Συνεπή στην υπόσχεση που είχαν δώσει τον Ιούνιο του 2023 ήταν τα αρμόδια όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ολοκληρώνοντας την ψήφιση και εφαρμογή του νόμου για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act) πριν τον χρονικό ορίζοντα των Ευρωεκλογών του 2024. Για ουσιαστικούς, αλλά και για λόγους γοήτρου, η Ευρώπη τήρησε κατά γράμμα τα χρονοδιαγράμματα, κινήθηκε πολύ γρήγορα για τα δικά της δεδομένα και μόλις χθες ο τελικός νόμος για το AI Act υπερψηφίστηκε με ευρεία πλειοψηφία από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Απομένoυν πλέον μόνο δύο τυπικά βήματα: ο κανονισμός να υποβληθεί σε τελικό έλεγχο από γλωσσομαθείς νομικούς της ΕΕ και να εγκριθεί οριστικά και να επικυρωθεί επίσημα και από το Συμβούλιο. Βήματα που αναμένεται να ολοκληρωθούν μέσα στο πρώτο δεκαήμερο του Απριλίου, ώστε από το Μάιο το AI Act να τεθεί σε ισχύ.

Με την ψήφιση του ΑΙ Act η Ευρωπαϊκή Ένωση γίνεται η πρώτη οντότητα κρατών στον κόσμο που υιοθετεί ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο για τον περιορισμό των κινδύνων που πηγάζουν από την αλόγιστη ανάπτυξη συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης. Η Κίνα έχει ήδη εισαγάγει ένα συνονθύλευμα ρυθμίσεων για το ΑΙ, η κυβέρνηση Μπάιντεν στις ΗΠΑ εξέδωσαν τον προηγούμενο Οκτώβριο ένα εκτελεστικό διάταγμα που απαιτεί από τους οργανισμούς που αναπτύσσουν συστήματα τεχνητής νοημοσύνης να μοιράζονται δεδομένα με την κυβέρνηση.

Η Ευρώπη όμως προχώρησε πολύ περισσότερο και η υιοθέτηση του νόμου για την τεχνητή νοημοσύνη σηματοδοτεί μια νέα εποχή στην αντιμετώπιση της τεχνητής νοημοσύνης. «Η τεχνητή νοημοσύνη είναι ήδη σε μεγάλο βαθμό μέρος της καθημερινότητάς μας. Τώρα, θα είναι και μέρος της νομοθεσίας μας» έγραψε σε ανάρτησή της στα social media η πρόεδρος του ΕΚ, Roberta Metsola.

Promised. Negotiated. Approved.

Proud of Europe’s trailblazing #AIAct.

It means leadership, innovation & new avenues. But equally respect for fundamental rights.

Artificial intelligence is already very much part of our daily lives. Now, it will be part of our legislation too. pic.twitter.com/dUu3IUa1lT

— Roberta Metsola (@EP_President) March 13, 2024

Το ΑΙ Act τοποθετεί την Ευρώπη στην πρώτη γραμμή των παγκόσμιων προσπαθειών αντιμετώπισης των προκλήσεων (μαζί και των ευκαιριών) που συνδέονται με το ΑΙ, αφήνοντας τις άλλες αγορές να παίζουν ένα είδος κυνηγητού για να την προφτάσουν. «Έχουμε επιτέλους την πρώτη νομοθεσία στον κόσμο για την τεχνητή νοημοσύνη, για τη μείωση των κινδύνων, τη δημιουργία ευκαιριών, την καταπολέμηση των διακρίσεων και την επίτευξη διαφάνειας. Χάρη στο Κοινοβούλιο, η Ευρώπη απαγορεύει απαράδεκτες χρήσεις της τεχνητής νοημοσύνης και προστατεύει τα δικαιώματα εργαζομένων και πολιτών» ανέφερε χαρακτηριστικά ο Brando Benifei, συνεισηγητής του ΑΙ Act.

Παράλληλα -και κατά το παράδειγμα του Γενικού Κανονισμού για την Προστασία των Δεδομένων (GDPR)- η Ευρωπαϊκή Ένωση θέλει να αποτελέσει το παγκόσμιο πρότυπο για την ανάπτυξη αξιόπιστων συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης. Άλλωστε, οι ρυθμίσεις που φέρνει το AI Act δεν αφορούν μόνο τις ευρωπαϊκές εταιρείες που αναπτύσσουν τέτοια συστήματα. Αφορά το σύνολο των εταιρειών, από όλο τον κόσμο, που παρέχουν τις υπηρεσίες τους σε ευρωπαϊκό έδαφος. Επομένως, έχει ένα παγκόσμιο αποτύπωμα, που θα αναγκάσει όλους τους Οργανισμούς να προσαρμοστούν αν θέλουν να δραστηριοποιούνται στη μεγάλη ευρωπαϊκή αγορά.

Ίσως, εκτός από τους νομοθέτες, να “πανηγυρίζουν” και οι εταιρείες ή οι οργανισμοί που αναπτύσσουν συστήματα ΑΙ, αφού πλέον έχουν έναν ολοκληρωμένο -θεσμικό και οδικό- χάρτη πάνω στον οποίο πρέπει να προσαρμοστούν οι ίδιες και να προσαρμόσουν τις λύσεις τους. Ενδεχομένως, να μην είναι τυχαίο ότι μέχρι στιγμής δεν έχουμε σημαντικές αντιδράσεις από μεγάλες, πολυεθνικές εταιρείες. Οι επιχειρήσεις χρειάζονται και θέλουν ασφάλεια και ένα ολοκληρωμένο θεσμικό πλαίσιο στο οποίο θα λειτουργούν. Δεν είναι τυχαίο ότι σε πολλές πρώτες δηλώσεις εταιρειών του κλάδου γίνεται λόγος για “ιστορική μέρα τόσο για την Ευρωπαϊκή Ένωση, όσο και για την Τεχνητή Νοημοσύνη“, όπως δήλωσε στο 2045 η Μαρία Παπουτσή Managing Associate, AI, Technology & Innovation, Tax & Legal, Deloitte Ελλάδος. Πολύ πιο θερμός ήταν ο Γιάννης Κανελλόπουλος, CEO and Founder της Code4Thought, εταιρείας που ελέγχει την αξιοπιστία λογισμικού AI. “Το χθεσινό ψήφισμα για το EU AI Act δίνει τόση ικανοποίηση όσο το να κερδίζει η αγαπημένη σου ομάδα derby με τον αιώνιο αντίπαλο. Ιστορικά, η Ευρώπη οδηγεί τις εξελίξεις σε ό,τι αφορά τη διακυβέρνηση των τεχνολογιών Τεχνητής Νοημοσύνης. Θεωρώ πως στο Act υπάρχει ισορροπία μεταξύ της καινοτομίας και της (σε λογικά πλαίσια) νομοθέτησης” μας ανέφερε χαρακτηριστικά.

Η βασική αρχή του ΑΙ Act: ρύθμιση ανάλογα με το ρίσκο

Η κύρια ιδέα πίσω από το AI Act και την υλοποίησή του είναι να ρυθμίζει την τεχνητή νοημοσύνη ανάλογα με το επίπεδο κινδύνου που (εκτιμάται ότι) προκαλεί στην κοινωνία. «Το ΑΙ Act έχει κατά βάση ανθρωποκεντρική προσέγγιση» σημειώνουν οι δημιουργοί του. Όσο μεγαλύτερο είναι το ρίσκο (για την κοινωνία) τόσο πιο αυστηροί είναι οι κανόνες και αντίστροφα.

“Το AI Act προβλέπει πρόστιμα έως και 35 εκατομμύρια ευρώ ή 7% του παγκόσμιου ακαθάριστου τζίρου για όσες επιχειρήσεις δεν συμμορφωθούν”

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η καθολική απαγόρευση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης που θέτουν σαφή κίνδυνο για θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα, όπως εκείνα που περιλαμβάνουν την επεξεργασία βιομετρικών δεδομένων. «Θα απαγορεύονται επίσης η αναγνώριση συναισθημάτων στον χώρο εργασίας και το σχολείο, η κοινωνική βαθμολόγηση, η προληπτική αστυνόμευση (όταν βασίζεται αποκλειστικά στην κατάρτιση προφίλ ενός ατόμου ή στην αξιολόγηση των χαρακτηριστικών του) και η τεχνητή νοημοσύνη που χειραγωγεί την ανθρώπινη συμπεριφορά ή εκμεταλλεύεται τα τρωτά σημεία των ανθρώπων» αναφέρει η επίσημη ανακοίνωση. Βέβαια, για τα συστήματα βιομετρικής ταυτοποίησης από τις αρχές επιβολής του νόμου προβλέπονται εξαιρέσεις σε συγκεκριμένες περιπτώσεις και υπό αυστηρές προϋποθέσεις, όπως η χρήση τους για περιορισμένο χρόνο και σε περιορισμένη γεωγραφική έκταση, με προηγούμενη ειδική άδεια από τις δικαστικές ή τις διοικητικές αρχές. Τέτοιες περιπτώσεις μπορεί να είναι η στοχευμένη αναζήτηση αγνοουμένου προσώπου ή η πρόληψη μιας τρομοκρατικής επίθεσης.

Αμέσως πιο κάτω συναντάμε  τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης «υψηλού κινδύνου», όπως εκείνα που χρησιμοποιούνται σε υποδομές ζωτικής σημασίας, εκπαίδευση, υγειονομική περίθαλψη, επιβολή του νόμου, διαχείριση συνόρων ή εκλογές. Τα συγκεκριμένα συστήματα θα πρέπει να συμμορφώνονται με αυστηρές απαιτήσεις, «λόγω των σημαντικών επιβλαβών επιπτώσεων που ενδέχεται να έχουν στην υγεία, την ασφάλεια, τα θεμελιώδη δικαιώματα, το περιβάλλον, τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου» σημειώνεται στο επίσημο κείμενο. Τα συστήματα αυτά πρέπει να αξιολογούν και να ελαχιστοποιούν τους κινδύνους, να τηρούν αρχεία καταγραφής της χρήσης τους, να είναι διαφανή και ακριβή και να εποπτεύονται από ανθρώπους. Οι πολίτες θα έχουν το δικαίωμα να υποβάλλουν καταγγελίες για τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης και να λαμβάνουν εξηγήσεις για τυχόν αποφάσεις που βασίστηκαν σε συστήματα υψηλού κινδύνου και επηρεάζουν τα δικαιώματά τους.

Πνευματικά δικαιώματα, GenAI και lobbying

Η αμέσως επόμενη βαθμίδα αφορά τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης «γενικής χρήσης» και τα μοντέλα στα οποία βασίζονται πρέπει να πληρούν ορισμένες απαιτήσεις διαφάνειας, συμπεριλαμβανομένης της συμμόρφωσής τους με τη νομοθεσία της ΕΕ για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και της δημοσιοποίησης λεπτομερών περιλήψεων του περιεχομένου που χρησιμοποιούν για την εκπαίδευση των μοντέλων τους. Για τα ισχυρότερα μοντέλα που μπορούν να δημιουργήσουν συστημικούς κινδύνους θα ισχύουν επιπλέον απαιτήσεις, όπως η αξιολόγησή τους, η εκτίμηση και ο περιορισμός των συστημικών κινδύνων και η υποβολή εκθέσεων σχετικά με περιστατικά και δυσλειτουργίες.

Επιπλέον, αν οποιοδήποτε οπτικοακουστικό υλικό είναι τεχνητό ή παραποιημένο (τα λεγόμενα «προϊόντα βαθυπαραποίησης» ή «deepfakes») θα πρέπει να επισημαίνεται σαφώς.

Ο Dragoş Turodache, o έτερος εκ των εισηγητών του ΑΙ Act, στη συνέντευξη Τύπου που ακολούθησε αμέσως μετά το ψήφισμα, σημείωσε ότι πριν την ψηφοφορία οι διατάξεις για τα πνευματικά δικαιώματα ήταν σ’ αυτές που έγιναν οι περισσότερες προσπάθειες επηρεασμού (heaviest lobbied parts of the bill). Μάλλον αναμενόμενο, αφού εταιρείες όπως οι OpenAI, Stability AI, Google/Alphabet και αρκετές ακόμα αναμένεται είτε να κληθούν να εξηγήσουν ή ακόμα και να αντιμετωπίσουν αγωγές για τα δεδομένα που χρησιμοποίησαν για την εκπαίδευση των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης.

Ο νόμος είναι μόνο η αρχή, τώρα αρχίζουν τα δύσκολα

Μπορεί η μεγάλη πλειονότητα των ευρωβουλευτών να πανηγύριζε χθες μετά την ευρεία υπερψήφιση του AI Act, όμως όλοι γνωρίζουν ότι ο νέος νόμος είναι μόνο η αρχή και οι μεγάλες δυσκολίες θα προκύψουν με την εφαρμογή του. Το παραδέχτηκε δημόσια και ο Dragoş Turodache, σημειώνοντας ότι το μεγαλύτερο εμπόδιο (για το ΑΙ Act) παραμένει η εφαρμογή του.

Άλλωστε, κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων των προηγούμενων ετών και μηνών αρκετά κράτη της Ένωσης είχαν υποστηρίξει την αυτορρύθμιση ανησυχώντας ότι μια ασφυκτική ρύθμιση θα μπορούσε να θέσει εμπόδια στην πρόοδο της Ευρώπης και στην προσπάθεια που κάνει να ανταγωνιστεί την Κίνα και τις ΗΠΑ στον τομέα της τεχνολογίας. Γερμανία και Γαλλία, στις οποίες στεγάζονται μερικές από τις πιο υποσχόμενες startups τεχνητής νοημοσύνης στην Ευρώπη, συμπεριλαμβάνονται σε αυτές τις χώρες.

Στο ίδιο κλίμα ήταν και η τοποθέτηση του Βαγγέλη Παπακωνσταντίνου, συνεργάτη μας και Καθηγητή Δικαίου Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, στον οποίο απευθυνθήκαμε για μια πρώτη αντίδραση. “Ο νέος Νόμος για την Τεχνητή Νοημοσύνη καλείται να επιτύχει κάτι πολύ δύσκολο, να γεφυρώσει δηλαδή της υψηλές προσδοκίες, από νομική τουλάχιστον άποψη, και την πραγματικότητα. Οι υψηλές προσδοκίες, που δικαιολογημένα έχουν καλλιεργηθεί αφού αυτός είναι ο πρώτος νόμος παγκοσμίως για τη ρύθμιση της Τεχνητής Νοημοσύνης, αφορούν την επιτυχία της βασικής του νομοθετικής ιδέας, της διάκρισης δηλαδή όλων των εφαρμογών Τεχνητής Νοημοσύνης σε κατηγορίες αναλόγως του βαθμού επικινδυνότητάς τους. Μένει, με άλλα λόγια, να αποδειχτεί αν αυτή η διάκριση είναι πράγματι εφικτή στην πράξη. Μια πράξη που είναι αναμφίβολα σύνθετη, αφού ούτε η τεχνολογία έχει κατασταλάξει, ούτε οι συμμέτοχοι σε αυτή είναι καθορισμένοι, ούτε οι πιθανές μορφές εκμετάλλευσης είναι ήδη γνωστές. Το πρώτο βήμα έγινε, αυτό όμως είναι μόνο η αρχή” μας δήλωσε. “Η πρόκληση τώρα είναι να μην καταπέσει ο κανονισμός αυτός σε ένα αναγκαίο κακό στο οποίο οι οργανισμοί (Δημόσιου και Ιδιωτικού τομέα) πρέπει να απλά να δείξουν ότι συμμορφώνονται”, ανέφερε ο κ. Κανελλόπουλος της Code4Thought στην επικοινωνία μας, προσκαλώντας και τους πολίτες να συνειδητοποιήσουν τα δικαιώματα που αυτή η νομοθεσία τους κατοχυρώνει.

Το ΑΙ Act εκτός από απαγορεύσεις προβλέπει και μέτρα για τη στήριξη της καινοτομίας και των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, όπως η δημιουργία sandboxes από τα κράτη-μέλη, στα οποία θα δοκιμάζονται σε πραγματικές συνθήκες τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης. «Οι δομές αυτές θα πρέπει να είναι προσβάσιμες στις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, καθώς και στις νεοφυείς επιχειρήσεις, για να μπορούν να αναπτύσσουν και να εκπαιδεύουν καινοτόμα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης πριν από τη διάθεσή τους στην αγορά» αναφέρει το επίσημο κείμενο.

Το ΑΙ Act θα αρχίσει να εφαρμόζεται πλήρως 24 μήνες μετά την έναρξη της ισχύος του, δηλαδή την Άνοιξη του 2026. Εξαίρεση θα αποτελέσουν οι εξής διατάξεις του: η καθολική απαγόρευση ορισμένων πρακτικών που θα αρχίσει να εφαρμόζεται έξι μήνες μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού, οι κώδικες δεοντολογίας (εννέα μήνες μετά την έναρξη ισχύος), οι κανόνες για την τεχνητή νοημοσύνη γενικής χρήσης, συμπεριλαμβανομένων των κανόνων για τη διακυβέρνηση (12 μήνες μετά την έναρξη ισχύος), και οι υποχρεώσεις για συστήματα υψηλού κινδύνου (36 μήνες).

Μέχρι τα συγκεκριμένα χρονικά ορόσημα οι ενδιαφερόμενες εταιρείες και οργανισμοί θα πρέπει να έχουν ολοκληρώσει την προετοιμασία συμμόρφωσης με τον Κανονισμό. Και μάλλον έχουν ήδη (τουλάχιστον κάποιες) ξεκινήσει να το κάνουν. “Οι επιχειρήσεις θα πρέπει το συντομότερο να προβούν σε καταγραφή και αξιολόγηση ρίσκου των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης, ώστε να φτιάξουν ένα πλάνο συμμόρφωσης με τη νέα νομοθεσία” δήλωσε και σε εμάς η κα Παπουτσή της Deloitte. Για τον κ. Κανελλόπουλο οι εταιρείες που θα δουν το AI Act ως ευκαιρία θα έχουν το πλεονέκτημα. “Όσες το δουν ως αφορμή για να βελτιώσουν τα προϊόντα/υπηρεσίες τους που βασίζονται στις τεχνολογίες ΑΙ θα έχουν σαφές πλεονέκτημα έναντι του ανταγωνισμού τους” μας ανέφερε χαρακτηριστικά.

The post <strong>AI </strong><strong>Act: Η Ευρώπη θέλει να γίνει το παγκόσμιο πρότυπο για αξιόπιστη τεχνητή νοημοσύνη</strong><strong></strong> appeared first on 2045.gr.

Πριν λίγες ημέρες η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ανακοίνωσε ότι η ιδέα της δημιουργίας του ψηφιακού ευρώ προχωράει στην προπαρασκευαστική της φάση. Μια ιδέα που ξεκίνησε το 2020 και αποτελούσε ένα είδος απάντησης της Ευρωζώνης στα σχέδια άλλων κρατών και κεντρικών τραπεζών να δημιουργήσουν το δικό τους ψηφιακό νόμισμα, καθώς οι ηλεκτρονικές πληρωμές δεσπόζουν πλέον στον τρόπο με τον οποίο οι χρήστες (ιδιαίτερα η νέα γενιά) δαπανούν χρήμα.

Ποια είναι όμως τα σχέδια της ΕΚΤ για το ψηφιακό ευρώ και τι έρχεται να προσφέρει στους πολίτες και τις επιχειρήσεις; Θέλοντας να λύσει αρκετές από τις απορίες που έχουμε όλοι μας η ΕΚΤ δημοσίευσε μια λίστα 25 δυνητικών ερωτήσεων, παραθέτοντας και τις απαντήσεις. Μια καλή βάση για να κατανοήσουμε τις βάσεις πάνω στις οποίες χτίζεται η ιδέα της της δημιουργίας του.

Γιατί η Ευρώπη θα χρειαζόταν ένα ψηφιακό ευρώ;

Ως απόρροια του ψηφιακού μετασχηματισμού, ο τρόπος με τον οποίο πραγματοποιούμε πληρωμές αλλάζει. Η χρήση μετρητών για τη διενέργεια πληρωμών μειώνεται και η πανδημία του κορωνοϊού έχει επιταχύνει τη στροφή προς τις ηλεκτρονικές αγορές και τις ψηφιακές πληρωμές. Το ψηφιακό ευρώ θα ήταν η ηλεκτρονική μορφή μετρητών για τον ψηφιοποιημένο κόσμο. Θα έδινε στους καταναλωτές τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν χρήμα κεντρικής τράπεζας σε ψηφιακή μορφή, συμπληρώνοντας τη λειτουργία των τραπεζογραμματίων και των κερμάτων.

Το ψηφιακό ευρώ θα διευκόλυνε τη ζωή των ανθρώπων παρέχοντας κάτι το οποίο δεν υπάρχει σήμερα: ένα ψηφιακό μέσο πληρωμής που είναι καθολικά αποδεκτό σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ, για πληρωμές σε καταστήματα, ηλεκτρονικές πληρωμές ή πληρωμές πρόσωπο με πρόσωπο. Όπως τα μετρητά, το ψηφιακό ευρώ θα ήταν μηδενικού κινδύνου, ευρέως προσβάσιμο, εύχρηστο και χωρίς χρέωση για βασική χρήση.

Επιπλέον, ένα ψηφιακό ευρώ θα ενίσχυε τη στρατηγική αυτονομία και τη νομισματική κυριαρχία της ζώνης του ευρώ στηρίζοντας την αποδοτικότητα του ευρωπαϊκού οικοσυστήματος πληρωμών στο σύνολό του, προωθώντας την καινοτομία και αυξάνοντας την ανθεκτικότητά του σε πιθανές κυβερνοεπιθέσεις ή τεχνικές διαταράξεις, όπως διακοπές ρεύματος.

Πώς θα μπορούσε το ψηφιακό ευρώ να συμβάλει στη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης;

Το ψηφιακό ευρώ θα προσέφερε μια πανευρωπαϊκή λύση πληρωμών, η οποία θα ήταν διαθέσιμη σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ, υπό ευρωπαϊκή διακυβέρνηση. Ως εκ τούτου, θα συνέβαλε στη μείωση της εξάρτησης της Ευρώπης από ιδιωτικούς, μη ευρωπαϊκούς παρόχους πληρωμών, λειτουργώντας παράλληλα ως αντίβαρο στην κυριαρχία τους στην αγορά. Με τη σειρά του, το ψηφιακό ευρώ θα καθιστούσε το ευρωπαϊκό τοπίο πληρωμών πιο ανταγωνιστικό και καινοτόμο μέσω μιας πλατφόρμας που θα διευκολύνει τους παρόχους υπηρεσιών πληρωμών να προσφέρουν τις δικές τους πανευρωπαϊκές λύσεις.

Συνολικά, ένα επιτυχημένο ψηφιακό ευρώ θα μετέτρεπε την Ευρώπη σε παγκόσμιο πρωτοπόρο στον ψηφιακό χρηματοοικονομικό τομέα και στα ψηφιακά νομίσματα των κεντρικών τραπεζών.

Θα αντικαθιστούσε το ψηφιακό ευρώ τα μετρητά;

Όχι, το ψηφιακό ευρώ θα συμπλήρωνε τη λειτουργία των μετρητών και δεν θα τα αντικαθιστούσε. Θα ήταν διαθέσιμο παράλληλα με τα μετρητά ως απάντηση στην ολοένα μεγαλύτερη προτίμηση των πολιτών να κάνουν τις πληρωμές τους ψηφιακά, γρήγορα και με ασφάλεια. Τα μετρητά θα εξακολουθούσαν να είναι διαθέσιμα στη ζώνη του ευρώ, όπως και τα άλλα ιδιωτικά ηλεκτρονικά μέσα πληρωμής που χρησιμοποιούνται επί του παρόντος.

Θα αποτελούσε το ψηφιακό ευρώ ένα εναλλακτικό νόμισμα εντός του Ευρωσυστήματος;

Όχι, το ψηφιακό ευρώ θα αποτελούσε έναν ακόμη τρόπο για τη διενέργεια πληρωμών χρησιμοποιώντας το ευρώ, το ενιαίο μας νόμισμα, στην Ευρώπη. Θα ήταν μετατρέψιμο σε τραπεζογραμμάτια σε βάση ένα προς ένα. Το ψηφιακό ευρώ θα ανταποκρινόταν στην αυξανόμενη προτίμηση των πολιτών και των επιχειρήσεων να διενεργούν ψηφιακές πληρωμές.

Ποια είναι η κατάσταση του έργου για το ψηφιακό ευρώ σήμερα;

Κατόπιν φάσης διερεύνησης που διήρκεσε δύο χρόνια, το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ αποφάσισε να προχωρήσει σε προπαρασκευαστική φάση, η οποία θα ξεκινήσει την 1η Νοεμβρίου 2023.

Η προπαρασκευαστική φάση θα περιλαμβάνει δύο στάδια: Το πρώτο στάδιο θα ξεκινήσει την 1η Νοεμβρίου 2023 και θα διαρκέσει δύο έτη. Με βάση τα αποτελέσματα του πρώτου σταδίου και τις εξελίξεις στη νομοθετική διαδικασία, το Διοικητικό Συμβούλιο στη συνέχεια θα αποφασίσει αν θα προχωρήσει σε δεύτερο στάδιο και θα καθορίσει το πεδίο εφαρμογής και τη διάρκειά του.

Σκοπός ολόκληρης της φάσης είναι η περαιτέρω ανάπτυξη και δοκιμή του ψηφιακού ευρώ, σύμφωνα με τις επιλογές σχεδιασμού και τις τεχνικές απαιτήσεις που καθορίστηκαν κατά τη φάση διερεύνησης.

Η προπαρασκευαστική φάση θα επιτρέψει τη διεξαγωγή εκτενών αναλύσεων, ελέγχων, δοκιμών και διαβουλεύσεων με τους ενδιαφερόμενους φορείς, διασφαλίζοντας ότι το ψηφιακό ευρώ πληροί τα υψηλότερα πρότυπα ποιότητας, ασφάλειας και χρηστικότητας.

Η έναρξη της προπαρασκευαστικής φάσης αποτελεί σημαντικό βήμα, αλλά δεν προδικάζει οποιαδήποτε απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου σχετικά με την έκδοση ψηφιακού ευρώ. Η απόφαση αυτή μπορεί να εξεταστεί μόνο μετά την έκδοση της σχετικής νομοθεσίας.

Ποια είναι η συμμετοχή των Ευρωπαίων νομοθετών στη διαδικασία;

Στις 28 Ιουνίου 2023, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλε σχέδιο νομοθετικής πρότασης για την πιθανή έκδοση ψηφιακού ευρώ. Σκοπός της νομοθεσίας είναι να διασφαλίσει ότι τυχόν μελλοντικό ψηφιακό ευρώ θα μπορούσε να δώσει στους πολίτες και τις επιχειρήσεις μια πρόσθετη επιλογή να πληρώνουν ψηφιακά χρησιμοποιώντας μια ευρέως αποδεκτή, φθηνή, ασφαλή και ανθεκτική μορφή δημόσιου χρήματος οπουδήποτε στη ζώνη του ευρώ.

Οι δύο διαδικασίες –νομοθεσία και σχεδιασμός του ψηφιακού ευρώ– θα εξελιχθούν παράλληλα, ώστε το Ευρωσύστημα να είναι σε θέση να εκδώσει άμεσα ψηφιακό ευρώ, εάν και όποτε κριθεί αναγκαία η απόφαση μόλις εγκριθεί το νομοθετικό πλαίσιο για το ψηφιακό ευρώ.

Το Ευρωσύστημα θα εξετάσει το ενδεχόμενο τυχόν απαραίτητων προσαρμογών στον σχεδιασμό του ψηφιακού ευρώ που μπορεί να προκύψουν από τις νομοθετικές διαβουλεύσεις. Η ΕΚΤ είναι επίσης έτοιμη να παράσχει υποστήριξη και τεχνικές πληροφορίες στη διάρκεια της νομοθετικής διαδικασίας, όπως απαιτείται.

Το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ θα αποφασίσει αν θα εκδώσει ψηφιακό ευρώ μόνο μετά την έκδοση της νομοθετικής πράξης.

Ποιος συμμετέχει στο έργο για το ψηφιακό ευρώ;

Το Ευρωσύστημα –η ΕΚΤ και οι εθνικές κεντρικές τράπεζες της ζώνης του ευρώ– πρέπει να διασφαλίζει ότι το ψηφιακό ευρώ καλύπτει τις ανάγκες των χρηστών. Για τον λόγο αυτό, το Ευρωσύστημα συνεργάζεται στενά και είναι σε τακτική επαφή με τους υπευθύνους χάραξης πολιτικής, τους νομοθέτες, τους συμμετέχοντες στην αγορά και τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Οι ομάδες ειδικού σκοπού, που επιτρέπουν να ακουστούν οι απόψεις και οι προτιμήσεις των πολιτών, είναι επίσης ανεκτίμητες.

Οι επαφές αυτές πραγματοποιούνται σε διάφορα πλαίσια όπως στο Συμβούλιο Πληρωμών Λιανικής σε Ευρώ, ένα φόρουμ υπό την προεδρία της ΕΚΤ στο οποίο συγκεντρώνονται όλοι οι ενδιαφερόμενοι φορείς της αγοράς πληρωμών ή στη συμβουλευτική ομάδα για ζητήματα της αγοράς, στην οποία συμμετέχουν εμπειρογνώμονες που παρέχουν στοιχεία για τον σχεδιασμό και τη διανομή του ψηφιακού ευρώ κατά τη φάση διερεύνησης.

Επιπλέον, η ΕΚΤ συμμετέχει τακτικά στις συνεδριάσεις της Ευρωομάδας με τους υπουργούς οικονομικών των χωρών της ζώνης του ευρώ και παρίσταται σε τακτική βάση ενώπιον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για να παρουσιάσει τις τελευταίες ενημερώσεις του έργου στους ευρωπαϊκούς φορείς χάραξης πολιτικής. Διοργανώνει επίσης σεμινάρια με ευρωπαϊκές οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών για να ακούσει τις απόψεις τους.

Ποιος θα μπορούσε να χρησιμοποιεί το ψηφιακό ευρώ;

Όπως αναφέρεται στη νομοθετική πρόταση που υπέβαλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ένα ψηφιακό ευρώ θα ήταν διαθέσιμο σε πρόσωπα, επιχειρήσεις και δημόσιους φορείς που διαμένουν ή είναι εγκατεστημένοι σε κράτος μέλος της ζώνης του ευρώ σε προσωρινή ή μόνιμη βάση.

Πρόσωπα που ταξιδεύουν στη ζώνη του ευρώ για προσωπικούς ή επαγγελματικούς λόγους, ή τα οποία διέμεναν ή ήταν εγκατεστημένα σε χώρα της ζώνης του ευρώ στο παρελθόν, μπορεί επίσης να έχουν πρόσβαση στο ψηφιακό ευρώ.

Επιπλέον, πρόσωπα, επιχειρήσεις και δημόσιοι φορείς που διαμένουν ή είναι εγκατεστημένοι εκτός της ζώνης του ευρώ μπορεί να έχουν πρόσβαση στο ψηφιακό ευρώ ανοίγοντας λογαριασμούς σε ψηφιακό ευρώ σε παρόχους υπηρεσιών πληρωμών που είναι εγκατεστημένοι ή δραστηριοποιούνται σε χώρα μέλος του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου ή σε τρίτη χώρα, με την επιφύλαξη προηγούμενης συμφωνίας μεταξύ της ΕΕ και τρίτων χωρών ή/και ρυθμίσεων που συνάπτονται μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και των εθνικών κεντρικών τραπεζών σε κράτη μέλη εκτός της ζώνης του ευρώ και σε τρίτες χώρες.

Γιατί οι πολίτες θα προτιμούσαν να χρησιμοποιούν το ψηφιακό ευρώ;

Το ψηφιακό ευρώ θα ήταν μια λύση πληρωμών για κάθε περίπτωση, που θα μπορούσε να χρησιμοποιείται οποτεδήποτε και οπουδήποτε στη ζώνη του ευρώ. Θα ήταν ένα καθολικά αποδεκτό ψηφιακό μέσο πληρωμής το οποίο οι καταναλωτές θα μπορούσαν να χρησιμοποιούν χωρίς χρέωση σε καταστήματα, ηλεκτρονικές πληρωμές ή πληρωμές πρόσωπο με πρόσωπο. Θα παρείχε στους πολίτες τη δυνατότητα να πληρώνουν ψηφιακά, εξακολουθώντας να χρησιμοποιούν ένα δημόσιο μέσο πληρωμής. Και θα ήταν διαθέσιμο τόσο διαδικτυακά (online) όσο και εκτός σύνδεσης (offline).

Το ψηφιακό ευρώ θα διατηρούσε χαρακτηριστικά παρόμοια με εκείνα των μετρητών. Θα παρείχε τον υψηλότερο βαθμό προστασίας της ιδιωτικής ζωής στις ψηφιακές πληρωμές: το Ευρωσύστημα δεν θα είχε πρόσβαση ούτε θα αποθήκευε τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα των χρηστών. Οι επιλογές για υψηλότερο βαθμό προστασίας της ιδιωτικής ζωής θα ίσχυαν ιδίως για τις πληρωμές σε ψηφιακό ευρώ που δεν θα γίνονταν σε απευθείας ηλεκτρονική σύνδεση, οι λεπτομέρειες των οποίων θα ήταν γνωστές μόνο στον πληρωτή και τον δικαιούχο της πληρωμής.

Το ψηφιακό ευρώ θα ήταν ασφαλές και εύχρηστο και θα επιδίωκε επίσης να προωθήσει την ψηφιακή χρηματοπιστωτική ενσωμάτωση διασφαλίζοντας ότι κανείς δεν μένει στο περιθώριο. Θα εξυπηρετούσε τις ανάγκες των ατόμων με αναπηρία και εκείνων που δεν έχουν πρόσβαση σε τραπεζικό λογαριασμό ή δεν διαθέτουν ψηφιακές ή χρηματοοικονομικές δεξιότητες.

Προκειμένου να διασφαλιστεί ότι το ψηφιακό ευρώ θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί και να είναι προσβάσιμο σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ, το σχέδιο νομοθετικής πρότασης που υπέβαλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει υποχρεωτική αποδοχή από τους εμπόρους και υποχρεωτική διανομή από τους εποπτευόμενους ενδιάμεσους φορείς στους πελάτες τους.

Τι αξία θα μπορούσε να αποφέρει στους εμπόρους το ψηφιακό ευρώ;

Το ψηφιακό ευρώ θα ήταν μια πραγματικά πανευρωπαϊκή λύση, αποδεκτή σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ. Θα αποτελούσε μια ευκολότερη και φθηνότερη εναλλακτική σε σχέση με το τοπίο πληρωμών που είναι επί του παρόντος κατακερματισμένο και στο οποίο δραστηριοποιούνται οι έμποροι. Χάρη στο ψηφιακό ευρώ οι έμποροι θα ήταν σε ισχυρότερη θέση να διαπραγματεύονται όρους με τους παρόχους λύσεων πληρωμών και, ως εκ τούτου, να μειώνουν το δικό τους κόστος. Αυτό το χαμηλότερο κόστος θα μπορούσε στη συνέχεια να μετακυλίεται στους πελάτες.

Χάρη στο ψηφιακό ευρώ, οι έμποροι θα μπορούσαν να ωφεληθούν επίσης από υψηλότερες τιμές μετατροπής. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τις ηλεκτρονικές αγορές, καθώς οι πελάτες είναι λιγότερο πιθανό να απορρίψουν μια αγορά εάν είναι εξοικειωμένοι με το μέσο πληρωμής. Επιπλέον, το ψηφιακό ευρώ θα επέτρεπε στους εμπόρους να λαμβάνουν άμεσες πληρωμές χωρίς πρόσθετο κόστος.

Τι αξία θα απέφερε το ψηφιακό ευρώ στους ενδιάμεσους φορείς;

Οι εποπτευόμενοι ενδιάμεσοι φορείς, όπως οι τράπεζες, θα διαδραμάτιζαν βασικό ρόλο στη διανομή του ψηφιακού ευρώ. Θα ενεργούσαν ως το βασικό σημείο επαφής για τους ιδιώτες, τους εμπόρους και τις επιχειρήσεις για όλα τα ζητήματα που σχετίζονται με το ψηφιακό ευρώ και θα παρείχαν όλες τις υπηρεσίες τελικού χρήστη.

Το ψηφιακό ευρώ θα επέτρεπε στους ενδιάμεσους φορείς να έχουν άμεση εμβέλεια σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ, σε αντίθεση με τις περισσότερες ιδιωτικές καινοτομίες, οι οποίες τείνουν να επικεντρώνονται σε συγκεκριμένες εγχώριες αγορές. Ως εκ τούτου, το ψηφιακό ευρώ θα χρησίμευε ως πλατφόρμα για τους ενδιάμεσους φορείς με σκοπό την περαιτέρω προώθηση της καινοτομίας και του ανταγωνισμού στις αναπτυσσόμενες αγορές ηλεκτρονικού εμπορίου και ψηφιακών πληρωμών σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ.

Θα προσέφερε επίσης πρόσθετες επιχειρηματικές ευκαιρίες στους ενδιάμεσους φορείς. Για παράδειγμα, όπως προτείνει το Ευρωσύστημα, εάν οι έμποροι εκτός της ζώνης του ευρώ θα ήθελαν να διενεργούν συναλλαγές σε ψηφιακό ευρώ, θα έπρεπε να τηρούν λογαριασμό σε πάροχο υπηρεσιών πληρωμών από τη ζώνη του ευρώ.

Επιπλέον, το μοντέλο αποζημίωσης του ψηφιακού ευρώ, όπως προβλέπεται επί του παρόντος στο σχέδιο νομοθετικής πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, παρέχει στους ενδιάμεσους φορείς οικονομικά κίνητρα συγκρίσιμα με άλλα ψηφιακά μέσα πληρωμής. Από αυτή την άποψη, το ψηφιακό ευρώ ανοίγει επίσης την πόρτα στους ενδιάμεσους φορείς να επενδύουν σε πρόσθετες υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας για τους πελάτες τους.

Θα έπρεπε οι πολίτες να πληρώνουν για να χρησιμοποιούν το ψηφιακό ευρώ;

Το ψηφιακό ευρώ θα ήταν δημόσιο αγαθό. Ως εκ τούτου, θα ήταν δωρεάν για βασική χρήση.

Ωστόσο, οι εποπτευόμενοι ενδιάμεσοι φορείς, συμπεριλαμβανομένων των τραπεζών, θα μπορούσαν να χρησιμοποιούν τις βασικές λειτουργίες του ψηφιακού ευρώ ως βάση για να αναπτύξουν περαιτέρω τις δικές τους πλατφόρμες και λύσεις. Αυτοί οι ενδιάμεσοι φορείς θα μπορούσαν ενδεχομένως να συνεχίσουν να προσφέρουν στους πελάτες τους άλλες υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας με ορισμένο κόστος.

Πώς θα λειτουργούσε το ψηφιακό ευρώ;

Το ψηφιακό ευρώ θα επέτρεπε τη διενέργεια ασφαλών άμεσων πληρωμών σε φυσικά και ηλεκτρονικά καταστήματα και μεταξύ ιδιωτών, ανεξάρτητα από τη χώρα της ζώνης του ευρώ στην οποία βρίσκονται ή από τον πάροχο υπηρεσιών πληρωμών με τον οποίο έχουν λογαριασμό. Η ΕΚΤ διερευνά επί του παρόντος πώς θα μπορούσε αυτό να λειτουργήσει στην πράξη.

Για παράδειγμα, το Ευρωσύστημα θα μπορούσε να αναπτύξει μια ειδική εφαρμογή για το ψηφιακό ευρώ στην οποία όλοι θα είχαν ισότιμη πρόσβαση. Εναλλακτικά, οι ενδιάμεσοι φορείς, συμπεριλαμβανομένων των τραπεζών, θα ενσωμάτωναν τις υπηρεσίες σε ψηφιακό ευρώ στις υφιστάμενες εφαρμογές τους, με τις οποίες οι πελάτες τους είναι ήδη εξοικειωμένοι. Σε κάθε περίπτωση, όσοι δεν έχουν πρόσβαση σε τραπεζικό λογαριασμό ή ψηφιακές συσκευές θα μπορούσαν επίσης να πληρώνουν με ψηφιακό ευρώ χρησιμοποιώντας φυσική κάρτα που παρέχεται από δημόσιους ενδιάμεσους φορείς, όπως τα ταχυδρομεία.

Το ψηφιακό ευρώ θα προσέφερε τόσο διαδικτυακές λειτουργίες (online) όσο και λειτουργίες εκτός σύνδεσης (offline), προλαμβάνοντας καταστάσεις περιορισμένης συνδεσιμότητας. Όταν οι πληρωμές σε ψηφιακό ευρώ πραγματοποιούνται εκτός σύνδεσης (offline), τα στοιχεία πληρωμής θα είναι γνωστά μόνο στον πληρωτή και τον δικαιούχο πληρωμής, παρέχοντας τον υψηλότερο δυνατό βαθμό προστασίας της ιδιωτικής ζωής.

Πόσο θα προστάτευε την ιδιωτική ζωή το ψηφιακό ευρώ;

Η προστασία της ιδιωτικής ζωής είναι ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά σχεδιασμού του ψηφιακού ευρώ. Το Ευρωσύστημα δεν έχει κανένα εμπορικό συμφέρον για τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα των πολιτών που αφορούν πληρωμές ή για την κοινοποίηση τους σε τρίτους. Έτσι, το Ευρωσύστημα δεν θα είχε πρόσβαση στα ιδιωτικά στοιχεία των χρηστών ή να τα αποθηκεύει.

Το ψηφιακό ευρώ θα έδινε στους πολίτες τη δυνατότητα να κάνουν πληρωμές χωρίς να κοινοποιούν τα δεδομένα τους σε τρίτους, πέραν όσων απαιτούνται για την πρόληψη παράνομων δραστηριοτήτων, σύμφωνα με τους ευρωπαϊκούς κανονισμούς.

Επιπλέον, η εκτός σύνδεσης (offline) λειτουργία του ψηφιακού ευρώ θα παρείχε ακόμη υψηλότερο βαθμό προστασίας της ιδιωτικής ζωής, δεδομένου ότι τα στοιχεία πληρωμής θα ήταν γνωστά μόνο στον πληρωτή και τον δικαιούχο.

Πώς θα διασφάλιζε η ΕΚΤ ότι το ψηφιακό ευρώ θα είναι ανοιχτό σε όλους;

Το ψηφιακό ευρώ θα ήταν δημόσιο αγαθό, όπως είναι σήμερα τα τραπεζογραμμάτια και τα κέρματα, αλλά σε ψηφιακή μορφή.

Θα ήταν χωρίς χρέωση για βασική χρήση, μέσω μιας εφαρμογής για κινητές συσκευές ή μιας φυσικής κάρτας. Το ψηφιακό ευρώ θα λειτουργούσε επίσης εκτός σύνδεσης (offline), σε περίπτωση που οι χρήστες έχουν περιορισμένη συνδεσιμότητα.

Το σχέδιο νομοθετικής ρύθμισης που υπέβαλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ορίζει ότι τα πιστωτικά ιδρύματα που διανέμουν ψηφιακό ευρώ θα υποχρεούνται να παρέχουν βασικές υπηρεσίες πληρωμών σε ψηφιακό ευρώ όταν το ζητήσουν οι πελάτες τους.

Επιπλέον, προκειμένου να διασφαλίζεται ότι όλοι –συμπεριλαμβανομένων των ατόμων με αναπηρία, με λειτουργικούς περιορισμούς ή με περιορισμένες ψηφιακές δεξιότητες, καθώς και οι ηλικιωμένοι– μπορούν να πληρώνουν με ψηφιακό ευρώ, θα προσδιορίζονται δημόσιοι φορείς, όπως τα ταχυδρομεία, σε κάθε χώρα της ζώνης του ευρώ. Αυτοί οι φορείς θα παρείχαν στα άτομα που είναι ευάλωτα στον ψηφιακό χρηματοοικονομικό αποκλεισμό δωρεάν στήριξη και πρόσβαση σε υπηρεσίες σχετικά με το ψηφιακό ευρώ, όπως κατ’ ιδίαν στήριξη και ειδική συνδρομή κατά το άνοιγμα λογαριασμού σε ψηφιακό ευρώ και χρήση όλων των βασικών υπηρεσιών σε ψηφιακό ευρώ. Η δωρεάν πρόσβαση στις βασικές υπηρεσίες του ψηφιακού ευρώ θα μπορούσαν να παρέχονται επίσης σε άτομα χωρίς τραπεζικό λογαριασμό.

Επιπλέον, θα δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στην ενσωμάτωση ευάλωτων ομάδων, όπως άτομα χωρίς σταθερή διεύθυνση, αιτούντες άσυλο ή δικαιούχοι διεθνούς προστασίας.

Το ψηφιακό ευρώ θα σχεδιαζόταν κατά τρόπο ώστε να καλύπτει τις ανάγκες όλων, χωρίς να αφήνει κανέναν στο περιθώριο.

Θα ήταν το ψηφιακό ευρώ προγραμματιζόμενο χρήμα;

Το ψηφιακό ευρώ δεν θα μπορούσε να είναι ποτέ προγραμματιζόμενο χρήμα.

Το προγραμματιζόμενο χρήμα είναι μια ψηφιακή μορφή χρήματος που χρησιμοποιείται για προκαθορισμένο σκοπό, όπως μια δωροεπιταγή, με περιορισμούς ως προς τον τόπο και τον χρόνο χρήσης του ή ως προς τους χρήστες του.

Όπως προβλέπεται επίσης στη νομοθετική πρόταση για το ψηφιακό ευρώ που υπέβαλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το ψηφιακό ευρώ δεν θα ήταν προγραμματιζόμενο χρήμα, αλλά θα μπορούσε να διευκολύνει τις αυτοματοποιημένες πληρωμές εφόσον οι χρήστες επιθυμούν να αξιοποιήσουν αυτήν τη λειτουργία. Για παράδειγμα, ένας χρήστης θα μπορούσε να αποφασίσει να δημιουργήσει μια αυτόματη μηνιαία πληρωμή για να μεταφέρει άμεσα ψηφιακά ευρώ σε μέλη της οικογένειας ή φίλους.

Θα αποζημιώνονταν οι ενδιάμεσοι φορείς για τη διανομή του ψηφιακού ευρώ;

Το Ευρωσύστημα προτείνει ένα μοντέλο αποζημίωσης που θα δημιουργούσε εύλογα οικονομικά κίνητρα για τους παρόχους υπηρεσιών πληρωμών, όπως οι τράπεζες, προκειμένου να αντιμετωπιστεί το λειτουργικό κόστος διανομής του ψηφιακού ευρώ.

Όπως συμβαίνει σήμερα με άλλα συστήματα πληρωμών, οι πάροχοι υπηρεσιών πληρωμών που θα διανέμουν το ψηφιακό ευρώ θα χρέωναν τους εμπόρους για αυτές τις υπηρεσίες. Ο καθορισμός των τιμών για τους εμπόρους και τους παρόχους υπηρεσιών πληρωμών θα υπόκειντο σε ανώτατο όριο, όπως προτείνεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στη νομοθετική πρόταση για το ψηφιακό ευρώ.

Όπως και με την παραγωγή και την έκδοση τραπεζογραμματίων, το Ευρωσύστημα θα αναλάμβανε το κόστος δημιουργίας ενός συστήματος και μιας υποδομής για το ψηφιακό ευρώ. Επιπλέον, το Ευρωσύστημα θα επιδίωκε να ελαχιστοποιήσει το πρόσθετο επενδυτικό κόστος για τους ενδιάμεσους φορείς με την όσο το δυνατόν πιο εκτεταμένη επαναχρησιμοποίηση των υφιστάμενων υποδομών.

Θα αποτελούσε το ψηφιακό ευρώ απειλή για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα με την αποδιαμεσολάβηση των τραπεζών;

Το χρηματοπιστωτικό μας σύστημα –στο κέντρο του οποίου βρίσκεται το τραπεζικό σύστημα– λειτουργεί ομαλά και το Ευρωσύστημα επιθυμεί να διατηρήσει τον βασικό ρόλο των τραπεζών στη διασφάλιση της αποτελεσματικής παροχής πιστώσεων προς την πραγματική οικονομία.

Η ΕΚΤ θα ελαχιστοποιήσει τυχόν απειλές που μπορεί να δημιουργήσει το ψηφιακό ευρώ για το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Ως εκ τούτου, η ποσότητα ψηφιακού ευρώ που μπορούν να διακρατούν οι χρήστες στους λογαριασμούς τους θα περιορίζεται για την αποτροπή εκροών τραπεζικών καταθέσεων, ακόμη και σε περιόδους κρίσης.

Πώς θα διασφάλιζε η ΕΚΤ ότι οι πολίτες μπορούν να πληρώνουν με ψηφιακό ευρώ με τον ίδιο τρόπο σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ;

Οι εποπτευόμενοι ενδιάμεσοι φορείς θα ήταν υπεύθυνοι για τη διανομή ψηφιακού ευρώ στη ζώνη του ευρώ. Για να διασφαλιστεί η αρμονική εφαρμογή, το Ευρωσύστημα σχεδιάζει ένα σύστημα για το ψηφιακό ευρώ το οποίο αποτελείται από ενιαίο σύνολο κανόνων, προτύπων και διαδικασιών για την τυποποίηση των πληρωμών σε ψηφιακό ευρώ σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ, εξασφαλίζοντας πανευρωπαϊκή εμβέλεια.

Αυτό το ενιαίο σύνολο κανόνων, προτύπων και διαδικασιών καταρτίζεται επί του παρόντος από την ομάδα κατάρτισης εγχειριδίου κανόνων (Rulebook Development Group) σε στενή συνεργασία με τους εκπροσώπους της αγοράς, όπως μεταξύ άλλων χρήστες, εμπόρους λιανικής και ενδιάμεσους φορείς.

Πώς καταρτίζεται το ενιαίο σύνολο κανόνων, προτύπων και διαδικασιών για το ψηφιακό ευρώ;

Για να στηρίξει την κατάρτιση του ενιαίου συνόλου κανόνων, προτύπων και διαδικασιών για το ψηφιακό ευρώ, το Ευρωσύστημα συγκρότησε την ομάδα κατάρτισης εγχειριδίου κανόνων (Rulebook Development Group) του συστήματος για το ψηφιακό ευρώ με σκοπό να συγκεντρώσει πληροφορίες από τον χρηματοπιστωτικό κλάδο, τους καταναλωτές και τους εμπόρους.

Η ομάδα, η οποία απαρτίζεται από εμπειρογνώμονες του Ευρωσυστήματος και εκπροσώπους της αγοράς με σχετική εμπειρία, εργάζεται με βάση τις επιλογές σχεδιασμού του ψηφιακού ευρώ που έχουν ήδη εγκριθεί από το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ.

Εκτός από την ομάδα, έχουν δημιουργηθεί και ορισμένοι ειδικοί άξονες εργασίας για την κατάρτιση του εγχειριδίου κανόνων, οι οποίοι ασχολούνται με συγκεκριμένες ενότητες του εν λόγω εγχειριδίου που απαιτούν ιδιαίτερη εμπειρογνωμοσύνη.

Ποιο θα είναι το πεδίο εφαρμογής του εγχειριδίου κανόνων για το ψηφιακό ευρώ;

Το εγχειρίδιο κανόνων για το ψηφιακό ευρώ θα καθορίσει το ενιαίο σύνολο κανόνων, προτύπων και διαδικασιών που θα έπρεπε να ακολουθούν οι εποπτευόμενοι ενδιάμεσοι φορείς κατά τη διανομή του ψηφιακού ευρώ. Οι εν λόγω κανόνες, πρότυπα και διαδικασίες θα καλύπτουν:

• το λειτουργικό και επιχειρησιακό μοντέλο του ψηφιακού ευρώ (π.χ. διατερματικές ροές, βασικές απαιτήσεις για τους εποπτευόμενους ενδιάμεσους φορείς, ελάχιστα πρότυπα εμπειρίας χρηστών, κ.λπ.)·
• το μοντέλο συμμόρφωσης του συστήματος για το ψηφιακό ευρώ (π.χ. κριτήρια επιλεξιμότητας του συστήματος, υποχρεώσεις των συμμετεχόντων, κ.λπ.)·
• τις τεχνικές απαιτήσεις του συστήματος (π.χ. υποδομή πληροφορικής, υλοποίηση διασύνδεσης προγραμματισμού εφαρμογών, τεχνικά πρότυπα κ.λπ.)·
• τις απαιτήσεις διαχείρισης κινδύνου·
• τους κανόνες διαχείρισης του συστήματος για το ψηφιακό ευρώ (π.χ. διακυβέρνηση συστήματος, διαδικασίες διαχείρισης αλλαγών κ.λπ.).

Ποια θα ήταν η σύνδεση μεταξύ των άμεσων πληρωμών και του ψηφιακού ευρώ;

Σήμερα, οι καταναλωτές σπάνια έχουν τη δυνατότητα να πραγματοποιούν άμεσες πληρωμές στα καταστήματα, γεγονός που σημαίνει επίσης ότι οι έμποροι δεν λαμβάνουν τα χρήματά τους αμέσως. Το ψηφιακό ευρώ θα μπορούσε να το αλλάξει αυτό, καθώς όλες οι πληρωμές σε ψηφιακό ευρώ θα ήταν άμεσες.

Το ενιαίο σύνολο κανόνων, προτύπων και διαδικασιών που καταρτίστηκε και, εφόσον εγκριθεί, θα εφαρμοστεί για το ψηφιακό ευρώ θα σήμαινε ότι οι λύσεις άμεσων πληρωμών θα μπορούσαν να αναπτυχθούν περαιτέρω ώστε να είναι διαθέσιμες σε όλες τις χώρες της ζώνης του ευρώ. Αυτό θα μείωνε την εξάρτηση από ιδιωτικές μη ευρωπαϊκές εταιρείες που κυριαρχούν επί του παρόντος στον τομέα των πληρωμών.

Θα βασιζόταν το ψηφιακό ευρώ σε τεχνολογία κατανεμημένου καθολικού (distributed ledger technology), όπως είναι η τεχνολογία blockchain;

Το Ευρωσύστημα δοκιμάζει διαφορετικές τεχνολογίες –τόσο σε κεντρική όσο και σε αποκεντρωμένη βάση– για την ανάπτυξη του ψηφιακού ευρώ, συμπεριλαμβανομένων των τεχνολογιών κατανεμημένου καθολικού. Ωστόσο, δεν έχει ληφθεί ακόμη κάποια απόφαση.

Θα καθιστούσε η εισαγωγή του ψηφιακού ευρώ τις πληρωμές στην Ευρώπη πιο ευάλωτες σε κυβερνοεπιθέσεις;

Όπως και με άλλες ψηφιακές υποδομές, το ψηφιακό ευρώ θα μπορούσε να αποτελέσει στόχο κυβερνοεπιθέσεων. Για τον μετριασμό αυτού του κινδύνου, ο σχεδιασμός του ψηφιακού ευρώ θα βασιζόταν σε πρωτοποριακές τεχνολογίες οι οποίες θα δημιουργούσαν ένα περιβάλλον που θα ήταν ανθεκτικό σε κυβερνοεπιθέσεις και θα μπορούσε να ανταπεξέλθει στις προκλήσεις του μέλλοντος.

Σε τι θα διέφερε το ψηφιακό ευρώ από τα σταθερά κρυπτονομίσματα (stablecoins) και τα κρυπτοστοιχεία ενεργητικού;

Το ψηφιακό ευρώ θα ήταν χρήμα κεντρικής τράπεζας. Αυτό σημαίνει ότι θα είχε κάλυψη από την κεντρική τράπεζα και θα ήταν σχεδιασμένο για να ικανοποιεί τις ανάγκες των χρηστών. Ως εκ τούτου, δεν θα παρουσίαζε κανέναν κίνδυνο και, επιπλέον, θα προστάτευε την ιδιωτική ζωή και τα προσωπικά δεδομένα. Οι κεντρικές τράπεζες έχουν την εντολή να διατηρούν την αξία του χρήματος, ανεξάρτητα από το αν αυτό διατίθεται σε φυσική ή ψηφιακή μορφή.

Η σταθερότητα και η αξιοπιστία των σταθερών κρυπτονομισμάτων εξαρτώνται σε τελική ανάλυση από την οντότητα που τα εκδίδει και από την αξιοπιστία και την ικανότητα εκπλήρωσης της δέσμευσής της να διατηρεί την αξία του χρήματος διαχρονικά. Οι εκδότες από τον ιδιωτικό τομέα επίσης ενδέχεται να χρησιμοποιούν προσωπικά δεδομένα για εμπορικούς σκοπούς.

Δεν υπάρχει δυνατότητα προσδιορισμού της οντότητας που είναι υπεύθυνη για τα κρυπτοστοιχεία, πράγμα που σημαίνει ότι τυχόν απαιτήσεις δεν μπορούν να ικανοποιηθούν.

The post Ερωτήσεις και απαντήσεις για το ψηφιακό ευρώ appeared first on 2045.gr.

To Brussels effect είναι ένας όρος που όλο και περισσότερο, αυτάρεσκα, χρησιμοποιούμε στην Ευρώπη αυτή την περίοδο. Είναι σχετικά πρόσφατος, λανσαρίστηκε από την Anu Bradford και, εν ολίγοις, υποδηλώνει ότι όσα νομοθετεί πρώτη η Ευρώπη αντιγράφουν αργά ή γρήγορα και οι υπόλοιπες χώρες του πλανήτη.

Ισχύει πράγματι κάτι τέτοιο; Δεν είναι πιθανότερο να αντιγράφουν όλοι τους νόμους της Αμερικής, αφού αυτή είναι η ισχυρότερη (και δημοκρατική) χώρα στον κόσμο; Η συγγραφέας στήριξε το εύρημά της στην παρατήρηση κάποιων τομέων δικαίου και της αγοράς. Θεωρεί ότι, επειδή οι νόμοι της Ευρώπης είναι καλογραμμένοι, δημοκρατικοί και αυστηροί, έχουν κίνητρο να τους αντιγράψουν οι κυβερνήσεις παντού στον πλανήτη. Σε αυτό άλλωστε πιέζονται και από τις επιχειρήσεις τους, επειδή οι τεχνικές προδιαγραφές της Ευρώπης είναι οι αυστηρότερες στον κόσμο, επομένως η αντιγραφή τους και οδηγεί σε ομοιομορφία προϊόντων και υπηρεσιών (δηλαδή, τελικά σε οικονομία) αλλά και «πετά έξω» τον ανταγωνισμό από τους «μικρούς» που δεν έχουν ίσως τα χρήματα να εφαρμόσουν τις ίδιες αυστηρές μεθόδους παραγωγής. Όλα επομένως συνηγορούν στην υιοθέτηση των ευρωπαϊκών στάνταρντ και κανόνων από όλους.

“Οι ψηφιακές τεχνολογίες παρουσιάζουν ορισμένα χαρακτηριστικά που κάνουν σχεδόν ιδανική τη νομοθέτηση από τις Βρυξέλλες“

Τι μας νοιάζει αυτό; Η αλήθεια είναι ότι πρόκειται για ένα νομικό φαινόμενο (αν κανείς καν το αποδεχόταν), που δεν φαίνεται να επηρεάζει κάπως την καθημερινότητά μας. Επηρεάζει όμως την πολιτική, η οποία με τη σειρά της τελικά επηρεάζει την καθημερινότητά μας. Πώς γίνεται αυτό; Δίνοντας ώθηση στη νομοθέτηση από τις Βρυξέλλες. Αν το Brussels effect δίνει ρόλο στην Ευρώπη, και μάλιστα σε ένα παγκοσμιοποιημένο δίπολο μεταξύ Αμερικής και Κίνας, τότε δικαιολογεί και τον ρόλο της και τη συνέχιση των προσπαθειών της.

Αυτό δεν γίνεται πουθενά αλλού περισσότερο φανερό από στις ψηφιακές τεχνολογίες (μάλιστα, ένα από τα παραδείγματα της συγγραφέως είναι πράγματι η νομοθεσία για τα προσωπικά δεδομένα – ο, γνωστός μας, GDPR). Οι ψηφιακές τεχνολογίες παρουσιάζουν ορισμένα χαρακτηριστικά που κάνουν σχεδόν ιδανική τη νομοθέτηση από τις Βρυξέλλες (και όχι από τα εθνικά Κοινοβούλια): Είναι παγκοσμιοποιημένες, επομένως η νομοθέτηση από ένα μόνο κράτος (πχ. για τις ψηφιακές πλατφόρμες) θα ήταν αναποτελεσματική. Είναι επίσης γενικευμένες, επομένως ένα πρόβλημα που αντιμετωπίζει ένας Έλληνας χρήστης  πχ. του Facebook το αντιμετωπίζει με τον ακριβώς ίδιο τρόπο και ένας Γάλλος. Τέλος, είναι νέες και απαιτούν νέες λύσεις και νομικά μοντέλα, τα οποία όμως για να εκπονηθούν απαιτούν κόπο και χρήμα (και ειδικούς) που καμία χώρα μόνη της δεν διαθέτει σε επαρκή αριθμό.

Επομένως, ενθαρρυμένες και από το, «επώνυμο», πλέον φαινόμενο της νομοθέτησής τους, δηλαδή το Brussels effect, οι Βρυξέλλες πράγματι νομοθετούν πρώτες, και αποκλειστικά, για τις ψηφιακές τεχνολογίες. (Σε πλαίσιο ανερυθρίαστης αυτο-προώθησης(!), όσοι ενδιαφέρονται μπορούν να δουν σχετικό άρθρο μας, που αυτή την περίοδο γίνεται βιβλίο, εδώ.)

Το πιο πρόσφατο παράδειγμα αυτού του φαινομένου σημειώθηκε πριν λίγες μέρες, στο πεδίο της Τεχνητής Νοημοσύνης. Όμως, για να καταλάβουμε τι ακριβώς συνέβη απαιτείται μια μικρή αναδρομή. Η Ευρώπη ήδη από το 2017, ή και νωρίτερα ακόμα, είχε αρχίσει να συζητά για τη ρύθμιση της Τεχνητής Νοημοσύνης. Το θέμα έγινε προτεραιότητα με την εκλογή της νέας Ευρωπαϊκής Επιτροπής (μετά τις αντίστοιχες ευρωεκλογές) το 2019. Πράγματι, το 2021 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε Σχέδιο Νόμου για την Τεχνητή Νοημοσύνη. (Θεωρώ ότι η ελληνική μετάφραση του «AI Act» ως «Πράξη», αντί για «Νόμος», «για την Τεχνητή Νοημοσύνη», είναι αποτυχημένη.) Όπως απαιτείται, στη συνέχεια επεξεργάστηκαν το Σχέδιο Νόμου το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο. Καθένα από τα δύο οφείλει να δημοσιεύσει τις θέσεις του και τις προτάσεις του σχετικά. Το Συμβούλιο το έκανε εδώ και λίγους μήνες – είναι το Κοινοβούλιο που ολοκλήρωσε τις δικές του διαδικασίες πριν λίγες μέρες. Επομένως, τώρα μπορεί να ξεκινήσει το τελευταίο στάδιο της ευρωπαϊκής νομοθέτησης, η συνεργασία μεταξύ των τριών οργάνων (ο, λεγόμενος, «τρίλογος») ώστε να συμβιβαστούν οι θέσεις τους και να καταλήξουμε σε τελικό κείμενο, κάτι που αναμένεται να συμβεί σύντομα (επειδή άλλωστε, «πιέζουν» πλέον χρονικά οι επόμενες ευρωεκλογές του Ιουνίου και η νέα Επιτροπή που θα έρθει – που μπορεί να βλέπει τα πράγματα διαφορετικά).   

“Σημασία έχει η ύπαρξη του Νόμου. Η παραδοχή δηλαδή ότι ο άνθρωπος πρέπει να προστατευτεί από την Τεχνητή Νοημοσύνη.”

Αυτό που πρέπει να σημειωθεί είναι ότι η δημοσίευση των θέσεων του Συμβουλίου και του Κοινοβουλίου, ώστε να αρχίσει ο «τρίλογος», δεν είναι αυτονόητα. Κάποια νομοθετήματα «κολλάνε» για χρόνια. Άλλα απορρίπτονται ρητά και «επιστρέφονται» στην Επιτροπή. Επομένως, το γεγονός ότι για την Τεχνητή Νοημοσύνη όλοι κατέληξαν ότι απαιτείται πράγματι ρύθμιση και ότι το αρχικό κείμενο της Επιτροπής, μετά φυσικά από αλλαγές και τροποποιήσεις, είναι επαρκές για τον σκοπό αυτόν είναι και πρέπει να γιορταστεί ως επιτυχία. Αυτό άλλωστε εννοούσε η Πρόεδρος του Κοινοβουλίου Μέτσολα, όταν είπε ότι «σήμερα γράφουμε ιστορία».

Ιστορία όμως δεν γράφεται μόνο «εσωτερικά» στην Ευρώπη, αλλά και «εξωτερικά». Η αλήθεια είναι ότι κανένα άλλο κράτος του κόσμου, ούτε καν η Αμερική ή η Κίνα, οι οποίες στο κάτω-κάτω πρωταγωνιστούν στις εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης, δεν έχουν τολμήσει να νομοθετήσουν γι αυτές. Πρώτη η Ευρώπη προτείνει τέτοιο νόμο. Είναι επομένως πιθανότατο, σύμφωνα με τα παραπάνω, ο νόμος της να αντιγραφεί από όλη την υπόλοιπη υφήλιο.

Τι λέει βασικά αυτός ο νόμος; Η βασική του ιδέα, και παραδοχή, είναι ότι οι εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης κατηγοριοποιούνται (και μπορεί να κατηγοριοποιηθούν) ανάλογα με τους κινδύνους που δημιουργούν για τον άνθρωπο. Αν συμφωνήσουμε σε αυτό (δεν είναι αυτονόητο, παρακαλώ σκεφτείτε αν μπορείτε να κατηγοριοποιήσετε το λογισμικό που ήδη γνωρίζετε και χρησιμοποιείτε…) τότε μπορούμε σχετικά εύκολα να αποδεχτούμε ότι οι υψηλού κινδύνου εφαρμογές πρέπει να απαγορευτούν ή πάντως να περιοριστούν ασφυκτικά, οι μέσου κινδύνου να ρυθμιστούν πιο χαλαρά και οι άνευ κινδύνου σχεδόν καθόλου.

Φυσικά δεν είναι εδώ ο χώρος κατάλληλος για νομική ανάλυση. Ούτε είναι αυτό που έχει σημασία. Σημασία έχει η ύπαρξη του Νόμου. Η παραδοχή δηλαδή ότι ο άνθρωπος πρέπει να προστατευτεί από την Τεχνητή Νοημοσύνη. Η Ιστορία άλλωστε, αν αυτός είναι ο σκοπός μας, δεν γράφεται από τις λεπτομέρειες αλλά από το ίδιο το γεγονός. Ο GDPR, και η προστασία των προσωπικών δεδομένων, έγραψαν ιστορία αφού ξεκίνησαν από την Ευρώπη και πλέον κατέκτησαν όλον τον κόσμο ανεξαρτήτως από τις επιμέρους ρυθμίσεις τους. Είναι το γεγονός που μετράει: το γεγονός δηλαδή ότι χρειαζόμαστε νόμο για την προστασία των προσωπικών μας δεδομένων. Και, τώρα, το γεγονός ότι χρειαζόμαστε νόμο για να μας προστατεύσει από τις εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης.

Τι είναι εξίσου σημαντικό; Η ευελιξία. Σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον ο νόμος απαιτείται να έχει τις κεραίες του ανοιχτές. Να παρακολουθεί τις εξελίξεις και να προσαρμόζεται. Να τροποποιεί τις διατάξεις του, εφόσον χρειαστεί. Όπως είπαμε, το βασικό ζητούμενο ήταν η παραδοχή ότι πράγματι χρειαζόμασταν έναν τέτοιο νόμο. Από τη στιγμή που η Ευρώπη την έκανε πρώτη και για όλους, για όλον τον πλανήτη, η συνέχεια είναι λιγο-πολύ προδιαγεγραμμένη: το πρώτο βήμα έγινε, η υλοποίηση δεν θα αργήσει και, αν λάβουμε υπόψη τις προηγούμενες επιδόσεις της Ευρώπης, θα είναι παραπάνω από ικανοποιητική.

Cover Photo: Copyright © European Union 2023 – Source EP

The post <strong>To</strong><strong> «</strong><strong>Brussels</strong><strong> </strong><strong>effect</strong><strong>», η Τεχνητή Νοημοσύνη και η πρωτιά της Ευρώπης</strong> appeared first on 2045.gr.

Τα μέτρα αντιμετώπισης της πανδημίας της COVID-19 έφεραν στο προσκήνιο τις ψηφιακές τεχνολογίες και τις δυνατότητες αυτών. Είναι η περίοδος που άπαντες στον κόσμο συνειδητοποίησαν ότι η εποχή μας είναι μία «ψηφιακή εποχή». Ταυτόχρονα, όμως, οι εξελίξεις κατά τη διάρκεια της πανδημίας ανέδειξαν και κάτι άλλο: οι ψηφιακές τεχνολογίες δεν είναι μόνο το λογισμικό, οι εφαρμογές και τα apps αλλά είναι εξίσου σημαντικό και το hardware. Και ειδικά η «καρδιά» του hardware, ήτοι τα chips στα οποία περιλαμβάνονται κάθε είδους ημιαγωγοί (ή μικροκυκλώματα αν προτιμάτε την επίσημη ελληνική μετάφραση της λέξης chip). Αυτά τα chips βρίσκονται κυριολεκτικά παντού και αυτό αποδείχθηκε όταν η πανδημία ήταν ο λόγος που πολλοί κατασκευαστές ημιαγωγών σταμάτησαν την παραγωγή με αποτέλεσμα να επηρεαστούν δεκάδες άλλοι κλάδοι που ουδείς, ίσως, δεν περίμενε ότι θα επηρεάζονταν.

Όπως, για παράδειγμα, η αυτοκινητοβιομηχανία. Τη διετία 2020-2021 ήταν που καταλάβαμε ότι τα αυτοκίνητα μας είναι γεμάτα από chips, όπως επίσης συνειδητοποιήσαμε τη σημασία του hardware στην καθημερινότητα μας.

Η συνειδητοποίηση της σημασίας των chips έφερε στο προσκήνιο και κάτι ακόμη: τη «μάχη» μεταξύ των «μεγάλων» όσον αφορά τον έλεγχο αυτής της αγοράς. Η Ευρωπαϊκή Ένωση άρχισε να ασχολείται πλέον με το θέμα της παραγωγής chips περισσότερο από κάθε άλλη φορά, θέτοντας σε εφαρμογή ένα πλάνο (European Chips Act) με σκοπό την κινητοποίηση έως 43 δισ. ευρώ για επενδύσεις στην παραγωγή chips μέχρι το 2030. Οι Ηνωμένες Πολιτείες ενέκριναν στα μέσα Αυγούστου ένα τεράστιο πλάνο συνολικού ύψους 280 δισ. δολαρίων για την ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής chips, εκ των οποίων περίπου 53 δισ. δολάρια αφορούν κίνητρα ή έρευνα και ανάπτυξη και άλλα 200 δισ. δολάρια για την παραγωγή. Αντίστοιχες κινήσεις έχουν κάνει τόσο από την Κίνα όσο και από την Νότια Κορέα, ενώ, φυσικά, Ταϊβάν και Ιαπωνία προσπαθούν και αυτές από τη δική τους πλευρά να ενισχύσουν τη δική τους παρουσία στη συγκεκριμένη αγορά.

Μία περίπλοκη εφοδιαστική αλυσίδα

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της ΕΕ, το 2020 παρήχθησαν περισσότερα από 1 τρισ. chips σε παγκόσμιο επίπεδο. Κάτι που σημαίνει ότι για κάθε άνθρωπο αντιστοιχούν 130 chips!

Αυτό που πρέπει να γίνει κατανοητό ότι όταν μιλάμε για ημιαγωγούς και chips δεν αναφερόμαστε μόνο στους επεξεργαστές που έχουμε στα smartphones και στους προσωπικούς υπολογιστές μας. Chips υπάρχουν σε κάθε είδους ηλεκτρονική αλλά και ηλεκτρική συσκευή. Από το αυτοκίνητο μας μέχρι το πλυντήριο και το ψυγείο μας, όλες οι συσκευές έχουν ενσωματωμένο κάποιο «τσιπάκι». Είναι χαρακτηριστικό ότι η McKinsey εκτιμά πως η παγκόσμια αγορά των ημιαγωγών θα φθάσει μέχρι το 2030 σε αξία το 1 τρισ. δολάρια από περίπου 600 δισ. δολάρια που είχε φθάσει το 2021. Όσον αφορά τα προβλήματα που υπάρχουν αυτή τη στιγμή αναφορικά με τη διαθεσιμότητα chips, αυτά εκτιμάται ότι θα έχουν επιλυθεί μέχρι το αργότερο το 2024.

Ένα σημείο που χρήζει ιδιαίτερης προσοχής είναι πως η παραγωγή ημιαγωγών είναι μία αρκετά περίπλοκη διαδικασία με μία τεράστια εφοδιαστική αλυσίδα πίσω της. Όταν η παραγωγή σταμάτησε στην ανατολική Ασία στις αρχές του 2020 λόγω της πανδημίας, δεν ήταν ιδιαίτερο εύκολο να επανεκκινήσει. Ούτε είναι απλό θέμα η δημιουργία νέων υποδομών, αν αναλογιστεί κανείς ότι ένα εργοστάσιο παραγωγής chips μπορεί να απαιτήσει ακόμη και 20 δισ. δολάρια σε επενδυτικά κεφάλαια!

Ένας «μύθος» που υπάρχει είναι πως η Κίνα ελέγχει την παγκόσμια παραγωγή όσον αφορά στους ημιαγωγούς. Αυτό δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα και ο λόγος είναι πως η παραγωγή των chips έχει πολλούς εμπλεκόμενους «παίκτες». Είναι χαρακτηριστικό ότι εκτιμάται πως ένας μεγάλος κατασκευαστής chips έχει περίπου 1600 προμηθευτές!

Όπως αναφέρει έρευνα του Center for Security and Emerging Technology του αμερικανικού πανεπιστημίου Georgetown, η εφοδιαστική αλυσίδα όσον αφορά την παραγωγή chips ξεκινά από την έρευνα και ανάπτυξη, την παραγωγή και τη διανομή των ημιαγωγών. Ειδικά για την παραγωγή υπάρχουν τρία τμήματα: ο σχεδιασμός, η κατασκευή και το τρίτο είναι η συναρμολόγηση, δοκιμή και η «πακετοποίηση» (assembly, testing & packaging – ATP). Από εκεί και πέρα, για την παραγωγή απαιτείται ειδικός εξοπλισμός αλλά και υλικά, συμπεριλαμβανομένων των αποκαλούμενων wafers, τα οποία είναι πρακτικά τα καλούπια από τα οποία δημιουργούνται τα chips, το σχετικό λογισμικό αλλά και οι πατέντες που συνοδεύουν όλα τα παραπάνω.

Το αποκαλούμενο ATP είναι ίσως το πιο απλό κομμάτι, καθώς όλα τα υπόλοιπα απαιτούν τεράστιες επενδύσεις σε έρευνα και ανθρώπινο κεφάλαια, οι οποίες, μάλιστα, έχουν ιδιαίτερα μεγάλο χρόνο απόσβεσης. Γι’ αυτό και δεν είναι ιδιαίτερα εύκολο για κάποιο κράτος ή οργανισμό (π.χ. ΕΕ) να εμπλακούν σε αυτή την αγορά. Και δεν είναι τυχαίο ότι η Ρωσία δεν έχει καταφέρει -παρά τις προσπάθειες που έχουν γίνει- να αποκτήσει σοβαρή πρόσβαση σε αυτή την αγορά.

Τα παγκόσμια μερίδια

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις μελέτης που έγινε για λογαριασμό του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και δημοσιοποιήθηκε στα μέσα του καλοκαιριού, το μερίδιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά στο σύνολο της αγοράς αλλά και της εφοδιαστικής αλυσίδας της παραγωγής ημιαγωγών ανέρχεται σε περίπου 10% όταν στη δεκαετία του ’90 ήταν στο 20%. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση υπάρχει παραγωγή για ημιαγωγούς που κατασκευάζονται με την τεχνολογία των 22 και άνω νανομέτρων (σ.σ. όσο πιο μικρός είναι ο αριθμός στα νανόμετρα τόσο πιο προηγμένο και πιο μικρό σε μέγεθος είναι το παραγόμενο chip).

Από την άλλη πλευρά, ενώ υπάρχουν μόνο δύο εταιρείες στην ανατολική Ασία (η ταϊβανέζικη TSMC και η Samsung) που μπορούν να κατασκευάσουν chips στα 2-7 νανόμετρα, ο αναγκαίος εξοπλισμός για την παραγωγή αυτών των προηγμένων chips είναι διαθέσιμος μόνο από μία εταιρεία, την ολλανδική ASML! Αυτό είναι ένα σαφές δείγμα ότι είναι πρακτικά αδύνατο μία χώρα ή περιοχή να κυριαρχήσει απόλυτα όσον αφορά στην παγκόσμια παραγωγή chips και άπαντες εξαρτώνται από τους υπόλοιπους.

Είναι χαρακτηριστικό ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες εκτιμάται πως έχουν το μεγαλύτερο μερίδιο στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα με 38%, αλλά αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ελέγχουν το 60% όσον αφορά την έρευνα και έχουν πολύ μεγάλα μερίδια όσον αφορά στις τεχνολογίες παραγωγής συγκεκριμένων κατηγοριών ημιαγωγών (π.χ. τεχνολογίες για chips στα 10-22 νανόμετρα) και στον εξοπλισμό που απαιτείται για την κατασκευή ημιαγωγών. Από την άλλη πλευρά, η Ιαπωνία ελέγχει το 56% της παραγωγής wafers και η Ταϊβάν αντιπροσωπεύει το 60% των foundries, όπως ονομάζονται οι εταιρείες που παράγουν chips, όπως είναι η TSMC, για παράδειγμα.

Βάσει των εκτιμήσεων της έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, οι ΗΠΑ είναι στην πρώτη θέση με 38%, η Κίνα είναι μόλις στο 9%, η ΕΕ στο 10%, η Ταϊβάν επίσης στο 9%, η Νότια Κορέα στο 16%, η Ιαπωνία στο 14% και οι υπόλοιπες χώρες του πλανήτη έχουν μόλις το 4%.

Οι κινήσεις της Ευρώπης και τα πλάνα των μεγάλων κατασκευαστών

“Το 70% της ανάπτυξης στην αγορά των chips θα αφορά την αυτοκίνηση, την υπολογιστική και αποθήκευση δεδομένων και τις ασύρματες τεχνολογίες”

Πρόβλεψη της McKinsey

H κίνηση της EE με το European Chips Act μπορεί να έχει δημιουργήσει αίσθηση στην παγκόσμια κοινότητα της παραγωγής chips, αλλά είναι προφανές ότι η Ευρώπη δεν παίζει «μόνη» της όσον αφορά στην προσέλκυση επενδύσεων από τους μεγάλους κατασκευαστές.

Στην Ευρώπη, τα εργοστάσια και οι υποδομές που σχετίζονται με την παραγωγή chips θα έλεγε κανείς ότι περιορίζονται κατά κύριο λόγο στην κεντρική Ευρώπη. Η συντριπτική πλειοψηφία των εργοστασίων βρίσκονται στη Γερμανία -και ειδικά στο ανατολικό κομμάτι της χώρας- στο Βέλγιο, στην Ολλανδία, στη Γαλλία, ενώ υπάρχουν και κάποια εργοστάσια και κέντρα στην Ιταλία. Σημειωτέον πως και η Ελβετία είναι αρκετά δυνατή στον συγκεκριμένο τομέα λόγω της ST Microelectronics.

Εκτός κεντρικής Ευρώπης, η μόνη υποδομή που υπάρχει είναι ένα εργοστάσιο της Intel στην Ιρλανδία. Η Intel είναι πρακτικά η μόνη μη ευρωπαϊκή εταιρεία που επενδύει στη Γηραιά Ήπειρο και πρόκειται να το συνεχίσει να το κάνει. Ο αμερικανικός κολοσσός σχεδιάζει να επενδύσει συνολικά 80 δισ. ευρώ στην επόμενη δεκαετία με την πρώτη φάση να ανακοινώνεται τον Μάρτιο του 2022 και να περιλαμβάνει μία επένδυση 17 δισ. ευρώ για τη δημιουργία ενός μεγάλου εργοστασίου στη Γερμανία και υποδομές έρευνας αλλά και παραγωγής στη Γαλλία, την Ιρλανδία, την Ιταλία, την Πολωνία και την Ισπανία. Σημειωτέον πως υπάρχει έντονη φημολογία ότι το πλάνο περιλαμβάνει και τη δημιουργία εργοστασίου στην Ιταλία, μία επένδυση που μπορεί να φθάσει στα 5 δισ. ευρώ.

Εκτός της Intel, υπάρχει έντονη φημολογία και για προσέλκυση στην Ευρώπη και της TSMC, του μεγαλύτερου «παίκτη» παγκοσμίως στο χώρο των chips, αλλά μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει κάποια σχετική ανακοίνωση.

Η TSMC φημολογείται πως είναι σε επαφή και με τις αρχές αμερικανικών πολιτειών που ανταγωνίζονται μεταξύ τους προκειμένου να προσελκύσουν επενδύσεις στην παραγωγή chips. Δεδομένου και του πρόσφατου ψηφισμένου Chip & Science Act 2022 είναι προφανές ότι οι Αμερικανοί θέλουν να ενισχύσουν την παρουσία τους στην παγκόσμια αγορά. Μάλιστα, έχουν γίνει και οι πρώτες ανακοινώσεις όπως αυτή της Micron που σκοπεύει να επενδύσει 40 δισ. δολάρια για την παραγωγή chips μνήμης σε εγκαταστάσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ η Qualcomm και η GlobalFroundries έχουν ανακοινώσει κοινή επένδυση 4,2 δισ. δολαρίων στην πολιτεία της Νέας Υόρκης. Το γεγονός ότι μεγάλοι κατασκευαστές όπως η Intel και η Qualcomm είναι αμερικανικές θα παίξει προφανώς το δικό του ρόλο προκειμένου οι ΗΠΑ να προσελκύσουν περισσότερες επενδύσεις.

Το μεγάλο «στοίχημα» πάντως είναι η Samsung. Ο κορεατικός κολοσσός ανακοίνωσε τον Μάιο του 2022 ότι σκοπεύει να επενδύσει μέχρι το 2030 πάνω από 150 δισ. δολάρια σε εγκαταστάσεις για την παραγωγή chips που δεν σχετίζονται με μνήμες, καθώς ο στόχος είναι να ξεπεράσει εντός της δεκαετίας την TSMC! Οπότε είναι προφανές ότι που θα επενδύσει η Samsung θα αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία τα επόμενα χρόνια και πολλές χώρες θα σπεύσουν να προσφέρουν μεγάλα κίνητρα.

Η «ατμομηχανή» των chips

Τα chips αποκαλούνται η «ατμομηχανή» της παγκόσμιας αγοράς των ψηφιακών τεχνολογιών. Ενδεχομένως ο όρος να είναι λανθασμένος καθώς μιλάμε για μία ψηφιακή εποχή αλλά το νόημα είναι πως τα chips αποτελούν τη βάση ανάπτυξης κάθε είδους ψηφιακής συσκευής και πρακτικά κάθε ψηφιακής εφαρμογής. Η σημασία των chips και γενικότερα του πυριτίου (silicon) είναι πλέον το ίδιο μεγάλη με εκείνη τεχνολογικών τάσεων όπως είναι το ΑΙ, τα big data και το cloud για τα οποία τόσο ακούμε. Και η παραγωγή των chips είναι μία διαδικασία όπου οι εμπλεκόμενοι «παίκτες» τόσο σε επίπεδο κρατών όσο και σε επίπεδο κατασκευαστών είναι διατεθειμένοι να επενδύσουν πολλά, γνωρίζοντας άλλωστε ότι το μέλλον θα είναι ακόμη πιο ψηφιακό.

The post Γιατί η Ευρώπη επενδύει σε εργοστάσια παραγωγής chip appeared first on 2045.gr.

Όσοι ασχολούμαστε με τη νομική ρύθμιση των ψηφιακών τεχνολογιών την περίοδο αυτή βρισκόμαστε σε απόγνωση: Η Κομισιόν τα τελευταία δύο-τρία χρόνια έχει βαλθεί να μας εξοντώσει, παρουσιάζοντας απανωτά νέα, βασικά νομοθετήματα σχεδόν σε όλους τους τομείς της ψηφιακής ζωής. Υπό άλλες συνθήκες, δηλαδή λίγα χρόνια πριν, καθένα τους θα ήταν αρκετό να μας απασχολεί για χρόνια. Τώρα, το επόμενο διαδέχεται το προηγούμενο με ρυθμό καταιγιστικό, και πριν καλά-καλά προλάβουν να οριστικοποιηθούν τα πρώτα ξεκινά η δημόσια διαβούλευση για τα επόμενα.

Εν τάχει, αναφέρομαι συγκεκριμένα (και στα αγγλικά, καθώς οι ελληνικοί τίτλοι δεν έχουν καμία σημασία για τους λόγους που θα εξηγήσω στη συνέχεια) στις Artificial Intelligence Act, Digital Markets Act, Digital Services Act, Data Governance Act, και στην Data Act, οι οποίες σήμερα είναι «τρέχουσες», ενώ πριν λίγο καιρό ολοκληρώθηκε η Cybersecurity Act και είμαστε εν αναμονή, τουλάχιστον, μιας European Cyber Resilience Act.

Καθένα από τα παραπάνω νομοθετήματα έχει εξαιρετικά φιλόδοξους στόχους. Η Artificial Intelligence Act θέλει να βάλει τους κανόνες για την Τεχνητή Νοημοσύνη. Η Digital Markets Act θέλει να ρυθμίσει τις μεγάλες ιντερνετικές πλατφόρμες. Η Digital Services Act θέλει να ρυθμίσει τις σχέσεις μας στο ίντερνετ. Η Data Governance Act και η Data Act θέλουν να ρυθμίσουν τη χρήση και την πρόσβαση στις ψηφιακές πληροφορίες. Τα θέματα κυβερνοασφάλειας επιχειρούν να καλύψουν οι Cybersecurity Act (καθώς και η NIS2 Οδηγία) και, στο άμεσο μέλλον, η European Cyber Resilience Act.

Η παραπάνω εξέλιξη, που για τους λόγους αυτής εδώ της ανάλυσης θα την εκλάβω σαν μια, ενιαία πολιτική απόφαση της Ευρώπης να ρυθμίσει την ψηφιακή ζωή, έχει σημαντικότατες συνέπειες για την ίδια την Ευρώπη, για καθένα από τα Κράτη-Μέλη, για καθέναν από εμάς ατομικά, καθώς και για ολόκληρο τον πλανήτη.

Οι συνέπειες για τις μη-ευρωπαϊκές χώρες

“Οι Ευρωπαίοι τολμούν να βάλουν πρώτοι κανόνες εκεί που δεν έχουν τολμήσει ούτε οι Αμερικανοί, ούτε οι Κινέζοι”

Ας ξεκινήσουμε από τον πλανήτη, δηλαδή τις τρίτες, μη-ευρωπαϊκές χώρες. Αυτό που είναι κοινό σχεδόν σε όλα τα παραπάνω νομοθετήματα είναι ότι είναι τα πρώτα στον τομέα τους. Δηλαδή, τα θέματα της Τεχνητής Νοημοσύνης δεν τόλμησε κανένας νομοθέτης στον κόσμο να τα ακουμπήσει, ούτε καν σε ΗΠΑ και Κίνα όπου οι αντίστοιχες τεχνολογίες ανθούν. Το ίδιο και τις μεγάλες ιντερνετικές πλατφόρμες: Παρότι Αμερικανικής και Κινεζικής προέλευσης, ούτε η μία ούτε η άλλη κυβέρνηση δεν τόλμησε τους να βάλει κανόνες. Οι πρώτοι που το κάνουν είναι οι Ευρωπαίοι. Και, όπως είναι λογικό, οι κανόνες τους θα αποτελέσουν τελικά και τους παγκόσμιους κανόνες.

Αυτό το είδαμε να συμβαίνει ήδη με τον GDPR – τον Ευρωπαϊκό νόμο για τα προσωπικά δεδομένα. Το παράδειγμά του ακολούθησαν οι Κινέζοι (και οι Βραζιλιάνοι, οι Ινδοί, οι Ιάπωνες, οι Κορεάτες για να αναφέρω μόνο τους πιο πρόσφατους), και προσπαθούν να ακολουθήσουν οι Αμερικανοί. Στον τομέα της προστασίας των προσωπικών δεδομένων, τόσο κρίσιμο για την ψηφιακή ζωή, τον παγκόσμιο τόνο τον δίνει εδώ και χρόνια, επισήμως και επωνύμως, η Ευρώπη.

Οι συνέπειες για την Ευρώπη και τα κράτη-μέλη

Για την ίδια την Ευρώπη οι παραπάνω πρωτοβουλίες έχουν μεγάλη σημασία επειδή αποτελούν σημαντικά βήματα προς την ενοποίηση. Καθένα από τα νομοθετήματα αυτά είναι Κανονισμός – επομένως, όπως ο GDPR, ισχύει απευθείας στα Κράτη-Μέλη. Επίσης, καθένα από τα νομοθετήματα αυτά έχει εύκολα αναγνωρίσιμο όνομα – είναι δηλαδή, όπως και ο GDPR, «επώνυμα». Τέλος, ο συνδυασμός όλων αυτών των νομοθετημάτων ρυθμίζει ολόκληρη την ψηφιακή ζωή μας: ειδικά η Digital Services Act αφορά, ακριβώς όπως και ο GDPR, κάθε στιγμή της διαδικτυακής μας ζωής – δηλαδή, ίσως το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας μας. Συνεπώς, μόλις η διαδικασία ολοκληρωθεί καθένας μας για την ψηφιακή του ζωή θα αναφέρεται απευθείας στην Ευρώπη, και στον ευρωπαϊκό νόμο, και όχι στον εθνικό νόμο. Όπως ακριβώς σήμερα όλοι στην Ελλάδα αναφέρονται στον «GDPR» και, σχεδόν ποτέ, στον ΓΚΠΔ (τα ελληνικά αρχικά του) ή, πολύ λιγότερο, στον ελληνικό νόμο που τον «τοπικοποιεί», έτσι και στο μέλλον όλοι θα αναφερόμαστε απευθείας στο AI Act ή στο DSA. Οι συνέπειες αυτής της γλωσσικής αλλαγής για το ευρωπαϊκό πρότζεκτ είναι προφανείς.

Για τα Κράτη-Μέλη αυτή η βιασύνη της Ευρώπης να ρυθμίσει την ψηφιακή ζωή αποτελεί ταυτόχρονα πρόβλημα και λύση. Πρόβλημα, επειδή όπως είδαμε η Ευρώπη αφαιρεί από τα Κράτη-Μέλη τη δυνατότητα να νομοθετήσουν μόνα τους για την ψηφιακή ζωή. Αυτή όμως ακριβώς η διαπίστωση είναι ταυτόχρονα και λύτρωση γι αυτά: Ποιο κράτος άραγε θα είχε τις δυνάμεις και τις γνώσεις να νομοθετήσει για την Τεχνητή Νοημοσύνη μόνο του; Για την κυβερνοασφάλεια; Αλλά, ακόμα και αν το έκανε, τι σημασία θα είχε η νομοθεσία, πχ. για το Facebook από ένα μόνο ευρωπαϊκό κράτος; Απολύτως καμία – όπως πρόσφατα αναγκάστηκε να διαπιστώσει η Αυστραλία. Όμως ολόκληρη η Ευρώπη έχει άλλο ειδικό βάρος – όπως επανειλημμένα αναγκάστηκαν να διαπιστώσουν η Google, το Facebook ή η Microsoft.

Για τους Ευρωπαίους, για καθέναν από εμάς, η ευρωπαϊκή νομοθεσία μόνο καλό κάνει. Όταν ολοκληρωθούν οι διαδικασίες οι Ευρωπαίοι θα έχουν το αποτελεσματικότερο και καλύτερο ρυθμιστικό πλαίσιο στον κόσμο για την ψηφιακή ζωή. Θα είναι οι μόνοι των οποίων η διαδικτυακή ζωή θα προστατεύεται. Όπως ακριβώς είναι οι μόνοι με τόσο αποτελεσματικό και πλήρες νομοθετικό πλαίσιο για την προστασία των προσωπικών τους δεδομένων, μέσω του GDPR, το ίδιο θα συμβεί και με τις υπόλοιπες ψηφιακές τεχνολογίες που μας κατακλύζουν.

Ακόμα σημαντικότερο όμως για καθέναν μας είναι το γεγονός ότι ο Ευρωπαϊκός τρόπος ψηφιακής ζωής βάζει τον άνθρωπο στο επίκεντρο. Αυτή είναι η βασική αρχή της Ευρωπαϊκής Διακήρυξης για τα Ψηφιακά Δικαιώματα, που εκδόθηκε μόλις τον Ιανουάριο και που όμως θα αποτελέσει την βασική πολιτική προσέγγιση της Ευρώπης για τον ψηφιακό μετασχηματισμό. Η τοποθέτηση του ανθρώπου στο επίκεντρο έχει μεγάλη σημασία: Η Ευρώπη δεν βάζει το παγκόσμιο τεχνολογικό προβάδισμα ή τη μεγιστοποίηση του κέρδους από τις ψηφιακές τεχνολογίες στο επίκεντρο, αλλά τον άνθρωπο.

“Η Ευρώπη επιλέγει να δώσει προτεραιότητα στον άνθρωπο, θυσιάζοντας την τεχνολογική πρωτοκαθεδρία και το κέρδος. Κανείς δεν μπορεί να τα έχει όλα”

Τελικά, επομένως, το παγκόσμιο τρί-πολο επιβεβαιώνεται για μια ακόμα φορά: Οι ΗΠΑ έχουν την τεχνολογία, η Κίνα τα χρήματα, και η Ευρώπη βάζει τους κανόνες. Αυτός είναι ο Ευρωπαϊκός τρόπος ψηφιακής ζωής, οι κανόνες που βάζουν πρώτο τον άνθρωπο. Οι κανόνες αυτοί δεν μπορεί παρά να βρίσκονται μέσα σε νόμους, και μάλιστα αυστηρούς –οτιδήποτε διαφορετικό απλά δεν λειτουργεί. Αν με ρωτήσετε, είμαι χαρούμενος με αυτή την εξέλιξη. Όχι τόσο λόγω προσωπικού συμφέροντος (νομικός είμαι, τι άλλο θα έλεγα;;) αλλά κυρίως επειδή αφενός πιστεύω ότι η Ευρωπαϊκή προσέγγιση είναι η σωστή για τον άνθρωπο και επειδή αφετέρου πιστεύω ότι, για δομικούς λόγους, ο ανταγωνισμός με τις ΗΠΑ και Κίνα στα δικά τους πεδία είναι καταδικασμένος – όσο καταδικασμένες είναι και αυτές αν προσπαθήσουν να παράξουν κανόνες για όλους. Φυσικά φαντάζομαι ότι υπάρχουν πολλοί που θα διαφωνούσαν μαζί μου, όπως έχουν κάθε δικαίωμα να κάνουν – αυτή είναι άλλωστε η ουσία της δημοκρατίας, η οποία, ας μην ξεχνάμε, είναι μια άλλη ρυθμιστική προσφορά της Ευρώπης στην ανθρωπότητα.

The post Ο Ευρωπαϊκός τρόπος (ψηφιακής) ζωής περνά μέσα από τον νόμο appeared first on 2045.gr.

Η δεκαετία του ’90 ήταν ουσιαστικά η περίοδος όπου ξεκίνησε η μετάβαση από την αναλογική στην ψηφιακή εποχή. Με την 2^η γενιά της κινητής τηλεφωνίας να είναι ένα από τα βασικά κλειδιά για τη συγκεκριμένη μετάβαση, όπως, φυσικά, και η ραγδαία ανάπτυξη που σημειώθηκε εκείνη την περίοδο στο χώρο της πληροφορικής σε συνδυασμό με την εμφάνιση του Internet. Στη μεν πληροφορική και στο Internet το «πάνω χέρι» θα έλεγε κανείς πως είχαν οι Ηνωμένες Πολιτείες. Στην κινητή τηλεφωνία, όμως, το πλεονέκτημα είχε η Ευρώπη που βρέθηκε στην αιχμή χάρη και στην υποστήριξη του προτύπου GSM, το οποίο, άλλωστε, είχε δημιουργήσει η ΕΕ μέσα από μία επιτροπή που επονομαζόταν Groupe Speciale Mobile. Από τα αρχικά αυτής της επιτροπής προέκυψε και το όνομα για το συγκεκριμένο πρότυπο.

“Ericsson και Nokia είναι τα μοναδικά δύο παραδείγματα τεχνολογικών κολοσσών που προέρχονται από την Ευρώπη.”

Σχεδόν 3 δεκαετίες μετά, όμως, η κατάσταση δείχνει πολύ διαφορετική με την Ευρώπη να έχει μείνει αρκετά πίσω όχι μόνο από τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά και από την Κίνα και γενικότερα την ανατολική Ασία. Δεν είναι τυχαίο ότι μεταξύ των τεχνολογικών κολοσσών που διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στα παγκόσμια δρώμενα της ψηφιακής εποχής, στην Ευρώπη έχουν έδρα μόλις δύο εξ αυτών: η Ericsson και η Nokia, οι οποίες συγκαταλέγονται μεταξύ των τριών μεγαλύτερων εταιρειών τηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού. Από εκεί και πέρα, όμως, ουσιαστικά δεν υπάρχει κάποια εταιρεία που να μπορεί να πει κανείς ότι έχει το ειδικό βάρος οργανισμών, όπως η Alphabet (Google), η Meta Platforms (Facebook κ.ά), η Microsoft, η Amazon, η Apple, η Samsung, η Huawei, η Xiaomi κλπ. Ακόμη και στο χώρο των startups, με εξαίρεση ίσως τον τομέα του fintech, όπου εμφανίζεται μια ιδιαίτερη δυναμική, η Ευρώπη δείχνει να υπολείπεται των παγκόσμιων ανταγωνιστών της. Από τη Δύση και την Ανατολή.

Η απάντηση της ΕΕ

Το συγκεκριμένο ζήτημα δεν είναι κάτι που «ανακάλυψε» η ΕΕ και τα κράτη – μέλη που την απασχολούν τα τελευταία χρόνια. Είναι ένα ζήτημα που την απασχολεί την τελευταία δεκαετία. Όμως, μέχρι τώρα οι όποιες προσπάθειες είχαν γίνει ήταν μάλλον αποσπασματικές με πιο χαρακτηριστική περίπτωση τις πρωτοβουλίες προκειμένου η Ευρώπη να βρεθεί στην πρωτοκαθεδρία του 5G και σε ένα στόχο εντυπώσεων να αποτελέσει την περιοχή όπου η 5^η γενιά κινητής τηλεφωνίας θα εμφανιζόταν πρώτη. Όμως ακόμη και αν η Ευρώπη πετύχαινε αυτόν τον στόχο, αυτό δεν θα ήταν αρκετό για να καλύψει το χάσμα που τη χωρίζει με τις άλλες περιοχές. Άλλωστε, στο προσκήνιο έχουν εμφανιστεί και άλλες τεχνολογίες, όπως το cloud και το AI, που σε συνδυασμό με την ευρυζωνικότητα και τις συνδέσεις υψηλών ταχυτήτων (είτε ενσύρματες είτε ασύρματες) αποτελούν κλειδί προκειμένου να παραμείνει μία χώρα ή μία ολόκληρη ήπειρος ανταγωνιστική.

Το νέο πλάνο της ΕΕ έχει θέσει ως χρονικό ορίζοντα το τέλος της τρέχουσας δεκαετίας. Πριν περίπου ένα χρόνο, η Ευρωπαϊκή Ένωση ανακοίνωσε ένα από τα πλέον φιλόδοξα πλάνα ψηφιακής στρατηγικής για τα κράτη – μέλη της. Η Κομισιόν το αποκαλεί Ψηφιακή Πυξίδα για την Ψηφιακή Δεκαετία της ΕΕ (2030 Digital Compass) και βασικός στόχος του είναι η Ευρώπη να έχει πλήρως ενσωματώσει και αξιοποιήσει μία σειρά από ψηφιακές τεχνολογίες, που θα της επιτρέψουν να παραμείνει ανταγωνιστική και παραγωγική σε παγκόσμιο επίπεδο.

Μία στρατηγική που βασίζεται σε 4 πυλώνες (δεξιότητες, διακυβέρνηση, υποδομές, επιχειρήσεις) με στόχους που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν εξαιρετικά φιλόδοξοι και αρκετά δύσκολο να επιτευχθούν. Τι περιλαμβάνουν, όμως, αυτοί οι στόχοι;

Δεξιότητες

Ένα από τα σημαντικότερα θέματα των τελευταίων ετών είναι, χωρίς αμφιβολία, αυτό της εξεύρεσης ανθρώπινου δυναμικού. Για την ακρίβεια, η εξεύρεση ανθρώπινου δυναμικού που θα διαθέτει τις ψηφιακές δεξιότητες εκείνες που χρειάζονται άμεσα επιχειρήσεις και οργανισμοί προκειμένου να καλύψουν τις ανάγκες που έχουν δημιουργηθεί από την ψηφιακή «επανάσταση» που βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη.

Η ΕΕ έχει θέσει δύο στόχους μέχρι το 2030. Ο πρώτος είναι να φθάσει να διαθέτει ένα δυναμικό 20 εκατ. εργαζομένων με εξειδικευμένες δεξιότητες, οι οποίες σχετίζονται με τις τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών. Μάλιστα, η προσπάθεια αυτή έχει και διττό χαρακτήρα. Παράλληλα με την ποσοτική αύξηση του εξειδικευμένου δυναμικού, στοχεύει και στην προσέλκυση περισσότερων γυναικών, καθώς σήμερα οι εργαζόμενοι αυτοί είναι στη συντριπτική πλειοψηφία τους άνδρες.

Ποσοτικός είναι και ο δεύτερος στόχος της Ψηφιακής Πυξίδας, με την ΕΕ να τοποθετεί τον πήχη στο 80% του πληθυσμού των κρατών-μελών, που θα πρέπει να να διαθέτει τις αποκαλούμενες βασικές ψηφιακές δεξιότητες. Με πιο απλά λόγια, αυτό το 80% θα μπορεί να χρησιμοποιεί τις διαθέσιμες ψηφιακές υπηρεσίες χωρίς προβλήματα, θα μπορεί να κάνει αγορές online κ.α., έτσι ώστε να περιοριστεί το αποκαλούμενο ψηφιακό χάσμα που «ταλαιπωρεί» αυτή τη στιγμή όχι μόνο στην Ευρώπη, αλλά συνολικά στον πλανήτη. Κυρίως στις μεγαλύτερες ηλικίες, οι οποίες δεν έχουν ακόμη «εισέλθει» στην ψηφιακή εποχή.

Διακυβέρνηση

Η ψηφιακή διακυβέρνηση αποτελεί έναν άλλο βασικό πυλώνα της ψηφιακής στρατηγικής της ΕΕ για το 2030. Οι στόχοι που έχουν τεθεί περιλαμβάνουν την πλήρη ψηφιοποίηση όλων των βασικών κρατικών υπηρεσιών όπως και τη δημιουργία ψηφιακών ιατρικών φακέλων. Μάλιστα, η ΕΕ στοχεύει το 100% των πολιτών να διαθέτει και, φυσικά, να έχει πρόσβαση στον ψηφιακό ιατρικό φάκελο του. Στόχος που μοιάζει αρκετά δύσκολος, καθώς θα χρειαστούν τεράστιες επενδύσεις προκειμένου να υλοποιηθεί.

Επιπλέον, η ΕΕ προωθεί και την ψηφιακή ταυτότητα. Η Ένωση προσδοκά και πάλι ότι το 80% των πολιτών της θα έχει αποκτήσει ψηφιακή ταυτότητα μέχρι το τέλος της δεκαετίας.

Υποδομές

Προκειμένου η ΕΕ να παραμείνει ανταγωνιστική στην ψηφιακή εποχή, οι υποδομές είναι κάτι παραπάνω από απαραίτητες. Μάλιστα, όταν αναφερόμαστε σε υποδομές, δεν αναφερόμαστε αποκλειστικά στη διαθεσιμότητα ευρυζωνικών συνδέσεων υπερ-υψηλών ταχυτήτων, αν και αυτές περιλαμβάνονται προφανώς στα ζητούμενα και στους στόχους. Και μάλιστα με υψηλές προσδοκίες.

Συγκεκριμένα, η ΕΕ έχει προσδοκά ότι μέχρι το 2030 όλοι οι πολίτες των κρατών – μελών θα έχουν τη δυνατότητα απόκτησης μίας ενσύρματης ευρυζωνικής σύνδεσης με ταχύτητα λήψης δεδομένων της τάξεως του 1 Gbps. Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι το σύνολο των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα πρέπει να έχει τη δυνατότητα να αποκτήσει σύνδεση οπτικής ίνας μέχρι το κτίριο/σπίτι (FTTB/H). Ταυτόχρονα, η ΕΕ ζητά να υπάρχει 5G κάλυψη κυριολεκτικά παντού!

Αν οι στόχοι για την ευρυζωνικότητα μοιάζουν δύσκολοι, δεν είναι οι μόνοι όσον αφορά στις υποδομές. Ξεκινώντας από τους ημιαγωγούς, η ΕΕ θέλει να διπλασιάσει το μερίδιο της στην παραγωγή τους. Είναι προφανές ότι για την επίτευξη του στόχου είναι απαραίτητες σημαντικές επενδύσεις σε μονάδες και εργοστάσια, που δεν υπάρχουν αυτή τη στιγμή. Μάλιστα, η ΕΕ ανακοίνωσε πρόσφατα την πρωτοβουλία «Μικροκυκλώματα για την Ευρώπη», θέλοντας να συγκεντρώσει πόρους από την ίδια την Ένωση, τα κράτη μέλη και τρίτες χώρες που συνδέονται με τα υφιστάμενα προγράμματα της ΕΕ. Ο ιδιωτικός τομέας δεν απουσιάζει από τη συγκέντρωση πόρους, μέσω της ενισχυμένης «κοινής επιχείρησης για τα μικροκυκλώματα» που προκύπτει από τον στρατηγικό αναπροσανατολισμό της υφιστάμενης κοινής επιχείρησης για τις βασικές ψηφιακές τεχνολογίες.

Κεφάλαια ύψους 11 δισ. ευρώ θα διατεθούν:

• για την ενίσχυση της υφιστάμενης έρευνας, ανάπτυξης και καινοτομίας
• για τη διασφάλιση της ανάπτυξης προηγμένων εργαλείων ημιαγωγών, πιλοτικών γραμμών
• για την κατασκευή πρωτοτύπων
• για τη δοκιμή νέων συσκευών
• για τον πειραματισμό με καινοτόμες εφαρμογές σε πραγματικές συνθήκες
• για την κατάρτιση προσωπικού
• για την ανάπτυξη εις βάθος κατανόησης του οικοσυστήματος και της αξιακής αλυσίδας των ημιαγωγών.

Επόμενος στόχος είναι το edge και το cloud και, φυσικά, τα data centers, τα οποία εξελίσσονται στην «καρδιά» της ψηφιακής οικονομίας. Η ΕΕ επιδιώκει μέχρι το 2030 να υπάρχουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση 10.000 υψηλής ασφάλειας edge κόμβοι, οι οποίοι, μάλιστα, θα πρέπει να έχουν και ουδέτερο αποτύπωμα όσον αφορά στο περιβάλλον. Στόχος που μοιάζει σχετικά εφικτός αν και σε αυτή την περίπτωση απαιτούνται σημαντικές κινήσεις αλλά και πρωτοβουλίες από την πλευρά τόσο της Κομισιόν όσο και των κρατών – μελών.

Τέλος, η ΕΕ θέλει μέχρι το 2030 να έχει δημιουργηθεί στην Ευρώπη ο πρώτος υπολογιστής κβαντικής επιτάχυνσης (quantum acceleration) προκειμένου η Γηραιά Ήπειρος να είναι σε θέση να αντιμετωπίσει τις ΗΠΑ και την Κίνα που κινούνται εξαιρετικά επιθετικά στο πεδίο των υπερυπολογιστών.

Επιχειρήσεις

Ο τέταρτος πυλώνας της στρατηγικής αφορά τις επιχειρήσεις που έχουν έδρα στα κράτη – μέλη της ΕΕ, με τον πήχη και εδώ να έχει μπει αρκετά ψηλά, αν και σε κάποιες περιπτώσεις μοιάζει εφικτό να επιτευχθεί. Όπως, για παράδειγμα, αυτός που θέλει το 75% των επιχειρήσεων στην ΕΕ να χρησιμοποιούν λύσεις και εφαρμογές που αξιοποιούν τεχνολογίες όπως είναι το cloud, η τεχνητή νοημοσύνη (ΑΙ) και τα big data.

Αντίθετα, πιο δύσκολος φαντάζει ο διπλασιασμός του αριθμού των startups με έδρα την ΕΕ που χαρακτηρίζονται ως «μονόκεροι» (με αποτίμηση δηλαδή ξεπερνά το 1 δισ. ευρώ).

Τέλος, έμφαση έχει δοθεί και στη ραχοκοκκαλιά της ευρωπαϊκής οικονομίας, δηλαδή τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Ειδικότερα, για την Ένωση είναι σημαντικό το 90% αυτών των επιχειρήσεων να διαθέτουν και να αξιοποιούν βασικές υποδομές ψηφιακών τεχνολογιών.

Τα επόμενα βήματα

Οι στόχοι του 2030 Digital Compass είναι ιδιαίτερα φιλόδοξοι αλλά αυτό δεν εμποδίζει τους ιθύνοντες της ΕΕ να είναι αισιόδοξοι ότι θα επιτευχθούν. Επιπλέον, στις προτεραιότητες που έχουν τεθεί είναι τόσο η ασφάλεια και η προστασία των προσωπικών δεδομένων, όσο και η ισότιμη πρόσβαση σε υπηρεσίες και προϊόντα. Βασικός άξονας αυτής της προσέγγισης είναι ότι οι Ευρωπαίοι πολίτες θα πρέπει να βρίσκονται στο επίκεντρο όλων των εξελίξεων των διαδικασιών. Όλα αυτά μοιάζουν ως ένα ιδανικό σενάριο, το οποίο αν υλοποιηθεί όντως θα βοηθήσει την Ευρώπη να παραμείνει ανταγωνιστική σε παγκόσμιο επίπεδο. Αλλά είναι και ένα πλάνο που απαιτεί να γίνουν τεράστια άλματα σε πολλούς τομείς από όλους (τους πολλούς) τους εμπλεκόμενους.

The post Η ΕΕ θέλει να είναι πλήρως ψηφιακή μέχρι το 2030 – Μπορεί; appeared first on 2045.gr.

Η απογραφή πληθυσμού και κατοικιών που σύντομα ολοκληρώνεται προσφέρει μια πρώτης τάξης ευκαιρία για ένα σύντομο ταξίδι πίσω στον χρόνο, στο 1983 και στην (τότε) Δυτική Γερμανία. Τον Δεκέμβριο εκείνης της χρονιάς το Ανώτατο Συνταγματικό Δικαστήριο εξέδωσε μια ιστορικής σημασίας απόφαση με την οποία ακύρωνε τον γερμανικό νόμο του προηγούμενου έτους για εθνική απογραφή, εισάγοντας το, καινούργιο τότε, «δικαίωμα του πληροφοριακού αυτοκαθορισμού» (informationelle Selbstbestimmung, informational self-determination). Και αν όλα αυτά ίσως ακούγονται πολύ νομικά, αρκεί να πω ότι ήταν αυτή ακριβώς η απόφαση που τελικά οδήγησε στον GDPR, σε ένα άρθρο του ελληνικού Συντάγματος, αλλά και γενικά στον Ευρωπαϊκό τρόπο αντιμετώπισης των νέων τεχνολογιών – ακόμα και στις πιο πρόσφατες περιπτώσεις, όπως αυτή της τεχνητής νοημοσύνης (AI).

Πληροφοριακός αυτοκαθορισμός: μια μικρή ιστορική αναδρομή

Τι συνέβη λοιπόν αρχές της δεκαετίας του 1980 στην Γερμανία; Το 1982 η γερμανική κυβέρνηση ψήφισε νόμο για τη διενέργεια εθνικής απογραφής. Παρότι στη Βουλή ψηφίστηκε ομόφωνα, κάποιοι πολίτες ενοχλήθηκαν, μεταξύ άλλων και από την έκταση των ερωτήσεων (περίπου 160). Επιτέθηκαν, επομένως, κατά του νόμου ενώπιον του Συνταγματικού Δικαστηρίου, και αυτό τους δικαίωσε. Για να τους δικαιώσει όμως έπρεπε να επινοήσει κάτι νέο: Το καινούργιο αυτό ήταν ένα νέο δικαίωμα, το δικαίωμα στον πληροφοριακό αυτοκαθορισμό.

Δεν σκοπεύω φυσικά να μετατρέψω αυτό εδώ το κείμενο σε μάθημα νομικής. Με λίγα λόγια, ή μάλλον με τα διάσημα πλέον λόγια του Δικαστηρίου, το δικαίωμα του πληροφοριακού αυτοκαθορισμού περιλαμβάνει «το δικαίωμα του ατόμου να αποφασίζει το ίδιο, βάσει του πληροφοριακού αυτοκαθορισμού του, πότε και πόσες πληροφορίες για την προσωπική του ζωή μπορεί να μεταδίδονται σε τρίτους».

Με αυτόν τον τρόπο το Δικαστήριο έφτιαξε κάτι ολοκαίνουργιο. Στηρίχτηκε στα γενικά δικαιώματα της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και προστασίας της προσωπικότητας, έλαβε υπόψη του τον παράγοντα τεχνολογία, και κατέληξε στη δημιουργία ενός δικαιώματος που, πριν βγάλει την απόφασή του, ούτε υπήρχε ούτε υποψιαζόταν κανείς ότι υπήρχε. Από αυτή την άποψη πρόκειται για δικαστικό ακτιβισμό, που επί της αρχής μπορεί να με βρίσκει αντίθετο, όμως μερικές φορές (όπως τώρα, ή το 2014 στην περίπτωση του δικαιώματος στη λήθη / right to be forgotten) πράγματι αποδίδει.

Μια πρωτοφανής ιδέα: ο έλεγχος των προσωπικών δεδομένων

Δύο πράγματα οφείλουμε να σημειώσουμε εδώ: Το πρώτο είναι η εισαγωγή, και μάλιστα απευθείας σε ανώτατο επίπεδο, της πρωτοφανούς τότε ιδέας ότι το άτομο έχει δικαίωμα να ελέγχει τα προσωπικά του δεδομένα. Το δεύτερο είναι ότι αυτή η συνειδητοποίηση οφείλεται στην τεχνολογία: Ήταν η επεξεργασία των απαντήσεων της απογραφής μέσω υπολογιστή που τρόμαξε το Δικαστήριο και το οδήγησε σε αυτή την, απρόσμενη, κρίση.

Από κει και πέρα τα πράγματα πήραν τον δρόμο τους και κατέληξαν όπως τα γνωρίζουμε και τα ζούμε σήμερα. Μέχρι τότε νόμοι για τα προσωπικά δεδομένα μπορεί να υπήρχαν σε Γερμανία και Γαλλία, όμως ήταν εξαιρετικά πρόσφατοι, τα προβλήματα εφαρμογής τους ήταν πολλά και, για να το πούμε ήπια, δεν συμφωνούσαν όλοι για τη χρησιμότητά τους και για τη σκοπιμότητα της συνεχιζόμενης ύπαρξής τους. Όμως, την απόφαση του Γερμανικού Συνταγματικού Δικαστηρίου δεν μπορούσε πλέον κανείς να αγνοήσει. Η προστασία δεδομένων έγινε ξαφνικά ένας νόμος που ήρθε για να μείνει. Ένα έτος μετά, το 1984, το Ηνωμένο Βασίλειο «υπέκυψε» και εισήγαγε τον πρώτο του Data Protection Act. Ακολούθησαν και όλα τα υπόλοιπα ευρωπαϊκά κράτη, πλην Ελλάδας και Ιταλίας. To 1995 η Κομισιόν αναγκάστηκε να εκδώσει Οδηγία για τα προσωπικά δεδομένα. Ήταν αυτή η Οδηγία που αντικατέστησε ο GDPR (Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων) το 2016. Στο μεταξύ, το 2008 το ατομικό δικαίωμα προστασίας των προσωπικών δεδομένων κατοχυρώθηκε στην Συνθήκη για την ΕΕ. Στην Ελλάδα, εξαιτίας αυτής της Οδηγίας αποκτήσαμε νόμο για τα προσωπικά δεδομένα το 1997, αλλά και το άρθρο 9Α του Συντάγματος το 2001.

Νομικά, επομένως, η απόφαση στη Γερμανία το 1983 άλλαξε την Ευρώπη – αλλά και όλο τον κόσμο, αν αναλογιστεί κανείς ότι πριν ένα μήνα στην Κίνα εισήχθη νόμος για τα προσωπικά δεδομένα που «μοιάζει» με τον GDPR, σε Ιαπωνία, Κορέα, Ινδία και Βραζιλία έχει συμβεί εδώ και καιρό το ίδιο, ενώ, ως γνωστόν, η Αμερική ακόμα το παλεύει έχοντάς τον ως υπόδειγμα. Αν οι Γερμανοί δεν είχαν αντιδράσει το 1983 στην απογραφή, τα πιο πιθανά σενάρια είναι είτε η προστασία δεδομένων να είχε πεθάνει στα γεννοφάσκια της, εξαιτίας της επί της αρχής αντίδρασης των τότε κυβερνήσεων ΗΠΑ και Αγγλίας που κυριαρχούσαν, είτε πάντως να είχε επιβιώσει με περιθωριακό, δευτερεύοντα ρόλο.

Η αμυντική στάση της Ευρώπης

Αν υπάρχει κάτι κακό, ή έστω κάτι που δημιουργεί προβληματισμό σε όλα τα παραπάνω (εκτός από τον δικαστικό ακτιβισμό, αλλά έστω ότι εδώ λειτούργησε θετικά) είναι η σχέση με την τεχνολογία που μας κληροδότησε η παραπάνω απόφαση. Η αντιμετώπιση της τεχνολογίας από το Δικαστήριο ήταν αμυντική. Η αμυντική αυτή στάση είναι βασικά η ευρωπαϊκή στάση απέναντι στην τεχνολογία μέχρι σήμερα.

Ας ξεκινήσουμε με την αμυντική στάση του Δικαστηρίου σε κείνη την απόφαση. Το δικαίωμα του ατόμου να ελέγχει τα δεδομένα του προφανώς δεν είναι κάτι που ανέκυψε για πρώτη φορά το 1983. Από την αρχή, ή πάντως από όταν ανακαλύφθηκε η γραφή, θεωρητικά ο άνθρωπος είχε το δικαίωμα να ελέγχει σε ποιον θα δίνει τα δεδομένα του (εντάξει, σε δημοκρατίες, όχι σε απολυταρχικά καθεστώτα). Τι άλλαξε το 1983 και η ανθρωπότητα συνειδητοποίησε για πρώτη φορά το νέο αυτό δικαίωμα, μετά περίπου 2500 χρόνια έγγραφης ιστορίας; Αυτό που άλλαξε ήταν οι τεχνολογίες πληροφορικής. Αυτό αναφέρεται ξεκάθαρα στην απόφαση του Δικαστηρίου: Είναι οι πιθανές επεξεργασίες των δεδομένων με τα νέα μέσα πληροφορικής που το έκαναν να φτάσει στο δικαίωμα του «πληροφοριακού αυτοκαθορισμού». Αν δεν υπήρχαν, αν επρόκειτο για μια απογραφή σαν όλες τις άλλες, τότε τέτοιο δικαίωμα πιθανότατα να μην είχαμε.

Άμυνα στις νέες τεχνολογίες

Τα προσωπικά δεδομένα, επομένως, ως άμυνα στις νέες τεχνολογίες. Ως μέσο ανάσχεσης, ανατροπής της ανισορροπίας μεταξύ του ατόμου και των οργανισμών που επεξεργάζονται τα δεδομένα του. Είναι όμως η επεξεργασία των δεδομένων, και κατ΄ επέκτασιν οι νέες τεχνολογίες που την επιτρέπουν, πάντα κάτι κακό; Κάτι από το οποίο πρέπει ο νόμος πάντα να μας προστατεύει; Η Κομισιόν διέγνωσε τον κίνδυνο το 1995: Η Οδηγία (και, φυσικά, και ο GDPR) έχουν τίτλο «για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών» (η υπογράμμιση, φυσικά, δική μου). Όμως, η ζημιά είχε ήδη γίνει. Στο υποσυνείδητο των Ευρωπαίων οι νόμοι για τα προσωπικά δεδομένα τους προστατεύουν από την τεχνολογία. Είναι η άμυνά τους στα προβλήματα που τους δημιουργεί.

Η στάση αυτή στην ουσία ποτέ δεν άλλαξε. Η πρόσφατη προσπάθεια της Κομισιόν να ρυθμίσει την Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να είναι η πρώτη στον κόσμο (και μπράβο μας γι αυτό) όμως και πάλι διέπεται από αμυντική στάση: Η βασική της θέση είναι ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη, παρά τις ωφέλειες, μπορεί να δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα στους Ευρωπαίους, και επομένως πρέπει να προστατευτούμε με νόμο (που μοιάζει στον GDPR) από αυτήν.

Είναι σωστή αυτή η στάση; Κατά τη γνώμη μου όχι, ή πάντως όχι εντελώς. Η τεχνολογία δημιουργεί προβλήματα, νόμοι χρειάζονται για να τα αντιμετωπίσουν και να βοηθήσουν το άτομο, όμως μια αμυντική ή και φοβική στάση δεν βοηθά τις κοινωνίες. Ο νόμος οφείλει να μεταδίδει εικόνα εμπιστοσύνης στο άτομο, να το προτρέπει να χρησιμοποιεί την τεχνολογία προς όφελός του. Με άλλα λόγια, σκοπός του GDPR είναι φυσικά η προστασία του ατόμου όμως εξίσου και η πράγματι επεξεργασία των δεδομένων.

Αυτή είναι η μόνη μου ένσταση με την, κοσμοϊστορικής, σημασίας απόφαση του Γερμανικού Δικαστηρίου. Αν στην αιτιολογία της υιοθετούσε λιγότερο αμυντικά επιχειρήματα, αν αντί για τα προβλήματα μιλούσε και για τις ωφέλειες, τότε ίσως τα πράγματα να είχαν εξελιχτεί διαφορετικά για την Ευρώπη, να μην είχαμε μείνει δηλαδή σήμερα παθητικοί χρήστες των εφαρμογών που φτιάχνουν οι ΗΠΑ και η Κίνα. Από την άλλη μεριά, η ίδια αυτή απόφαση ενίσχυσε αποφασιστικά τον ευρωπαϊκό νομικό πολιτισμό, την μόνη πραγματική εξαγωγή σήμερα της Ευρώπης σε ΗΠΑ και Κίνα. Υποθέτω, δεν μπορεί κανείς να τα έχει όλα. Ας απογραφούμε, επομένως, αναμένοντας με αγωνία τι, καλύτερο, μας επιφυλάσσει το μέλλον!

The post Μια απογραφή στη Γερμανία το 1983 καθορίζει τη σχέση μας με την τεχνολογία και σήμερα appeared first on 2045.gr.

Τον Φεβρουάριο του 2020 είχα δημοσιεύσει μια σκέψη μου στο deasy.gr, μήπως «έχουμε ηθική υποχρέωση ν’ αφήνουμε τα mobile data μας ανοιχτά». Η βασική ιδέα ήταν απλή: Επειδή μόλις τότε συνειδητοποίησα ότι το Google Maps χρησιμεύει και στις καθημερινές μου διαδρομές, αφού με ενημερώνει για συνθήκες κίνησης σε πραγματικό χρόνο και μπορεί να μου προτείνει εναλλακτικές διαδρομές αν υπάρξει πρόβλημα, σκέφτηκα ότι ίσως είχα ηθική υποχρέωση να το αφήνω μονίμως ανοιχτό, ώστε τα δεδομένα κίνησής μου να βοηθούν και τους υπόλοιπους συνοδηγούς μου. Με άλλα λόγια, αφού η ψηφιακή πληροφορία με βοηθά και την χρησιμοποιώ, γιατί να μην βοηθήσω και εγώ να παραχθεί;

Τον Νοέμβριο του ίδιου χρόνου είδα την ίδια περίπου σκέψη να αποτυπώνεται σε Ευρωπαϊκή νομοθετική πρωτοβουλία: Ο Ευρωπαίος νομοθέτης στο σχέδιο Κανονισμού για την Ευρωπαϊκή Διακυβέρνηση Δεδομένων (Digital Governance Act ή, ακόμα καλύτερα, DGA, για όσους ασχολούμαστε με τον τομέα επαγγελματικά) εισήγαγε τον όρο «αλτρουισμός δεδομένων» (data altruism). Τ’ είν’ τούτο πάλι; Λοιπόν, είναι «η συγκατάθεση των υποκειμένων δεδομένων για την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που τα αφορούν, ή οι άδειες που παραχωρούνται από άλλους κατόχους δεδομένων για τη χρήση των δεδομένων τους μη προσωπικού χαρακτήρα χωρίς ανταμοιβή, για σκοπούς γενικού συμφέροντος, όπως η επιστημονική έρευνα ή η βελτίωση των δημόσιων υπηρεσιών».

“Ψηφιακός αλτρουισμός, επομένως, είναι η συγκατάθεσή μας να χρησιμοποιούνται δεδομένα μας για σκοπούς γενικού συμφέροντος, όπως για παράδειγμα η επιστημονική έρευνα ή η βελτίωση των δημόσιων υπηρεσιών.”

Είναι η άδεια που δίνουμε σε τρίτους να χρησιμοποιούν τα δεδομένα μας, προφανώς χωρίς ή έστω με συμβολική αμοιβή, με αποκλειστικό και μόνο στόχο το δημόσιο καλό, και πάντως όχι το κέρδος.

Η Ευρωπαϊκή προσέγγιση

Φυσικά, η Κομισιόν δεν θα ήταν αυτή που είναι αν δεν συνέχιζε με καταπληκτικά γραφειοκρατικό τρόπο. Αποδέκτης του ψηφιακού αλτρουισμού μας δεν μπορεί να είναι οποιοσδήποτε, αλλά μόνο οργανισμός που έχει γραφτεί σε μητρώο. Στο μητρώο αυτό καταχωρούνται οργανισμοί που πληρούν αντίστοιχες προϋποθέσεις. Τη λειτουργία του μητρώου ελέγχει αρμόδιος οργανισμός του δημοσίου που θα ιδρυθεί, ένας για κάθε Κράτος Μέλος συν ένας σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Κάθε χρόνο καθένας από όλους αυτούς οφείλει να συντάσσει έκθεση πεπραγμένων. Ειδικό, «ευρωπαϊκό έντυπο συγκατάθεσης στον αλτρουισμό δεδομένων» θα κυκλοφορήσει πανευρωπαϊκά.

Επομένως, η Ευρώπη, όπως πάντα, κάθε που ακούει για μια νέα ιδέα το πρώτο που της έρχεται στο μυαλό είναι νέοι γραφειοκρατικοί μηχανισμοί, δημόσιοι υπάλληλοι, μητρώα, διοικητικοί μηχανισμοί και άλλα σχετικά. Είναι, δυστυχώς ή ευτυχώς, πλέον ο ευρωπαϊκός τρόπος σκέψης. Αν με ρωτήσετε, ένας γραφειοκρατικός τρόπος σκέψης (πως δηλαδή θα το οργανώσει καλύτερα η δημόσια διοίκησή μου) είναι προτιμότερος από έναν τρόπο σκέψης κέρδους (πως δηλαδή θα κερδίσω όσο το δυνατόν περισσότερα από αυτό) ή από έναν φοβικό τρόπο σκέψης (τι νέα προβλήματα θα μου φέρει πάλι τούτο) και λιγότερο προτιμότερος από έναν ρεαλιστικό τρόπο σκέψης (είναι κάτι που έρχεται, επομένως ας πάρω, ήπια ακόμα, μέτρα), όμως καθένας φυσικά είναι ελεύθερος να έχει τις προτιμήσεις του (που τελικά είναι αποτέλεσμα του πολιτικού χώρου στον οποίο ανήκει).

Δεν πρόκειται εδώ βέβαια να κάνω νομική ανάλυση του ψηφιακού αλτρουισμού, παρότι εισάγεται σε νομικό κείμενο (κάτι που δεν μπορεί να είναι καλό για οποιονδήποτε νέο όρο!). Η αλήθεια είναι ότι εκφράστηκαν πολλές αντιρρήσεις, κυρίως για τη σχέση του με το δίκαιο των προσωπικών δεδομένων, για την έννοια της συγκατάθεσης, αλλά και για την σκοπιμότητα της ύπαρξής του εν γένει. Από την άλλη μεριά, η επιστημονική κοινότητα μάλλον χάρηκε με αυτόν – υπενθυμίζω πρόχειρα ότι κάπως πρέπει να εκπαιδεύσουμε την Τεχνητή Νοημοσύνη (Artificial Intelligence) και για να γίνει αυτό ποιοτικά χρειαζόμαστε τεράστιες ποσότητες δεδομένων, που είναι προτιμότερο να μην κοστίσουν ακριβά.

Το άτομο, παθητικός δέκτης του ψηφιακού αλτρουισμού

Δύο είναι τα σημεία που θα ήθελα να αναφέρω εδώ. Το πρώτο αφορά στην αποκλειστικά παθητική αντιμετώπιση του ατόμου από την Κομισιόν. Στον ψηφιακό αλτρουισμό το άτομο μόνο αποδέχεται. Δίνει την άδεια άλλος να χρησιμοποιεί δεδομένα του. Δεν δημιουργεί κάτι, δεν συμμετέχει σε κάτι, απλά δίνει μια άδεια κάποιος άλλος να κάνει κάτι. Τα ψυχολογικά αποτελέσματα αυτής της διάκρισης, για εμένα τουλάχιστον, είναι σημαντικά: Είναι άλλο να αποδέχεσαι παθητικά κάτι να συμβαίνει στο παρασκήνιο, και άλλο να συμμετέχεις ενεργητικά. Είναι άλλο να δώσεις ένα ευρώ για κάποιον φιλανθρωπικό σκοπό και άλλο να αποδέχεσαι ότι το ελληνικό κράτος στον ετήσιο προϋπολογισμό του έχει προβλέψει να δώσει λεφτά στους φτωχούς.

Το δεύτερο σημείο αφορά στην έλλειψη ανταλλάγματος. Προσωπικά, δεν πιστεύω στον αλτρουισμό (υποθέτω, άλλο ένα αποτέλεσμα της πολιτικής σκέψης καθενός από εμάς). Δηλαδή, συμφωνώ με τον Joey στα Φιλαράκια, ότι δεν υπάρχει selfless good act (κάτι το οποίο διαχρονικά δημιουργεί διαφωνίες μεταξύ ειδικών και μη).

Και, φανταστείτε, αν δεν πιστεύω στον αλτρουισμό του ενός ατόμου, πόσο λιγότερο πιστεύω ότι το μητρώο του δημοσίου με τις «αλτρουιστικές οργανώσεις» θα κάνει καλά τη δουλειά του. Κατά τη γνώμη μου, ηθικές οδηγίες (που μάλιστα θέλουν να διαμορφώσουν μια κατάσταση για το μέλλον και δεν έρχονται να ρυθμίσουν μια κατάσταση που ήδη είναι εδώ) δεν έχουν λόγο ύπαρξης σε νόμους. Καλύτερα να αφήσουμε τα πράγματα να εξελιχτούν μόνα τους, με όσα νομικά εργαλεία ήδη έχουμε.

Είμαι τυχερός, επειδή τα δύο παραπάνω σημεία μου είναι ορατά στο αρχικό μου κείμενο στο deasy. Εκεί ήδη αναρωτιέμαι αν «καθένας μας δεν έχει μια ενεργητική και μια παθητική ψηφιακή ηθική υποχρέωση. Παθητική, αφήνοντας για παράδειγμα τα mobile data του ανοιχτά όσο περισσότερο μπορεί. Ενεργητική, κάνοντας ενέργειες για το γενικό ψηφιακό καλό», όπου ενεργητική είναι για παράδειγμα η συγγραφή λημμάτων στην Wikipedia ή η σύνταξη λίστας στο Spotify.

“Δηλαδή, ο αλτρουισμός δεν μπορεί να είναι μόνο παθητικός – το άτομο πρέπει να μπορεί και να νιώθει ότι προσφέρει ενεργητικά.”

Το δεύτερο σημείο μου, αυτό της έλλειψης αληθινού αλτρουισμού, γίνεται φανερό αν αναλογιστεί κανείς γιατί ξεκίνησα τότε να γράφω όλο εκείνο το κείμενο: Επειδή πρώτα ωφελήθηκα από το Google Maps στην καθημερινότητά μου. Με άλλα λόγια, πρώτα πήρα κάτι, και μετά αναρωτήθηκα μήπως πρέπει να δώσω και εγώ κάτι πίσω. Δεν άφησα ανοιχτά τα ωραία mobile data μου στην κοινωνία, αφήνοντας για παράδειγμα ανοιχτό το Google Maps στο παρασκήνιο (background) χωρίς να ενεργοποιήσω αναζήτηση διαδρομής. Ούτε παίζω την αγαπημένη μου μουσική στο Spotify με κλειστό τον ήχο.

Παρότι μπορώ να κατηγορηθώ για αντιγραφή της Κομισιόν, αφού η διαβούλευση για τον Κανονισμό όπου αναφερόταν ρητά ο ψηφιακός αλτρουισμός, είχε ανοίξει λίγες μέρες πριν το κείμενό μου, σας υπόσχομαι ότι δεν είναι έτσι. Δεν είχα υπόψη μου καμία νομική θεμελίωση αυτής της ηθικής ψηφιακής επιλογής. Ίσα ίσα, είχα κυρίως αρνητική αντίδραση όταν είδα τον τρόπο νομικής αντιμετώπισής της από την Κομισιόν. Οι μήνες που πέρασαν δεν μου άλλαξαν γνώμη: Εξακολουθώ να πιστεύω ότι ψηφιακός αλτρουισμός υπάρχει, και πρέπει να υπάρχει, αλλά έξω από μητρώα και ρυθμίσεις για οικονομικά ανταλλάγματα. Σε τελική ανάλυση, για μια ακόμα φορά η ψηφιακή ζωή καθρεφτίζει την πραγματική, το διαδίκτυο δηλαδή κανονικοποιείται: Όπως στην καθημερινή μας ζωή προσπαθούμε να κάνουμε το καλό χωρίς να μας πολύ-ενδιαφέρει γιατί το κάνουμε και αν πραγματικά αυτός είναι ο βέλτιστος τρόπος να σωθεί η ανθρωπότητα, έτσι και στον ψηφιακό κόσμο προτείνω να (συνεχίσουμε να) κάνουμε το (ψηφιακό) καλό χωρίς να χρειαζόμαστε νόμο να παρακολουθεί και να αξιολογεί την κάθε πράξη μας.

The post «Αλτρουισμός δεδομένων»: Κάνε το (ψηφιακό) καλό και ρίχ’ το στον γιαλό appeared first on 2045.gr.