφετιέρες, αυτοκίνητα, τηλεοράσεις κλπ.) δεν είναι προϊόντα αλλά end-points σε υπηρεσία – δικαιολογώντας, φυσικά, μηνιαίες συνδρομές και μια μόνιμη, πλέον, σχέση με τον κατασκευαστή. Κάπως έτσι, άλλωστε, εξηγείται (με την έννοια ότι κάποιος πληρώνει για τη συνεχιζόμενη ανάπτυξή του) και το IoT (internet of things).

Απώλεια ιδιοκτησίας

Η παραπάνω όμως «συμφωνία» μεταξύ μέσου χρήστη και βιομηχανίας πληροφορικής είχε μια παγίδα – ή, έστω, ένα αντάλλαγμα που δεν πολύ-εξηγήθηκε, νομίζω: την απώλεια του ελέγχου, της ιδιοκτησίας. (Η «συμφωνία» με τις κυβερνήσεις είναι ανεξήγητη για τους πολίτες τους ούτως ή άλλως.)  Δηλαδή, ναι μεν έχουμε πρόσβαση με, αντικειμενικά χαμηλή τιμή για όσα προσφέρει, σε όλη τη μουσική βιβλιοθήκη που υπάρχει ή σε περισσότερες ταινίες που θα μπορούσαμε ποτέ να δούμε, όμως αυτό είναι το μόνο που έχουμε: πρόσβαση. Αν ποτέ σταματήσουμε να πληρώνουμε τότε δεν θα έχουμε απολύτως τίποτα: ούτε ένα τραγούδι, ούτε ένα μουσικό κομμάτι, ούτε μια ταινία δικά μας. 

Αυτή ακριβώς είναι η βασική διαφορά μεταξύ υπηρεσίας και προϊόντος. Η υπηρεσία είναι παροδική (ή, έστω, ενσωματώνεται και πάμε παρακάτω) ενώ το προϊόν, θεωρητικά, μόνιμο. Επίσης, η υπηρεσία ελέγχεται από εκείνον που την παρέχει, ενώ το προϊόν από εκείνον που το αγοράζει. Τέλος, το προϊόν είναι κάτι απτό, κάτι που παραδοσιακοί μηχανισμοί όπως το Κράτος καταλαβαίνουν και μεταχειρίζονται αντίστοιχα, ενώ η υπηρεσία κάτι άυλο, που συχνά ούτε καν μπορεί να περιγραφεί με απλό τρόπο.

Επομένως, τι είναι το λογισμικό μας, η μουσική μας και τα βιβλία μας; Προϊόντα που αγοράσαμε ή υπηρεσίες που μας παρέχονται κάθε μήνα; Αυτό εδώ το κείμενο απλά επισημαίνει την αλλαγή: από προϊόντα που ήταν στην αρχή έγιναν όλα, ψηφιακή, υπηρεσία μέσα σε λίγα χρόνια. Γι αυτή την αλλαγή κανείς μας δεν ρωτήθηκε και, κυρίως, σε κανέναν μας δεν προσφέρθηκε εναλλακτική. Είναι αυτό ακριβώς που πρέπει να αλλάξει: ακόμα και αν κάποιοι από εμάς απεχθάνονται την παραδοσιακή έννοια της ιδιοκτησίας, δηλαδή του απόλυτου ελέγχου πάνω σε κάτι, και πάλι σε καθέναν μας θα έπρεπε να δίνεται η επιλογή: αφού η βιομηχανία πληροφορικής μας απέδειξε ότι κάθε προϊόν μπορεί να γίνει και υπηρεσία τότε θα πρέπει να ισχύσει και το αντίστροφο κάθε δηλαδή υπηρεσία να μπορεί να γίνει προϊόν.

The post Είναι το software, η μουσική, τα βιβλία μας προϊόν ή υπηρεσία; appeared first on 2045.gr.

«Γνωρίζαμε ότι ο κόσμος δεν θα είναι πια ο ίδιος. Λίγοι γέλασαν, λίγοι έκλαψαν, όμως οι περισσότεροι έμειναν σιωπηλοί. Θυμήθηκα τον στίχο από το ινδουιστικό κείμενο Μπαγκαβάντ Γκίτα: Ο Βίσνου προσπαθεί να πείσει τον Πρίγκιπα ότι πρέπει να πράξει το καθήκον του και για να τον εντυπωσιάσει, παίρνει τη μορφή με τα πολλά χέρια και λέει, ‘Τώρα έχω γίνει ο Θάνατος, ο καταστροφέας τον κόσμων”. Υποθέτω ότι με κάποιο τρόπο όλοι το γνωρίζαμε αυτό».

Σχεδόν 80 χρόνια μετά την έκρηξη της πρώτης ατομικής βόμβας, μια προειδοποίηση με παρόμοιο ύφος διατρέχει διακηρύξεις που υπογράφουν ερευνητές στο πεδίο της τεχνητής νοημοσύνης – και δεν είναι η πρώτη φορά. Οι λειτουργίες γενικής και δημιουργικής τεχνητής νοημοσύνης ενσωματώνονται σταδιακά σε εφαρμογές ευρείας χρήσης. Δημιουργούν εικόνες από λέξεις. Φτιάχνουν περιλήψεις. Μεταφράζουν κείμενα. Βοηθούν στη δημιουργία παρουσιάσεων και βιογραφικών σημειωμάτων. Γράφουν ιστορίες. Αναλύουν πολύπλοκες έννοιες. Παράγουν βίντεο. Με δυο λέξεις, παράγουν περιεχόμενο. Με άλλες δυο λέξεις, παράγουν πλούτο.

Επιτρέψτε μας μία παρένθεση και μερικά βήματα πίσω στον χρόνο. Στις 11 Αυγούστου 2017 δημοσιεύθηκε η διακήρυξη της Διάσκεψης του Ασιλομάρ για τις Αρχές της Τεχνητής Νοημοσύνης. Ήταν το αποτέλεσμα της διήμερης συνάντησης επιστημόνων και ερευνητών τόσο από τον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης όσο και από άλλα πεδία όπως η Οικονομία, η Νομική και η Φιλοσοφία, που πραγματοποιήθηκε στο Ασιλομάρ της Καλιφόρνια. Στα 23 σημεία της η διακήρυξη αποτυπώνει τις προσδοκίες, αλλά και τις ανησυχίες των επιστημόνων και όσων, στο μεταξύ, την έχουν προσυπογράψει.

«Τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης πρέπει να σχεδιάζονται και να λειτουργούν με τρόπο που να είναι συμβατά με τα ιδανικά της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, των δικαιωμάτων, των ελευθεριών και της πολιτισμικής ποικιλομορφίας» αναφέρει το 11^ο σημείο της διακήρυξης, ενώ το 15^ο σημείο διακηρύττει ότι «η οικονομική ευημερία που δημιουργεί η τεχνητή νοημοσύνη θα πρέπει να μοιραστεί ευρέως, προς όφελος όλης της ανθρωπότητας». Η διακήρυξη υπογραμμίζει επίσης την ανάγκη να αποφευχθεί ένας αγώνας δρόμου για την παραγωγή οπλικών συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης. Κλείνουμε την παρένθεση και ερχόμαστε στο 2023, στην εποχή του ChatGPT, του Bard, της Stability AI και τόσων ακόμα δημιουργών και δημιουργημάτων γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη.

Ο Οπενχάιμερ δεν είναι πια μαζί μας, αλλά διαβάζοντας τη Δήλωση για τους Κινδύνους από την Τεχνητή Νοημοσύνη ίσως να χαμογελούσε και να κουνούσε συγκαταβατικά το κεφάλι.

«H αντιμετώπιση του κινδύνου εξαφάνισης [της ανθρωπότητας] από την Τεχνητή Νοημοσύνη θα πρέπει να αποτελέσει παγκόσμια προτεραιότητα μαζί με άλλους κινδύνους κοινωνικής κλίμακας, όπως οι πανδημίες και ο πυρηνικός πόλεμος», αναφέρει η δήλωση που προσυπογράφουν ερευνητές και στελέχη από πανεπιστήμια και εταιρείες από όλο τον κόσμο.

Δεν είναι μόνο οι επιστήμονες και τα στελέχη των εταιρειών που δραστηριοποιούνται στον συγκεκριμένο τομέα που θέτουν κάποιον προβληματισμό. Ο Λευκός Οίκος προτείνει σχέδιο πέντε σημείων ώστε «η τεχνητή νοημοσύνη να εργάζεται για τον αμερικανικό λαό» . Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διατυπώνει μία ευρωπαϊκή προσέγγιση στο θέμα και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επιταχύνει τη διαδικασία για τη διαμόρφωση μίας Πράξης για την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Ίσως κάποιοι από τους πρωτοπόρους της τεχνητής νοημοσύνης να νιώθουν λίγο τον κίνδυνο να εξελιχθούν οι δημιουργίες τους σε καταστροφείς, αν όχι του κόσμου, ίσως του διαδικτύου.

Ένα Δίκτυο που τρίζει

Οι πολλές φορές εντυπωσιακές απαντήσεις που παίρνουμε από το ChatGPT ή το Bard  ή το Claude οφείλονται σε ένα σημαντικό γεγονός – τα chatbots έχουν «εκπαιδευθεί» σε κείμενα που έχουν δημιουργηθεί από ανθρώπους. Είτε πρόκειται για κλασικά έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας και δραματουργίας, είτε πρόκειται για συνταγές, είτε πρόκειται για ερωταπαντήσεις σε πλατφόρμες όπως το Quora και το Reddit, είτε πρόκειται για κριτικές, εξομολογήσεις, κουτσομπολιά και καβγάδες σε φόρουμ και blogs, είτε πρόκειται για φωτογραφίες, ζωγραφικούς πίνακες, σκίτσα, καρικατούρες, αρχιτεκτονικά διαγράμματα, όλα όσα αποτέλεσαν την ύλη πάνω στην οποία εκπαιδεύτηκαν τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης προέρχονται από ανθρώπους. Όλο το Internet, τόσο το ανοικτό κομμάτι που μπορεί να προσπελάσει κανείς χωρίς εγγραφή είτε εκείνο που βρίσκεται σε περίκλειστους τοίχους όπως το Facebook ή το LinkedIn, είναι δημιούργημα ανθρώπων.

Όμως με την είσοδο της δημιουργικής τεχνητής νοημοσύνης και των chatbots τα πράγματα αρχίζουν να αλλάζουν. Βλέπουμε διαρκώς γύρω μας δημιουργίες που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη.

Κάποιες από αυτές είναι εντυπωσιακές.

Αλλά όλες έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό – είναι συνθετικές. Αυτό από μόνο του δεν είναι κακό. Το πρόβλημα φαίνεται να δημιουργείται από τη στιγμή που αυτά τα συνθετικά δεδομένα (δηλαδή δεν έχουν παραχθεί αποκλειστικά από ανθρώπους) εισάγονται ως νέα «διδακτέα ύλη» για την εκμάθηση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης.

Αν τα συνθετικά δεδομένα δεν αντιπροσωπεύουν πτυχές του πραγματικού κόσμου τότε το υπό εκπαίδευση μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης δεν θα μπορεί να αποδώσει τα αναμενόμενα. Αν, για παράδειγμα, έχουν δημιουργηθεί πολλές -προφανέστατα ανακριβείς- αναφορές που υποστηρίζουν ότι ο Κωνσταντίνος Κανάρης συμμετείχε στη Ναυμαχία της Ναυπάκτου, το σύστημα τεχνητής νοημοσύνης που θα «εκπαιδευτεί» με βάση αυτές τις αναφορές είναι φυσικό να παράγει ψευδή γεγονότα.  

Στην πληροφορική το φαινόμενο περιγράφεται κυνικά με τη φράση “Garbage in, Garbage out” ή, αν προτιμάτε μια πιο ευγενική διατύπωση, η ποιότητα της πληροφορίας που εξάγει ένα σύστημα είναι ανάλογη της ποιότητας των δεδομένων που εισάγονται σε αυτό. Ερευνητές από τα πανεπιστήμια της Οξφόρδης, του Κέιμπριτζ, του Τορόντο και του Imperial College παρατήρησαν ότι τα συστήματα που εκπαιδεύονται σε περιεχόμενο που έχει δημιουργηθεί από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, χαρακτηρίζονται από ατέλειες που σταδιακά επιδεινώνονται.  Ουσιαστικά, ένα μοντέλο που έχει «αποφοιτήσει» διαβάζοντας συνθετικά δεδομένα σταδιακά εκφυλίζεται και καταρρέει.  Τηρουμένων των σχετικών αναλογιών, είναι σαν να ζητήσουμε από κάποιον που ήταν άσος στην παπαγαλία να αυτοσχεδιάσει.

Αυτή η κατάρρευση μπορεί να αντιμετωπιστεί αν η διδακτέα ύλη συνεχίσει να προέρχεται από ανθρώπους. Ωστόσο, η ταχύτητα με την οποία αναπτύσσεται το συνθετικό περιεχόμενο καθιστά ολοένα και πιο περιορισμένη αυτή την προοπτική. Ενδεχομένως το Bard ή το ChatGPT, χάρη στην υποστήριξη από την Google και την Microsoft θα μπορούν να απασχολούν ανθρώπους που θα αναλαμβάνουν τον ρόλο του δασκάλου, όμως άλλες προσπάθειες με πιο περιορισμένη πρόσβαση σε οικονομικούς πόρους δεν θα έχουν την ίδια πολυτέλεια.

Ο βραχνάς της προκατάληψης

Αν ζητήσετε από ένα σύστημα δημιουργικής τεχνητής νοημοσύνης να σας ζωγραφίσει έναν άνθρωπο, το πιθανότερο είναι ότι θα πάρετε ως αποτέλεσμα έναν λευκό άνδρα. Αν του ζητήσετε μια απεικόνιση γυναίκας θα λάβετε μάλλον μία λευκή γυναίκα. Αφροαμερικανοί καλλιτέχνες που έχουν δοκιμάσει συστήματα δημιουργικής τεχνητής νοημοσύνης επί μακρόν, μιλούν για σαφείς φυλετικές προκαταλήψεις και στερεοτυπικές απεικονίσεις. Δεν είναι η πρώτη φορά που τα συστήματα προηγμένης τεχνολογίας δείχνουν τέτοιες τάσεις.

Το 2019 αποκαλύφθηκε ότι ένας αλγόριθμος που χρησιμοποιούσαν πολλά νοσοκομεία στις ΗΠΑ, αντιμετώπιζε τους μαύρους ασθενείς με αυστηρότερο τρόπο σε σχέση με τους λευκούς. Όπως διαπιστώθηκε, ο αλγόριθμος λάμβανε υπόψιν ιστορικά δεδομένα σύμφωνα με τα οποία οι μαύροι ασθενείς είχαν λιγότερα χρήματα στη διάθεσή τους σε σχέση με τους λευκούς, ως αποτέλεσμα χρόνιων ανισοτήτων στις αποδοχές τους. Δηλαδή, ο αλγόριθμος δεν λάμβανε υπόψιν του μόνο δεδομένα υγείας, αλλά αξιολογούσε και την οικονομική κατάσταση -με βάση τη φυλή- για να προτείνει την εισαγωγή του ασθενούς στο νοσοκομείο. 

Κίνδυνοι διακρίσεων εξαιτίας της προκατάληψης καταγράφονται και στον τραπεζικό τομέα, όπως προκύπτει από σχετική μελέτη της Deloitte. Η εταιρεία σχολιάζει ότι οι εποπτικές αρχές δεν έχουν τους πόρους και τη γνώση να επιθεωρήσουν τους αλγορίθμους και ότι αυτό εμπεριέχει τον κίνδυνο να ενισχυθούν οι προκαταλήψεις και η μη πρόσβαση ομάδων του πληθυσμού σε τραπεζικές υπηρεσίες.

Οι Λουδίτες δικαιώνονται

Οι εργάτες που κατέστρεφαν τις μηχανές κατά την αυγή της Βιομηχανικής Επανάστασης δεν ήταν τεχνοφοβικοί, όπως θέλει να τους εμφανίζει το σύγχρονο στερεότυπο. Εξεγέρθηκαν διεκδικώντας μια θέση στο νέο εργασιακό περιβάλλον. Εκείνο οι εξεγερμένοι των αρχών του 19^ου αιώνα θα έβλεπαν ότι σήμερα η Ιστορία επαναλαμβάνεται – όχι ως φάρσα.

Η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης προκαλεί τριγμούς. Ίσως, αντί τριγμών, θα μπορούσαμε να μιλάμε και για ενδείξεις προ-σεισμικής δραστηριότητας. Οι 160.000 ηθοποιοί – μέλη του Screen Actors Guild ξεκίνησαν απεργία διαρκείας στις 12 Ιουλίου 2023 ζητώντας όχι μόνο δικαιότερες αμοιβές από τα στούντιο και τις πλατφόρμες streaming, αλλά και κατοχύρωση των δικαιωμάτων τους έναντι των ψηφιακών τους αντιγράφων.

Στην πρώτη τους απεργία μετά από 43 χρόνια εργασιακής ειρήνης, οι Αμερικανοί ηθοποιοί απορρίπτουν τις προτάσεις των στούντιο για τη δημιουργία ψηφιακών αντιγράφων τους με αντίτιμο… ένα ημερομίσθιο και ζητούν σαφώς κάτι καλύτερο ενόψει της καθιέρωσης της τεχνητής νοημοσύνης ως εργαλείου δημιουργίας νέων ταινιών και σίριαλ. Η έναρξη της κινητοποίησής τους συνέπεσε με την πρεμιέρα στο Λονδίνο της ταινίας για τη ζωή του Οπενχάιμερ – καμιά φορά η ζωή κλείνει το μάτι στην Ιστορία.

The post Ο πυρηνικός κίνδυνος της τεχνητής νοημοσύνης, το Internet που τρίζει και οι Λουδίτες που δικαιώνονται appeared first on 2045.gr.

Συνεχίζοντας μια μακροχρόνια παράδοση υπογείων διαβουλεύσεων που θα έκαναν τους παρασκηνιακούς συμβούλους του Βυζαντίου και της Ρώμης υπερήφανους για την κληρονομιά που παρέδωσαν, οι ευρωπαϊκές εταιρείες τηλεπικοινωνιών και οι -ως επί το πλείστον αμερικανικές- εταιρείες ψηφιακών υπηρεσιών προσπαθούν να κερδίσουν πόντους σε ένα παιχνίδι που θα μπορούσε να έχει τίτλο «Ποιος πληρώνει τον βαρκάρη».

Τον ρόλο του διαιτητή παίζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή που από τα πρώτα δευτερόλεπτα της νέας αναμέτρησης καλείται να αποδείξει ότι είναι πράγματι ανεξάρτητη. Οι χρήστες του διαδικτύου βρισκόμαστε σε ρόλο θεατή, αν και αυτή η αναμέτρηση μας επηρεάζει περισσότερο από ό,τι ίσως τολμούμε να φανταστούμε.

Το πάρτι… των εφαρμογών

Η αρχή της υπόθεσης που θα μας απασχολήσει στις επόμενες παραγράφους πρέπει να αναζητηθεί κάπου στην περίοδο μεταξύ 2005 και 2010. Η εμφάνιση του iPhone ανησύχησε τους κατασκευαστές κινητών τηλεφώνων, η άφιξη του App Store όμως ανησύχησε τους παρόχους τηλεπικοινωνιών. Όχι αδίκως, όπως πολύ γρήγορα διαπίστωσαν. Το περιβάλλον εφαρμογών της Apple και το αντίστοιχο της Google που εμφανίστηκε λίγο μετά έδωσαν στους κατόχους των smartphones πρόσβαση σε μια πλειάδα εφαρμογών ψυχαγωγίας, διασκέδασης και εργασίας. Κάποιοι από τους δημιουργούς αυτών των εφαρμογών έγιναν διάσημοι παγκοσμίως και όσο αυτοί γίνονταν πλούσιοι, Apple και Google γίνονταν πλουσιότερες χάρη στις προμήθειες που εισέπρατταν ως μεσάζοντες και χάρη στις διαφημίσεις που εμφανίζονταν στις οθόνες των χρηστών.

Στο πάρτι οι εταιρείες τηλεπικοινωνιών δεν ήταν καλεσμένες. Αντίθετα έβλεπαν την πόρτα να ανοίγει σε άλλους νεοφερμένους, όπως το Netflix και το Spotify. Οι τηλεπικοινωνιακές εταιρείες βρέθηκαν να βλέπουν τα data (και το χρήμα) να περνούν, σαν απλοί παρατηρητές. Σαν εισπράκτορες σε σταθμό διοδίων που εισπράττουν κάποια ψιλά από κάθε διερχόμενη νταλίκα. Κάτι έπρεπε να γίνει.

Η Ευρώπη, έχοντας χάσει από καιρό τη μάχη της τεχνολογικής πρωτοπορίας, φαίνεται να αποδείχτηκε γόνιμο έδαφος για την άσκηση πίεσης στα πολιτικά κέντρα λήψης αποφάσεων. Είτε μεμονωμένα είτε μέσω συλλογικών οργάνων οι τηλεπικοινωνιακοί πάροχοι άρχισαν την άσκηση πίεσης και την προσπάθεια να επηρεάσουν προς όφελός τους κάποια ρυθμιστική παρέμβαση. Με τέσσερις λέξεις, το έριξαν στο lobbying. Ένα από τα επιχειρήματα που διατύπωναν ήταν ότι οι νεοφερμένοι του Ψηφιακού Κόσμου δεν πληρώνουν παρά ελάχιστους φόρους κάνοντας αποτελεσματική χρήση των νομικών παραθύρων. Πράγμα για το οποίο είχαν δίκιο. Αλλά αυτό δεν είχε σχέση με το βασικό θέμα που ήταν η δική τους απουσία από το πάρτι των δεδομένων και των δισεκατομμυρίων που παράγει η κυκλοφορία τους.

Η θέση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Οπότε φτάνουμε στο 2023 και στην εκπνοή του Φεβρουαρίου όταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσιάζει το νέο της πλάνο για την ευρωπαϊκή κοινωνία του Gigabit, το οποίο θέτει σε δημόσια διαβούλευση διάρκειας τριών μηνών και με χρόνο ολοκλήρωσης την 23η Μαΐου 2023. Μέσα στα πολλά και ενδιαφέροντα την προσοχή των επαϊόντων τραβά μια ερώτηση σχετικά με το ποιος θα επωμιστεί το κόστος ανάπτυξης των νέων υποδομών και μία πρόταση σχετικά με το αν μέρος αυτού του κόστους θα πρέπει να αναληφθεί από τους «μεγάλους δημιουργούς κίνησης». Ένας ακόμα τρόπος για να περιγράψεις τις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες όπως είναι οι Alphabet (δηλαδή ο όμιλος της Google) Amazon, Apple, Meta (δηλαδή ο όμιλος του Facebook), Microsoft, Neftlix, Spotify.

Ο αρμόδιος επίτροπος και πρώην διευθύνων σύμβουλος της France Telecom, Τιερί Μπρετόν έθεσε το θέμα με ένα tweet που, καθώς μοιάζει με post του Netflix, δείχνει να κλείνει το μάτι στις τηλεπικοινωνιακές εταιρείες.

«Η τηλεπικοινωνιακή υποδομή κοστίζει δισεκατομμύρια. Ποιος πρέπει να πληρώσει για αυτήν;», διερωτήθηκε ο Μπρετόν στο tweet του

Η ιδέα του να πληρώσουν οι πάροχοι ψηφιακών υπηρεσιών δείχνει να αποτελεί μια -ενδεχομένως τραβηγμένη- ερμηνεία της βασικής τηλεπικοινωνιακής αρχής που ισχύει στην Ευρώπη και η οποία συνοψίζεται στο «ο καλών πληρώνει». Εκείνος, δηλαδή, που εκκινεί τη φωνητική κλήση είναι και εκείνος που πληρώνει.

Μια εφαρμογή αυτής της αρχής θα μπορούσε να ορίζει ότι εκείνος που στέλνει έναν μεγάλο όγκο δεδομένων μέσω των τηλεπικοινωνιακών δικτύων θα πρέπει να πληρώνει κάποιο ποσό για τη χρήση των συγκεκριμένων υποδομών. Φανταστείτε το, δηλαδή, σαν ένα είδος συνδιάλεξης όπου θα πληρώνει εκείνος που στέλνει τα δεδομένα.

Η θεμελιώδης αρχής της δικτυακής ουδετερότητας

Ωραίο ακούγεται αλλά εδώ τίθενται άλλα ζητήματα. Αν κάποιες κατηγορίες δεδομένων θεωρηθεί ότι πρέπει να καταβάλλουν κάποιας μορφής «διόδιο» για χρήση των τηλεπικοινωνιακών δικτύων, υπάρχει ορατός κίνδυνος να καταργηθεί ντε φάκτο η αρχή της δικτυακής ουδετερότητας. Κάποια πακέτα δεδομένων θα είναι λιγότερο ίσα από τα υπόλοιπα και θα κυκλοφορούν επί πληρωμή και αυτό ανοίγει την πόρτα σε δυνητικά επικίνδυνες για την ακεραιότητα του διαδικτύου πρακτικές.

Οι πάροχοι ψηφιακών υπηρεσιών προτάσσουν αφενός την αρχή της δικτυακής ουδετερότητας και αφετέρου τα δικά τους επιχειρηματικά μοντέλα. Εταιρείες όπως η Microsoft, η Amazon και η Alphabet υπενθυμίζουν πως επενδύουν σε «βαριές» υποδομές για να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες πελατών τους, κάποιοι από τους οποίους (μπορεί να) είναι μέλη τηλεπικοινωνιακών οργανισμών. Αν κληθούν να πληρώνουν για τα δεδομένα που διακινούν στα δίκτυα των τηλεπικοινωνιακών παρόχων θα αυξηθεί το κόστος των υπηρεσιών που οι ίδιες παρέχουν σε τρίτους και αυτό θα στραγγαλίσει τους πιο αδύναμους οικονομικά.

Το ζήτημα ήταν φυσικά από εκείνα που κυριάρχησαν σε δημόσιες και κατ’ ιδίαν συζητήσεις στο Mobile World Congress της Βαρκελώνης, τη μεγαλύτερη εκδήλωση για τον χώρο των τηλεπικοινωνιών διεθνώς.  Ο Τιερί Μπρετόν ήταν εκεί και ενώπιον εκατοντάδων στελεχών κυρίως από τον τηλεπικοινωνιακό κλάδο ανέπτυξε τις σκέψεις του και τοποθετήθηκε επί της κριτικής και του θορύβου που προκάλεσαν οι προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

«Η διαβούλευση έχει περιγραφεί από πολλούς ως η μάχη για τη δίκαιη κατανομή μεταξύ των Big Telco και των Big Tech. Μια δυαδική επιλογή μεταξύ εκείνων που παρέχουν σήμερα τα δίκτυα και εκείνων που τα τροφοδοτούν με την κίνηση. Δεν βλέπω έτσι τα πράγματα» και εκεί που ίσως κάποιοι να απορούσαν πώς βλέπει ο επίτροπος τα πράγματα ήρθε η απάντηση σε άπταιστη γλώσσα πολιτικού στελέχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης:

«Πρέπει να βρούμε ένα μοντέλο χρηματοδότησης για τις τεράστιες επενδύσεις που απαιτούνται το οποίο να σέβεται και να διατηρεί τα θεμελιώδη στοιχεία του ευρωπαϊκού μας κεκτημένου: την ελευθερία επιλογής του τελικού χρήστη, όπως διασφαλίζεται από τους κανόνες μας για την ουδετερότητα του δικτύου- την ελευθερία προσφοράς υπηρεσιών σε ένα δίκαιο, ανταγωνιστικό πεδίο ίσων όρων ανταγωνισμού, που διασφαλίζεται σήμερα με τους νέους πρωτοποριακούς ψηφιακούς κανονισμούς μας» εννοώντας τα δύο νομοθετήματα για τις Ψηφιακές Αγορές και τις Ψηφιακές Υπηρεσίες που πρόσφατα εντάχθηκαν στο νομικό οπλοστάσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.  Και συνέχισε:

«Διακυβεύονται πολύ περισσότερα. Για μένα η πραγματική πρόκληση είναι να διασφαλίσουμε ότι μέχρι το 2030 οι συμπολίτες μας και οι επιχειρήσεις στους δρόμους μας σε ολόκληρη την ΕΕ  θα έχουν πρόσβαση σε γρήγορη, αξιόπιστη και γεμάτη δεδομένα συνδεσιμότητα Gigabit. Και γι’ αυτό χρειαζόμαστε τα δίκτυα συνδεσιμότητας του μέλλοντος».

480 εκατομμύρια καταναλωτές

Το βασικό ατού της ΕΕ είναι η ενιαία αγορά που -μετά την προσθήκη της Ουκρανίας τα επόμενα χρόνια- θα αριθμεί 480 εκατ. καταναλωτές. Πρόκειται για ένα μέγεθος που καμία εταιρεία δεν αγνοεί και για αυτό όσο και να μην το επιθυμούν, οι πάροχοι ψηφιακών υπηρεσιών θα καθίσουν έστω και απρόθυμα στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων αφού όμως πρώτα εξασφαλίσουν ότι έχουν εξαντλήσει όλα τα περιθώρια.

Τα στοιχεία που έδωσαν οι ίδιοι οι πάροχοι ψηφιακών υπηρεσιών δείχνουν ότι η ευρωπαϊκή αγορά δεν μπορεί να αγνοηθεί. Σε αυτή τη μάχη χαρακωμάτων που διεξάγονται από τις ομάδες πίεσης κάποιοι σύμμαχοι δεν έχουν τόσο προφανή προέλευση. Ήδη από τον περασμένο Οκτώβριο, το BEREC, ο οργανισμός-ομπρέλα που περιλαμβάνει τις ρυθμιστικές αρχές των ευρωπαϊκών χωρών για τις τηλεπικοινωνίες, σημείωνε σε μια προκαταρκτική του εκτίμηση ότι η εισαγωγή κάποιας μορφής επιβάρυνσης όπως αυτή που είναι σήμερα υπό συζήτηση μάλλον δεν θα έκανε καλό.

Η εφαρμογή της αρχής «ο καλών πληρώνει» αναφέρει το BEREC, θα έδινε στους παρόχους υπηρεσιών πρόσβασης «τη δυνατότητα εκμετάλλευσης του μονοπωλίου τερματισμού και είναι πιθανό ότι μια τέτοια σημαντική αλλαγή θα μπορούσε να βλάψει σημαντικά το οικοσύστημα του διαδικτύου». Μια τέτοια εξέλιξη, προσθέτει ο οργανισμός, θα προκαλούσε ρυθμιστική παρέμβαση. Επιπλέον, τα δεδομένα δεν αποστέλλονται στο δίκτυο εξαιτίας της πρωτοβουλίας του παρόχου των ψηφιακών υπηρεσιών αλλά επειδή τα ζητά ο τελικός χρήστης και «το κόστος αναβάθμισης του δικτύου που απαιτείται για τη διαχείριση της διαδικτυακής κίνησης είναι πολύ μικρό όταν συγκρίνεται με το συνολικό κόστος των δικτύων». Τέλος, το BEREC διαπίστωσε ότι δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι όντως οι πάροχοι ψηφιακών υπηρεσιών χρησιμοποιούν τα τηλεπικοινωνιακά δίκτυα δωρεάν και ότι η διαθεσιμότητα των ευρυζωνικών υποδομών είναι εκείνη που δημιουργεί τη ζήτηση για περιεχόμενο.

Η μάχη θα είναι σκληρή και θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό τη μορφή του διαδικτύου και των online υπηρεσιών για τα επόμενα χρόνια. Ένα μοντέλο πληρωμής θα σημάνει το τέλος του διαδικτύου με τη σημερινή του μορφή και ενδεχομένως να ενθαρρύνει την πολυδιάσπαση του διαδικτύου και την επέκταση συνδρομητικών υπηρεσιών, εντείνοντας, ίσως, την ανισότητα στον πάλαι ποτέ γενναίο και άγριο ψηφιακό κόσμο.

The post Ο μεγάλος πόλεμος των λόμπι ξεκινάει appeared first on 2045.gr.

Το να κάνεις προβλέψεις στο τέλος μιας χρονιάς για την πορεία της επόμενης είναι ένας από τους σίγουρους τρόπους για να εκτεθείς. Αλλά δεν βλάπτει να προσπαθήσεις και αν όλα πάνε έστω και σχετικώς καλά, 12 μήνες από τώρα θα βρισκόμαστε εδώ να δούμε πού πέσαμε έξω (αν πέσαμε) και πού πέσαμε μέσα (αν πέσαμε).

Facebook σε σημείο καμπής

Η ευρωπαϊκή αγορά βρίσκεται σε κατάσταση κρίσης με τους καταναλωτές να μειώνουν τις δαπάνες τους για να αντεπεξέλθουν στο αυξημένο ενεργειακό κόστος. Ταυτόχρονα, Ευρωπαίοι και Αμερικανοί προσπαθούν να σώσουν ό,τι μπορεί να σωθεί από τις επιπτώσεις της αύξησης των επιτοκίων στην αποπληρωμή των υποχρεώσεών τους. Εν ολίγοις, η διαφημιστική δαπάνη περιορίζεται και αυτό έχει τεράστια σημασία για εταιρείες όπως η Meta και πλατφόρμες όπως το Facebook όπου τα έσοδα από τις διαφημίσεις των άλλων είναι η βασική (σε συντριπτικό ποσοστό άνω του 97%) ροή εσόδων. Αυτό είναι ένα πρόβλημα. Το δεύτερο είναι ότι το metaverse, όπως το οραματίζεται ο Mark Zuckerberg, δεν λέει να απογειωθεί και, εδώ που τα λέμε, γιατί να το κάνει. Υπάρχουν εκεί έξω αρκετοί ενδιαφέροντες εικονικοί κόσμοι που έχουν κερδίσει το βλέμμα και το ενδιαφέρον παιδιών, εφήβων και ενός μεγάλου μέρους του λεγόμενου δυναμικού κοινού ηλικίας 18-35 ετών.

Πολύ πιθανό: Ο Mark Zuckerberg ξεκινάει διαδικασία διαδοχής, ανοίγοντας τον δρόμο για μια πλημμύρα άρθρων με κεντρικό τίτλο “Το Facebook μετά τον Μαρκ”. Θα επιχειρήσουμε να αντισταθούμε στον πειρασμό.

Απίθανο αλλά όχι αδύνατο: Η Meta παίρνει μια βαθιά ανάσα και κατεβάζει τον διακόπτη της δικής της εκδοχής του Metaverse. Η εμπειρία του Libra δείχνει ότι ο όμιλος είναι σε θέση να κλείσει μάτια και μύτη και να καταπιεί το πικρό ποτήρι μονορούφι.

Η εικονική πραγματικότητα γίνεται κομμάτι της καθημερινότητας

Ποια είναι η ευρύτερα χρησιμοποιούμενη υπηρεσία που μας συστήνει και εισάγει τεχνολογικές καινοτομίες; Κάνουμε πως δεν ακούσαμε τις φωνές περί τζόγου και πορνογραφίας. Μια δεύτερη ευκαιρία; Ακριβώς, το gaming και όταν το ημερολόγιο φτάσει στις 22 Φεβρουαρίου 2023 είναι πολύ πιθανό να ξεκινήσει μια νέα εποχή, με τη διάθεση του Playstation VR2. Το λανσάρισμα συνοδεύεται από μια ομοβροντία 15 τίτλων και άλλων εννέα που βρίσκονται στο στάδιο της ανάπτυξης και αναμένονται εντός του 2023. Μα, θα πείτε, αφού η καταναλωτική δαπάνη περιορίζεται όπως λέγαμε λίγες παραγράφους πιο πριν, γιατί η πώληση της συσκευής VR της Sony να αποτελεί σημείο αναφοράς; Πρώτον διότι η δύναμη της Sony είναι δεδομένη στον τομέα της οικιακής ψυχαγωγίας, η οποία οικιακή ψυχαγωγία παίρνει τα πάνω της όταν οι άνθρωποι περιορίζουν άλλες καταναλωτικές συνήθειες. Δεύτερον, δεν περιμένουμε μεν το VR2 να πωλείται σαν να είναι ζεστό ψωμάκι αλλά η διαθεσιμότητά του είναι σαφής ένδειξη πως οι εφαρμογές εικονικής πραγματικότητας μπαίνουν με αξιώσεις στο νοικοκυριό.

Πολύ πιθανό: Θα ενθαρρυνθεί η παραγωγή τίτλων με στοιχεία εικονικής ή/και επαυξημένης πραγματικότητας.

Απίθανο: Να επαληθευτούν οι προσδοκίες για την “απογείωση” εκδόσεων εφαρμογών παραγωγικότητας για περιβάλλοντα εικονικής πραγματικότητας.

Τεχνητή νοημοσύνη, τι μας ετοιμάζεις;

Μετά τη δημιουργική τεχνητή νοημοσύνη που παίρνει τις λέξεις μας και τις κάνει εικόνες ήρθε το ChatGPT να δείξει τις διαλογικές ικανότητες των συστημάτων αλλά και τις αδυναμίες τους. Το 2023 είναι άλλη μια χρονιά όπου θα θαυμάσουμε και (ίσως) φοβηθούμε από τις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης σε νέα πεδία. Αν τα υφιστάμενα συστήματα μπορούν να δημιουργήσουν από το μηδέν και να γράψουν ακόμα και κώδικα, δεν ξέρουμε τι εκπλήξεις μας επιφυλάσσονται για το επόμενο 12μηνο.

Πολύ πιθανό: Περισσότερες εφαρμογές, περισσότερες υπηρεσίες για το ευρύ κοινό αλλά και για εκείνους που είναι πρόθυμοι να βάλουν το χέρι στην τσέπη

Αδύνατο: Τα ρομπότ να κυριαρχήσουν στον πλανήτη Γη το έτος 2023.

Κρυπτονομίσματα σε σταυροδρόμι

Χρησιμότητα στα κρυπτονομίσματα δεν έχει βρει κανείς και μέχρι να βρεθεί θα συνεχίσουν να αντιμετωπίζονται ως επικίνδυνες και απρόβλεπτες επενδυτικές επιλογές. Θα πείτε πως απρόβλεπτες και πολλές φορές επικίνδυνες είναι και οι επιλογές που μπορεί να κάνει κάποιος επενδυτής στο χρηματιστήριο είτε επενδύει σε μετοχές είτε σε άλλα πιο σύνθετα προϊόντα. Μόνο που οι χρηματιστηριακές αγορές είναι υπό ρύθμιση, πράγμα που μπορεί να μην αποθαρρύνει τους απατεώνες αλλά τέλος πάντων δημιουργεί μια κάποια αίσθηση σιγουριάς στον επενδυτή. Τα κρυπτονομίσματα θα επιλέξουν την οδό της ρύθμισης ή, εναλλακτικά, θα συνεχίσουν να αποτελούν κάτι σαν Άγρια Δύση των επενδύσεων, όπου οι σερίφηδες κοιμούνται και κερδίζουν τα πιο γρήγορα πιστόλια. Βεβαίως επειδή δεν είναι κάτι που φαίνεται ναεπιδιώκεται με ιδιαίτερη ζέση από την κοινότητα των ανταλλακτηρίων και λοιπών δυνάμεων, πιο αναμενόμενη θα είναι μια ουσιαστική παρέμβαση από τις δυνάμεις του παλιού κόσμου, κυβερνήσεις και κεντρικές τράπεζες δηλαδή.

Πολύ πιθανό: Έρχεται ένα αυστηρότερο πλαίσιο για τη λειτουργία των ανταλλακτηρίων και μπαίνει στις ράγες η φορολόγηση των υπεραξιών.

Απίθανο: Να βρεθεί επιτέλους χρήση για το Bitcoin και τα υπόλοιπα κρυπτονομίσματα

Ψηφιακός πολίτης δύο ταχυτήτων

Η κυριαρχία των μεγάλων επιχειρήσεων και επιχειρηματιών (κάποιοι εκ των οποίων εξαιρετικά κακομαθημένοι) στον ψηφιακό χώρο είναι δεδομένη και οι εθνικές ή υπερεθνικές οντότητες τρέχουν να μαζέψουν ότι μαζεύεται αν μπορεί να μαζευτεί. Πολλές φορές το όποιο συμμάζεμα είναι αποτέλεσμα συμψηφισμών που έχουν συμφωνηθεί στο παρασκήνιο είτε μεταξύ χωρών είτε μεταξύ κυβερνήσεων και εταιρειών. Ο χρήστης θα εξακολουθήσει να είναι το εμπόρευμα με προσωπικά δεδομένα, συντεταγμένες θέσεων, ιστορικό αναζητήσεων να πωλούνται εν μέση οδώ και αρκούντως ξεδιάντροπα με τα χρηματικά πρόστιμα που επιβάλλονται κάποια στιγμή από τις ανά τον κόσμο υπηρεσίες ανταγωνισμού αποτελούν ψήγματα της υπεραξίας που έχουν στο μεταξύ αποκομίσει οι επιχειρήσεις.

Σε ό,τι αφορά στο περιεχόμενο, η διαίρεση θα παραμείνει μεταξύ εκείνων που δεν θέλουν κάτι περισσότερο από αυτά που βλέπουν στο newsfeed τους και εκείνων που πληρώνουν για να έχουν πρόσβαση σε περιεχόμενο προστιθέμενης αξίας, είτε πρόκειται για προϊόντα ερευνητικής δημοσιογραφίας είτε για προϊόντα ψυχαγωγίας και διασκέδασης. Στο πεδίο της εργασίας, η ψηφιακή μικροαπασχόληση, βοηθούμενη και από την ευρύτερη εμπειρία της τηλεργασίας κατά τα δύο προηγούμενα χρόνια, θα κερδίζει έδαφος.

Πολύ πιθανό: Εμφάνιση νέων συνδρομητικών υπηρεσιών με ειδικά προνόμια για τους πελάτες και, όσον αφορά στην απασχόληση, μεγαλύτερη πίεση στην αγορά εργασίας.

Απίθανο: Να μεταβληθεί αυτή η κατάσταση το 2023.

The post Πέντε γενναίες προβλέψεις για το 2023 appeared first on 2045.gr.

Το αφιέρωμα του 2045 για το hacking της δημοκρατίας δεν θα μπορούσε να είναι πιο επίκαιρο – και, ταυτόχρονα, πιο «πολυφορεμένο»: πολιτικοί, επιστήμονες, δημοσιογράφοι, απλοί πολίτες όλοι αναρωτιούνται, γράφουν, συζητούν και ερευνούν τι άραγε πηγαίνει στραβά αυτή την περίοδο με τις Δυτικές δημοκρατίες μας. Οι ψηφιακές τεχνολογίες όξυναν παλιά, ήδη εντοπισμένα προβλήματα (πχ. η ποιότητα των πολιτικών, η σχέση τους με τους ψηφοφόρους τους, συστημικές δυσλειτουργίες). Αν κάποτε το «ρουσφέτι» και η «ανταλλακτική ψήφος» ήταν τα μεγαλύτερα προβλήματά μας, σήμερα έχουν προστεθεί τα fake news, τα social media, τα bots του ίντερνετ κοκ. Ούτε άλλωστε τα παλιά προβλήματα εξαφανίστηκαν: Ίσα-ίσα, στην Αμερική φαίνεται ότι θέλουν να φτιάξουν «πλατφόρμα παρακολούθησης αιτημάτων ψηφοφόρων», δηλαδή ρουσφετιών(!).

Σε κάθε περίπτωση, η δική μου συνεισφορά στο θέμα σκοπεύω να είναι διπλή: Ένα πρώτο, γρήγορο, σημείο θα ακολουθηθεί από ένα δεύτερο, για το οποίο όμως θα χρειαστεί λίγο μεγαλύτερη ανάλυση.

Σημείο 1ο. Οι δημοκρατίες μας δεν πάσχουν από τίποτα απολύτως – είναι μια χαρά!

Λίγο τα προβλήματα hacking της δημοκρατίας και λίγο οι πρόσφατες θεαματικές εκλογικές επιτυχίες λαϊκίστικων κομμάτων στη Δύση έχουν οδηγήσει σε κατήφεια. Οι φιλελεύθερες δημοκρατίες, υποστηρίζεται, περνούν κρίση. Δεν πείθουν πλέον τους οπαδούς τους και γι αυτό έχουμε παντού στην Ευρώπη και στην Αμερική (τα προπύργια, δηλαδή, της φιλελεύθερης δημοκρατίας) αυτά τα εκλογικά αποτελέσματα που έχουμε.

Τίποτα δεν θα μπορούσε να είναι περισσότερο λάθος. Η φιλελεύθερη δημοκρατία μας είναι μια χαρά στην υγεία της. Αν κάτι δείχνουν οι επανειλημμένες εκλογικές επιτυχίες λαϊκιστών δεν είναι ότι πάσχει η ίδια η δημοκρατία, αλλά οι μέχρι τότε πολιτικές και οι πολιτικοί. Τα λαϊκίστικα κόμματα της Αριστεράς και της Δεξιάς εκλέγονται με δημοκρατικές διαδικασίες. Αντικατοπτρίζουν μια αντίδραση του κόσμου στα «παραδοσιακά» πολιτικά κόμματα, των οποίων οι άνθρωποι και οι πολιτικές έπαψαν να πείθουν. Η αντιστροφή του προβλήματος από τους πολιτικούς που θίγονται από αυτές τις ανατροπές («δεν φταίμε εμείς, φταίει η δημοκρατία και οι ψηφοφόροι») αποτελεί κλασσική περίπτωση άρνησης αποδοχής της πραγματικότητας, εθελοτυφλίας, και, τελικά, επικίνδυνης υστέρησης μπροστά στις ανάγκες των καιρών.

Άλλο θέμα, φυσικά, η ζημιά που μπορεί να κάνουν οι εκλεγμένοι λαϊκιστές πολιτικοί στις δημοκρατίες τους. Εκεί τα πράγματα διαφέρουν από χώρα σε χώρα – και μπορεί να είναι πραγματικά άσχημα για όσες δεν έχουν ισχυρούς Θεσμούς (Τύπο, Σώματα Ασφαλείας, Δικαστήρια, Πανεπιστήμια, Δημόσια Διοίκηση) που θα αντισταθούν σε κάθε αντιδημοκρατική προσπάθεια. Γι αυτό, αν κανείς θέλει να αντιμετωπίσει οποιαδήποτε «κρίση της δημοκρατίας» σήμερα θα ήταν προτιμότερο να ενισχύσει τους Θεσμούς παρά να κάνει οτιδήποτε άλλο. Το ίντερνετ το πολύ να ενισχύσει μια τάση που ήδη υπάρχει, δεν μπορεί να δημιουργήσει πολιτική αντίδραση από το μηδέν – περισσότερα όμως γι αυτό, αμέσως παρακάτω.

Σημείο 2ο. Το ίντερνετ εξαφάνισε τους μεσάζοντες (και) στις δημοκρατίες

Αναμφίβολα ζούμε την εποχή της εξαφάνισης των μεσαζόντων. Μέχρι να εμφανιστεί το ίντερνετ οι κοινωνίες μας στηρίζονταν κυριολεκτικά στους μεσάζοντες: εμπορικοί αντιπρόσωποι μεσολαβούσαν μεταξύ αλλοδαπών κατασκευαστών και της εγχώριας αγοράς, ταξιδιωτικοί πράκτορες μεταξύ αεροπορικών εταιρειών και ταξιδιωτών, εκδότες μεταξύ συγγραφέων και αναγνωστών, δισκογραφικές μεταξύ μουσικών και ακροατών, κοκ. Εξίσου, κριτικοί λογοτεχνίας μας πρότειναν τα βιβλία που διαβάζαμε, γευσιγνώστες τα εστιατόρια που θα βγαίναμε, παραγωγοί ραδιοφώνου τη μουσική που θα αγοράζαμε. Κυριολεκτικά η ζωή μας στηριζόταν σε μεσάζοντες, μέσα από τους οποίους το προϊόν, η υπηρεσία ή το μήνυμα «περνούσαν» από τους κατασκευαστές και παραγωγούς τους σε εμάς, τους τελικούς καταναλωτές.

Το ίδιο ακριβώς και στην πολιτική. Το μήνυμα των πολιτικών περνούσε στους ψηφοφόρους με τη βοήθεια μεσαζόντων – στην ουσία, του Τύπου, έμπειρων δημοσιογράφων και πολιτικών αναλυτών (δημόσιων διανοούμενων). Στην αρχή το μέσο ήταν οι εφημερίδες, στη συνέχεια προστέθηκαν το ραδιόφωνο και η τηλεόραση. Οι πολιτικοί και οι ιδέες τους μπορούσαν να γίνουν γνωστοί στους δυνάμει ψηφοφόρους τους μόνο μέσω αυτού του φίλτρου. Τα Μέσα, δηλαδή οι ειδικοί, επέλεγαν ποιους πολιτικούς και πολιτικές θα προβάλουν. Εύλογα, τα κριτήρια κάθε Μέσου ήταν διαφορετικά: Σε γενικές γραμμές όμως νομίζω ότι όλοι θα συμφωνήσουμε ότι κάθε Μέσο πρόβαλε τους καλύτερους από το είδος πολιτικής που υπηρετούσε έτσι ή αλλιώς (κάθε Μέσο, σε όλη την υφήλιο, έχει συγκεκριμένο πολιτικό στίγμα). Δηλαδή, τα σοβαρά κεντροδεξιά Μέσα προωθούσαν κατά κανόνα σοβαρούς κεντροδεξιούς πολιτικούς, τα σοβαρά σοσιαλδημοκρατικά Μέσα το ίδιο, όπως άλλωστε το ίδιο έκαναν και τα λαϊκίστικα Μέσα, προβάλλοντας τους καλύτερους από τους δικούς τους εκπροσώπους, της Αριστεράς ή της Δεξιάς αντίστοιχα. Από καθέναν μας αναμενόταν μόνο να αγοράζουμε τις εφημερίδες ή να παρακολουθούμε τα κανάλια που μας ταίριαζαν.

Η ιντερνετική επίθεση εναντίον των μεσαζόντων

Το πρώτο που έκανε το ίντερνετ όταν πλέον έπρεπε να βγάλει χρήματα (όταν δηλαδή, κατά τη δεκαετία του 1990 έπαψε να είναι χόμπι μεταξύ ακαδημαϊκών) ήταν να επιτεθεί στους μεσάζοντες. Οι υπηρεσίες, τα προϊόντα και οι πληροφορίες πλέον έφταναν από την πηγή τους απευθείας σε εκείνους στους οποίους προορίζονταν. Βιβλία, ηλεκτρονικά είδη, ακόμα και ρούχα μπορέσαμε να προμηθευτούμε απευθείας από τους κατασκευαστές τους, οπουδήποτε στον κόσμο. Συγγραφείς μπόρεσαν να αυτο-εκδοθούν, μουσικοί να δημιουργήσουν τα δικά τους κανάλια. Αεροπορικά εισιτήρια και πακέτα ξενοδοχείων αγοράζαμε πλέον απευθείας από τις αεροπορικές και τους ξενοδόχους αντίστοιχα.

Ομολογουμένως, μεσάζοντες και πάλι υπήρχαν, όπως το Amazon ή το Booking. Όμως αυτοί δεν είχαν καμία σχέση με τους τοπικούς μικρομεσαίους μεσάζοντες του «πραγματικού» κόσμου – ήταν παγκόσμιοι παίκτες με ακόμα μεγαλύτερη δύναμη από κατασκευαστές και παρόχους μαζί.

Εξίσου, η γνώση των «ειδικών», που ήταν ακριβή, αντικαταστάθηκε από τη γνώση του πλήθους: Η Wikipedia αντικατέστησε την Britannica, οι influencers τους δημόσιους διανοούμενους, οι γνώμες του κοινού τους κριτικούς λογοτεχνίας, μουσικής, γεύσης, ακόμα και τους κριτικούς τέχνης.

Τελικά, το ίδιο συνέβη και στους πολιτικούς. Ο παραδοσιακός Τύπος εξαφανίστηκε (ποιος αγοράζει ακόμα εφημερίδα;) ή αντικαταστάθηκε (πόσοι ενημερώνονται από την τηλεόραση και πόσοι από το ίντερνετ;). Ταυτόχρονα, τα social media έδωσαν στους πολιτικούς την ευκαιρία να συνομιλήσουν απευθείας με τους ψηφοφόρους τους, και μάλιστα χωρίς κόστος! Πρωτοφανή, συνεπώς, πράγματα και για τους μεν και για τους δε. Μοντέλα πολιτικής επικοινωνίας διαμορφωμένα μέσα από τους αιώνες αντικαταστάθηκαν πλήρως μέσα σε λίγα μόνο χρόνια.

Έκανε τελικά καλό η εξαφάνιση των μεσαζόντων;

Αρχικά η χαρά όλων μας ήταν μεγάλη. Ξαφνικά μπορούσαμε να προμηθευτούμε οτιδήποτε από οποιονδήποτε – και μάλιστα, σε καλύτερη τιμή, αφού το κόστος των μεσαζόντων εξαφανίστηκε μέσα σε μια νύχτα. Φάνηκε τότε ότι το κέρδος μας θα ήταν διπλό: Όχι μόνο οικονομικό αλλά και προσωπικό, με την έννοια ότι δεν θα επέλεγαν πια άλλοι για εμάς. Καθένας θα μπορούσε να ικανοποιήσει τις επιθυμίες του χωρίς το φίλτρο του ενδιάμεσου.

Η πραγματικότητα, βέβαια, αποδείχτηκε τελείως διαφορετική. Μπορεί κανείς να αγοράσει προϊόντα απευθείας, αλλά χωρίς καθοδήγηση κινδυνεύει να χαθεί στον κυκεώνα των άπειρων, παγκόσμιων επιλογών. Μπορεί κανείς να κλείσει αεροπορικά εισιτήρια μόνος του, αλλά αν χρειαστεί κάτι πιο δύσκολο από ένα απλό ταξίδι η ανθρώπινη παρέμβαση του ταξιδιωτικού πράκτορα έγινε απαραίτητη. Ομοίως, μπορεί κανείς να βρει τα πάντα στην Wikipedia, όμως συχνά οι πληροφορίες της χρειάζονται διασταύρωση. Η σοφία του πλήθους βοηθά κυρίως όταν τα πράγματα είναι απλά, όταν όμως γίνουν πιο σύνθετα τότε η γνώμη των ειδικών είναι απαραίτητη.

Και στην πολιτική; Βοήθησε η εξαφάνιση του Τύπου; Έκανε καλό η απευθείας επικοινωνία του πολιτικού με τους ψηφοφόρους του; Ή μήπως έβλαψε τη δημοκρατία, επειδή χάθηκε η το ενδιάμεσο φίλτρο, δηλαδή η γνώμη των ειδικών;

Απάντηση, ακόμα, δεν υπάρχει. Ομολογουμένως οι λαϊκιστές πολιτικοί τύπου Τραμπ (για να μην αναγκαστώ να αναφέρω τους Ευρωπαίους αντίστοιχους σε Αριστερά και Δεξιά) επωφελήθηκαν από την εξαφάνιση των μεσαζόντων. Χωρίς τα social media ένα σωρό λαϊκίστικα κόμματα δεν θα μπορούσαν ποτέ να αποκτήσουν τη δύναμη που απολαμβάνουν σήμερα. Όμως, από την άλλη μεριά, ήταν το ίντερνετ που βοήθησε, για παράδειγμα, τον Μακρόν να δημιουργήσει το κόμμα του από το μηδέν. Επίσης, πρέπει να σημειωθεί ότι ο λαϊκισμός, παρά την άνοδό του, δεν έχει επικρατήσει ούτε στην Ευρώπη ούτε και στην Αμερική. Δηλαδή, και οι σοβαρές πολιτικές δυνάμεις χρησιμοποιούν το ίντερνετ και τα social media – αυτή τη φορά προς όφελός τους, και προς όφελος της δημοκρατίας.

Αντί συμπερασμάτων: Η κανονικοποίηση του ίντερνετ

Το θέμα της πολιτικής και του ίντερνετ παραμένει ανοιχτό. Άλλωστε, μην ξεχνάμε ότι στην Αμερική για πρώτη φορά απέκτησε σημασία μόλις κατά την πρώτη εκλογή Ομπάμα (το 2008), ενώ στην Ευρώπη πολύ αργότερα. Είναι επομένως πολύ νωρίς για να κρίνει κανείς. Αν κάτι όμως μπορεί να παρατηρηθεί ήδη από τους συγγενείς χώρους που παρατηρήθηκε πολύ νωρίτερα η εξαφάνιση των μεσαζόντων είναι η σταδιακή κανονικοποίηση.

Όπως έχω αναφέρει και αλλού, το ίντερνετ καθώς ωριμάζει μοιάζει στην πραγματική ζωή: Ταινίες δεν νοικιάζουμε πια από video clubs όμως πληρώνουμε μηνιαίες συνδρομές, μουσική το ίδιο. Η Britannica έγινε συνδρομητική online, το ίδιο και οι σημαντικότερες συλλογές βιβλίων (πχ. Loeb). Τους ειδικούς στην μουσική, στη λογοτεχνία ή όπου αλλού μπορεί πλέον να μην τους διαβάζουμε σε εφημερίδες, όμως επισκεπτόμαστε τα προσωπικά τους blog ή ιστοσελίδες. Με άλλα λόγια, οι μεσάζοντες επιστρέφουν, επειδή η ανάγκη τους ποτέ δεν έλειψε, όμως πλέον με άλλο τρόπο και μορφή. Θεωρώ ότι το ίδιο θα συμβεί και στην πολιτική: Ο Τύπος θα επιστρέψει με τον έναν ή τον άλλον τρόπο (για πόσο καιρό άραγε δεν θα ντρεπόμαστε να απαντάμε ότι «ενημερωνόμαστε από τα social media»;), όμως μετά από όλη αυτή τη διαδικασία ωρίμανσης ο ρόλος του θα είναι ακόμα πιο ουσιαστικός για τις δημοκρατίες μας.

The post To hacking της Δημοκρατίας: Η αξία των μεσαζόντων appeared first on 2045.gr.

Θα πουν πολλά για την εποχή μας και σίγουρα ανάμεσα σε αυτά τα πολλά θα πουν πως ήταν μια εποχή δημιουργίας, χάρη στον εκδημοκρατισμό της τεχνολογίας. Ποτέ άλλοτε στην Ιστορία τόσοι πολλοί άνθρωποι δεν είχαν πρόσβαση σε τόσα πολλά εργαλεία για να φτιάξουν ό,τι μπορούσαν να φανταστούν.

Μέσα σε περίπου πενήντα χρόνια η δύναμη των μηχανών που έστειλε τον Άνθρωπο στη Σελήνη έγινε κτήμα όλων μας μέσω των κινητών τηλεφώνων, των φορητών υπολογιστών και τα tablets. Πενήντα χρόνια ακούγονται πολλά, μια γενιά έχει μεγαλώσει και μια άλλη ετοιμάζεται να τη διαδεχθεί, αλλά σε όρους εξέλιξης και σε όρους Ιστορίας είναι μόλις λίγο πριν.

Οι δημιουργοί του καιρού μας έχουν να λένε πως για σχεδόν κάθε τους ανάγκη έχουν τουλάχιστον ένα ψηφιακό εργαλείο στη διάθεσή τους και ακόμα δεν έχουμε φτάσει στην κορύφωση. Οι 3D εκτυπωτές γίνονται όλο και πιο γρήγορα μέρος του νοικοκυριού. Εφαρμογές επαυξημένης και εικονικής πραγματικότητας σταματούν να αποτελούν μέρος κινηματογραφικών σεναρίων και έρχονται να γίνουν κομμάτι της καθημερινότητάς μας. Ολόκληροι κλάδοι της οικονομίας και εκατομμύρια εργαζόμενοι σε αυτούς περνούν σε νέες ψηφιακές σφαίρες επικοινωνίας και εργασίας και η τηλεργασία που γνωρίσαμε ως αναγκαία λύση στην περίοδο της πανδημίας λύνει χέρια και φέρνει με το πάτημα λίγων πλήκτρων στην ίδια οθόνη ανθρώπους από διαφορετικά γεωγραφικά πλάτη και ζώνες ώρας.

Ήταν 1927, όταν ο κινηματογράφος αποκτούσε φωνή και άρχισε να απομακρύνεται από την πρώτη του, βωβή, εποχή με την πρώτη ομιλούσα ταινία «Ο Τραγουδιστής της Τζαζ» και τον ηθοποιό Αλ Γιόλσον να λέει πως «δεν έχετε ακούσει τίποτε ακόμη», προφανώς κάνοντας τους θεατές να γελούν ή να χαμογελούν ευχαριστημένοι μπροστά στη νέα εξέλιξη στην ψυχαγωγία τους. Ενενήντα πέντε χρόνια μετά, η φράση είναι εδώ, ελαφρώς παραλλαγμένη –«δεν έχετε δει τίποτε ακόμα». Η αλήθεια είναι πως αν οδηγός μας είναι το συναρπαστικό ταξίδι των προηγούμενων τριών ή τεσσάρων δεκαετιών, πράγματι δεν έχουμε δει τίποτε ακόμα, και μια δεύτερη αλήθεια είναι πως οι δημιουργοί του σήμερα και του αύριο έχουν ακόμα περισσότερα εργαλεία στη διάθεσή τους για να πειραματιστούν, να ανταλλάξουν ιδέες, να αναπτύξουν πρωτότυπα και, τελικά, να δοκιμάσουν τα όρια και τις ικανότητές τους στις επιστήμες ή τις τέχνες.

Όλοι αυτοί έχουν στα χέρια τους εξοπλισμό που θα ζήλευε, όχι η γενιά των παππούδων τους, αλλά οι λίγο μεγαλύτεροι στην ίδια γενιά! Στη χώρα μας, που έως πριν από λίγες δεκαετίες ήταν ένας παρατηρητής των μεγάλων αλλαγών και τις ακολουθούσε πολλές φορές ακόμα και με απροθυμία, ένα νέο κύμα ανθρώπων που καθημερινά μεγαλώνει ζητά ακόμα περισσότερα. Περισσότερα εργαλεία, περισσότερες δυνατότητες, περισσότερες ευκαιρίες συνεργασίας και δημιουργίας. Είναι ένα στοίχημα που για πολλούς είναι προσωπικό, αλλά τελικά εξελίσσεται σε στοίχημα για την αναβάθμιση ολόκληρης της χώρας και σε αυτό το αίτημα ο ΟΤΕ δηλώνει δυναμικό «παρών».

Για πρώτη φορά, η COSMOTE προσφέρει ταχύτητα 1Gbps μέσω του COSMOTE Fiber, δίνοντας στους δημιουργούς τη δυνατότητα να ανοίξουν τα ψηφιακά φτερά τους και να αναπτύξουν τις νέες τους ιδέες, χωρίς όρια. Οι νέες ταχύτητες 300Mbps, 500Mbps & 1Gbps είναι ήδη διαθέσιμες και, ως το τέλος του έτους, θα δίνουν σε 1 εκατομμύριο νοικοκυριά κι επιχειρήσεις τη δυνατότητα να συνδεθούν με τον ψηφιακό κόσμο και να αλληλοεπιδράσουν με αυτόν με νέους μοναδικούς τρόπους.

Η ανάπτυξη δεν σταματά εδώ – έως το 2027 πάνω από 3 εκατ. νοικοκυριά και επιχειρήσεις σε όλη την Ελλάδα θα έχουν τη δυνατότητα σύνδεσης σε ταχύτητες 1Gbps μέσω υποδομής οπτικής ίνας μέχρι το σπίτι. Ένα δίκτυο 100% οπτικής ίνας με εγγυημένη ταχύτητα «κατεβάσματος» και με μεγάλες δυνατότητες «ανεβάσματος» αρχείων  που κάνει πραγματικότητα τα «θέλω» κάθε δημιουργού και καλύπτει απόλυτα τις ανάγκες επικοινωνίας, ψυχαγωγίας, εκπαίδευσης και εργασίας κάθε νοικοκυριού στη χώρα. Μπορείτε να μάθετε περισσότερα, εδώ.

Χάρη στο FTTH δίκτυο, επιχειρήσεις σε σημαντικούς κλάδους της οικονομίας όπως ο τουρισμός, ο αγροδιατροφικός τομέας και η Βιομηχανία θα εφαρμόσουν τα νέα αυτά δεδομένα στην καθημερινότητά τους, αξιοποιώντας στο έπακρο την τεχνολογία, τις γρήγορες ταχύτητες και την απόλυτη σταθερότητα των οπτικών ινών ανταγωνιζόμενοι με ίσους όρους τους ανταγωνιστές τους στη διεθνή αγορά, γιατί αυτό που συνήθως δεν αντιλαμβανόμαστε είναι πως οι υποδομές είναι εκείνες που οδηγούν στην ανάπτυξη της οικονομίας και στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας. Οι επιχειρηματίες μπορούν να μάθουν περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με τις ταχύτητες που καλύπτουν τις ανάγκες της επιχείρησής τους,  εδώ.

Η COSMOTE με τα δίκτυα νέας γενιάς αποτελούν ισχυρό και αξιόπιστο συνεργάτη για τον σύγχρονο Έλληνα δημιουργό, ερευνητή, καλλιτέχνη, επιστήμονα, επιχειρηματία.

The post Η νέα γενιά της δημιουργίας λέει: «Δεν έχετε ακούσει τίποτα ακόμα» appeared first on 2045.gr.

Πιθανότατα αυτή την περίοδο ζούμε την εποχή των influencers: Καθενός μας το feed είναι γεμάτο από φωτογραφίες και posts ανθρώπων με μεγάλο πληθυσμό «φίλων», όπου διαφημίζονται προϊόντα και υπηρεσίες. Το φαινόμενο αυτό είναι η αναμενόμενη μετεξέλιξη του Web 2.0: Από τη στιγμή που το Διαδίκτυο έδωσε βήμα σε καθέναν μας, είναι λογικό κάποιοι να είναι καλύτεροι στη δημιουργία Περιεχομένου από όλους τους άλλους. Όσοι ξεχώρισαν, και απέκτησαν έτσι δεκάδες χιλιάδες ή και εκατομμύρια «φίλους», εξίσου λογικό είναι να σκεφτούν πως να βγάλουν χρήματα από αυτή τους την επιτυχία. Η διαφήμιση είναι η εύκολη λύση.

Όμως σε αυτό εδώ το κείμενο δεν σκοπεύω να εξετάσω τα θέματα των influencers. Σκοπεύω να θέσω ένα άλλο ερώτημα: Είναι αυτό το φαινόμενο πραγματικά κάτι νέο; Κάτι καινούργιο, που δεν έχουμε ξαναδεί;

Θα απαντούσα, όχι. Πριν ανακαλυφθεί το Web 2.0, δηλαδή πριν καμιά δεκαπενταριά χρόνια, υπήρχαν τα περιοδικά, οι εφημερίδες και οι κοσμικές στήλες. Στις κοσμικές στήλες διαφημίζονταν διάφοροι «επώνυμοι», που στη συνέχεια εκμεταλλεύονταν την αναγνωρισιμότητά τους διαφημίζοντας προϊόντα και υπηρεσίες. Συνήθως αυτές οι διαφημίσεις, με ολοσέλιδες φωτογραφίες με τα πρόσωπά τους, βρίσκονταν λίγες σελίδες παρακάτω από τις κοσμικές στήλες στο ίδιο περιοδικό. Τα περιοδικά στο μεταξύ εξαφανίστηκαν – το φαινόμενο όμως μετακόμισε στο ίντερνετ. Του πήρε, απλά, περίπου δεκαπέντε χρόνια για να το κάνει αυτό.

Spyware και ψηφιακοί κατάσκοποι

Εξίσου την προσοχή του κοινού τράβηξε αυτή την περίοδο η περίπτωση του spyware. Για όσους δεν γνωρίζουν, η ιδέα πίσω του είναι απλή: Πλήρης παρακολούθηση ενός κινητού (smartphone) μέσω της εγκατάστασης ειδικού λογισμικού εν αγνοία, φυσικά, του ιδιοκτήτη του. Καθώς το κινητό σήμερα περιλαμβάνει όλη μας τη ζωή, δηλαδή όχι μόνο τις επικοινωνίες μας αλλά και τις μετακινήσεις μας, τα οικονομικά μας στοιχεία κοκ. αποτελεί πλέον έναν δελεαστικό στόχο παρακολούθησης. Πράγματι, πρόσφατα αποκαλύφθηκε ότι κρατικές μυστικές υπηρεσίες εδώ και καιρό χρησιμοποιούν spyware για την παρακολούθηση πολιτικών, δημοσιογράφων και άλλων (συγκεκριμένων) προσώπων.

Το φαινόμενο του spyware είναι κατά τη γνώμη μου τεχνικά εντυπωσιακό (clickless), ηθικά μεμπτό (η παρακολούθηση οποιουδήποτε από οποιονδήποτε είναι κακό πράγμα), όμως καθόλου νέο. Από την ίδρυσή τους οι κρατικές μυστικές υπηρεσίες παρακολουθούν «πρόσωπα ενδιαφέροντος». Αυτή είναι η δουλειά τους. Δεν παρακολουθούν, πχ. εγκληματίες, αυτή είναι η δουλειά της Αστυνομίας. Ούτε παρακολουθούν όλον τον πληθυσμό, αυτή είναι η «δουλειά» φασιστικών ή κομμουνιστικών καθεστώτων. Από τη στιγμή, επομένως, που κάποιος βρεθεί στο στόχαστρο κρατικών μυστικών υπηρεσιών (για οποιονδήποτε λόγο, εδώ δεν εξετάζεται αυτό), αναπόφευκτα θα παρακολουθείται. Τα μέσα της παρακολούθησης εξελίσσονται, ακολουθώντας κάθε φορά την τεχνολογία. Παλιά, ήταν δύο τύποι με καμπαρτίνα και γυαλιά ηλίου απέναντι από το διαμέρισμά του. Σήμερα, το ίδιο ακριβώς συμβαίνει μέσω spyware.

Το «Ψηφιακό Ξυράφι του Όκαμ» (Occam’s digi–razor), ή το τεστ του πραγματικού κόσμου

Με τα παραπάνω παραδείγματα θέλω να δείξω ότι δεν είναι αναγκαστικά νέες όλες οι συνθήκες που φέρνει μπροστά μας η ψηφιακή ζωή. Όλες οι νέες λέξεις, τα νέα μοντέλα και οι νέες καταστάσεις που καθημερινά μας κατακλύζουν και που έχουν σχέση με την ψηφιακή τεχνολογία δεν είναι αναγκαστικά κάτι καινούργιο, κάτι πρωτοφανές. Ίσα ίσα, μετά από ψύχραιμη εξέταση μπορεί να διαπιστώσουμε ότι δεν αποτελούν τίποτα άλλο από την, αναπόφευκτη, προβολή του πραγματικού κόσμου στον ψηφιακό.

“Οι influencers του σήμερα δεν είναι τίποτα διαφορετικό από τις κοσμικές περσόνες του παρελθόντος. Και το spyware δεν είναι κάτι διαφορετικό παρά η προβολή της 24ωρης κατασκοπικής παρακολούθησης στον κόσμο των smartphones.”

Υπάρχουν διαφορές; Φυσικά και υπάρχουν. Στην περίπτωση των influencers η ψηφιακή τεχνολογία εξαφάνισε τους μεσάζοντες, δηλαδή τους εκδότες των περιοδικών. Τον ρόλο τους ανέλαβαν οι πλατφόρμες (Facebook, Instagram κλπ.) αλλά με έναν τρόπο πολύ πιο απρόσωπο και βιομηχανικό από ό,τι στο παρελθόν. Στην περίπτωση του spyware, η παρακολούθησε έγινε πολύ πιο αποτελεσματική: Οι τύποι με την καπαρντίνα μπορεί να παρακολουθούσαν τις κινήσεις, όμως για να γνωρίζουν και το περιεχόμενο των επαφών ή την ταυτότητα των συνομιλητών χρειάζονταν επιπλέον εξοπλισμό και κόπο. Το «ξεκλειδωμένο» smartphone προσφέρει τα πάντα, πλήρως, με το πάτημα ενός πλήκτρου.

Υπάρχουν εξαιρέσεις; Φυσικά και υπάρχουν. Υπάρχουν περιπτώσεις που η ψηφιακή ζωή δημιούργησε κάτι πρωτοφανές, κάτι που η ανθρωπότητα δεν είχε ξαναδεί (ξεκινώντας, φυσικά, από το ίδιο το ίντερνετ!). Μπορεί το Facebook να ξεκίνησε από το, γνωστό σε όλους μας, σχολικό λεύκωμα, όμως σήμερα καμία σχέση δεν έχει με τις καταβολές του. Μπορεί το smartphone να ξεκίνησε από το κινητό τηλέφωνο, όμως πλέον καμία σχέση δεν έχει ούτε με αυτό ούτε με το σταθερό. Οι πλατφόρμες του LinkedIn ή του Instagram ή του TikTok ή ακόμα και το AirBnB ή το Uber είναι πρωτοφανείς, ως προς τις βασικές τους ιδέες.

Παρόλα αυτά, η γενική αρχή, νομίζω, εξακολουθεί να ισχύει: Όπως ό,τι λάμπει δεν είναι χρυσός, έτσι και στον ψηφιακό κόσμο ό,τι έρχεται στο φως, δεν γεννήθηκε αναγκαστικά σήμερα. Πρέπει κάθε φορά να είμαστε προσεκτικοί, ώστε να ξεχωρίζουμε. Είναι αυτό που μας πλασάρεται ως νέο πραγματικά τέτοιο; Ή μήπως είναι μια μετεξέλιξη πραγμάτων που ήδη γνωρίζαμε, με ψηφιακή επικάλυψη; Σε αυτόν τον έλεγχο πρέπει να είμαστε αυστηροί, αλλά και δίκαιοι. Αυστηροί, ώστε ξαναζεσταμένες ιδέες να μην μας ξεφύγουν. Δίκαιοι, ώστε να αναγνωρίσουμε πότε μια παλιά ιδέα έχει αλλάξει τόσο πολύ που πλέον οφείλει να αναγνωριστεί ως νέα.

Αν θέλετε, πρόκειται για την, ψηφιακή, μετεξέλιξη του Ξυραφιού του Όκαμ: Όταν ακούτε για κάτι νέο στον ψηφιακό κόσμο κοιτάξτε πρώτα πίσω και μετά μπροστά. Νομίζω ότι γρήγορα θα διαπιστώσετε πως μόνο η μειοψηφία των νέων ιδεών στο ίντερνετ περνά το τεστ του πραγματικού κόσμου.

Η σχέση με την «κανονικοποίηση του ίντερνετ»

Σε άλλο κείμενο μιλήσαμε για την «κανονικοποίηση του ίντερνετ», δηλαδή για το φαινόμενο που κάθε ιντερνετικό μοντέλο μετά από έναν αρχικό χρόνο προσαρμογής/δημιουργικής καταστροφής τελικά καταλήγει να αναπαράγει ένα μοντέλο του παρελθόντος. Δηλαδή, στη μουσική εκεί που πληρώναμε 20 ευρώ το μήνα για ένα CD σήμερα πληρώνουμε 15 για μια οικογενειακή συνδρομή στο Spotify. Στις ταινίες, εκεί που νοικιάζαμε μια ταινία την εβδομάδα με 2 ευρώ, τώρα πληρώνουμε 12 ευρώ το μήνα στο Netflix. Σύντομα το ίδιο θα συμβεί και στον Τύπο. Με άλλα λόγια, τα εμπορικά μοντέλα του ψηφιακού κόσμου σιγά-σιγά κανονικοποιούνται, αναπαράγοντας μοντέλα τα οποία ήδη μας ήταν γνωστά.

Το φαινόμενο αυτό είναι συμπληρωματικό με το «τεστ του πραγματικού κόσμου» που είδαμε παραπάνω. Ένα «κανονικοποιημένο» ιντερνετικό μοντέλο δεν είναι νέο. Εξίσου, κάτι που αρχικά μας προξενεί εντύπωση όμως μετά από προσεκτική εξέταση διαπιστώνουμε ότι «κόβεται» από το «Ψηφιακό Ξυράφι του Όκαμ», μπορούμε να περιμένουμε ότι αργά ή γρήγορα θα κανονικοποιηθεί.

Και γιατί μας νοιάζουν όλα αυτά;

Όμως, γιατί μας νοιάζουν όλα τα παραπάνω; Γιατί άραγε έχει σημασία να εντοπίσουμε, και να ονομάσουμε, τα παραπάνω φαινόμενα; Για δύο κυρίως λόγους. Πρώτα, επειδή έχει σημασία για την κατανόηση του ψηφιακού κόσμου γύρω μας. Αν δεχτούμε την παραπάνω ανάλυση, τότε ο ψηφιακός κόσμος τελικά δεν φαίνεται τόσο διαφορετικός και τόσο ξένος από τον πραγματικό, με τον οποίο έζησε η ανθρωπότητα για τόσες χιλιάδες χρόνια καταγεγραμμένης ιστορίας. Όμως, υπάρχει και ένας ακόμα λόγος, πιο πρακτικός: Αν δεχτούμε ότι πολλά από τα «νέα» του σήμερα είναι ίδια με τα παλιά, τότε δεν χρειαζόμαστε καινούργιους νόμους και κανόνες. Δηλαδή, τα όποια ζητήματα του spyware και των influencers μια χαρά ρυθμίζονται με νόμους που ήδη έχουμε σε ισχύ, και που εφαρμόζονται σε αντίστοιχες συνθήκες στον πραγματικό κόσμο. Δεν χρειαζόμαστε νέους. Η διαπίστωση αυτή έχει σημασία από μόνη της: Η πολυνομία και η πολυπλοκότητα τελικά δεν βοηθούν κανέναν – άλλο ένα μάθημα από το, παραδοσιακό αυτή τη φορά, Ξυράφι του Όκαμ.

The post Το, ψηφιακό, «Ξυράφι του Όκαμ»: είναι όλα τα ιντερνετικά φαινόμενα πρωτοφανή; appeared first on 2045.gr.

Σε μια από τις λιγοστές άστοχες προβλέψεις του, ο Αλμπέρ Καμύ είχε εκτιμήσει ότι οι άνθρωποι που θα ζουν στην αυγή του 21ου αιώνα θα αφιερώνουν τον ελεύθερο χρόνο τους στο σεξ και στην ανάγνωση εφημερίδων. Έχοντας πλέον περπατήσει τις δύο πρώτες δεκαετίες της τρίτης χιλιετίας, μπορούμε να παραδεχτούμε ότι το σεξ δεν συγκαταλέγεται στις προτεραιότητες μας, ενώ είναι βέβαιο ότι οι εφημερίδες όπως τις ήξερε ο Καμύ βιώνουν την περίοδο της οριστικής παρακμής τους, έχοντας σε μεγάλο ποσοστό αντικατασταθεί από ψηφιακές εκδόσεις. 

Για το διάβασμα γενικά, οι συνήθειές μας μπορούν να συνοψιστούν σε έναν παράδοξο χρησμό:

“Διαβάζουμε πολύ – σίγουρα περισσότερο απ’ όσο διάβαζαν οι προηγούμενες γενιές. Σε… δεύτερη ανάγνωση, όμως, διαβάζουμε λίγο – αρκετά λιγότερο από τους μπαμπάδες ή τους παππούδες μας.” 

Ο διεισδυτικός Καμύ του μέλλοντος θα μπορούσε να μας περιγράψει ως «αναγνώστες της εποχής της υπαρκτής παγκοσμιοποίησης του Ίντερνετ». Στηνόμαστε καθημερινά για ώρες μπροστά σε οθόνες διαφόρων μεγεθών και από τα μάτια μας περνάνε τεράστιοι όγκοι κειμένων, δεκάδες χιλιάδες λέξεις. Διαβάζουμε, όμως; Είναι η κατανάλωση ψηφιακού περιεχομένου μια πνευματική ή ψυχαγωγική δραστηριότητα αντάξια της ανάγνωσης ενός βιβλίου; Και τι γίνεται με το παραδοσιακό, τυπωμένο βιβλίο; Θα επιβιώσει ή θα γίνει η γενιά μας μάρτυρας του τέλους της μακραίωνης εποχής του Γουτεμβέργιου; Και τι μας επιφυλάσσει μια ενδεχόμενη ολική μετάβαση στην ψηφιακή γραφή και ανάγνωση; 

Κάποτε αυτά τα ερωτήματα θα απασχολούσαν κυρίως τους συγγραφείς επιστημονικής φαντασίας. Σήμερα αποτελούν αντικείμενο συζήτησης για όλους όσοι διαβάζουν, γράφουν, εκδίδουν ή εμπορεύονται βιβλία. Απευθυνθήκαμε σε κάποιους εξ αυτών και καταγράψαμε τις σκέψεις τους για την τωρινή, την επόμενη και (πιθανόν) όλες τις επόμενες εποχές του γραψίματος και του διαβάσματος. 

1.0 – Διαβάζοντας στην οθόνη 

Το πιο βασικό γνώρισμα που διαφοροποιεί την ανάγνωση κειμένων στο Ίντερνετ από την τελετουργία του ψυχαγωγικού διαβάσματος ή την οποιαδήποτε λογική μελέτης, είναι η αποσπασματικότητα. Σε μια τυπική αναγνωστική ρουτίνα μας στο κινητό ή στο λάπτοπ, μεταπηδάμε από το ένα κείμενο στο άλλο πατώντας ενεργά links, διακόπτουμε αυτό που διαβάζουμε για να γκουγκλάρουμε κάτι που μας έκανε εντύπωση και, γενικώς, πολύ σπάνια συγκεντρωνόμαστε για αρκετή ώρα σε κάτι συγκεκριμένο.

Όπως εξηγεί ο Δημήτρης Ζαχαράκης, Audience & Performance Manager της 24 Media, ενός από τους μεγαλύτερους digital publishers της χώρας μας, αυτό συμβαίνει γιατί στο Ίντερνετ διαβάζουμε ως επί το πλείστον πληροφορίες και ειδήσεις ή τετριμμένες φράσεις. Κουβέντες που κάποτε θα γίνονταν τηλεφωνικά, αλλά τώρα γράφονται σε πλατφόρμες επικοινωνίας και μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Σπανίως (ή και ποτέ) δεν αφιερώνουμε χρόνο σε μεγάλες αφηγήσεις, σχοινοτενείς περιγραφές και βραδύκαυστο storytelling. 

 «Ο μέσος χρόνος παραμονής μας σε ένα τυχαίο άρθρο που μας κέντρισε το ενδιαφέρον παραμένει χαμηλός, είναι περίπου ενάμισι λεπτό», αναλύει ο κ. Ζαχαράκης. «Γι’ αυτό και πλέον η επιδίωξη των publishers είναι το σερβίρισμα εμπλουτισμένου περιεχομένου. Προσπαθούμε να προσφέρουμε στον αναγνώστη ερεθίσματα που θα τον κάνουν να ασχοληθεί περισσότερο με το άρθρο. Η παρακολούθηση ενός ενσωματωμένου βίντεο πχ ή η ακρόαση ενός ηχητικού αρχείου μπορούν να υπερδιπλασιάσουν τον χρόνο παραμονής».

Μερικά ακόμα στοιχεία για την αναγνωστική συμπεριφορά μας στο Ίντερνετ από τον κύριο Ζαχαράκη: «Ο μέσος χρήστης δεν θα διαβάσει ένα άρθρο από την αρχή μέχρι το τέλος του. Θα πάρει μόνο την πληροφορία που τον ενδιαφέρει – την απάντηση στον τίτλο αν είναι ερώτηση, τις κεφαλίδες, τα bold. Υπάρχουν φυσικά και οι πιο λεπτομερείς αναγνώστες, αλλά αντιπροσωπεύουν ένα μικρό ποσοστό, το οποίο είναι δύσκολο να υπολογιστεί με ακρίβεια. Καθοριστικά για τη συμπεριφορά μας ως καταναλωτές ψηφιακού περιεχομένου είναι δύο στοιχεία: Το γεγονός ότι σχεδόν οκτώ στις δέκα φορές που μπαίνουμε στο Ίντερνετ το κάνουμε από κάποια φορητή συσκευή (συνήθως το smartphone μας) και η διαπίστωση ότι ένα πολύ μεγάλο μερίδιο των χρηστών καταναλώνει περιεχόμενο κατά βάση μέσα από τα social media». 

Σύμφωνα με τα analytics που μελετά ο Δημήτρης Ζαχαράκης, μόλις ο ένας ή οι δύο στους δέκα χρήστες που διαμοιράζονται, σχολιάζουν ή αντιδρούν σε ένα άρθρο στο Facebook μπαίνουν στον κόπο να διαβάσουν το άρθρο αυτό καθαυτό: «Οι περισσότεροι στέκονται στον τίτλο και στην ατάκα που συνοδεύει την ανάρτηση. Παίρνουν ίσως και την πληροφορία που τους ενδιαφέρει, αλλά δεν διαβάζουν. Αναλίσκονται σ’ αυτήν την μικροκατανάλωση του περιεχομένου μόνο και μόνο για να εκφράσουν τη συμφωνία ή τη διαφωνία τους».

Η Κατερίνα Μαλακατέ είναι συγγραφέας, συνιδιοκτήτρια του βιβλιοπωλείου Booktalks στο Παλαιό Φάληρο και διαχειρίστρια της σελίδας Διαβάζοντας, που αντιπροσωπεύει μια από τις μεγαλύτερες αναγνωστικές κοινότητες στο Facebook, με περισσότερα από 120.000 μέλη. Οι διαφορετικές αυτές ιδιότητες μοιάζουν να γεφυρώνουν ιδανικά τον κόσμο του τυπωμένου βιβλίου με τον αχανή πλανήτη της ανάγνωσης στο Ίντερνετ, αν και η ίδια διαφωνεί ριζικά με την ιδέα της «γέφυρας». Κατά τη γνώμη της, αυτοί είναι δύο κόσμοι που έτσι κι αλλιώς συνδέονται και αλληλεπιδρούν. 

«Το Ίντερνετ σίγουρα δεν βοηθάει έναν φανατικό αναγνώστη να συγκεντρωθεί. Όταν, για παράδειγμα, διαβάζεις ένα βιβλίο και χτυπήσει μια ειδοποίηση, πιθανότατα θα δεις περί τίνος πρόκειται και θα κολλήσεις στο κινητό σου για ένα τέταρτο. Είναι ένας διαρκής περισπασμός. Παράλληλα, όμως, το διαδίκτυο έχει δημιουργήσει πρωτόγνωρες ευνοϊκές συνθήκες για τους ανθρώπους που διαβάζουν. Κατ’ αρχάς, προσφέρει άφθονες πληροφορίες γύρω από τα βιβλία. Κάποτε οι βιβλιόφιλοι ήταν εξαρτημένοι για την πληροφόρησή τους από τα λιγοστά ένθετα των εφημερίδων, που σε μεγάλο βαθμό ήταν και ελεγχόμενα. Δεν περνούσε βιβλίο εκεί μέσα αν δεν ήταν συγκεκριμένων εκδοτικών οίκων. Τώρα έρχονται στο βιβλιοπωλείο εικοσάρηδες που ξέρουν ακριβώς τι θέλουν, γιατί έχουν γκουγκλάρει αυτό που τους ενδιαφέρει ή το έχουν συζητήσει με ανθρώπους που ξέρουν ότι ταιριάζουν τα γούστα τους ή εμπιστεύονται την κρίση τους». 

«Επιπλέον», σημειώνει η Κατερίνα Μαλακατέ, «στο Ίντερνετ δημιουργούνται ομάδες και λέσχες ανάγνωσης, μέσα από τις οποίες γνωριζόμαστε, ανταλλάσσουμε απόψεις για τα βιβλία, ενημερωνόμαστε για ενδιαφέρουσες νέες κυκλοφορίες, παρακινούμε ο ένας τον άλλον και τελικά βρίσκουμε κίνητρα και αφορμές για να διαβάζουμε περισσότερο. Αυτό είναι το σύγχρονο  ‘από στόμα σε στόμα’ και δουλεύει με μια ένταση που στο παρελθόν θα φάνταζε αδιανόητη». 

Μια ακόμα συνθήκη που διαμορφώθηκε χάρη στο Ίντερνετ και λειτουργεί ευνοϊκά για την κουλτούρα του βιβλίου, είναι η δυνατότητα της επικοινωνίας μεταξύ αναγνώστη και δημιουργού. Ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Γιάννης Γορανίτης θυμάται χαρακτηριστικά πως όταν κυκλοφόρησε το πρώτο του βιβλίο «άνθρωποι εντελώς άγνωστοι σε μένα, μπήκαν στον κόπο να μου στείλουν ένα μήνυμα ή έκαναν αιτήματα φιλίας. Και το feedback που έλαβα ήταν σχεδόν αποκλειστικά θετικό, το αντίθετο απ’ ό,τι συμβαίνει όταν το κοινό σχολιάζει δημοσιογραφικά κείμενα. Κάποτε, για μια αντίστοιχη επικοινωνία, θα έπρεπε ο αναγνώστης να γράψει ένα γράμμα, να το στείλει στον εκδοτικό οίκο, ο εκδότης να το παραδώσει στον συγγραφέα κι εκείνος να κάτσει να απαντήσει και να ακολουθηθεί η αντίστροφη διαδικασία. Τώρα το μόνο που χρειάζεται είναι να μπει κάποιος στο Messenger». 

Αυτή η αμεσότητα και η προσβασιμότητα, βέβαια, ενίοτε λειτουργούν και ως παγίδες. «Είναι πολύ εύκολο για έναν συγγραφέα να εκτεθεί στα social media», σχολιάζει ο Γιάννης Γορανίτης. «Κάποιοι καταλαμβάνονται από την αγωνία του να είναι πανταχού παρόντες, από ένα FOMO που τους ωθεί να συμμετέχουν σε όλα και να σχολιάζουν τα πάντα. Κρίνοντας εξ ιδίων το λέω, γιατί έχω απογοητευτεί από συγγραφείς που θαύμαζα και πλέον τους βλέπω να ‘καίγονται’ στα social media απογυμνωμένοι από τον ιδεατό ρόλο με τον οποίο τους είχα κατά νου. Ακούγεται ίσως ελιτίστικο αυτό, αλλά δεν μου αρέσει να βλέπω τι μαγείρεψε το μεσημέρι ο αγαπημένος μου συγγραφέας». 

Αναμφίβολα, το Ίντερνετ βοηθάει και στο να διευρυνθεί η δεξαμενή των αναγνωστών. Κοινότητες σαν το «Διαβάζοντας», δεν απευθύνονται μόνο στο βιβλιόφιλο κοινό, το οποίο στην Ελλάδα αντιπροσωπεύει ένα ποσοστό κάτω του 10% του ενήλικου πληθυσμού. Στους δεκάδες χιλιάδες που ακολουθούν αυτές τις σελίδες στα social media συμπεριλαμβάνονται και ευκαιριακοί αναγνώστες ή άνθρωποι που διαβάζουν μόνο στις διακοπές τους, ενώ συχνά στα πιο δημοφιλή τους threads φιγουράρουν best sellers και ευπώλητα βιβλία. 

Κι αυτό, όμως, είναι σημαντικό, τόσο για τη διάδοση της αναγνωστικής κουλτούρας, όσο -κυρίως- για την ευημερία της αγοράς του βιβλίου. «Εγώ είμαι υπέρ του ευπώλητου βιβλίου», σχολιάζει χαρακτηριστικά ο Γιάννης Γορανίτης. «Όχι γιατί μου αρέσει τόσο ως αναγνώστης, αλλά γιατί θεωρώ ότι ειδικά σε χώρες όπως η Ελλάδα, με πολύ περιορισμένο αναγνωστικό κοινό, το ευπώλητο είναι απαραίτητο για να επιβιώσουν εκδοτικοί οίκοι και για να εκδοθούν βιβλία που δεν θα έβγαιναν σε άλλο περιβάλλον. Ο Πατάκης, για παράδειγμα, δεν θα εξέδιδε το βιβλίο μου -μια συλλογή διηγημάτων ενός πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα- αν είχε ζοριστεί οικονομικά μετά από πέντε ή έξι εμπορικές αποτυχίες μέσα στη χρονιά. Το αντίστοιχο νομίζω ότι ισχύει και για τους περισσότερους εκδοτικούς οίκους: Η εμπορική επιτυχία κάποιων τίτλων τους επιτρέπει να εκδώσουν ευκολότερα κάποιους άλλους». 

ΙΙ – Διαβάζοντας στο χαρτί 

Παρά το γεγονός ότι όντως είμαστε ένας λαός που δεν έχει ανεπτυγμένη την κουλτούρα του διαβάσματος και έχοντας διανύσει τουλάχιστον μια δεκαετία οικονομικής κρίσης που άφησε τα σημάδια της και στην αγορά του βιβλίου, μπορούμε να πούμε μετά βεβαιότητος ότι στην Ελλάδα τυπώνονται, κυκλοφορούν και πωλούνται κάθε χρόνο πάρα πολλοί τίτλοι βιβλίων. Ακριβή στοιχεία δεν υπάρχουν, αφού από το 2012 έχει σταματήσει η δημοσίευσή σχετικών ερευνών και αναλύσεων από κάποιον δημόσιο φορέα (τότε έπαψε να υφίσταται η υπηρεσία «Παρατηρητήριο του Βιβλίου» του πάλαι ποτέ Εθνικού Κέντρου Βιβλίου), αλλά υπολογίζεται ότι η ετήσια βιβλιοπαραγωγή στην Ελλάδα ανέρχεται κατά μέσο όρο στους 9.000 – 10.000 τίτλους. Τον αριθμό αυτό επιβεβαιώνει και η τελευταία σχετική έρευνα που διεξήγαγε ο ΟΣΔΕΛ σε συνεργασία με την Public Issue και αφορούσε την τριετία 2017-19. Μέσα σ’ αυτό το διάστημα, παρήχθησαν περίπου 30.000 τίτλοι, με το συνολικό τιράζ τους να ανέρχεται σε 45 περίπου εκατομμύρια βιβλία σε έντυπη μορφή. 

Είναι ένας αν μη τι άλλο εντυπωσιακός αριθμός, που αποτυπώνει τον μαξιμαλισμό που χαρακτηρίζει την ελληνική βιβλιοπαραγωγή τις τελευταίες δεκαετίες. Για να έχουμε ένα μέτρο σύγκρισης, σημειώνουμε ότι σε όλη τη διάρκεια του 20ου αιώνα η Εθνική Βιβλιοθήκη παρέλαβε συνολικά 240.000 περίπου βιβλία, ενώ μέσα στην πρώτη μόνο δεκαπενταετία του 21ου αιώνα είχε ήδη παραλάβει 140.000 νέους τίτλους. Με παλαιότερες εποχές δεν υπάρχει σύγκριση: η ετήσια ελληνική παραγωγή σε όλα τα είδη γραφής τον 18ο αιώνα δεν ξεπερνούσε τους 40 τίτλους, ενώ από το 1850 και ως τα τέλη του 19ου αιώνα, υπολογίζεται ότι εκδίδονταν στη χώρα μας 150 περίπου νέα βιβλία κάθε χρόνο. 

Ο Κώστας Μακρής, εμπορικός διευθυντής των βιβλιοπωλείων «Ευριπίδης», θυμάται ότι η τελευταία επίσημη έρευνα είχε καταγράψει ότι μόλις το 9.5% των ενήλικων Ελλήνων διαβάζει περισσότερα από πέντε βιβλία τον χρόνο, χωρίς να συνυπολογίζουμε βέβαια σ’ αυτά, τα υποχρεωτικά ακαδημαϊκά συγγράμματα για όσους σπουδάζουν σε κάποια σχολή. «Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει στη χώρα μας ένα μικρό, αλλά πολύ πιστό και πολύ δυναμικό αναγνωστικό κοινό, το οποίο, μάλιστα αυξήθηκε μέσα στην καραντίνα», παρατηρεί ο κ. Μακρής, εκτιμώντας ότι «η αύξηση αυτή έχει διατηρηθεί, τουλάχιστον μέχρι το τέλος του 2021». 

Η καραντίνα θα καταγραφεί ως μια πολύ ξεχωριστή περίοδος για την ελληνική βιβλιοπαραγωγή. Όχι μόνο γιατί οδήγησε σε αύξηση των πωλήσεων των βιβλίων, αλλά γιατί άλλαξε σε σημαντικό βαθμό και τον τρόπο της πώλησής τους. Με τα βιβλιοπωλεία κλειστά, καταφύγαμε όλοι στα e-shops για την προμήθεια των αγαπημένων μας αναγνωσμάτων. «Οι ηλεκτρονικές πωλήσεις ήρθαν για να μείνουν», δηλώνει κατηγορηματικά ο Κώστας Μακρής. «Γνώρισαν μια εξωπραγματική ανάπτυξη την προηγούμενη διετία, λόγω της μη φυσιολογικής συνθήκης που διαμόρφωσε ο κορονοϊός, αλλά έστω και με μειωμένους ρυθμούς ανάπτυξης, η τάση τους παραμένει σταθερά ανοδική μέχρι και σήμερα». 

Άλλες τάσεις που καταγράφονται από τους έμπειρους εργαζόμενους των βιβλιοπωλείων «Ευριπίδης» στην καθημερινή τους επαφή με το βιβλιόφιλο κοινό: 

• Οι Ελληνίδες διάβαζαν και συνεχίζουν να διαβάζουν περισσότερο από τους Έλληνες. Τον τελευταίο χρόνο, όμως, ο αριθμός των ανδρών αναγνωστών αυξήθηκε σημαντικά και αφορμή αυτής της αύξησης στάθηκε η κυκλοφορία πολλών βιβλίων για τις επετείους της επανάστασης του 1821 και της καταστροφής της Σμύρνης. Το ανδρικό κοινό, λοιπόν, έλκεται από τα ιστορικά βιβλία και τα βιβλία για την πολιτική. 

• Το παιδικό βιβλίο παραμένει η πιο βαριά βιομηχανία της ελληνικής βιβλιοπαραγωγής. Είναι σταθερά πρώτο, τόσο σε πλήθος νέων τίτλων που κυκλοφορούν κάθε χρόνο, όσο και σε πωλήσεις. «Αυτό που δεν έχουμε καταφέρει να κερδίσουμε στην Ελλάδα είναι το εφηβικό κοινό», παρατηρεί ο Κώστας Μακρής. «Τα παιδιά μεταξύ 12 και 17 ετών έχουν φύγει από τα βιβλία κι έχουν στρέψει το ενδιαφέρον τους στις κονσόλες και τις οθόνες. Σ’ αυτήν τη μεταβατική ηλικία, ο έφηβος θα εξελιχθεί σε συνειδητοποιημένο αναγνώστη μόνο αν δει τους γονείς του και τους ανθρώπους του περιβάλλοντός του να διαβάζουν». 

• Κανείς δεν αγοράζει πια εγκυκλοπαίδειες και λεξικά. Είναι δύο κατηγορίες βιβλίων που κάποτε θεωρούνταν θεμελιώδεις για το χτίσιμο οποιασδήποτε οικιακής βιβλιοθήκης, αλλά ξεπεράστηκαν από την εποχή. Το Ίντερνετ και η απεριόριστη πρόσβαση που παρέχει σε πηγές και λήμματα έχει καταστήσει πρακτικά άχρηστα τα εκπαιδευτικά βιβλία αυτής της λογικής. 

• Η γκάμα των κατηγοριών που ενδιαφέρουν τους σημερινούς καταναλωτές / αναγνώστες έχει διευρυνθεί θεαματικά. Σύμφωνα με τον Κώστα Μακρή, οι άνθρωποι που επισκέπτονται σήμερα ένα σύγχρονο βιβλιοπωλείο όπως ο «Ευριπίδης» επεκτείνουν τις επιλογές τους, δεν περιορίζονται στα λογοτεχνικά είδη που κυριαρχούσαν στο παρελθόν. Στη μυθοπλασία, τα αστυνομικά μυθιστορήματα ανταγωνίζονται ευθέως την ελληνική λογοτεχνική παραγωγή που παραδοσιακά αποτελεί την πρώτη επιλογή του αναγνωστικού κοινού, ενώ τεράστιο μερίδιο της αγοράς έχουν κατακτήσει τα τελευταία χρόνια οι κατηγορίες της αυτοβελτίωσης, της ψυχολογίας και τα βιβλία που απευθύνονται σε νέους γονείς. 

Το «Δώρο» του Στέφανου Ξενάκη είναι ένα βιβλίο αυτοβελτίωσης που εξελίχθηκε στο μεγαλύτερο εκδοτικό success story των τελευταίων ετών. Έχοντας πουλήσει περισσότερα από 150.000 αντίτυπα κι έχοντας πουληθεί σε 21 εκδοτικούς οίκους του εξωτερικού, δικαιωματικά χαρακτηρίζεται ως «φαινόμενο» από τον Βλάση Μαρωνίτη, εκδότη και συνιδρυτή της Key Books. «Δεν συμβαίνει συχνά ένας ελληνικός τίτλος να πουλιέται σε τόσες πολλές χώρες και να μεταφράζεται σε τόσες πολλές γλώσσες. Είναι κάτι πραγματικά σπάνιο κι έχουμε επιχειρήσει πολλές φορές να αναλύσουμε αυτήν την επιτυχία, να εντοπίσουμε τα συστατικά που έκαναν το ‘Δώρο’ να αγγίξει τόσους πολλούς αναγνώστες».  

Το πρώτο συστατικό της επιτυχίας είναι, φυσικά, το περιεχόμενο του βιβλίου. «Content is king», υπογραμμίζει ο κ. Μαρωνίτης. «Το ότι αυτό το περιεχόμενο αναλύεται σε σύντομες ιστορίες είναι επίσης βοηθητικό για τον κόσμο. Μπορεί να περνάνε καθημερινά εκατοντάδες χιλιάδες λέξεις μπροστά απ’ τα μάτια μας, αλλά ο χρόνος που αφιερώνουμε για να διαβάσουμε κάτι από επιλογή έχει μειωθεί. Οι αναγνώστες εκτίμησαν το ότι αυτό το βιβλίο μπορείς να το πάρεις στα χέρια σου για λίγα λεπτά, να διαβάσεις μία και μόνο ιστορία κι αυτή η ιστορία να σου αλλάξει ενδεχομένως όλη σου τη μέρα, να σε εμπνεύσει ή να σε παρακινήσει για κάτι απλό αλλά ευεργετικό, όπως το να βγεις να περπατήσεις ή να χαμογελάσεις σε έναν άγνωστο και να πεις μια ‘καλημέρα’. Θεωρώ, δηλαδή, ότι η συντομία των ιστοριών, το μήνυμα και το συναίσθημα που άφηναν στον αναγνώστη αλλά και το γεγονός ότι είχαν άμεση επίδραση στη ζωή του, είναι τα στοιχεία που έκαναν τόσους πολλούς ανθρώπους να αγαπήσουν αυτό το βιβλίο και να μοιραστούν την αγάπη τους και με άλλους αναγνώστες». 

Η επιτυχία του «Δώρου» μπορεί να λειτουργήσει ως υπόδειγμα για τη γόνιμη διάδραση μεταξύ του τυπωμένου βιβλίου και του Ίντερνετ. Ο συγκεκριμένος τίτλος έγινε trend όχι μόνο στις βιβλιοφιλικές σελίδες, αλλά και στα social media χρηστών που δεν είναι συστηματικοί αναγνώστες και τελικά αγοράστηκε και από ανθρώπους που δεν συνηθίζουν να αγοράζουν βιβλία. «Για κάποιους ήταν το πρώτο ή ένα από τα πρώτα βιβλία που διάβασαν στη ζωή τους», εξηγεί ο Βλάσης Μαρωνίτης και προβλέπει ότι αρκετοί απ’ αυτούς τους νέους αναγνώστες θα συνεχίσουν να αγοράζουν και να διαβάζουν βιβλία. «Και σ’ αυτό μας βοηθάει η εποχή. Οι αναγνώστες επικοινωνούν άμεσα με τον συγγραφέα, μέσα από το Facebook και το Instagram ή στις παρουσιάσεις που διοργανώνουμε και του ζητούν να τους προτείνει κι άλλα βιβλία. Ο Στέφανος προτείνει και στις ομιλίες του βιβλία που μπορούν να λειτουργήσουν ως εισαγωγή στον κόσμο της προσωπικής ανάπτυξης και όλα αυτά δημιουργούν μια νέα γενιά αναγνωστών». 

Οι νέες γενιές αναγνωστών -σίγουρα στο εξωτερικό, αλλά σιγά-σιγά και στη δική μας χώρα- έχουν εντάξει στην αναγνωστική τους κουλτούρα και νέα μέσα κατανάλωσης αναγνωστικού περιεχομένου, όπως τα e-books ή τα audio books. Εκδότες και βιβλιοπώλες συμφωνούν ότι το ψηφιακό βιβλίο δεν έχει κερδίσει τις καρδιές των Ελλήνων αναγνωστών. Στις αγορές των ΗΠΑ και της Ευρώπης τα e-books έκαναν εκρηκτική είσοδο πριν από μερικά χρόνια και οι πωλήσεις τους γνώρισαν σημαντική ανάκαμψη στα διαστήματα της καραντίνας, αλλά στη δική μας αγορά αντιπροσωπεύουν ένα πολύ μικρό ποσοστό, της τάξης του 5%, σύμφωνα με τους υπολογισμούς του Κώστα Μακρή. «Το e-book φαίνεται πως λειτουργεί συμπληρωματικά και όχι ανταγωνιστικά ως προς το τυπωμένο βιβλίο», αναφέρει χαρακτηριστικά ο εμπορικός διευθυντης του «Ευριπίδη». «Απευθύνεται σε ανθρώπους που ταξιδεύουν πολύ και τους βολεύει να έχουν μια ταμπλέτα στις αποσκευές τους». 

Τα audio books εμφανίζουν μια ενδιαφέρουσα δυναμική που γοητεύει πλέον τους Έλληνες εκδότες. Η Key Books, για παράδειγμα, ετοιμάζει ήδη μια εφαρμογή για την ακρόαση ηχητικών βιβλίων. Όπως σημειώνει ο Βλάσης Μαρωνίτης, «η εποχή είναι ώριμη και παρέχει τα μέσα που διευκολύνουν την ακρόαση των audio books. Μπορείς απλώς να συνδέσεις το κινητό σου στο carplay του αυτοκινήτου ή να ακούσεις ένα βιβλίο στο κινητό σου. Κι εγώ πλέον στο αυτοκίνητο σπανίως ακούω ραδιόφωνο, θα προτιμήσω ένα podcast ή το Spotify». 

Τρία – Αβεσαλώμ, βατραχοπόδαρα και συγγραφικά δικαιώματα

Οι συντάκτες των εφημερίδων και των περιοδικών που υποχρεώθηκαν να κάνουν τη μετάβαση στα sites, συνειδητοποίησαν από νωρίς και μάλλον με σκληρό τρόπο ότι -σε κάποιον βαθμό τουλάχιστον- θα έπρεπε να προσαρμόσουν τον τρόπο γραφής τους στη φυσιογνωμία του νέου μέσου. Το γράψιμο στο Ίντερνετ έχει tags και keywords, links και embedded elements, τίτλους που εξυπηρετούν τις επιταγές του SEO (search engine optimization). Εννοείται ότι έστω κι έτσι συνεχίζει να είναι γράψιμο, μια δημιουργική διαδικασία στην οποία συμβάλλουν καθοριστικά η έμπνευση και το ταλέντο, αλλά είναι σίγουρο ότι κάποια κομμάτια της διαδικασίας έχουν υπαχθεί πλέον σε ένα πολύ συγκεκριμένο κανονιστικό πλαίσιο. Για να είμαστε ειλικρινείς, ακόμα και το αποτέλεσμα της διαδικασίας έχει αλλάξει: η απαίτηση δεν είναι πλέον η παραγωγή κειμένων, αλλά η παραγωγή «περιεχομένου». Μπορεί κάτι αντίστοιχο να συμβαίνει ή να συμβεί στο μέλλον και σε άλλα είδη γραψίματος; Τα νέα μέσα θα επηρεάσουν τον τρόπο που γράφεται η θα γράφεται η λογοτεχνία και η ποίηση; 

“Η ηγεσία ηγείται, δεν ακολουθεί. Το ίδιο ισχύει και για την πνευματική ηγεσία, τους καλλιτέχνες, τους συγγραφείς”

Χρήστος Χωμενίδης

Ο Χρήστος Χωμενίδης δεν θέλει ούτε να το διανοηθεί. Η ένταση της φωνής του και η ταχύτητα της ομιλίας του στο τηλέφωνο αυξάνονται δραματικά όταν απαντάει ότι «το να γράφεις με βάση συγκεκριμένους κανόνες, με στερεότυπα ή βασιζόμενος στις προτιμήσεις του κοινού, οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε αδιέξοδο. Είναι αυτό που κάνουν τα κόμματα όταν ποδηγετούνται από τις δημοσκοπήσεις. Συμβουλεύονται τις λεγόμενες ποιοτικές έρευνες και μετά προσπαθούν να αρέσουν στον καταναλωτή / πολίτη. Η ηγεσία όμως ηγείται, δεν ακολουθεί. Το ίδιο ισχύει και για την πνευματική ηγεσία, τους καλλιτέχνες, τους συγγραφείς κλπ. Εγώ δεν θα έβαζα ποτέ τρεις φορές την ίδια λέξη σε μία παράγραφο μόνο και μόνο για να τη ‘διαβάσει’ το Google ως keyword, εκτός ίσως αν ήταν η λέξη ‘αγάπη’ ή ‘Ιησούς’. Και για τους τίτλους μου, προτιμώ λέξεις που είναι άφθαρτες, άρα και ελκυστικές. Σας εγγυώμαι ότι αν γράφατε ένα κείμενο που στον τίτλο του υπήρχε η λέξη ‘Αβεσαλώμ’, θα ήθελα να το διαβάσω. Σκεφτείτε το ‘Αβεσαλώμ και βατραχοπόδαρα’, ποιος δεν θα ήθελε να μπει σ’ αυτό το κείμενο;». 

Κατά τη γνώμη του, ο συγγραφέας είναι πάντα «ένας εξερευνητής που πρέπει να χώνεται βαθιά μέσα στο δάσος με ένα τσεκουράκι στο χέρι, για να ανοίγει τον δρόμο για όσους θα ακολουθήσουν, αλλά και για να βλέπει καινούρια πράγματα, τα οποία ούτε ο ίδιος υποψιάζεται. Αν είναι ένας εργάτης που συνεχίζει να οργώνει ένα χιλιοργωμένο χωράφι, η μόνη χαρά που μπορεί να προσδοκά από τη ζωή του είναι οι επιταγές που του δίνει ο εκδότης του. Ακόμα και οι πωλήσεις, όμως, έτσι έρχονται: με την εξερεύνηση στο δάσος. Ο κόσμος το απροσδόκητο περιμένει. Το καινούριο, αυτό που δεν έχει συνηθίσει. Αυτό τον βγάζει από τη νάρκη του. Όλα τα δικά μου βιβλία -και δεν το λέω επαιρόμενος αυτό- ήταν ευπώλητα, άλλο για δύο μήνες, άλλο για ενάμιση χρόνο. Ποτέ, όμως, δεν άρχισα να γράφω ένα βιβλίο σκεπτόμενος το πώς θα το κάνω έτσι ώστε να αφορά τους αναγνώστες. Αν έγραφα με βάση κάποια συνταγή, δεν θα είχε κανένα νόημα η δουλειά μου για μένα τον ίδιο. Εγώ προσπαθώ να ανακαλύπτω πράγματα». 

Η κάθε εποχή, πάντως, συμβάλλει στη διαμόρφωση μιας αναγνωστικής κουλτούρας, η οποία με τη σειρά της επηρεάζει σημαντικά τον τρόπο που γράφονται κάποια είδη λογοτεχνίας. «Φαντάζομαι ότι κάποια εμπορικά είδη όπως το αστυνομικό και το αισθηματικό μυθιστόρημα ή η επιστημονική φαντασία γράφονται πλέον με συνταγή», παρατηρεί ο Γιάννης Γορανίτης. «Και δεν το λέω αρνητικά – οι συγγραφείς τους ακολουθούν συγκεκριμένες δομές όχι γιατί βαριούνται ή γιατί δεν ξέρουν να γράψουν διαφορετικά, αλλά επειδή έτσι μαθαίνει να διαβάζει το κοινό. Οι αναγνώστες αυτών των ειδών είναι εξοικειωμένοι με συγκεκριμένη τυπολογία: ίδιο τρόπο εισαγωγής, ίδιο σημείο όπου γίνεται το πρώτο call to action, ίδιο σημείο όπου γίνεται η ανατροπή, ίδιο σημείο στο οποίο διαπράττεται το έγκλημα και πάει λέγοντας. Και επαναλαμβάνω ότι αυτό δεν είναι απαραίτητα κακό, γιατί συσπειρώνει ένα κοινό σ’ αυτά τα είδη της λογοτεχνίας. Απ’ την άλλη, όταν έχει ομογενοποιηθεί τόσο πολύ ο τρόπος που διαβάζουμε, δεν έχουμε να περιμένουμε εκπλήξεις. Κι αυτό είναι κάτι που ισχύει στην ευρύτερη καλλιτεχνική παραγωγή. Οι σειρές του Netflix, για παράδειγμα, ακολουθούν μια πολύ χαρακτηριστική κλιμάκωση. Το storytelling αποδίδεται με πολύ συγκεκριμένο -και από ένα σημείο κι έπειτα αναμενόμενο- τρόπο». 

Μια συνθήκη που σίγουρα έχει αλλάξει σε σχέση με το παρελθόν στο λογοτεχνικό οικοσύστημα της χώρας μας, είναι το ειδικό βάρος της κριτικής. «Κάποτε η κριτική στην Ελλάδα είχε μια τόλμη και μια διορατικότητα την οποία εν πολλοίς έχει χάσει», σχολιάζει σχετικά ο Χρήστος Χωμενίδης. «Ειλικρινά, εμένα, όταν ξεκινούσα το μακρινό 1993 δημοσιεύοντας το ‘Σοφό Παιδί’, με έφτιαξαν δύο κριτικές. Η κριτική του Δημήτρη Σταυρόπουλου στα Νέα και η κριτική του Θεόφιλου Φραγκόπουλου στη Μεσημβρινή, που δεν βγαίνει πια. Δεν είμαι σίγουρος ότι μπορεί κάτι τέτοιο να συμβεί σήμερα, να αναδειχθεί ένας πρωτοεμφανιζόμενος συγγραφέας από δύο κριτικούς, τους οποίους θα ευγνωμονεί στην υπόλοιπη ζωή του». 

Αντίθετα με την κριτική, τα λογοτεχνικά βραβεία παραμένουν ένας σημαντικός δείκτης της αποδοχής που απολαμβάνει ένα βιβλίο, ενώ κάποιες φορές εκτοξεύουν και την εμπορικότητά του. Η «Νίκη» του Χρήστου Χωμενίδη βραβεύτηκε με το Βραβείο Ευρωπαϊκού Μυθιστορήματος (Prix du Livre Européen) και όπως παραδέχεται ο συγγραφέας, «δεν περίμενα ότι κερδίσω το συγκεκριμένο βραβείο, ούτε ότι θα είχε τόσο μεγάλη επίδραση στις πωλήσεις του βιβλίου μου, αλλά η αλήθεια είναι ότι βοήθησε τη «Νίκη» να κάνει μια δεύτερη εμπορική καριέρα, τόσο στην Ελλάδα όσο και σε άλλες χώρες». 

“Μέχρι το 2035 οι Google, Amazon, Apple και άλλες εταιρείες θα έχουν ψηφιοποιήσει το σύνολο της λογοτεχνικής παραγωγής”

Γιούαν Μόρισον

Μιλώντας για εμπορικότητα και πωλήσεις, κάτι που σίγουρα απασχολεί τους συγγραφείς στην εποχή του Ίντερνετ, είναι το πώς θα βιοπορίζονται όταν πια το Ίντερνετ εξελιχθεί στον αποκλειστικό ή έστω στον βασικό διανομέα του έργου τους. Αργά ή γρήγορα, κολοσσοί όπως η Google, η Amazon και η Apple θα επιδιώξουν να ψηφιοποιήσουν το σύνολο της λογοτεχνικής παραγωγής. Σύμφωνα με την περίφημη «προφητεία» του πολυβραβευμένου Σκωτσέζου συγγραφέα Γιούαν Μόρισον, θα το καταφέρουν χοντρικά μέχρι το 2035. Τότε, λοιπόν, η λογοτεχνία θα βρεθεί αντιμέτωπη με τον κίνδυνο να μετατραπεί σε «ψηφιακό περιεχόμενο», ακολουθώντας τη μοίρα της δημοσιογραφίας, αλλά και της μουσικής και των κινηματογραφικών και τηλεοπτικών παραγωγών. Και όπως μπορεί να μας διαβεβαιώσει ο Δημήτρης Ζαχαράκης, οι χρήστες του Ίντερνετ έχουν μάθει να καταναλώνουν το ψηφιακό τους περιεχόμενο δωρεάν. «Οι Έλληνες χρήστες ειδικότερα, δεν δείχνουν καθόλου έτοιμοι να μεταβούν σε συνδρομητικά μοντέλα ή σε pay on demand λογικές, είναι εντελώς έξω από την κουλτούρα μας. Ήμασταν και παραμένουμε καχύποπτοι ως ψηφιακοί καταναλωτές -διστάζουμε να εγγραφούμε ακόμα και σε δωρεάν πλατφόρμες- και σίγουρα δεν πρόκειται να δώσουμε λεφτά για να αγοράσουμε κάτι το οποίο μέχρι σήμερα μας παρέχεται δωρεάν». 

Ο Γιούαν Μόρισον εκτιμά ότι η οικονομική απεξάρτηση των δημιουργών από τις πωλήσεις των έργων τους είναι μονόδρομος. Κατά τη γνώμη του, οι συγγραφείς θα πρέπει κατ’ αρχάς να εισπράττουν έναν βιώσιμο μισθό από τον εκδοτικό τους οίκο ή να χρηματοδοτούνται από αρμόδιους φορείς, αφού τα έσοδα από τα συγγραφικά δικαιώματα στην ψηφιακή εποχή θα φθίνουν μέχρι να εκμηδενιστούν. Ο Χρήστος Χωμενίδης δεν είναι σίγουρος ότι κάτι τέτοιο είναι εφικτό ή ακόμα και δίκαιο: «Να σε πληρώνει ο εκδοτικός οίκος, ωραία. Αλλά για να σε πληρώνει, πρέπει έτσι κι αλλιώς να πουλάς. Είτε λοιπόν σου αποδίδει προκαταβολικά τα πνευματικά σου δικαιώματα είτε σου δίνει μια στάνταρ αμοιβή για το βιβλίο, τα έσοδά σου θα αντικατοπτρίζουν τη διείσδυση και την απήχηση που έχεις στους αναγνώστες. Κανείς δεν θα σε πληρώσει, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, αν δεν έχεις απήχηση, εκτός πχ, αν είσαι το ποιοτικό του άλλοθι. Για να συμβεί αυτό, όμως, θα πρέπει ο εκδότης να έχει άλλους συγγραφείς, πιο εμπορικούς, που θα του βγάζουν τα λεφτάκια του». 

Ως προς το δωρεάν περιεχόμενο, πάντως, είναι κάθετος ότι έπρεπε ήδη να έχουν ληφθεί μέτρα. «Είναι κάτι που θα προσπαθήσω να το οργανώσω κι εγώ ο ίδιος κάποια στιγμή, να υπογράψουμε δέσμευση όλοι όσοι ασχολούμαστε με το γράψιμο ότι κανείς μας δεν θα ξαναγράψει δωρεάν σε site το οποίο έχει στοιχεία εμπορικότητας ή αξιώσεις κέρδους. Οι αμοιβές κατρακυλάνε γιατί κάποιοι προσφέρουν δωρεάν ή μπιρ παρά αυτά που γράφουν. Από ένα σημείο και μετά, το θεωρώ έλλειψη αυτοπεποίθησης». 

Η Κατερίνα Μαλακατέ είναι πεπεισμένη ότι το βιβλίο έχει πάρει μαθήματα από τα παθήματα του Τύπου και της μουσικής κι έχει φροντίσει να θωρακίσει τη βιωσιμότητά του: «Το βιβλίο δεν θα καταλήξει δωρεάν ψηφιακό περιεχόμενο γιατί πρόλαβε να αναπτύξει δικλείδες ασφαλείας. Βλέπουμε σήμερα ότι πολύ λίγα e-books διαρρέουν στο διαδίκτυο. Η πειρατεία πατάσσεται και όσα τελικά κυκλοφορούν δωρεάν είναι κακοφτιαγμένα – κάτι άσχημα και κακοφωτισμένα PDF. Το βιβλίο, λοιπόν, δεν έχει να φοβηθεί τίποτα από την ψηφιοποίηση. Ούτε η Amazon αυτή καθαυτή μας ενοχλεί – οποιοσδήποτε πουλάει βιβλία δουλεύει για το καλό του βιβλίου. Το πρόβλημα είναι η Amazon ως μονοπώλιο και οι πάροχοι δωρεάν περιεχομένου. Όταν η Τέχνη καταλήγει δωρεάν πεθαίνει».

“Το βιβλίο θα πεθάνει ως Τέχνη όταν δεν θα υπάρχει κανείς να το αξιολογεί, να το αποτιμά και να το πληρώνει σε όλα τα στάδια της παραγωγής του.” 

Κατερίνα Μαλακατέ

Επίλογος – Γίγαντας με γερά, χάρτινα πόδια

Τα βιβλία έχουν οραματιστεί πολλές φορές το τέλος των βιβλίων. Στο «Fahrenheit 351» του Ρέι Μπράντμπερι και στην «Αστυνομία της Μνήμης» της Γιόκο Ογκάουα, γίνονται στάχτη στις φωτιές που ανάβουν οι αρμόδιες υπηρεσίες σκοταδιστικών καθεστώτων. Στη «Χώρα των Εσχάτων Πραγμάτων» του Πολ Όστερ, τα βιβλία και οι βιβλιοθήκες υπάρχουν ακόμα, αλλά είναι θέμα χρόνου να εξαφανιστούν και στη συνέχεια να σβηστούν από τις ατομικές μνήμες και τη συλλογική συνείδηση και μαζί τους να εκλείψουν οι λέξεις που τα περιγράφουν. Γενικά στη λογοτεχνία, ο αφανισμός των βιβλίων ταυτίζεται με τη δυστοπία και το τέλος του πολιτισμού. 

Τα πολυαγαπημένα μας βιβλία, όμως, δεν πρόκειται να κινδυνεύσουν ούτε από κάποιο απολυταρχικό καθεστώς, ούτε από κάποιον παγκόσμιο ή πανανθρώπινο όλεθρο. Αν κάποτε όντως εκλείψουν, αυτό θα συμβεί μόνο ως προς την υλική τους υπόσταση, είτε επειδή το χαρτί θα είναι πλέον οικονομικά και οικολογικά ασύμφορο, είτε επειδή οι επόμενες γενιές θα χάσουν την εξοικείωση μαζί του και θα προτιμούν την ανάγνωση σε οθόνες ή σε κάποιο άλλο τεχνολογικά ανεπτυγμένο περιβάλλον. Στην πρόκληση που τους έθεσε η πρώτη εποχή του Ίντερνετ, πάντως, αντεπεξήλθαν παλικαρίσια. Τα χάρτινα, τυπωμένα βιβλία όχι απλώς δεν εξαφανίστηκαν, αλλά η αγορά τους παραμένει κραταιά και η δύναμή τους αδιαμφισβήτητη. 

Τι μπορεί να συμβεί, όμως, μέσα στα επόμενα δέκα, δεκαπέντε ή πενήντα χρόνια; For the sake of the game, ζητήσαμε από τους δικούς μας ανθρώπους του βιβλίου να προβλέψουν το μέλλον. 

Ο Δημήτρης Ζαχαράκης δεν μπορεί να φανταστεί έναν κόσμο χωρίς χαρτί. «Σε ένα ολοκληρωτικά ψηφιοποιημένο μέλλον, όμως, το χαρτί θα επιβιώσει ως premium προϊόν. Το τυπωμένο βιβλίο θα ταυτιστεί με τις πολυτελείς εκδόσεις, κάτι ανάλογο μ’ αυτό που συμβαίνει σήμερα με τα περιοδικά που επανέρχονται ως coffee table magazines και τα βινύλια που επέστρεψαν ως συλλεκτικά αντικείμενα. Θα ικανοποιούμε τις αναγνωστικές μας ανάγκες διαβάζοντας ψηφιακά βιβλία και θα αγοράζουμε τυπωμένα για την αίσθηση της ιδιοκτησίας».

Ο Γιάννης Γορανίτης πιστεύει ότι τα βιβλία θα συνεχίσουν να τυπώνονται γιατί θα συνεχίσουν να το απαιτούν οι αναγνώστες. «Δεν το λέω ρομαντικά. Σε ό,τι έχει να κάνει με την προσφορά, είναι σίγουρο ότι για τους εκδότες είναι πιο βολικό να διακινούν ηλεκτρονικά αρχεία από το να μπαίνουν στη διαδικασία της εκτύπωσης, της διανομής, της μεταφοράς, των επιστροφών κλπ. Η ζήτηση, όμως, για τυπωμένα βιβλία είναι μεγάλη και οι τάσεις παγκοσμίως εμφανίζονται αυξητικές. Όσο τουλάχιστον είμαστε εμείς εν ζωή, οι δικές μας γενιές, θα συνεχίσουν να βγαίνουν τυπωμένα βιβλία». 

Η Κατερίνα Μαλακατέ δεν αποκλείει το ενδεχόμενο τα βιβλία να σταματήσουν να τυπώνονται όσο η ίδια βρίσκεται εν ζωή. «Όχι γιατί θα σταματήσει η ζήτηση, αλλά για οικολογικούς λόγους, για τη βιωσιμότητα των οικοσυστημάτων του πλανήτη. Προς το παρόν πάντως, ακόμα και στη hi-tech σημερινή εποχή, το χάρτινο βιβλίο είναι η καλύτερη τεχνολογία που διαθέτουμε στον χώρο του βιβλίου: δεν ενοχλεί τα μάτια, δεν του τελειώνει η μπαταρία και δεν είναι πολύ ακριβό. Επιπλέον, το κρατάς για πάντα. Αν πάντως, η λογοτεχνία κληθεί κάποτε να απεξαρτηθεί εντελώς από το χαρτί, θα το κάνει εύκολα. Έτσι κι αλλιώς, τα σπουδαιότερα πράγματα που γράφτηκαν ποτέ, στην πραγματικότητα δεν γράφτηκαν. Η Ιλιάδα και η Οδύσσεια ήταν ιστορίες που αφηγούνταν οι άνθρωποι γύρω από τις φωτιές».

Ο Κώστας Μακρής εκτιμά ότι τα τυπωμένα βιβλία θα συνεχίσουν να μας συντροφεύουν για πάντα, ως πυρήνες μιας ολιστικής αναγνωστικής εμπειρίας. «Το βιβλίο είναι ένα πνευματικό προϊόν που ικανοποιεί όλες τις αισθήσεις πλην της γεύσης. Οι αναγνώστες έχουν ανάγκη να αγγίζουν το βιβλίο τους, να το ξεφυλλίζουν, να το αισθάνονται στα χέρια τους, να συζητάνε γι’ αυτό με άλλους βιβλιόφιλους. Τα βιβλιοπωλεία που είναι σχεδιασμένα εξ αρχής και χτισμένα ως βιβλιοπωλεία, όπως ο ‘Ευριπίδης’, δεν πουλάνε βιβλία, προσφέρουν ένα σύνολο συναισθημάτων που συνδέονται με τα βιβλία. Η αγορά ενός βιβλίου δεν είναι μια εμπορική συναλλαγή, αλλά μια ολοκληρωμένη εμπειρία που εμπεριέχει την αναζήτηση του βιβλίου, την προσμονή πριν από το διάβασμά του, την απόλαυση της ανάγνωσής του, τη χαρά του διαμοιρασμού των συναισθημάτων που σου προκάλεσε». 

Ο Βλάσης Μαρωνίτης δεν μπορεί να αποκλείσει το ενδεχόμενο να εξαφανιστεί το χαρτί. «Μέχρι πρόσφατα πίστευα ότι τα βιβλία ανήκουν στην κατηγορία των πραγμάτων για τα οποία ο Έκο έλεγε ότι ο άνθρωπος χρειάζεται να τα ανακαλύψει μία φορά και μετά δεν χρειάζεται να ξανασχοληθεί μαζί τους, όπως το κουτάλι. Η πραγματικότητα, όμως, με διαψεύδει. Αυτήν τη στιγμή βρισκόμαστε εν μέσω δύο παγκοσμίων κρίσεων: της περιβαλλοντικής και της οικονομικής που έχει προκύψει λόγω του αποκλεισμού της Κίνας, η οποία είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός χαρτιού στον πλανήτη. Έχει διαμορφωθεί, δηλαδή, ένα σκηνικό πολύ μεγαλύτερο από αυτό που εμείς ορίζουμε ως χώρο του βιβλίου. Αν οι αυξήσεις της τιμής του χαρτιού συνεχιστούν και τα βιβλία ακριβύνουν πάρα πολύ, ο κόσμος ίσως αναγκαστεί να τα εγκαταλείψει και να στραφεί στα e-books. Δεν θα είναι απαραίτητα καταστροφικό, θα είναι απλώς μια αλλαγή, μια εξέλιξη. Και όπως μας έχει διδάξει ο Δαρβίνος, σ’ αυτές τις περιπτώσεις επιβιώνει όποιος ακολουθεί τις εξελίξεις, αυτός που προσαρμόζεται γρήγορα στα εκάστοτε νέα δεδομένα».

Ο Χρήστος Χωμενίδης δεν πιστεύει ότι θα αφήσουμε πίσω μας το χαρτί (αν και η οικολογική του συνείδηση θα το δεχόταν μετά χαράς), αλλά μπήκε στον κόπο να φανταστεί ποιο θα μπορούσε να είναι το τελευταίο τυπωμένο βιβλίο που θα κυκλοφορήσει: «Λογικά, πριν φτάσουμε στο τελευταίο βιβλίο θα διανύσουμε μια εποχή κατά την οποία θα τυπώνονται όλο και λιγότερα βιβλία, άρα αυτά τα βιβλία θα είναι όλο και ακριβότερα και θα απευθύνονται σε όλο και πιο παράξενους ανθρώπους, σε ρέκτες του είδους, οι οποίοι θα είναι διατεθειμένοι να τα αγοράζουν για συλλεκτικούς λόγους. Συνεπώς, το τελευταίο βιβλίο που θα τυπωθεί θα απευθύνεται στον ένα που θα ενδιαφέρεται ακόμα να αγοράσει ένα βιβλίο. Άρα μιλάμε για ένα βιβλίο πάρα πολύ ακριβό και πάρα πολύ ιδιαίτερο. Κάποιο βιβλίο Τέχνης, ίσως, το οποίο θα είναι από μόνο του ένα αντικείμενο Τέχνης». 

Επίμετρο 

Ο Γιάννης Γορανίτης αυτές τις μέρες διαβάζει τα «Πρόσωπα σε Απόγνωση» της Πόλα Φοξ. Το πρώτο του βιβλίο, η συλλογή διηγημάτων με τίτλο «24» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη. 

Η Κατερίνα Μαλακατέ αυτές τις μέρες διαβάζει την «Εκμηδένιση», το νέο μυθιστόρημα του Μισέλ Ουελμπέκ. Το δικό της νέο μυθιστόρημα έχει τίτλο «Χωρίς Πρόσωπο» και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Ο Βλάσης Μαρωνίτης αυτές τις μέρες διαβάζει τα νέα βιβλία των εκδόσεων Key Books. «Το Παζλ: Γίνε καλύτερος στο παιχνίδι της ζωής» της Έφης Ανδρεουλάκου και τους «Μέντορες» του Ράσελ Μπραντ. 

Ο Χρήστος Χωμενίδης αυτές τις μέρες διαβάζει κι αυτός την «Εκμηδένιση». Το νέο του μυθιστόρημα, «Ο Τζίμης στην Κυψέλη» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη. 

* Cover photo: Σκηνή από την κινηματογραφική ταινία Interstellar (2014).

The post To διάβασμα, το γράψιμο και τα βιβλία στην εποχή της απολυταρχίας του Ίντερνετ appeared first on 2045.gr.

Σε ένα κόσμο που γίνεται όλο και πιο ψηφιακός, η δυνατότητα διασφάλισης γρήγορης, αξιόπιστης συνδεσιμότητας είναι πιο σημαντική από ποτέ. Οποιεσδήποτε αυξομειώσεις στην ποιότητα ή διακοπές στην υπηρεσία δεν θα θεωρούνται πλέον μια μικρή ταλαιπωρία, αλλά θα μπορούσαν να δημιουργήσουν σημαντικά προβλήματα στην καθημερινότητα των χρηστών.

Δύο χρόνια πριν, το ξέσπασμα της πανδημικής κρίσης φώτισε τη σημασία της συνδεσιμότητας με τρόπο που ποτέ δεν μπορούσαμε να φανταστούμε. Το ερώτημα δεν ήταν πλέον αν θέλουμε ή αν πρέπει να είμαστε online, αν χρειαζόμαστε μια βασική πρόσβαση στο Internet. Αντίθετα, το ερώτημα μετατέθηκε στην ταχύτητα πρόσβασης και στην αξιοπιστία της σύνδεσης, εξασφαλίζοντας ότι οι επιχειρήσεις θα συνέχιζαν να λειτουργούν, τα παιδιά θα συμμετείχαν στα προγράμματα τηλεκπαίδευσης και οι άνθρωποι συνολικά θα παραμέναμε σε επαφή με τον φιλικό και κοινωνικό κύκλο μας ή θα λαμβάναμε υπηρεσίες και προϊόντα, ζωτικά για την καθημερινότητά μας.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι το Internet ανέβασε «ταχύτητα» κατά τη διάρκεια της πανδημίας, καθώς πλήθος εταιρειών και επιχειρήσεων «επένδυσαν» στην αναβάθμιση της γραμμής τους. Μια τάση που καταγράφηκε από τους πρώτους μήνες και στην Ελλάδα. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της ΕΕΤΤ, στο τέλος του 2020 το ποσοστό των γραμμών υψηλών ταχυτήτων στη χώρα μας (από 30 έως 100Mbps) έφθασε το 32,8% (του συνόλου), παρουσιάζοντας αύξηση επτά ποσοστιαίων μονάδων σε σχέση με το 2019.

Αξιοπιστία και ανθεκτικότητα της σύνδεσης

Η αύξηση στην ταχύτητα της πρόσβασης αποτέλεσε το πρώτο ζητούμενο, εξυπηρετώντας τις όλο και περισσότερες online δραστηριότητες που συγκεντρώθηκαν σε ένα χώρο. Μια απαίτηση όμως που δεν ήρθε μόνη της. Στο οικιακό περιβάλλον, η online δραστηριότητα του mainstream καταναλωτή δεν περιορίζεται (τώρα και πολύ περισσότερο τα επόμενα χρόνια) στο σερφάρισμα στο Internet και τα social media ή στην κατανάλωση media περιεχομένου από τις διάφορες πλατφόρμες. Πλέον, το σπίτι αποτελεί και το χώρο εργασίας (το υβριδικό μοντέλο εργασίας είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα παραμείνει και τα επόμενα χρόνια). Τα προγράμματα τηλεκπαίδευσης θα διατηρηθούν είτε σε έκτακτες περιπτώσεις (π.χ. έντονα καιρικά φαινόμενα) είτε σε τακτική βάση. Παράλληλα, στο μέλλον θα κάνουν πιο έντονη την εμφάνισή τους εφαρμογές, όπως η τηλεϊατρική, καθώς και άλλες κρίσιμες και σημαντικές υπηρεσίες.

Εκτός λοιπόν από την ταχύτητα πρόσβασης, εξίσου κρίσιμο ρόλο για τον καταναλωτή αποτελεί και η αξιοπιστία ή η ανθεκτικότητα της σύνδεσής τους, καθώς όλες οι παραπάνω εφαρμογές δεν «συγχωρούν» μία πτώση στην ποιότητα. Είναι μια νέα καταναλωτική ανάγκη που ήδη έχει ξεκινήσει να καταγράφεται στις διάφορες έρευνες. Χαρακτηριστικά, σε έρευνα του 2020 από την ΕΥ, 1 στα 4 νοικοκυριά ανησυχεί για μια πιθανή πτώση στην ποιότητα της ευρυζωνικής τους σύνδεσης, εκτιμώντας ότι η «ασυνέπεια» της σύνδεσής τους επηρέαζε την ικανότητά τους να εργάζεται από το σπίτι. Μια ανησυχία που είναι διάχυτη τόσο στους νέους ηλικίας 18-24, όσο και στα νοικοκυριά με παιδιά.

Ανταγωνιστικό πλεονέκτημα η εγγύηση απόδοσης

Αναμενόμενα, οι ανησυχίες αυτές αντανακλώνται και στις απαιτήσεις των καταναλωτών από τους τηλεπικοινωνιακούς παρόχους. Αν κάποτε ο συνδυασμός υψηλής ονομαστικής ταχύτητας και χαμηλότερης τιμής ήταν το ζητούμενο για τον καταναλωτή, η νέα απαίτηση είναι η «εγγύηση απόδοσης», η οποία μπορεί να αποτελέσει κίνητρο επιλογής του τηλεπικοινωνιακού παρόχου. Όχι η επίτευξη μέγιστης ή ελάχιστης εγγυημένης ταχύτητας, που θα αναμέναμε, υπoσχέσεις που είναι πλέον λιγότερο σημαντικές για τα νοικοκυριά, από μια αξιόπιστη, ανθεκτική και σταθερή ταχύτητα που λειτουργεί σε όλο το σπίτι. Φαίνεται μάλιστα ότι μια τέτοια εγγύηση αυξάνει και το βαθμό εμπιστοσύνης παρόχου-πελάτη. 

Ενδεικτικά, σύμφωνα με την ίδια έρευνα το 43% των νοικοκυριών θα εξέταζε μια αλλαγή τηλεπικοινωνιακού παρόχου, εάν του εγγυόταν βελτίωση στην ποιότητα και την ταχύτητα, την ίδια στιγμή που μόλις το 16% θα εξέταζε αλλαγή παρόχου σε ένα γενικότερο context.

Περισσότερη υποστήριξη από τους παρόχους

Καθώς ανεβαίνει η εξάρτηση των καταναλωτών από τις ψηφιακές υπηρεσίες, αυξάνεται και η ανάγκη αποτελεσματικής υποστήριξης από τους τηλεπικοινωνιακούς τους παρόχους. Ιδιαίτερα όταν μια κρίσιμη μάζα των καταναλωτών δεν έχει γνώση των μέτρων αυτοβοήθειας για την ενίσχυση της ποιότητας του σήματος στη συσκευή ή στο χώρο που τη χρησιμοποιούν. Για παράδειγμα, μια μεγάλη μάζα καταναλωτών εμφανίζεται να μην γνωρίζει ότι ο αριθμός των συνδεδεμένων συσκευών στο router μπορεί να επηρεάσει τις επιδόσεις. Το ίδιο ισχύει για τη θέση του WiFi router ως προς αντικείμενα του σπιτιού που επηρεάζουν το σήμα ή για τη χρήση του καλωδίου Ethernet όπου είναι απαραίτητο. Πολύ περισσότερο όταν υπεισέρχονται ιδιαιτερότητες του σπιτιού, όπως η διαρρύθμιση και η ποιότητα καλωδίωσής του.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι καταναλωτές αναζητούν πλέον καθολική υποστήριξη για τις ανάγκες τους. Είναι δηλαδή κρίσιμο για τους παρόχους να προσθέσουν στην ταχύτητα ανταπόκρισης του customer care ή στις αποτελεσματικές, αυτοματοποιημένες, απομακρυσμένες οδηγίες και την πρακτική καθοδήγηση, που είναι επιβεβλημένη, καθώς ένα μεγάλο κομμάτι των καταναλωτών δεν έχει τεχνικές γνώσεις. Χαρακτηριστικά, 1 στους 5 καταναλωτές δηλώνει πλέον ότι εκτιμά τη συνεχή πρακτική καθοδήγηση περισσότερο από ότι τα προηγούμενα χρόνια.

Προληπτικές επικοινωνίες, σαφείς και απλές συμβουλές, πρακτικές οδηγίες αποτελούν το νέο «οδηγό» των επιχειρήσεων στην υποστήριξη του πελάτη, αυξάνοντας και τη σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο πλευρών.

COSMOTE Home Connect: νέα υπηρεσία, για καλύτερο Internet στο σπίτι
Προς την κατεύθυνση της ολοκληρωμένης εξυπηρέτησης, η COSMOTE λάνσαρε πρόσφατα την αποκλειστική υπηρεσία COSMOTE Home Connect, με την οποία κάθε σπίτι μπορεί να απολαμβάνει το μέγιστο των δυνατοτήτων της συνδεσιμότητάς του και τις καλύτερες δυνατές ταχύτητες Internet. Μέσω εξειδικευμένης ομάδας τεχνικών, η υπηρεσία καλύπτει ένα πακέτο τεχνολογικών εργασιών, προσαρμοσμένων στις ιδιαίτερες ανάγκες κάθε σπιτιού, από τις χωροταξικές ιδιαιτερότητες έως τις ρυθμίσεις των συσκευών. Έτσι, δίνεται η δυνατότητα στους συνδρομητές να βελτιώσουν τις υποδομές του σπιτιού τους, για να απολαμβάνουν το καλύτερο Internet που μπορεί να προσφέρει ο χώρος τους.Η εξειδικευμένη ομάδα τεχνικών της υπηρεσίας COSMOTE Home Connect, προσφέρει υποστήριξη άμεσα και δια ζώσης, ανάλογα με τις ανάγκες του κάθε σπιτιού. Επιπλέον, παρέχεται εγγύηση ενός έτους για τις εργασίες που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο της υπηρεσίας.
Οι τεχνολογικές εργασίες του COSMOTE Home Connect περιλαμβάνουν:
– Εργασίες υποδομής που αφορούν στην εγκατάσταση/επιδιόρθωση του εσωτερικού δικτύου Ethernet και της εσωτερικής/εξωτερικής καλωδίωσης του κτιρίου έως το router, καθώς και την κατασκευή καλωδίωσης δικτύου Internet και δεδομένων
– Παροχή/εγκατάσταση/παραμετροποίηση και αποκατάσταση του δικτυακού εξοπλισμού (IAD, router, powerplugs, repeaters κ.λπ.), για να έχει Internet κάθε σημείο του σπιτιού
– Παροχή/εγκατάσταση και ρύθμιση των ασύρματων συσκευών του σπιτιού
Η ελάχιστη χρέωση του COSMOTE Home Connect είναι 25€ (συµπεριλαµβανοµένου ΦΠΑ) και αφορά στην πρώτη επίσκεψη για την εκτίμηση του προβλήματος.
Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την νέα υπηρεσία COSMOTE Home Connect: εδώ.

Η πανδημία άλλαξε τα δεδομένα στη χρήση του Internet από το σπίτι, καθώς πλέον τα νοικοκυριά έχουν αυξημένες ανάγκες και απαιτήσεις. Οι καταναλωτές πραγματοποίησαν ένα «ψηφιακό άλμα» , επιταχύνοντας τάσεις που υπό κανονικές συνθήκες θα χρειάζονταν πολλαπλάσιο χρόνο για να διαμορφωθούν. Για τους τηλεπικοινωνιακούς παρόχους είναι πλέον απαραίτητο να αναγνωρίζουν, να προλαμβάνουν και να διαχειρίζονται γρήγορα τις νέες ανάγκες, προσφέροντας τελικά την καλύτερη δυνατή εμπειρία Internet σε όλο το σπίτι.

The post Η σταθερή και αξιόπιστη ταχύτητα Internet είναι το νέο ζητούμενο των καταναλωτών appeared first on 2045.gr.