Όταν αποφασίσαμε να σχεδιάσουμε αυτή τη σειρά άρθρων σχετικά με τους κινδύνους hacking που αντιμετωπίζει η σύγχρονη Δημοκρατία, αντιμετωπίσαμε ένα βασικό πρόβλημα – από πού ξεκινάμε; Η εκλογική συμπεριφορά μέσω της οποίας αναδεικνύονται αντιδημοκρατικές φωνές πρέπει να αποτελέσει την αφετηρία μας; Τα οργανωμένα δίκτυα προπαγάνδας και παραπληροφόρησης που εντέχνως πυροδοτούν διενέξεις και ενισχύουν τις διαχωριστικές γραμμές στις δυτικές κοινωνίες; Η αβλεψία των πολιτών που σπεύδουν να μοιραστούν, πολλές φορές με αφέλεια, προσωπικά τους δεδομένα με απροσδιόριστα ανταλλάγματα; Μήπως με την ελληνική επικαιρότητα των παρακολουθήσεων και του ερωτήματος του ποιος θα μας φυλάει από τους φύλακες; Ή με την πολλές φορές ασύδοτη δραστηριότητα πολυεθνικών επιχειρήσεων που αγνοούν επιδεικτικά νομικά πλαίσια και ρυθμιστικές αρχές;

Η Δημοκρατία χρειάζεται διαρκή υπεράσπιση, έλεγε πριν από λίγες ημέρες η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σε μία σύνοδο της ομάδας των επτά πλουσιότερων χωρών του κόσμου – δήλωση που συχνά πυκνά τα τελευταία χρόνια εμφανίζεται στην επικαιρότητα σε κάθε ευκαιρία είτε ως υπενθύμιση είτε ως διαπίστωση.

Ο ρόλος των δικτύων παραπληροφόρησης στην επικράτηση Τραμπ το 2016 αποτέλεσε ένα μόνο επεισόδιο στη σειρά των κινδύνων που αντιμετωπίζει η Δημοκρατία. Μόλις τρία χρόνια πριν, ένας συνεργάτης της Υπηρεσίας Εθνικής Ασφάλειας των Ηνωμένων Πολιτειών θα προκαλούσε ντόμινο αποκαλύψεων σχετικά με ένα ευρύ δίκτυο παρακολουθήσεων που είχε ενεργοποιήσει η Ουάσιγκτον σε βάρος εχθρών και φίλων.

Η παρακολούθηση των τηλεφωνικών συνδιαλέξεων της καγκελαρίου Άνγκελα Μέρκελ προκάλεσε ισχυρό κλονισμό στις σχέσεις ΗΠΑ – Γερμανίας και έδειξε -μάλλον όχι για πρώτη φορά- πως η Δύση έχει αρκετές ακαταστασίες εντός του οίκου της. Το «δικό μας» επεισόδιο με τις υποκλοπές μέσω του δικτύου της Vodafone την περίοδο 2004-2005 δεν απασχόλησε ιδιαίτερα τη διεθνή επικαιρότητα, όπως το ίδιο συνέβη και για άλλα αντίστοιχα επεισόδια της δεκαετίας του ’90 ή της δεκαετίας του ’60. Για τους έκπληκτους, ναι, καταγγελίες για υποκλοπές υπήρχαν και πριν την επιβολή της δικτατορίας.

H περίπτωση της Clearview AI

Όμως επιλέξαμε, τελικά, να ξεκινήσουμε κάπως ανορθόδοξα και από ένα σημείο αφετηρίας που εκ πρώτης όψεως να μην αφορά τον πυρήνα του hacking της Δημοκρατίας. Στα μέσα Ιουλίου η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα επέβαλε πρόστιμο 20 εκατ. ευρώ σε βάρος της Clearview AI για παράνομη συλλογή φωτογραφιών και άλλων προσωπικών δεδομένων από πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Είχε προηγηθεί προσφυγή ενώπιον της Αρχής από την Homo Digitalis, την Privacy International και την Hermes Center. Η Clearview AI διατείνεται πως διαθέτει μια βάση δεδομένων με 3 δισ. φωτογραφίες προσώπων, η οποία διατίθεται προς πώληση σε ιδιωτικές εταιρείες και κρατικές αρχές ανά τον κόσμο.

Θα μπορούσε να πει κανείς πως η Clearview AI είναι άλλη μια περίπτωση επιχείρησης που βοηθάει στο «χτίσιμο» μίας δυστοπίας.  Αλλά τι λέει για αυτά ένας από τους ανθρώπους που κινήθηκαν κατά της Clearview AI;

Η Homo Digitalis έχει ως επίκεντρο της δράσης της την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των ανθρώπων που χρησιμοποιούν το διαδίκτυο στην Ελλάδα έχοντας πραγματοποιήσει αρκετές δράσεις ευαισθητοποίησης για το ευρύ κοινό. Ήταν στην ομάδα που πέτυχε την επιβολή του προστίμου-ρεκόρ από την Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα στην ClearView AI.

Οι κίνδυνοι για τη δημοκρατία

Μοιραία, λοιπόν, η συζήτησή μας για τη Δημοκρατία και τους κινδύνους που αντιμετωπίζει στο ψηφιακό περιβάλλον με τον Στέφανο Βιτωράτο, ιδρυτικό μέλος της Homo Digitalis, ξεκίνησε από αυτό το σημείο και από τη δική μας παρατήρηση πως ο ιδιωτικός χώρος διαρκώς περιστέλλεται. Ο συνομιλητής μας παρατηρεί μια αντίφαση. «Από τη μία πλευρά έχουμε ένα ισχυρό νομικό πλαίσιο όπως το GDPR και την 2016/680, τη λεγόμενη αστυνομική οδηγία σχετικά με την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων από τις αστυνομικές αρχές, ενώ από την άλλη πλευρά ο πολίτης μειώνει τον ιδιωτικό του χώρο για να λάβει μια υπηρεσία προσφέροντας προσωπικά του δεδομένα. Υπάρχει λοιπόν μια σύγκρουση εδώ, ουσιαστικά η ιδιωτικότητα συχνά περιστέλλεται σε έναν βαθμό που το ίδιο το άτομο το επιλέγει. Εξαιρούνται τα δημόσια πρόσωπα όπου το τι είναι προσωπικά δεδομένα και τι όχι έχει πολλές φορές τεθεί υπό συζήτηση. Θυμίζω για παράδειγμα την επιχειρηματολογία γύρω από το αν έπρεπε οι πολίτες να γνωρίζουν στοιχεία του ιατρικού φακέλου του Τάσσου Παπαδόπουλου ή του Φρανσουά Μιτεράν. Όμως όσον αφορά στην προσωπική βούληση, θεωρούμε πως είναι αρκετά χαμηλό το επίπεδο της ευαισθητοποίησης. Ο GDPR σου δίνει δικαιώματα που μπορείς να χρησιμοποιήσεις όμως είναι ελάχιστες οι περιπτώσεις που οι άνθρωποι γνωρίζουν τι μπορούν να πράξουν έναντι κάποιου που επεξεργάζεται τα δεδομένα τους. Αυτό είναι μια ακούσια πάσα προς κάποιους όπως η Cambridge Analytica στο παρελθόν ή η ClearView».

Ο ίδιος βλέπει κάποια κοινά σημεία μεταξύ των δύο περιπτώσεων, καθώς και οι δύο εταιρείες «οχυρώθηκαν» πίσω από την άποψη πως αφού οι χρήστες δημοσιοποιούσαν πληροφορίες τους στα κοινωνικά δίκτυα, τα έθεταν στη διάθεση του οποιουδήποτε. «Αυτό δεν ισχύει, εξέθεσα τα προσωπικά μου δεδομένα για έναν συγκεκριμένο σκοπό, αυτό δεν σημαίνει πως μπορείς να πάρεις μια φωτογραφία μου και να την κάνεις μέρος μιας διαφημιστικής καμπάνιας ή να τη χρησιμοποιήσεις σε ένα πείραμα εκμάθησης ενός συστήματος τεχνητής νοημοσύνης. Βεβαίως τα πρόστιμα που έχουν επιβληθεί στην ClearView θα αργήσουν να εισπραχθούν και στο μεταξύ μπορεί η εταιρεία να έχει βγάλει πολλαπλάσια κέρδη. Υπάρχει ένα ζήτημα εδώ».

Ο Στ. Βιτωράτος σπεύδει να διευκρινίσει πως αυτά τα φαινόμενα δεν πρέπει να συγχέονται με τις παρακολουθήσεις, όπου «έχεις να κάνεις με ένα κράτος που πρέπει να απολαμβάνει της πλήρους εμπιστοσύνης των πολιτών. Ένας ευνομούμενος  πολίτης δίνει το πλεονέκτημα της εμπιστοσύνης προς το κράτος. Αν αυτό διαρραγεί, τότε ο πολίτης αρχίζει να αναρωτιέται αν θα μπορούσε να αποτελεί ο ίδιος στόχο και τι είναι τελικά η εθνική ασφάλεια. Βεβαίως οι λόγοι της εθνικής ασφάλειας πάντοτε υπάρχουν αλλά δεν έχουν εξειδικευτεί, σε αντίθεση με συγκεκριμένα εγκλήματα που αναφέρονται και δικαιολογούν την άρση απορρήτου. Νομίζω πως ηθελημένα δεν υπάρχει κάτι συγκεκριμένο από πλευράς ορισμού στο τι είναι ‘εθνική ασφάλεια».

Διερωτόμαστε αν η επιχειρηματολογία «πάντα γίνονται παρακολουθήσεις» υποστηρίζει αυτή τη ρήξη εμπιστοσύνης μεταξύ πολίτη και κράτους.

«Σίγουρα θα συνεχίσουν οι παρακολουθήσεις, αλλά σε ένα πλαίσιο και εδώ το θέμα είναι ποιος ελέγχει. Δεχόμαστε πως ένας θεσμός μια υπηρεσία μπορεί να μη λειτουργεί άριστα αλλά πρέπει να υπάρχει έλεγχος και αυτή τη στιγμή έχουμε μπει σε ένα τέλμα.

“H δύναμη και η αδυναμία της Δημοκρατίας βρίσκεται στο πλήθος. Aπό τη μία μπορείς να ενώσεις τη φωνή σου με άλλους πολίτες και να διεκδικήσεις κάτι και από την άλλη ακριβώς μπορεί να χάνεσαι στο ίδιο πλήθος και να δέχεσαι μοιρολατρικά μια κατάσταση”

Στέφανος Βιτωράτος

Όμως αν οι θεσμοί δεν μπορούν να ελέγξουν αποτελεσματικά τη δραστηριότητα εταιρειών όπως η ClearView και να παρέμβουν εγκαίρως, δεν ενισχύεται αυτή η μείωση της εμπιστοσύνης προς το κράτος και τελικά και προς τη Δημοκρατία;  «Νομίζω πως, ναι, μειώνεται στους πολίτες που αξιολογούν την πραγματικότητα. Η πλειονότητα όμως έχει αποδεχθεί σχεδόν μοιρολατρικά πως κάποιος μπορεί να πάρει τα δεδομένα τους, πως υπάρχουν παρακολουθήσεις αλλά πιστεύουν πως κατά πάσα πιθανότητα αυτό δεν αφορά τους ίδιους. Νομίζω πως η δύναμη και η αδυναμία της Δημοκρατίας βρίσκεται στο πλήθος, δηλαδή ότι από τη μία μπορείς να ενώσεις τη φωνή σου με άλλους πολίτες και να διεκδικήσεις κάτι και από την άλλη ακριβώς μπορεί να χάνεσαι στο ίδιο πλήθος και να δέχεσαι μοιρολατρικά την κατάσταση και με αυτή την αποδοχή γίνεσαι μέρος της παρακμής. Συνεχίζεις να συμπεριφέρεσαι στα κοινωνικά δίκτυα χωρίς αλλαγή, αρχίζεις να αναπτύσσεις θεωρίες συνωμοσίας, διότι προσπαθείς να ερμηνεύσεις την πραγματικότητα με αφοριστικό τρόπο τύπου όλοι μας παρακολουθούν, όλοι τα παίρνουν, όλοι είναι ψεύτες κτλ».

Ο συνομιλητής μας παρατηρεί πως τις τελευταίες δύο δεκαετίες έχει συντελεστεί ένας εκδημοκρατισμός της τεχνολογίας και έχει αλλάξει ο τρόπος πρόσβασης στην πληροφορία. «Αυτό είναι θετικό για τη Δημοκρατία, αλλά θα πρέπει να αναγνωρίσουμε πως αυτό το χαρακτηριστικό το εκμεταλλεύονται και κακόβουλοι που παράγουν παραπληροφόρηση και προπαγάνδα. Βεβαίως τα fake news προϋπήρχαν και μπορεί να ήταν πιο δύσκολη η διάχυσή τους, όμως ήταν και πιο δύσκολη η αντιμετώπισή τους. Συνολικά νομίζω πως η ταχύτητα παραγωγής και διάχυσης έχει αυξηθεί σε βαθμό που πρέπει να είσαι καλά εκπαιδευμένος και πονηρεμένος για να εντοπίσεις την παραπληροφόρηση στον ψηφιακό χώρο.  Συμβαίνει όμως και αυτό να αντιμετωπίζεται μοιρολατρικά. Μπορεί, δηλαδή, λόγω της γενικότερης αδιαφορίας κάποιοι να γίνονται ευκολότερα θύματα της παραπληροφόρησης επειδή δεν μπαίνουν στη διαδικασία του προβληματισμού».

«Υπάρχει και η τάση ενίσχυσης των echo chambers, όπου δημιουργείται η ψευδαίσθηση πως επειδή επικρατεί η ίδια άποψη, η άποψη αυτή να είναι επικρατούσα ή ιδιαίτερα δημοφιλής. Αυτό το στοιχείο που εντείνεται στα κοινωνικά δίκτυα έχει πολλαπλασιαστική ισχύ. Είναι  άλλο πράγμα να νομίζεις πως είσαι ο τρελός του χωριού και άλλο να βλέπεις πως την ίδια άποψη την ενστερνίζονται και άλλοι και αυτό είναι, με κάποιον τρόπο, ένα hacking κατά της Δημοκρατίας».

«Αν και οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης είναι ιδιωτικές εταιρείες, έχουν αναχθεί πλέον σε δημόσιες σφαίρες. Η Ε.Ε. το έχει συνειδητοποιήσει αυτό και έρχονται νομοθεσίες όπως οι πράξεις για τις ψηφιακές αγορές και υπηρεσίες που θα δεσμεύσουν τις εταιρείες. Προφανώς μέχρι σήμερα υπήρχαν όροι χρήσης αλλά όλοι κινούμασταν με τους όρους της ιδιωτικής εταιρείας που σου ορίζει ακόμα και το αρμόδιο δικαστήριο επίλυσης μιας διαφοράς. Όλες οι προσπάθειες των εταιρειών να δημιουργήσουν μια υπέρτερη ρυθμιστική αρχή δεν είχαν εχέγγυο ανεξαρτησίας, δεν μπορεί ελέγχων και ελεγχόμενος να είναι ο ίδιος. Υπάρχει λοιπόν εξέλιξη στο νομικό πεδίο, μένει να δούμε τι θα κάνουν οι εταιρείες που είναι σήμερα μηχανές παραγωγής χρημάτων και όχι μόνο για τις ίδιες. Γύρω από αυτές δημιουργούνται οικοσυστήματα, είτε εταιρείες που συνεργάζονται μαζί τους για τον έλεγχο του περιεχομένου είτε επιχειρήσεις που λειτουργούν αποκλειστικά μέσω των κοινωνικών δικτύων. Περιμένουμε, λοιπόν, με ενδιαφέρον τις κινήσεις τους».

Και η Δημοκρατία;

«Η Δημοκρατία κινδύνευε και κινδυνεύει από την αδιαφορία, ανέκαθεν κινδύνευε και θα κινδυνεύει από την κακόβουλη εκμετάλλευση του πλήθους, θεωρώ πως η Δημοκρατία χρήζει πάντοτε υπερασπίσεως. Δεν είναι αυτονόητο πως η Δημοκρατία λειτουργεί καλά επειδή υπάρχουν κάποιοι θεσμοί. Είναι μια καθημερινή διαδικασία που βέβαια περνά και από τη διαχείριση της τεχνολογικής εξέλιξης και της αξιοποίησης της τεχνολογίας για την παραγωγή δημόσιου καλού. Νομίζω όμως πως περισσότερο κινδυνεύει από την αδιαφορία. Στον φυσικό κόσμο αν έχεις κάποιο σχέδιο κατάληψης συνειδήσεων θα χρειαστείς κάποιον χρόνο, θέλεις μια διαδικασία για να φτιάξεις έναν μηχανισμό. Με τη χρήση της τεχνολογίας όμως υπάρχει το ενδεχόμενο να επιταχυνθεί η διαδικασία. Έχουμε δει και στην Ελλάδα να δημιουργούνται κινήσεις που εξελίχθηκαν ακόμα και σε πολιτικά κόμματα. Η τεχνολογία λειτουργεί ως επιταχυντής, προς την κάτω βόλτα όταν πρόκειται να εκμεταλλευτεί κάποιος πολλαπλασιαζόμενες αδιαφορίες. Ένα φοβερό hack είναι πως αυτοί με τις ριζοσπαστικές απόψεις είναι πάντοτε πιο διαθέσιμοι να τις εκφράσουν δυνατά να συγκρουστούν με τρίτους, ακόμα και για απόψεις που είναι εριστικές ενώ η μέση οδός, η μέση άποψη, η κοινή λογική ακούγονται καμία φορά ως παρωχημένες».

The post Το hacking της Δημοκρατίας (Μέρος 1ο) appeared first on 2045.gr.

Ο στρατηγός Βαλέρι Βασίλιεβιτς Γερασίμοφ περιγράφει τον πόλεμο ως μία διαρκή κατάσταση και τα λόγια του έχουν συζητηθεί πολλές φορές σε στρατιωτικές ακαδημίες ανά τη Δύση.

«Οι στρατιωτικές συγκρούσεις δεν έχουν ξεπεράσει τα όρια της συμβατικής φύσης του πολέμου. Αποτελούνται από τύπους συγκρούσεων όπως είναι η απευθείας ένοπλη αναμέτρηση, η πολιτική αναμέτρηση, η διπλωματική αναμέτρηση, η αναμέτρηση στο πεδίο της πληροφορίας κ.ο.κ.» είχε πει ο Ρώσος στρατηγός, ο οποίος δεν βλέπει ένα δίπολο πολέμου-ειρήνης αλλά μια διαρκή αναμέτρηση που αλλάζει μορφές, σαν μια αέναη εναλλαγή ψυχρής και θερμής σύγκρουσης.

Ως αρχηγός του Γενικού Επιτελείου ο λόγος του έχει, φυσικά, βαρύνουσα σημασία και δείχνει πως η Ρωσία βλέπει και στο πεδίο του διαδικτύου μία περιοχή όπου φίλιες και εχθρικές δυνάμεις αντιπαρατίθενται.

Η αφύπνιση

Το 2016 ο κόσμος αντιλήφθηκε με έκπληξη (κάποιοι, επίσης, με οδύνη, δυσπιστία και απογοήτευση) πως η προπαγάνδα και αυτό που συνηθίσαμε στα χρόνια που ακολούθησαν να περιγράφουμε ως fake news, είχαν βρει πρόσφορο έδαφος να αναπτυχθούν στο διαδίκτυο.

Η τετραετία που μεσολάβησε μπορεί να περιγραφεί και ως μια περίοδος όπου ακόμη και οι πλέον ρομαντικοί συνειδητοποίησαν πως οι δυνάμεις που έχουν αναπτυχθεί στο πεδίο του διαδικτύου έχουν λάβει στρατηγικά επιλεγμένες θέσεις και πως η μάχη είναι σκληρή. Μπορεί να μην έχει χυθεί σταγόνα αίμα αλλά η ένταση είναι πασιφανής σε όποιον έχει βρεθεί στα διασταυρούμενα «πυρά» στα κοινωνικά δίκτυα. Ο Γερασίμοφ δικαιώνεται, τουλάχιστον για την ώρα…

Σε μία εποχή όπως αυτή που ζούμε όπου η τεχνητή νοημοσύνη είναι στα πρώτα της βήματα υπάρχει ανησυχία για τα deepfake videos, τεχνητές παραγωγές όπου κυριολεκτικά μπαίνουν λόγια στο στόμα ανθρώπων. Μια ωριμότερη τεχνητή νοημοσύνη συνοδευόμενη από την εξέλιξη της επαυξημένης πραγματικότητας αποτελεί γοητευτική σκέψη, μέχρι να αναρωτηθούμε πώς θα μπορούσε κανείς να αντιδράσει σε μια οργανωμένη εκστρατεία παραπληροφόρησης που θα έκανε χρήση αυτών των τεχνολογικών δυνατοτήτων.

Αν η δυτική Δημοκρατία κλυδωνίστηκε την τελευταία πενταετία από έναν στρατό τρολ του ρωσικού Internet Research Agency σε εφαρμογή, ίσως, του δόγματος που περιγράφει ο στρατηγός Γερασίμοφ, ποια θα είναι άραγε η μοίρα της 25 χρόνια μετά;

Η έρευνα για τη δομή και τη διάδοση των fake news είναι σε πρώιμα στάδια αλλά -για να υιοθετήσουμε και την οπτική του Γερασίμοφ- δεν μπορείς να αντιπαρατεθείς τον εχθρό αν πρώτα δεν τον έχεις περιγράψει και αναλύσει για να βρεις τα τρωτά του σημεία.

Μια όχι τόσο νέα ιστορία

Μπορεί ο όρος fake news να εισέβαλε με ορμή στην καθομιλουμένη το 2016 αλλά οι ρίζες του φαινομένου βρίσκονται αρκετά μακριά. Τον Αύγουστο του 1835 η εφημερίδα New York Sun δημοσίευσε μια σειρά ιστοριών σύμφωνα με τις οποίες ένας εξωγήινος πολιτισμός είχε αναπτυχθεί στη Σελήνη.

Οι ιστορίες μιλούσαν για πλάσματα με φτερά  και φαίνεται πως είχαν αποτέλεσμα για την εφημερίδα, καθώς εξασφάλισαν την κερδοφορία της. 

Αλλά οι ρίζες βρίσκονται ακόμα πιο βαθιά στον χρόνο. Το 1755 ένας ισχυρός σεισμός δοκιμάζει τη Λισαβόνα και η εκκλησία αποδίδει την καταστροφή στη θεϊκή οργή. Ταυτόχρονα, φυλλάδια που κυκλοφορούν σε όλη την Πορτογαλία κάνουν λόγο για θαυματουργές διασώσεις εγκλωβισμένων χάρη στην παρέμβαση της Παναγίας. Η πλειονότητα «κατανάλωνε» τις ψευδείς ιστορίες με ικανοποίηση αλλά για τον Βολταίρο ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι και έγινε ένθερμος πολέμιος των θρησκευτικών fake news, που όπως φαίνεται έκαναν θραύση εκείνη την εποχή. Περίπου σαράντα χρόνια μετά και στη Βόρεια Αμερική οι ηγέτες της Αμερικανικής Επανάστασης προειδοποιούσαν τους συμπατριώτες τους πως ο Βρετανός βασιλιάς Γεώργιος στέλνει χιλιάδες στρατιώτες προκειμένου να καταπνίξουν την εξέγερση. Ένα ψέμα που ερέθισε τα αντανακλαστικά των Αμερικανών και ήταν αρκετό για να πυκνώσει τις τάξεις των επαναστατικών δυνάμεων. Στις δεκαετίες και τους αιώνες που ακολούθησαν η προπαγάνδα αποτέλεσε ισχυρό εργαλείο διαμόρφωσης συναινέσεων, αλλά η ψηφιακή επανάσταση έδωσε πρωτοφανείς δυνατότητες σε όσους επενδύουν στο πεδίο της παραπληροφόρησης.

Η δύναμη των πολλών

Μία ανάλυση που έλαβε υπόψιν της τη διάδοση των fake news στην προεκλογική περίοδο για την εκλογή Προέδρου στις ΗΠΑ το 2016 έδειξε πως οι 20 δημοφιλέστερες ψευδείς ειδήσεις είχαν 8.711.000 αλληλεπιδράσεις (Share και σχόλια) στο Facebook. Αντίστοιχα, οι κορυφαίες 20 κανονικές ειδήσεις από 19 μεγάλα ειδησεογραφικά sites είχαν 7.367.000 αλληλεπιδράσεις (Craig Silverman, 2016).

Μπορεί η απόσταση να είναι μικρή αλλά υπάρχει μια σημαντική διαφορά στην ταυτότητα των δημιουργών. Τα ειδησεογραφικά sites είναι οργανισμοί με διοίκηση, προσωπικό, εξοπλισμό και πόρους που έχουν κόστος λειτουργίας και ανάπτυξης. Οι δημιουργοί των fake news μπορεί να είναι άνθρωποι της διπλανής πόρτας με το κόστος να περιορίζεται σε έναν υπολογιστή και μια ευρυζωνική σύνδεση. Θα μπορούσε οι 20 κορυφαίες ψεύτικες ειδήσεις να είχαν παραχθεί από έναν άνθρωπο; Θεωρητικά ναι. Δεν ισχύει βεβαίως το ίδιο για τις κανονικές ειδήσεις.

Υπάρχουν περιπτώσεις που τα fake news χρησιμοποιούνται ως οικονομικό όπλο.  Στις 23 Απριλίου 2013 ο λογαριασμός του Associated Press στο Twitter βρέθηκε στον έλεγχο τρίτων και έγραψε πως δύο εκρήξεις σημειώθηκαν στον Λευκό Οίκο με αποτέλεσμα τον τραυματισμό του Προέδρου Μπαράκ Ομπάμα. Η αναταραχή στις χρηματαγορές ήταν έντονη και υπολογίζεται πως μέσα σε λίγα λεπτά της ώρας «εξαερώθηκαν» 130 δισ. δολάρια, πριν αποκατασταθεί η ηρεμία.

Ένα hacking και δύο γραμμές κειμένου ήταν αρκετά για να δείξουν τη δυναμική των  fake news. Να ήταν άραγε μια γενική δοκιμή που θα δοκίμαζε τα αντανακλαστικά μιας ευαίσθητης στις ειδήσεις ομάδας ανθρώπων όπως οι traders των χρηματιστηριακών εταιρειών και οι πελάτες τους; Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε.

Τα deepfakes και ο αδύναμος κρίκος

Το 2019 δύο καλλιτέχνες η Francesca Panetta και ο Halsey Burgund θέλησαν να συνδυάσουν το deepfake video με τον deepfake ήχο για να φτιάξουν κάτι που κυριολεκτικά… δεν υπήρχε.

O πρόεδρος Νίξον θα ανακοίνωνε στον αμερικανικό λαό ότι η αποστολή του Απόλλων 11, με στόχο την προσεδάφιση στη Σελήνη, είχε αποτύχει. Η σχετική ομιλία υπήρχε, καθώς το επιτελείο του τότε προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών είχε αναπτύξει δύο σενάρια, ένα για την περίπτωση της αποτυχίας της αποστολής και το άλλο το οποίο γνωρίζουμε όλοι καθώς ο Νιλ Άρμστρονγκ πάτησε τελικά στη Σελήνη.

Οι δύο δημιουργοί συνεργάστηκαν με δύο εταιρείες, την  Canny AI και την Respeecher αλλά τους έλειπε κάτι πολύ σημαντικό – ένας ηθοποιός. Τα καθήκοντά του ήταν πολύ συγκεκριμένα. Θα έπρεπε να υιοθετήσει το στιλ και τον τρόπο ομιλίας του Νίξον και να απευθυνθεί στον αμερικανικό λαό ενημερώνοντάς τον για την καταστροφή που είχε (υποτίθεται) συντελεστεί εκατοντάδες χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από τη Γη.

Το πείραμα πέτυχε, ενώ την ίδια χρονική περίοδο, ο παραγωγός και σκηνοθέτης Zach Math χρησιμοποιούσε τα deepfakes σε μια εκστρατεία για την άσκηση του εκλογικού δικαιώματος. Στις δικές του παραγωγές υποτίθεται πως πρωταγωνιστούσαν οι ηγέτες της Βόρεια Κορέας και της Ρωσίας, Κιμ Γιονγκ Ουν και Βλάντιμιρ Πούτιν.

Η ομάδα παραγωγής εργάστηκε με το DeepFaceLab, ένα εργαλείο ελεύθερου λογισμικού και με ηθοποιούς που ταίριαζαν στις ανάγκες των διαφημιστικών.

Οι δύο περιπτώσεις, για τις οποίες υπάρχει αναλυτική περιγραφή στο Technology  Review του MIT αποκαλύπτουν έναν δυνητικά αδύναμο κρίκο που, για την ώρα, υπάρχει στις παραγωγές των deepfakes και ο οποίος δεν είναι άλλος από τους πολλούς ανθρώπους που ανακατεύονται στη διαδικασία.

Ζωή και Τέχνη

Στη μυθοπλασία το πρόβλημα αυτό λύνεται εύκολα. Στην ταινία “Wag the Dog” ο παραγωγός Ντάστιν Χόφμαν ενθουσιάζεται τόσο από τον ψεύτικο πόλεμο, που έχει στήσει -υποτίθεται με την Αλβανία- προκειμένου να αποσπάσει την προσοχή του κοινού από τις εξωσυζυγικές περιπέτειες του Αμερικανού προέδρου, που θέλει να μιλήσει ανοικτά για αυτό. Το αποτέλεσμα είναι να πεθάνει από «καρδιακό επεισόδιο». Στην ταινία, παραγωγής 1997, ίσως βλέπουμε την πρώτη οργανωμένη προσπάθεια deepfakes, καθώς εκτός από τα «πολεμικά» βίντεο που γυρίζονται σε στούντιο υπάρχει και ένα τραγούδι που ηχογραφείται με τρόπο που να μοιάζει σαν να γράφτηκε στο πρώτο μισό του 20^ου αιώνα.  

Στην πραγματική ζωή όμως;

Ο Γιώργος Μπολάνης είναι στέλεχος της Clipnews και η καθημερινότητά του περιλαμβάνει την ανάλυση δεδομένων από τον ψηφιακό κόσμο -κοινωνικών δικτύων συμπεριλαμβανομένων- για λογαριασμό εταιρικών πελατών. Έχει δει πολλές φορές να δημιουργούνται fake news που στοχεύουν πελάτες και όπως εξηγεί, πολλές φορές η αρχή της παραπληροφόρησης ξεκινά με μια δημοσίευση από έναν δημοφιλή λογαριασμό στα κοινωνικά δίκτυα. Η δημοσίευση αναπαράγεται από τους ακόλουθους και η εμπειρία (όχι μόνο του συνομιλητή μας) δείχνει πως όσο πιο πολύ βασίζεται στο συναίσθημα τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες για μια δημοσίευση να γίνει αυτό που λέμε viral.

Βεβαίως η εμπειρία έχει επίσης δείξει πως η δημιουργία ενός στρατού από τεχνητούς χρήστες κοινωνικών δικτύων και η χρήση αυτοματισμών όπως είναι τα bots μπορεί να επηρεάσει δημοψηφίσματα και προεδρικές εκλογές.

Ψηφιακές φούσκες και ανοσία της αγέλης

Ένα από τα βασικά προβλήματα είναι ότι ακόμα και σήμερα τα fake news περνούν πολλές φορές κάτω από το ραντάρ των ερευνητών. Με εξαίρεση το Twitter όπου η ανίχνευση μιας αμφιλεγόμενης δημοσίευσης και η καταγραφή της διάδοσής της είναι μιας σχετικώς εφικτή διαδικασία, δεν ισχύει το ίδιο σε άλλες δημοφιλείς πλατφόρμες.

Μία κλειστή ομάδα του Facebook που αντιτίθεται στη χρήση μασκών στα σχολεία έχει σήμερα περίπου 70.000 μέλη, αριθμός που προκαλεί εντύπωση. Ωστόσο ο πραγματικός αντίκτυπος δεν είναι ανάλογος. Οι προσπάθειες των διαχειριστών της ομάδας να κινητοποιήσουν τα μέλη και να πραγματοποιηθούν συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη και άλλες πόλεις είχε φτωχά αποτελέσματα.

Η δε απόπειρα να συγκεντρωθούν χρήματα προκειμένου να κατατεθεί προσφυγή κατά της υπουργικής απόφασης σχετικά με την υποχρεωτική χρήση μάσκας στα σχολεία δεν κατόρθωσε να φτάσει στο απαιτούμενο ποσό, ενώ στο μεταξύ η πλατφόρμα crowdfunding «κατέβασε» τον σχετικό έρανο.

Η καταγραφή των αναφορών για ένα συνέδριο με τη συμμετοχή και ομιλητών από το εξωτερικό και η μετέπειτα ανάλυσή τους έδειξε πως ο μεγαλύτερος θόρυβος έγινε εντός των τειχών του Facebook, όπου διατηρήθηκε για ένα διάστημα περίπου 72 ωρών. Στα υπόλοιπα κοινωνικά δίκτυα αλλά και στις ειδησεογραφικές σελίδες ο αριθμός των αναφορών για το ίδιο συνέδριο ήταν μικρότερος και, βεβαίως, περιλαμβάνει και τα δημοσιεύματα που αντέκρουαν τους (μασκομαχικούς) ισχυρισμούς των συνέδρων.

Κάτω από το ραντάρ

Θα περίμενε κανείς μεγαλύτερο θόρυβο και μεγαλύτερη διάρκεια; Ίσως να υπάρχει μια μεγαλύτερη διάρκεια καθώς λόγω και της νομοθεσίας για την προστασία των προσωπικών δεδομένων τα περισσότερα εργαλεία ανάλυσης δεν μπορούν να φτάσουν σε βάθος στο Facebook. Είναι, δηλαδή, πιθανό από προφίλ σε προφίλ το μήνυμα κατά της μάσκας (στο συγκεκριμένο παράδειγμα) να διαδίδεται και να αποκτά υποστηρικτές χωρίς να γίνεται αντιληπτή αυτή η δυναμική παρά μόνο όταν έρχεται η στιγμή της εκδήλωσής της. Αυτό, δηλαδή, που μπορεί να συμβαίνει είναι στο μέλλον να δούμε σκηνές παρόμοιες με εκείνες που εκδηλώθηκαν στη Γερμανία στα τέλη Αυγούστου και ξύπνησαν μνήμες του παρελθόντος.

Με δεδομένες τις χαμηλές πτήσεις που κάνει η προπαγάνδα ώστε να μη γίνεται αντιληπτή στο ραντάρ και τη δυνατότητα ανάπτυξης μιας νέας γενιάς fake news με εξελιγμένα deepfakes που θα προκαλούν σύγχυση ακόμα και σε έμπειρους ερευνητές, το ερώτημα είναι απλό: Πώς προφυλασσόμαστε;

Για τον Γ. Μπολάνη η απάντηση είναι η δημιουργία ενός υγιούς διαδικτυακού πληθυσμού που θα έχει ανοσία στην παραπληροφόρηση. «Νομίζω πως αυτή είναι η μόνη λύση, μια ψηφιακή ανοσία της αγέλης που θα αντιδρά και θα απομονώνει τα fake news» σημειώνει…

Διαβάστε

A Survey of Fake News: Fundamental Theories, Detection Methods, and Opportunities

The post O διαρκής πόλεμος των fake news appeared first on 2045.gr.