Οι αλλαγές στη ζήτηση εργασίας, που υποκινούνται από την τεχνολογική πρόοδο, την τεχνητή νοημοσύνη και την αυτοματοποίηση, είναι θεαματικές. Όλες οι έρευνες που πραγματοποιούνται τα τελευταία χρόνια υποδεικνύουν ότι η ζήτηση για εργαζομένους σε επαγγέλματα που σχετίζονται με STEM, υγειονομική περίθαλψη και άλλα επαγγέλματα υψηλών δεξιοτήτων θα αυξηθεί ακόμα περισσότερο στο επόμενα χρόνια. Αντίθετη πορεία θα ακολουθήσουν επαγγέλματα, όπως οι υπάλληλοι γραφείου, οι εργαζόμενοι σε γραμμές παραγωγής, οι εκπρόσωποι εξυπηρέτησης πελατών και αρκετά ακόμη. Η μετατόπιση του ενδιαφέροντος σε θέσεις και δεξιότητες εργασίας πιέζει τόσο την Ευρώπη όσο και τις ΗΠΑ. Πίεση που επιτείνεται από τη γήρανση του εργατικού δυναμικού, ως αποτέλεσμα του δημογραφικού προβλήματος που είναι διάχυτο σε όλο το δυτικό κόσμο. Ενδεικτικά, στην Ευρώπη η διαθέσιμη δεξαμενή εργατικού δυναμικού αναμένεται να μειωθεί κατά 7 εκατομμύρια μέχρι το 2030.

Η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση των παραπάνω προκλήσεων. Σε μια χρονική περίοδο που η χώρα μας επιδιώκει ένα αναπτυξιακό άλμα, με προσδοκώμενους ρυθμούς ανάπτυξης μεγαλύτερους του ευρωπαϊκού μέσου όρου η ενίσχυση και η αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού που παράγει είναι μέγιστης προτεραιότητας. Ακόμα περισσότερο όταν το δημογραφικό πρόβλημα διαρκώς εντείνεται, ενώ έχει προηγηθεί ένα μεγάλο κύμα φυγής πολύτιμου ανθρώπινου κεφαλαίου την προηγούμενη δεκαετία.

Σε αυτό το restart που επιδιώκει η Ελλάδα σε παραγωγικό μοντέλο, στην ενσωμάτωση της ψηφιακής τεχνολογίας, στη μετάβαση στην κυκλική οικονομία και τη βιώσιμη ανάπτυξη μπαίνει από μία χαμηλή αφετηρία. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον καθίσταται ακόμα πιο επιτακτική η «παραγωγή» αποφοίτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης με τις κατάλληλες σύγχρονες δεξιότητες, πεδίο στο οποίο η χώρα μας δεν παίρνει (για την ώρα) καλό βαθμό.

Πρόκληση η καλλιέργεια έτοιμου ταλέντου για την αγορά εργασίας

Το ζήτημα της ευθυγράμμισης της καλλιέργειας ταλέντου στις ανάγκες της αγοράς εργασίας δεν είναι καινούργιο. Και δεν είναι μόνο ελληνικό φαινόμενο. Αναδεικνύεται συνεχώς τα τελευταία χρόνια στις τοποθετήσεις από στελέχη επιχειρήσεων, οργανισμών, θεσμικών οργάνων. Ενδεικτικά, το προηγούμενο Φθινόπωρο ο Υπουργός Παιδείας Κυριάκος Πιερρακάκης, σημείωνε, επικαλούμενος παλαιότερη μελέτη του ΣΕΒ, ότι η Ελλάδα χρειάζεται 16.000 ειδικούς πληροφορικής ετησίως για τα επόμενα χρόνια μέχρι το 2030, ενώ αυτή τη στιγμή το εκπαιδευτικό σύστημα μπορεί να παράξει μόλις τους μισούς. Αν μάλιστα, πάμε ένα επίπεδο πιο κάτω, από τις 8-9.000 νέες και νέοι που εισάγονται στα σχετικά πανεπιστημιακά τμήματα, μόλις 4-5.000 αποφοιτούν κάθε χρόνο. Άρα, η πραγματικότητα λέει ότι είμαστε μόλις στο ¼ της επίτευξης του στόχου.

Μπορεί το τελευταίο διάστημα να γίνεται ιδιαίτερη αναφορά στα προγράμματα reskilling και upskilling που υλοποιούν και οι επιχειρήσεις για το εργατικό δυναμικό τους, όμως αναμενόμενα το βάρος για την αντιστοιχία προσφοράς και ζήτησης ταλέντου με σύγχρονες δεξιότητες πέφτει στο εκπαιδευτικό σύστημα και στα Πανεπιστήμια. Η χώρα μας μπορεί να διαθέτει αξιόλογα πανεπιστημιακά ιδρύματα, ωστόσο είναι επίσης φανερή η έλλειψη εστίασης σε τομείς και δεξιότητες που χρειάζεται σήμερα η οικονομία μας.

Σύμφωνα με την τελευταία μελέτη της ΕΥ Ελλάδος, του Εργαστηρίου Ηλεκτρονικού Επιχειρείν (ELTRUN)  του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών και της Endeavor Greece, «Mind the gap: Γεφυρώνοντας το χάσμα μεταξύ Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης και Αγοράς Εργασίας», μόλις το 51% των πανεπιστημιακών τμημάτων στην Ελλάδα είναι προσανατολισμένα στο παραγωγικό αναπτυξιακό άλμα της χώρας, άρα στις σύγχρονες ανάγκες της οικονομίας μας. Σύμφωνα με την ίδια μελέτη οι νέες ποιοτικές θέσεις εργασίας εντοπίζονται σε κλάδους όπου μπορούν να επιτευχθούν υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης, με την αξιοποίηση των συγκριτικών πλεονεκτημάτων της χώρας, όπως η πράσινη ενέργεια, οι ψηφιακές τεχνολογίες και το ηλεκτρονικό εμπόριο, η αγροδιατροφή και η εξειδικευμένη πρωτογενής παραγωγή, ο τουρισμός υψηλής προστιθέμενης αξίας, η εφοδιαστική αλυσίδα και οι μεταφορές – ιδιαίτερα η ναυτιλία – τα επώνυμα καινοτόμα καταναλωτικά προϊόντα, τα διεθνώς πιστοποιημένα βιομηχανικά προϊόντα υψηλής εξειδίκευσης, κ.ά.

Ως αποτέλεσμα των παραπάνω έχουμε υψηλά επίπεδα ανεργίας μεταξύ των νέων πτυχιούχων, την ίδια στιγμή που οι αγγελίες θέσεων εργασίας αυξάνονται με αλματώδη ρυθμό. Παράδοξο που μαρτυρά ότι οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα στην εύρεση στην εύρεση κατάλληλα καταρτισμένου ανθρώπινου δυναμικού, ως συνέπεια του ελλείμματος ποιοτικών δεξιοτήτων μεταξύ των νέων πτυχιούχων. Το πρόβλημα εντείνεται από το σημαντικό κενό που διαπιστώνεται ως προς τις δυνατότητες κατάρτισης και επανειδίκευσης του υπάρχοντος ανθρώπινου δυναμικού, όπως σημειώνει η συγκεκριμένη μελέτη.

Αριθμοί με ενδιαφέρον

Ας δούμε μερικά ευρήματα της μελέτης που έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον:

• Ανεπαρκής αριθμός πανεπιστημιακών τμημάτων προσανατολισμένων στο παραγωγικό αναπτυξιακό άλμα της χώρας. Από τα συνολικά 430 τμήματα των Πανεπιστημίων στην Ελλάδα, μόνο στα 219 (51%) οι απόφοιτοι έχουν άμεσες προοπτικές ενασχόλησης στην ιδιωτική οικονομία.

• Υπερσυγκέντρωση μεταπτυχιακών στην Υγεία και στις Κοινωνικές/Ανθρωπιστικές Επιστήμες. Τα μεταπτυχιακά προγράμματα στις Επιστήμες Υγείας είναι 295 (19,6% στο σύνολο) και στις Κοινωνικές και Ανθρωπιστικές Επιστήμες είναι 224 (14,9%). Τα μεταπτυχιακά προγράμματα που στοχεύουν στην ιδιωτική οικονομία, δηλαδή στις Διοικητικές και Οικονομικές Επιστήμες (254), στις Επιστήμες Μηχανικού (154), στην Πληροφορική (148), στις Γεωπονικές και Επιστήμες Περιβάλλοντος (91) είναι μόλις το 43% στο σύνολο των μεταπτυχιακών

• 6.000 απόφοιτοι Πληροφορικής ετησίως από 36 τμήματα και 148 μεταπτυχιακά προγράμματα. Από τα 36 τμήματα των Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) αποφοιτούν 4.500 (μόλις το 50% των εισακτέων).

• Χαμηλός αναλογικά ο αριθμός καθηγητών ΑΕΙ. Η αναλογία φοιτητών ανά μέλος διδακτικού προσωπικού στην Ελλάδα παρουσιάζει μια υπερβολικά υψηλή τιμή (47 φοιτητές ανά διδάσκοντα) έναντι της μέσης ευρωπαϊκής αναλογίας (13 φοιτητές ανά διδάσκοντα).

• Πενταπλασιάστηκαν οι αναζητήσεις εργαζόμενων από επιχειρήσεις μεταξύ 2020 και 2023. Συγκεκριμένα, παρατηρείται σχεδόν ο διπλασιασμός των αγγελιών από το 2020 στο 2021 και μία αύξηση πάνω από 40% μεταξύ 2021 και 2022. Η αυξητική αυτή τάση συνεχίζεται το 2023, με διπλασιασμό σε σχέση με το 2022.

• Οι πιο περιζήτητες θέσεις εργασίας αφορούν τις τεχνολογίες πληροφορικής και της εξυπηρέτησης πελατών/πωλήσεων.

Οι προκλήσεις των επιχειρήσεων στην εύρεση ανθρώπινου δυναμικού

Η πραγματικότητα, όπως σκιαγραφείται από τους παραπάνω αριθμούς (και αρκετούς ακόμα που μπορείτε να βρείτε στο πλήρες κείμενο της μελέτης), δημιουργεί και σημαντικές προκλήσεις για τις επιχειρήσεις στην εύρεση ανθρώπινου δυναμικού.

Όπως διαπιστώνεται, καταγράφονται μεγάλες ελλείψεις στην πληροφορική, τις τουριστικές και τις αστικές περιοχές. Παράλληλα, οι επιχειρήσεις αναφέρουν ελλείψεις σε ποιοτικές δεξιότητες (soft skills), αναντιστοιχία δεξιοτήτων και επιθυμητών αποδοχών/παροχών, έλλειψη επαγγελματικής δέσμευσης των εργαζόμενων, αυξημένη κινητικότητα με κίνητρο τη βελτίωση των αποδοχών. Δηλώνουν, επίσης, ότι προσανατολίζονται στην προσέγγιση «παθητικών υποψηφίων» (μέσω διαφόρων καναλιών) και ότι ο ανταγωνισμός για ταλέντα απαιτεί πιο δημιουργικές στρατηγικές για την προσέλκυση και τη διατήρηση καταρτισμένων επαγγελματιών.

Σύμφωνα με τη μελέτη, οι επιχειρήσεις, ως προς τις ποιοτικές δεξιότητες των υποψηφίων, στρέφουν το ενδιαφέρον τους σε πεδία, όπως η ομαδικότητα και πνεύμα συνεργασίας, η αποτελεσματική επικοινωνία, η ικανότητα οργάνωσης και συντονισμού ομάδας, ο προσανατολισμός στην ποιότητα και την απόδοση, ευσυνειδησία και συνέπεια, ηγετικές ικανότητες, προσανατολισμός στη διαχείριση χρόνου και στο αποτέλεσμα, πελατοκεντρικότητα, ευελιξία, προσαρμοστικότητα και ανθεκτικότητα, θάρρος και ψυχραιμία, εντιμότητα, ανάληψη πρωτοβουλιών, ικανότητα προσαρμογής στις αλλαγές, στρατηγική σκέψη και κατανόηση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, πάθος και όραμα, διάθεση για μάθηση.

Στα ευρήματα της έρευνας συμπεριλαμβάνονται και οι περιορισμένες συνεργασίες των επιχειρήσεων με τα πανεπιστήμια, ζητούμενο για το οποίο έχουν ακουστεί πολλές φωνές στελεχών εταιρειών τα τελευταία χρόνια. Η μελέτη επιβεβαιώνει για μια ακόμη φορά ότι οι συνεργασίες γίνονται αποσπασματικά, κυρίως από μεγάλες επιχειρήσεις ή καινοτόμες startups και περιλαμβάνουν: εκπαιδευτικά προγράμματα από τα ΚΕΔΙΒΙΜ για τα στελέχη, πρακτική άσκηση σε τελειόφοιτους, συμμετοχή σε ημέρες καριέρας, αποστολή ανοικτών θέσεων εργασίας στα γραφεία διασύνδεσης των πανεπιστημίων, διαλέξεις σε προπτυχιακά και μεταπτυχιακά μαθήματα, εκπόνηση διπλωματικών σε πρακτικά θέματα, οργανωμένες επισκέψεις φοιτητών στις εγκαταστάσεις των επιχειρήσεων.

11 προτεινόμενες παρεμβάσεις

Εκτός της καταγραφής των προβλημάτων εξίσου μεγάλη σημασία έχουν και οι προτεινόμενες λύσεις τους. Προφανώς, η αντιμετώπιση των ζητημάτων που προκύπτουν είναι πολυσύνθετη και χρειάζεται ένα συστηματικό πλέγμα παρεμβάσεων για τα επόμενα χρόνια. Ειδικότερα, οι συντάκτες της μελέτης συνιστούν συνολικά 11 παρεμβάσεις, μέσω των οποίων εκτιμάται ότι η Ελλάδα στα επόμενα χρόνια θα διαθέτει το αναγκαίο εξειδικευμένο επιστημονικό ανθρώπινο δυναμικό που θα οδηγήσει το αναπτυξιακό άλμα της. Ειδικότερα προτείνονται:

• Μαζικό πρόγραμμα εξειδίκευσης και επανειδίκευσης ενός εκατομμυρίου ανέργων και εργαζόμενων.

• Εκπαίδευση 15.000 νέων επιστημόνων ετησίως με προχωρημένες ψηφιακές δεξιότητες για να γίνει η χώρα ένα περιφερειακό κέντρο αριστείας στις ψηφιακές τεχνολογίες.

• Επαγγελματική αξιοποίηση 20.000 αποφοίτων ετησίως από γνωστικά αντικείμενα που δε σχετίζονται με το αναπτυξιακό μοντέλο της χώρας.

• Βελτίωση της αποτελεσματικότητας αποφοίτησης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.

• Δράσεις για τη σύνδεση πανεπιστημίων και αγοράς εργασίας, όπως η συνεχής χαρτογράφηση των αναγκών σε ανθρώπινο δυναμικό ανά γεωγραφική περιοχή και κλάδο η διαρκής επικαιροποίηση των προγραμμάτων σπουδών με βάση τις γνωσιακές/τεχνολογικές εξελίξεις και τις ανάγκες της αγοράς εργασίας κ.α.

• Πρωτοβουλίες των επιχειρήσεων για τη σωστή προετοιμασία και ανάπτυξη των εργαζόμενών τους, όπως τα προγράμματα εξειδίκευσης ή επανειδίκευσης των εργαζόμενων για τεχνικές γνώσεις και ποιοτικές δεξιότητες, η προσφορά υποτροφιών για να παρακολουθούν οι εργαζόμενοι μεταπτυχιακά προγράμματα κ.α.

• Ανάπτυξη εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού για μια ανταγωνιστική βιομηχανία.

• Δημιουργία επτά περιφερειακών κέντρων τεχνολογικής ανάπτυξης και καινοτομίας, εκτός Αττικής και Θεσσαλονίκης, που μπορούν να προσελκύσουν επενδύσεις τεχνολογικών εταιρειών για να ιδρύσουν κέντρα έρευνας και ανάπτυξης και να δημιουργήσουν ποιοτικές θέσεις εργασίας για τους αποφοίτους των τοπικών πανεπιστημίων.

• Αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος της χώρας μέσω της εκπαίδευσης.

• Ο αναπτυξιακός ρόλος των μη κρατικών μη κερδοσκοπικών πανεπιστήμιων, σε πεδία όπως η σύνδεση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας, οι βέλτιστες πρακτικές από τα μητρικά ιδρύματα, η μείωση του αριθμού των  Ελλήνων που σπουδάζουν στο εξωτερικό κ.α.

• Προσαρμογή στα νέα δεδομένα που δημιουργεί η τεχνητή νοημοσύνη και ουσιαστική αξιοποίησή της, μέσα από πρωτοβουλίες, όπως η ενίσχυση της εκπαίδευσης και της έρευνας στην ΤΝ με στόχο τη δημιουργία εξειδικευμένων επιστημόνων και την παραγωγή διεθνώς αναγνωρισμένης έρευνας, η αξιοποίηση της ΤΝ προς όφελος των πολιτών/επιχειρήσεων/δημοσίου, η δημιουργία ενός εύρωστου και ανταγωνιστικού κλάδου παραγωγής καινοτόμων τεχνολογικών λύσεων/υπηρεσιών ΤΝ με εξαγωγικό προσανατολισμό κ.α.

The post Απαραίτητη μια νέα σχέση τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και αγοράς εργασίας appeared first on 2045.gr.

Στις αρχές του Νοέμβρη του 2022 γράφτηκε ένα σημαντικό κεφάλαιο της ανθρώπινης Ιστορίας. Για την ακρίβεια, γράφτηκε το πρώτο κεφάλαιο της ανθρώπινης Ιστορίας, αφού μια ομάδα αρχαιολόγων ανακάλυψε την παλαιότερη φράση που αποτυπώθηκε ποτέ με τη χρήση αλφαβήτου. 

Τυπικά, η Ιστορία ενός λαού -κάθε λαού- ξεκινά όταν ανακαλύπτει τη γραφή. Οτιδήποτε δημιούργησε πριν τη γραφή, όλος ο πολιτισμός που πρόλαβε να χτίσει, να αναθεωρήσει ή να γκρεμίσει, περνά αυτομάτως στην προϊστορία από τη στιγμή που καταφέρνει να αποτυπώσει τη γλώσσα του με σύμβολα πάνω σε κάποια φυσική ή τεχνητή επιφάνεια. 

Οι αρχαιολόγοι και οι γλωσσολόγοι συμφωνούν -με βάση τις ανακαλύψεις που έχουν γίνει μέχρι σήμερα- ότι το αρχαιότερο αλφάβητο του κόσμου επινοήθηκε γύρω στο 1800 πΧ από σημιτικές φυλές οι οποίες εξέλιξαν και απλοποίησαν το σύστημα γραπτής επικοινωνίας των αρχαίων Αιγυπτίων. Το περίφημο χαναναϊκό αλφάβητο παρέμεινε σε αποκλειστική χρήση από τους τοπικούς πληθυσμούς για αρκετούς αιώνες, μέχρι την εποχή που το παρέλαβαν οι Φοίνικες και προέβησαν στις τροποποιήσεις που επέτρεψαν τη διάδοσή και την καθιέρωσή του σε όλη τη νοτιοανατολική Μεσόγειο της εποχής του Σιδήρου. Αυτό το αλφάβητο, των Φοινίκων, αποτέλεσε αργότερα τη βάση για το Αραμαϊκό, το Ελληνικό και το Λατινικό αλφάβητο, πάνω στα οποία χτίστηκαν οι περισσότερες ευρωπαϊκές γλώσσες, καθώς και οι αραβικές και μεσανατολικές. 

Στις αρχές του Νοέμβρη, οι αρχαιολόγοι και οι γλωσσολόγοι ανακάλυψαν μια φράση γραμμένη στο αρχαϊκό χαναναϊκό αλφάβητο η οποία κατά πάσα πιθανότητα είναι παλαιότερη απ’ όλες τις άλλες επιγραφές που έχουν έρθει στο φως. Μια φράση που αυτομάτως χαρακτηρίστηκε ως η πρώτη γραπτή πρόταση στην ιστορία της ανθρωπότητας. Ήταν χαραγμένη πάνω σε μια χτένα και -κακώς ίσως- δεν ήταν αυτή που θα περιμέναμε. 

Οι πρώτες λέξεις 

«Είδε αυτός ο χαυλιόδοντας να ξεριζώσει τις ψείρες από τα μαλλιά και τα γένια». Αυτή ήταν η φράση. Ένας Χαναναίος αρκετά εύπορος ώστε να προμηθευτεί μια εισαγόμενη χτένα από ελεφαντοστούν (δεν υπήρχαν ελέφαντες στη Γη Χαναάν την εποχή του Χαλκού) χάραξε πάνω της την αγωνία και την ευχή του: να απαλλαγεί από τις καταραμένες ψείρες που τον ταλαιπωρούσαν. 

Η χτένα έχει μήκος 3.5 εκατοστά και πλάτος 2.5 εκατοστά και ανακαλύφθηκε το 2107 από την ομάδα του καθηγητή αρχαιολογίας Γιόσεφ Γκαρφίνκελ στην ανασκαφή της αρχαίας Λαχίς, της δεύτερης πιο σημαντικής πόλης της Ιουδαίας κατά τη δεύτερη χιλιετία προ Χριστού. Οι προσπάθειες των αρχαιολόγων να τη χρονολογήσουν με άνθρακα 14 απέβησαν άκαρπες, αλλά υπολογίζεται ότι είναι ένα αντικείμενο που κατασκευάστηκε γύρω στο 1700 π.Χ. Τα δόντια της χτένας είναι σπασμένα, αλλά από τις ρίζες τους συμπεραίνουμε ότι είχε έξι μεγάλα και αραιά δόντια στη μία της πλευρά και 14 μικρά και πυκνά στην άλλη, τα οποία χρησίμευαν για την απομάκρυνση των ψειρών και των αυγών τους. Στην επιφάνεια της χτένας, μάλιστα, εντοπίστηκαν υπολείμματα από την εξωτερική μεμβράνη που καλύπτει τις ψείρες όταν ακόμα βρίσκονται στο στάδιο της νύμφης. 

Η επιγραφή παρατηρήθηκε από τους επιστήμονες μόλις τον περασμένο Δεκέμβρη και η μετάφρασή της δημοσιεύθηκε στις αρχές Νοεμβρίου στην Αρχαιολογική Επιθεώρηση της Ιερουσαλήμ. Αποτελείται από επτά λέξεις και σύμφωνα με τον δρ Γκαρφίνκελ, «αποτυπώνει μια πολύ ανθρώπινη κατάσταση. Ας μην ξεχνάμε ότι τότε δεν υπήρχαν σπρέι, φάρμακα και σαμπουάν για τις ψείρες. Η χτένα ήταν το μοναδικό όπλο των ανθρώπων στον πόλεμο με τα παράσιτα της κεφαλής». Για τον Κρίστοφερ Ρόλστον, καθηγητή σημιτικών γλωσσών στο πανεπιστήμιο Τζορτζ Ουάσιγκτον, «το γεγονός ότι η επιγραφή έχει να κάνει με την καθημερινή ζωή είναι πολύ συναρπαστικό. Μας υπενθυμίζει ότι οι ψείρες αποτελούν ένα διαχρονικό πρόβλημα για την ανθρωπότητα και μας διαβεβαιώνει ότι πρόκειται για έναν μπελά που απασχολούσε εξίσου τους πλούσιους και διάσημους του αρχαίου κόσμου. Οι περισσότερες χτένες εκείνης της περιόδου φτιάχνονταν από ξύλο ή κόκκαλα ζώων. Το ελεφαντόδοντο ήταν ένα εισαγόμενο είδος πολυτελείας το οποίο προοριζόταν μόνο για τους προνομιούχους». 

Κάποιοι ίσως διαφωνήσουν με τον καθηγητή Ρόλστον ως προς το πόσο συναρπαστικές είναι οι ψείρες, αλλά η σκέψη ότι απέναντί τους όλοι είμαστε ίσοι θα ανακουφίσει τους περισσότερους. Οι πλούσιοι και οι φτωχοί ξύνονται το ίδιο όταν τα κρανία τους γίνονται ξενιστές για αρθρόποδα, σ’ αυτά δεν χωράνε οπαδικά. Απ’ την άλλη, βέβαια, φαντάζει και κάπως απογοητευτικό το ότι η μήτρα της γραπτής γλώσσας -όλων των γλωσσών-  είναι μια ταπεινή επίκληση ενάντια στις ψείρες. Γι’ αυτό άραγε επινοήθηκε η γραφή; Για να κληροδοτηθούν στην αιωνιότητα ταπεινές, ανάξιες, ενίοτε και άβολες στιγμές της εκάστοτε ασήμαντης καθημερινότητας; Η απάντηση είναι «ναι» ή, εν πάσει περιπτώσει, «και ναι και όχι». Σε κάθε περίπτωση, η γραφή γεννήθηκε για πρακτικούς λόγους. Για να διευκολύνει την επικοινωνία και τις συνεννοήσεις ως επέκταση της ομιλίας, αλλά και για την καταγραφή αγαθών που διακινούνταν μέσω του εμπορίου ή αποθηκεύονταν σε κελάρια και αποταμιευτήρες. Στα σωζόμενα έπη της Μεσοποταμίας για τον Ένμερκαρ, αναφέρεται ότι ο μυθικός Σουμέριος βασιλιάς έγινε ο πρώτος που αποτύπωσε λέξεις σε πηλό, γιατί ο αγγελιοφόρος του δεν μπορούσε να μεταφέρει με ακρίβεια ένα μήνυμά του. 

Ακόμα και στα συστήματα γραφής που προηγήθηκαν του αλφαβήτου, στα εικονογλυφικά της Μεσοποταμίας, της αρχαίας Αιγύπτου και της Κίνας, οι πρώτες αποτυπώσεις αφορούν αγαθά πρώτης ανάγκης ή προορισμένα για εμπορική συναλλαγή. Οι Κιπού Καμαγιόκ, οι «γραφείς» των πολιτισμών της Μεσοαμερικής, αιώνες πριν την επινόηση των ιερογλυφικών των Ίνκας σημείωναν με κόμπους σε χοντρές κλωστές και κορδόνια τις ποσότητες των σιτηρών και άλλων ειδών που βρίσκονταν αποθηκευμένες σε ναούς και ανάκτορα. 

Ταπεινά, άλλωστε, ήταν και τα κίνητρα της επινόησης της γλώσσας αυτής καθαυτής, του προφορικού δηλαδή λόγου. Αυτό τουλάχιστον έδειξε η πιο εκτενής σχετική μελέτη που πραγματοποιήθηκε το 2013 από το πανεπιστήμιο του Ρέντινγκ. Η μέθοδος που ακολούθησαν οι γλωσσολόγοι του βρετανικού πανεπιστημίου είναι σίγουρα αμφιλεγόμενη, αλλά ποια μέθοδος θα μπορούσε να θεωρηθεί έγκυρη σε μια αναζήτηση για την αρχαιότερη λέξη του προφορικού λόγου; Στο Ρέντινγκ, τέλος πάντων, χρησιμοποίησαν ένα στατιστικό μοντέλο για να συγκρίνουν επτά ομάδες γλωσσών και να εντοπίσουν σ’ αυτές λέξεις που μοιάζουν ηχητικά κι έχουν το ίδιο ή παραπλήσιο νόμημα. Η έρευνα κατέληξε στην καταγραφή 23 «υπερσυντηρημένων» συγγενών λέξεων, οι οποίες εμφανίζονται με παραπλήσια συχνότητα σε τουλάχιστον τέσσερα από τα επτά γλωσσικά συστήματα που μελετήθηκαν. Για τους επιστήμονες, αυτές οι λέξεις είναι πολύ πιθανό να συγκαταλέγονται στις πρώτες που ξεστόμισαν ανθρώπινα όντα. Πρωτακούστηκαν στο τέλος της εποχής των παγετώνων, πριν από 15.000 χρόνια, και η ηχητική τους ομοιότητα οδηγεί στο συμπέρασμα ότι μπορεί να προέρχονται από μια ενιαία πρωτοευρασιατική γλώσσα.  

Στον κατάλογο των πρώτων αυτών λέξεων υπάρχουν αντωνυμίες, αρνητικά και καταφατικά μόρια, αλλά και μερικές πιο συγκεκριμένες έννοιες όπως η «μητέρα», η «φωτιά», το «μαύρο», το «χέρι», οι «στάχτες». Οι γλωσσολόγοι του Ρέντινγκ συμπέραναν ότι οι πρώτες φράσεις που ειπώθηκαν από ανθρώπινα στόματα, όπως ακριβώς και οι πρώτες που γράφτηκαν από ανθρώπινα χέρια, αφορούσαν λειτουργικά ζητήματα ή προειδοποιήσεις για φωτιά, επίθεση ενός άγριου ζώου ή κάποιου είδος κίνδυνο. Τα έπη, το μέλος, τα επιγράμματα και τα ωραία μεγάλα λόγια μπήκαν στη γραμματεία μας πολύ αργότερα. Εν αρχή ήσαν οι λόγοι επιβίωσης.  

Η τελευταία λέξη 

Στα σχεδόν 4000 χρόνια που έχουν παρέλθει από την επινόηση του πρώτου συστήματος γραφής, η γραφή εξελίχθηκε με συναρπαστικούς τρόπους και προς απίθανες κατευθύνσεις και αποτέλεσε το βασικό εργαλείο για τη δημιουργία του πνευματικού πολιτισμού, για την απογείωση του υλικού πολιτισμού, ενώ ευθύνεται αποκλειστικά για τη δημιουργία του συλλογικού συνειδητού της ανθρωπότητας. Είμαστε άνθρωποι γιατί κουβαλάμε την κληρονομιά των ανθρώπων που υπήρξαν πριν από μας. 

“Στα 4000 χρόνια από το πρώτο σύστημα γραφής η γραπτή γλώσσα δεν ακολούθησε γραμμική πορεία και η δική μας εποχή είναι μια ακόμα σοβαρής δοκιμασίας της”

Σε όλο αυτό το διάστημα, η γραπτή γλώσσα δεν ακολούθησε γραμμική πορεία. Πέρασε τα πάνω της και τα κάτω της και γνώρισε περιόδους φοβερής παρακμής ακόμα και μετά τη διάδοση και την καθιέρωσή της ως το απόλυτο εργαλείο επίδειξης της ανθρώπινης σκέψης και ικανότητας. Στον ευρωπαϊκό Μεσαίωνα για παράδειγμα, η φιλολογική και λογοτεχνική παραγωγή ήταν σαφώς μικρότερης έκτασης και μικρότερου ποιοτικού μεγέθους απ’ ό,τι στα κλασικά, στα ελληνιστικά ή στα ρωμαϊκά χρόνια. 

Και η δική μας εποχή είναι απ’ αυτές που υποβάλλουν τον γραπτό λόγο σε σοβαρή δοκιμασία. Η εικόνα κερδίζει συνεχώς έδαφος στο κρίσιμο πεδίο της αφήγησης (το ποτάμι του streaming έχει πλημμυρίσει τα πάντα και δεν φαίνεται να γυρίζει πίσω), ενώ πλέον απειλείται σοβαρά η πρωτοκαθεδρία της γραφής ακόμα και στον θεμελιώδη τομέα της γραπτής επικοινωνίας. Emoji και GIF έχουν ενταχθεί οργανικά στην καθημερινή μας ανταλλαγή μηνυμάτων, ενώ τα φωνητικά μηνύματα έχουν ήδη βολέψει όλους όσοι περνούν πολλές ώρες στο αυτοκίνητό τους ή απλώς βαριούνται να πληκτρολογούν στο κινητό ή το tablet τους. 

Ήδη, αρκετοί διακεκριμένοι γλωσσολόγοι και κοινωνιολόγοι έχουν προειδοποιήσει (κάποιοι και σε δραματικούς τόνους) ότι η γραφή βρίσκεται σήμερα σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Ο Γάλλος φιλόσοφος Νταν Σπερμπέρ τόλμησε να εκτιμήσει μόλις τον Οκτώβρη του 2001, σε συνέδριο που συνδιοργάνωσε η Ευρωπαϊκή Ένωση με το Ίδρυμα Πομπιντού, ότι «η επανάσταση της πληροφορίας και η τεχνολογία των επικοινωνιών ίσως καταστήσουν -σύντομα κιόλας- τη γραφή ένα απολίθωμα του παρελθόντος». Στην εισήγησή του σε εκείνο το συνέδριο, ο Σπερμπέρ υπογράμμισε ότι δεν «προφητεύει» κάποιο μακάβριο τέλος για τη γλώσσα συνολικά, αλλά ότι απλώς προβάλλει στο μέλλον τα στοιχεία που μας παρέχουν τα εργαλεία που έχουν αναπτυχθεί για τη μελέτη των γνωστικών και κοινωνικών επιστημών. 

Άλλοι, όπως ο Ουίλιαμ Κρόσμαν (φιλόσοφος και συγγραφέας του βιβλίου «Η Επερχόμενη Εποχή των Ομιλούντων Υπολογιστών»), προοιωνίζονται το οριστικό τέλος όχι μόνο της γραφής όσο και της ανάγνωσης. «Οι ιστορικοί του μέλλοντος θα αντιμετωπίζουν και τις δύο αυτές πρακτικές σαν μια παρένθεση στην ανθρώπινη Ιστορία», σημειώνει εμφατικά, διευκρινίζοντας πως «Όταν θα μπορούμε όλοι να έχουμε πρόσβαση σε τράπεζες προφορικο-ακουστικών πληροφοριών, οι ομιλούντες υπολογιστές θα καταστήσουν δυνατή την αντικατάσταση του συνόλου της γραπτής γλώσσας από την ομιλούμενη γλώσσα». Το πόνημα του Κρόσμαν εκδόθηκε το 1999, όταν ακόμα δεν υπήρχαν μετατροπείς φωνής σε κείμενο, οπότε κατά τα γραφόμενά του σήμερα έχουμε ήδη κάνει ένα σημαντικό βήμα προς αυτό το άγραφο μέλλον. Όπως περιέγραφε τότε, «σύντομα θα μπορούμε να αποθηκεύουμε και να ανασύρουμε πληροφορίες μιλώντας, ακούγοντας και βλέποντας εικόνες και γραφικά – όχι κείμενα. Όλο αυτό θα μοιάζει με γιγάντιο βήμα προς το παρελθόν, αφού κατά κάποιον τρόπο θα επιστρέψουμε στον προφορικό πολιτισμό, με τη διαφορά ότι αυτός πλέον θα στηρίζεται στα στιβαρά και αποτελεσματικά θεμέλια της τεχνολογίας». 

Η επιχειρηματολογία όσων διαβλέπουν ένα κοντινό ή μακρινό τέλος της γραφής στηρίζεται στο ότι είναι μια αρκετά δύσκολη επίκτητη ιδιότητα που προϋποθέτει διδασκαλία. Τα παιδιά μαθαίνουν να μιλούν μόνα τους. Δεν χρειάζεται να πάμε στο σχολείο για να κατακτήσουμε την ομιλία, ο προφορικός λόγος ενυπάρχει μέσα μας ως προδιάθεση. Ο γραπτός λόγος, αντίθετα, είναι ένα τεχνητό σύστημα αποτύπωσης της ομιλίας που διέπεται από κανόνες που απαιτούν εκμάθηση, απομνημόνευση και εξάσκηση. Οι άνθρωποι μιλούσαν κι επικοινωνούσαν προφορικά πολλές χιλιετίες πριν την επινόηση της γραφής. Και για αρκετούς αιώνες μετά την επινόησή της, η γραφή (και κατά συνέπεια η ανάγνωση) ήταν κάτι που αφορούσε πολύ λίγους. Την ελίτ, τους προνομιούχους ή τους επαγγελματίες της εξειδικευμένης συντεχνίας: γραφείς, γραμματείς, λειτουργούς του κράτους κλπ. Η καταπολέμηση του αναλφαβητισμού είναι ένας στόχος που τέθηκε πρόσφατα μόλις από τις κοινωνίες και κανείς δεν μπορεί να καυχηθεί ότι έχει επιτευχθεί 100%. Ακόμα και σήμερα υπάρχουν σύγχρονα κράτη, που συγκαταλέγονται στον ανεπτυγμένο κόσμο, με σοκαριστικά ποσοστά αναλφαβητισμού στον πληθυσμό τους.  

Η ιστορική κοινωνιολογία έχει συμπεράνει ότι η γραφή και η ανάγνωση διαδόθηκαν για δύο βασικούς λόγους: Επειδή στο πέρασμα των αιώνων αποδείχθηκε ότι ήταν δεξιότητες που τα οφέλη τους ήταν σημαντικότερα από το κόστος της απόκτησής τους για όλο και περισσότερους ανθρώπους. Κι επειδή το κόστος τους σταματά στην εκμάθηση. Από εκεί και πέρα, η χρήση τους είναι δωρεάν και μπορεί να γίνεται στο διηνεκές, παράλληλα με άλλες δραστηριότητες. Αν αυτός ο λόγος οφέλους – κόστους ανατραπεί ή τείνει να γίνει οριακός, οι άνθρωποι θα αρχίσουν να γράφουν και να διαβάζουν λιγότερο. Αυτό ακριβώς συνέβαινε στην αρχαιότητα, όταν οι επιγραφές χαράσσονταν σε πέτρες ή σε πηλό και αυτό μπορεί να ξανασυμβεί αν οι άνθρωποι αρχίσουν να χρησιμοποιούν λιγότερο τη γραφή: θα παράγονται λιγότερα κείμενα και -συνεπώς- θα λιγοστέψουν και οι αναγνώστες τους. 

Τα φωνητικά μηνύματα είναι ένας τρόπος για να παράγονται λιγότερα κείμενα. Οι μετατροπείς της φωνής σε κείμενο είναι ένας τρόπος να παράγονται πολλά κείμενα, αλλά χωρίς τη διαμεσολάβηση της γραφής. Η υπαγόρευση, ας μην ξεχνάμε, είναι μια προαιώνια πρακτική που επιβιώνει ως τις μέρες μας, είτε για λόγους ταχύτητας, είτε ως επιβολή εξουσίας (ο διευθυντής υπαγορεύει στη γραμματέα του), είτε ως αναγκαιότητα (ο Μίλτον υπαγόρευσε τον αριστουργηματικό «Χαμένο Παράδεισο» όταν πλέον είχε χάσει την όρασή του). Όταν η τεχνολογία μετατροπής της φωνής σε κείμενο και του κειμένου σε φωνή τελειοποιηθεί, τα οφέλη της γραφής θα έχουν πρακτικά εξανεμιστεί. Η μετατρεπόμενη ομιλία θα κάνει όλες τις δουλειές του κειμένου και μάλιστα πιο γρήγορα και χωρίς κόπο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν ήδη οι συσκευές που λειτουργούν με φωνητικές εντολές. Είναι απλώς θέμα χρόνου όλα τα μηχανήματα και τα εργαλεία να αποκτήσουν αυτήν τη δυνατότητα.

“Τα είδη γραφής που είναι πιο πιθανό να επιβιώσουν είναι τα δύο άκρα της: η απλοϊκή και η περίπλοκη”

Αυτό που υποστηρίζει ο Σπερμπέρ είναι ότι σε ένα όχι και τόσο μακρινό μέλλον η γραφή δεν αποκλείεται να καταλήξει μια περιττή δεξιότητα, η απόκτηση της οποίας θα προϋποθέτει πάντα ένα σημαντικό οικονομικό και χρονικό κόστος (διδασκαλία – εκμάθηση). Γραπτά κείμενα βεβαίως θα συνεχίσουν να υπάρχουν για πολύ καιρό, μπορεί και για πάντα, αλλά θα προορίζονται για δύο μόνο χρήσεις. Η πρώτη είναι η σηματοδότηση δρόμων και η αποτύπωση ενδείξεων, οδηγιών κλπ και θα αφορά τον γενικό πληθυσμό: Μια πινακίδα μπορεί να πιάνει χώρο, αλλά διαβάζεται πιο γρήγορα απ’ ό,τι ακούγεται και βοηθά στον περιορισμό της ηχορύπανσης και στην πρόκληση χασμωδίας (φανταστείτε πόσες φορές θα έπρεπε να ακούγεται ένα «Stop» που απευθύνεται σε πεζούς που θέλουν να διασχίσουν έναν πολυσύχναστο δρόμο σε ώρα αιχμής). Εξυπακούεται ότι αυτό το τυπικό γράψιμο μπορούν να το κάνουν οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές, επιτρέποντας στον γενικό πληθυσμό να γλιτώσει την εκμάθηση της γραφής και να περιοριστεί στην απόκτηση της δεξιότητας της ανάγνωσης, η οποία είναι και πιο εύκολη και πιο χρήσιμη. Εννοείται, επίσης, ότι στη σύγχρονη παγκοσμιοποιημένη κοινωνία τα σύμβολα και οι εικόνες θα αντικαθιστούν καθημερινά όλο και περισσότερες λέξεις που προορίζονται για δημόσια χρήση, αφού ως κώδικες είναι πιο εύκολα αναγνωρίσιμοι από ανθρώπους που συνυπάρχουν στο ίδιο μέρος αλλά προέρχονται από διαφορετικές κουλτούρες. 

Το δεύτερο είδος γραφής που μπορεί να επιβιώσει μαζί με την πολύ απλοϊκή, είναι η πολύ περίπλοκη – η ποίηση και η λογοτεχνία. Αυτό, γιατί ο βαθμός δυσκολίας που έτσι κι αλλιώς έχει το γράψιμο και ο χρόνος που απαιτείται για την πραγματοποίηση της διαδικασίας της γραφής, επιτρέπουν στους συγγραφείς (και την ίδια στιγμή τους «αναγκάζουν») να επενδύουν περισσότερη σκέψη και συγκέντρωση στον Λόγο τους, κάτι το οποίο εν προκειμένω είναι και το ζητούμενο. Εννοείται ότι αυτού του είδους η γραφή και η ανάγνωση θα αφορούν στο πέρασμα των γενεών όλο και λιγότερους. Τους πιο προνομιούχους, ίσως. Αυτούς που θα έχουν τα χρήματα αλλά και την πολυτέλεια του χρόνου να διδαχθούν και να απολαύσουν την υψηλή γραφή και ανάγνωση. 

Αν συμβούν όλα αυτά, αν όντως το γράψιμο αντικατασταθεί ολοκληρωτικά από ψηφιακά εργαλεία αμφίδρομης μετατροπής της φωνής, η γραφή θα συνεχίσει μεν να υπάρχει, αλλά θα υποβιβαστεί σε κάποιου είδους «γλώσσα μηχανής». Άγνωστη στους πολλούς, θα λειτουργεί σαν κώδικας προγραμματισμού ο οποίος θα μεσολαβεί στη μετατροπή των φωνητικών εντολών σε γράμματα ή εικόνες και τούμπαλιν. Ως δεξιότητα, θα επιστρέψει στα χέρια της ελίτ, των προνομιούχων και των ιερατείων που θα κατέχουν την υψηλή χρήση της και στη συντεχνία των γραφέων / προγραμματιστών που θα εκτελούν τις ταπεινές της λειτουργίες. 

Και κατά κάποιον τρόπο θα ολοκληρώσει έναν τέλειο κύκλο. 

Και δεν αποκλείεται καθόλου οι τελευταίες γραπτές λέξεις να θυμίζουν τις πρώτες. Θα προειδοποιούν, θα προτρέπουν, θα αποτρέπουν και θα δίνουν απλές οδηγίες. «Είσοδος». «Έξοδος». «Προσοχή Κίνδυνος!». «Στοπ». «Για μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα στην εξολόθρευση των φθειρών αφήστε το σαμπουάν σε υγρά μαλλιά για περίπου 15 λεπτά». 

The post Η τελευταία γραπτή λέξη appeared first on 2045.gr.

Στην ηλικία των 18 ετών τα παιδιά καλούνται να πάρουν μία πολύ σημαντική απόφαση. Σε ένα βαθμό τυχαία, αφού πολλά από αυτά δεν έχουν πραγματική εικόνα για την ακαδημαϊκή διαδρομή που καλούνται να επιλέξουν. Πώς μπορεί να αλλάξει αυτό;

Το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα κατακρίνεται διαχρονικά για τον τρόπο με τον οποίο τελικά φέρνει τη νέα γενιά προ των πυλών μιας τέτοιας απόφασης. Ένα τέτοιο παιδί ήταν στα τέλη της δεκαετίας του 90 και η Αμαλία Κωνσταντακοπούλου, ιδρύτρια του The Tipping Point in Education.

Μιας πρωτοβουλίας που τα τελευταία χρόνια επιχειρεί να μειώσει αυτές τις τυχαίες αποφάσεις, φέρνοντας σε επαφή επαγγελματίες με τους μαθητές σχολείων σε όλη την Ελλάδα. Μιας πρωτοβουλίας που επιχειρεί να αλλάξει βιωματικά την εκπαίδευση, δημιουργώντας ερεθίσματα, κίνητρα και τις απαραίτητες αναφορές στα παιδιά. Για αυτό το πρόγραμμα και κυρίως τα συμπεράσματα που πηγάζουν από τις δράσεις του συζητάμε με την Αμαλία Κωνσταντακοπούλου. Ας την ακούσουμε.

The post Podcast S02 E01: Πώς μπορεί να αλλάξει βιωματικά η εκπαίδευση; appeared first on 2045.gr.

Αν ρωτήσει κανείς τους βιβλιοφάγους, θα απαντήσουν πως η τεχνολογία δεν θα αντικαταστήσει ποτέ την αίσθηση ενός βιβλίου. Το ίδιο θα πουν κι οι μουσικόφιλοι για μια ποιοτική εγγραφή σε βινύλιο. Για τους καθηγητές, η τάξη δεν θα μπορέσει ποτέ να γίνει πλήρως ψηφιακή, ακόμη κι αν χρειαστεί να περάσουμε τόσους μήνες ακόμη σε τηλεκπαίδευση ώστε να ξεχάσουν οι μαθητές τι χρώμα είναι βαμμένοι οι τοίχοι του σχολείου τους. Είναι όμως αλήθεια αυτό ή είναι απλά μια ρομαντική και νοσταλγική οπτική – ή ακόμη και μία αντίσταση στην εξέλιξη;

Σε αντίθεση με πολλές άλλες τηλε-πρακτικές που εφαρμόστηκαν ευρέως κατά τη διάρκεια της πανδημίας και βρήκαν αρκετούς υπέρμαχους, η εκπαίδευση –από τις λίγες δραστηριότητες που ήταν επιτακτικό να συνεχίσουν άμεσα– δεν φαίνεται πως θα συνεχίσει σε κάποιο βαθμό ηλεκτρονικά, καθώς δεν κερδίζει ούτε τους διδάσκοντες, ούτε τους μαθητές, αλλά ούτε και τις οικογένειές τους, και συμφωνούν σε αυτό και κάθε λογής ειδικοί.

Εν έτει 2021 μιλάμε για 4^η βιομηχανική επανάσταση, για αυτοοδηγούμενα οχήματα, για εποικισμό του Άρη, για ρομποτικούς βοηθούς και για ιατρικές επεμβάσεις μέσω απόστασης – αλλά όχι για ψηφιακές τάξεις και τηλεκπαίδευση που δεν θα αποτελεί λύση ανάγκης.

Το μεγαλύτερο πείραμα που έγινε ποτέ στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση

Την 1^η Απριλίου του 2020, υπολογίζεται ότι περίπου 1,59 δισεκατομμύρια μαθητές σε όλο τον κόσμο επηρεάστηκαν από το κλείσιμο των σχολείων. Όλοι αυτοί οι μαθητές κλήθηκαν να συνεχίσουν την εκπαίδευσή τους online, σε έναν κόσμο όπου μόνο ο μισός πληθυσμός του πλανήτη (53,6%) διαθέτει σύνδεση στο Internet. Πρακτικά, αυτό αφήνει το ένα τρίτο των μαθητών (463 εκατομμύρια) εκτός τηλεκπαίδευσης.

Στην Ελλάδα, όπως και στο μεγαλύτερο μέρος του κόσμου όπου αποφασίστηκε αναστολή της λειτουργίας των σχολείων, η τηλεκπαίδευση μπήκε σε εφαρμογή για όλη τη χώρα, ξεκινώντας από τις μικρότερες βαθμίδες και καταλήγοντας, την άνοιξη του 2021 να περιλαμβάνει κάθε τάξη. Αν και η Ελλάδα παραμένει κάτω από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα των ευρυζωνικών επικοινωνιών υψηλής ταχύτητας, η πρόοδός της είναι σημαντική τα τελευταία χρόνια και η διείσδυση αγγίζει το 81% των νοικοκυριών, ενώ η κάλυψη του 4G το 97% (δείκτης DESI 2020). Μέχρι το τέλος του 2019, μόλις 7% των χρηστών του διαδικτύου αξιοποιούσαν τη σύνδεσή τους για online μαθήματα, ενώ 22% του πληθυσμού δεν είχε χρησιμοποιήσει ποτέ το Διαδίκτυο (ευρωπαϊκοί μέσοι όροι 11% και 7% αντίστοιχα).

Τον Μάιο του 2020, έπειτα από δύο μήνες τηλεκπαίδευσης, 766.458 μαθητές συνδέονταν κάθε μέρα σε ψηφιακές τάξεις, αξιοποιώντας εργαλεία που έχουν αναπτυχθεί από τεχνολογικούς κολοσσούς όπως η Cisco και η Microsoft. Μιλήσαμε και με τις δύο εταιρείες για να μας πουν πώς εκείνες βλέπουν να διαμορφώνεται το μέλλον της εκπαίδευσης, αλλά και με εκπαιδευτικούς, οι οποίοι μας προσέφεραν τη δυνατότητα να δούμε μέσα από τα δικά τους μάτια τι συμβαίνει στα ψηφιακά σχολεία, πίσω από κάμερες και πληκτρολόγια.

Σύμφωνα με στοιχεία της Cisco, της οποίας η πλατφόρμα Webex χρησιμοποιήθηκε για να επιτευχθεί η επικοινωνία εκπαιδευτικών και μαθητών, η Ελλάδα από την πρώτη στιγμή του lockdown ήταν η πρώτη χώρα σε παγκόσμιο επίπεδο, όσον αφορά των αριθμό των συμμετεχόντων και τάξεων μέσω Webex σε σχέση με τον πληθυσμό της χώρας, και ακόμη και σήμερα, εξακολουθεί να είναι ανάμεσα στις πρώτες χώρες στον κόσμο. Το Μάρτιο του 2021 στην Ελλάδα πραγματοποιούνται καθημερινά περίπου 65.000 online μαθήματα, με τη συμμετοχή 1,4 εκατομμυρίων μαθητών και 156.000 δασκάλων και καθηγητών.

Βίντεο + σύνδεση Internet = τηλεκπαίδευση;

Τι είναι, όμως, αυτό που ονομάζουμε τηλεκπαίδευση; Είναι απλά η μετάδοση της εικόνας και της φωνής του εκπαιδευτικού στις οθόνες των μαθητών;

 «Η χρήση του βίντεο είναι βασικός παράγοντας συνεργασίας», μας λέει η κα Έλενα Πρασσάκη, Marketing & Communications Manager της Cisco για Ελλάδα, Κύπρο και Μάλτα. «Μέσω του Webex Meetings μπορούν να οργανωθούν online μαθήματα, τα οποία στη συνέχεια να είναι διαθέσιμα on demand σε μορφή video, να γίνεται σε πραγματικό χρόνο ανταλλαγή και επεξεργασία αρχείων, να συνδέονται μεταξύ τους τάξεις, να συναντηθούν διαδικτυακά δάσκαλοι και γονείς μαθητών και όλα αυτά ανεξάρτητα το που βρίσκονται οι συμμετέχοντες ή ποια συσκευή χρησιμοποιούν, όπως laptop, tablet, κινητό».

Η πλατφόρμα της Cisco δεν είναι η μοναδική λύση που υιοθετήθηκε για την τηλεκπαίδευση. Πολύ μεγάλη αύξηση χρήσης είδε και το Teams της Microsoft, που βρίσκει εφαρμογή σε πολλές περιπτώσεις, από την τηλεργασία ως την τηλεκπαίδευση. Ο Πλούταρχος Ρήγας, Διευθυντής Τομέα Εκπαίδευσης, Microsoft Ελλάδας, Κύπρου και Μάλτας, μας λέει: «Για την προσπάθεια που κατέβαλαν οι εκπαιδευτικοί σε παγκόσμιο επίπεδο, να υιοθετήσουν την εξ αποστάσεως διδασκαλία σε τόσο μικρό χρονικό διάστημα, τους αξίζουν πολλά συγχαρητήρια. Εκατόν ογδόντα τρεις χιλιάδες και πλέον εκπαιδευτικά ιδρύματα από 175 χώρες συνεχίζουν να παρέχουν εκπαίδευση, να επικοινωνούν και να συνεργάζονται μέσω της πλατφόρμας Microsoft Teams. Μέσα από το περιβάλλον του Microsoft Teams, ο εκπαιδευτικός μπορεί να οργανώσει τη διαδικτυακή τάξη, καταρτίζοντας το υλικό του μαθήματος, αναθέτοντας εργασίες στους μαθητές, αξιολογώντας τους και παράλληλα να συνεργάζεται με άλλους συναδέλφους, όλα μέσα από μια πλατφόρμα.»

Στη θεωρία, όλα τα παραπάνω ακούγονται σαν ευκολίες που θα υποστήριζαν πολύ το έργο των διδασκόντων. Όμως, τι λένε οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί; Οι πιο τεχνολογικά καταρτισμένοι δεν αντιμετώπισαν ιδιαίτερο πρόβλημα, όπως μας είπαν και οι δύο εκπαιδευτικοί με τις οποίες μιλήσαμε, ενώ δεν χρειάστηκε να αφιερώσουν πολύ χρόνο για να προσαρμόσουν τα μαθήματα στο νέο περιβάλλον. Άλλωστε, σε πολλά σχολεία, ειδικά στις μεγαλύτερες τάξεις, υπήρχε ηλεκτρονικός υπολογιστής και στην τάξη, τον οποίο οι δάσκαλοι χρησιμοποιούσαν για να προβάλλουν βίντεο και άλλα πολυμεσικά αρχεία. Ωστόσο, αναφέρουν πως συνάδελφοί τους μεγαλύτερης ηλικίας δυσκολεύτηκαν πάρα πολύ να μάθουν την ηλεκτρονική τάξη και τη χρήση των υπολογιστών, κατέχοντας γνώσεις που έφταναν το πολύ μέχρι την αποστολή ενός email.

“Σχολικό Mάθημα vs Social Media: 0-1.
To σχολικό μάθημα φαίνεται αδιάφορο, λόγω έλλειψης λάμψης”

Η αλληλεπίδραση του εκπαιδευτικού με τους μαθητές, αλλά και των μαθητών μεταξύ τους, δημιουργούν δυναμικές μέσα σε μία τάξη, οι οποίες αποτελούν μέρος της εκπαιδευτικής εμπειρίας. Αρκετές έρευνες δείχνουν πως πολλοί μαθητές αποθαρρύνονται από την απουσία αλληλεπίδρασης με τον εκπαιδευτικό στην εικονική τάξη, με αποτέλεσμα να απομονώνονται περισσότερο και να μη συμμετέχουν τόσο στο μάθημα – ένα θέμα που συζητιέται εδώ και πολλά χρόνια, με αφορμή τη μερική μετάβαση σε τηλεκπαίδευση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και των προγραμμάτων διά βίου μάθησης.

Η Μαριάννα Ζαρωνάκη, εκπαιδευτικός πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης με μεταπτυχιακό δίπλωμα στις Τεχνολογίες Μάθησης και Επικοινωνίας, εύλογα αναγνωρίζει πως το πρόβλημα δεν είναι η ψηφιακή μορφή της τάξης: «Η μεγαλύτερη δυσκολία που συναντάται τα τελευταία χρόνια από τη σκοπιά των μαθητών είναι η αδιαφορία για το σχολικό μάθημα. Εφόσον έχουν να ασχοληθούν με τόσα άλλα -κατά τη γνώμη τους- πιο ενδιαφέροντα, όπως μέσα κοινωνικής δικτύωσης με εφαρμογές που μας κατακλύζουν, δυστυχώς το σχολείο τους φαίνεται αδιάφορο, λόγω έλλειψης ‘λάμψης’. Δηλαδή δεν τραβάει την προσοχή τους το «στεγνό» βιβλίο και θεωρούν τις εργασίες κουραστικές.»

Ωστόσο, η σύνδεση στο Internet δεν είναι δεδομένη παντού. Τι συμβαίνει όταν λείπει κάποιο από τα στοιχεία της εξίσωσης; Το εκπαιδευτικό υλικό στέλνεται σε πολλές περιπτώσεις από πριν στους μαθητές, ώστε να προετοιμάζονται κατάλληλα πριν την παράδοση (ένα μοντέλο μάθησης που ονομάζεται «ανεστραμμένη τάξη»), αλλά και είναι διαθέσιμο και εκτός σύνδεσης, μέσω άλλων καναλιών. Η μετάδοση μέσω τηλεόρασης ή ραδιοφώνου εξυπηρετεί τόσο τους μαθητές που δεν έχουν σύνδεση, όσο και αυτούς που επιθυμούν να κάνουν κάποια επανάληψη για καλύτερη κατανόηση, παρόλο που ελάχιστοι μαθητές τα παρακολουθούν συμπληρωματικά με την ψηφιακή τάξη, όπως μας είπαν οι εκπαιδευτικοί. Σε άλλες χώρες, όπου ακόμη και η ύπαρξη τηλεοπτικών συσκευών μπορεί να θεωρείται πολυτέλεια, έχουν μπει σε λειτουργία εναλλακτικές μέθοδοι, όπως αποστολή εκτυπωμένου υλικού στον τόπο κατοικίας τους. Τα προβλήματα δεν σταματούν εδώ.

Έχουν όλοι ισότιμη πρόσβαση στην τεχνολογία; Ανισότητες που βγαίνουν στην επιφάνεια

Καλές οι υποδομές, καλές κι οι πλατφόρμες, αλλά συνήθως δεν λαμβάνουν υπόψη κοινωνικές συνθήκες.

“Ο ελέφαντας στο δωμάτιο, σε αυτήν την περίπτωση, δεν είναι άλλος από τις κοινωνικές ανισότητες που έρχονται στην επιφάνεια”

Στη σχολική τάξη όλα τα παιδιά είναι ίσα: κάθονται στα ίδια θρανία  και μελετούν με τα ίδια βιβλία. Στην ψηφιακή τάξη, κάποια παιδιά δεν έχουν στα χέρια τους τα ίδια εργαλεία με τα άλλα, ενώ κάποια άλλα μένουν ακόμη και εκτός της τάξης. Υπάρχουν περιπτώσεις που μαθητές δεν έχουν υπολογιστή και παρακολουθούν από κινητό, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να συμμετάσχουν εύκολα όταν ο διδάσκων ζητά την αλληλεπίδρασή τους, ειδικά αν η συσκευή είναι παλαιότερης τεχνολογίας, όπως μας λέει η Δρ. Ευανθία Τσαλίκη, εκπαιδευτικός πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, με πολυετή εμπειρία και ως συνεργαζόμενο διδακτικό προσωπικό σε πανεπιστήμια της Ελλάδας και του εξωτερικού. Στο δικό της τμήμα, οι 11 από τους 23 μαθητές συνδέονται μέσω κινητού. Αυτό το φαινόμενο δεν είναι σπάνιο. Όμως υπάρχουν και άλλες περιπτώσεις, που οι μαθητές δεν έχουν καθόλου σύνδεση, με αποτέλεσμα να μετακινούνται ακόμη και σε εξωτερικούς χώρους κατά τη διάρκεια των μαθημάτων, ώστε να εκμεταλλευτούν την εμβέλεια ανοικτών ή δημόσιων δικτύων Wi-Fi.

Τέλος, οι εκπαιδευτικοί μας ανέφεραν και περιπτώσεις οικογενειών, που η οικονομική τους κατάσταση δεν τους επιτρέπει να έχουν ούτε υπολογιστή ούτε σύνδεση στο Internet, ενώ υπάρχουν και περιπτώσεις άρνησης οικογενειών να προχωρήσουν σε αγορά ή σύνδεση, ακόμη και με τις παρεχόμενες επιδοτήσεις και ευκολίες, κυρίως σε περιπτώσεις μειονοτήτων, προσφύγων ή οικογενειών με σοβαρά οικονομικά προβλήματα.

Πέρα από τα προβλήματα που προκύπτουν από την πρόσβαση στην τεχνολογία και τις υποδομές τηλεπικοινωνιών, υπάρχουν και άλλα είδη ανισοτήτων που έρχονται στην επιφάνεια. Ένα μέρος του ρόλου του σχολείου επωμίζονται οι γονείς, οι οποίοι καλούνται να βοηθήσουν το παιδί τους στα σημεία όπου δυσκολεύεται, όταν ο δάσκαλος δεν μπορεί να είναι παρών. Τα παιδιά των οικογενειών της εργατικής τάξης εξαρτώνται πιο πολύ από το σχολικό περιβάλλον για να αποκτήσουν τη γνώση που χρειάζονται, καθώς οι γονείς τους ενδεχομένως να μην μπορούν να τους προσφέρουν επιπλέον βοήθεια στη μελέτη.

Μια έρευνα υποστηρίζει πως επιστρέφοντας στα σχολεία, οι μαθητές θα είχαν φτάσει το 63-68% των αναμενόμενων επιτευγμάτων στην εκμάθηση της ανάγνωσης και 37-50% στα μαθηματικά. Ακόμη κι έτσι, τα ποσοστά θα είχαν σημαντικές διαφορές ανάμεσα στα παιδιά οικογενειών χαμηλού εισοδήματος και αυτών των οποίων οι οικογένειες έχουν την ευκαιρία να ενισχύσουν τη μάθησή τους και από το σπίτι με διάφορους τρόπους.

Οι εταιρείες τεχνολογίας το αντιλαμβάνονται αυτό, αλλά δύσκολα μπορούν να κάνουν κάτι από τη δική τους μεριά για να το αντιμετωπίσουν. «Στη Cisco έχουμε ήδη διαθέσιμες τις απαραίτητες λύσεις και τεχνογνωσία για το μέλλον της εκπαίδευσης. Για εμάς όμως, το ζητούμενο είναι η απρόσκοπτη δυνατότητα συμμετοχής στις λύσεις αυτές. Τι μπορούμε να κάνουμε δηλαδή ώστε κανείς μαθητής να μην μείνει πίσω. Ένα Διαδίκτυο που εξυπηρετεί μόνο ένα μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού, ειδικά κατά τη διάρκεια μιας κρίσης, απλά ενισχύει το ψηφιακό χάσμα και περιορίζει την ικανότητά μας να δημιουργήσουμε ένα πιο βιώσιμο, χωρίς αποκλεισμούς μέλλον για όλους. Πρέπει να εξαλείψουμε αυτά τα εμπόδια τώρα και να σχεδιάσουμε αυτό που ονειρευόμαστε για τις κοινωνίες μας», λέει η κα Πρασσάκη.

Μαθήματα βρέξει-χιονίσει; Κι όμως, όχι

«Η καθολική αποδοχή αποδείχθηκε και κατά την δύσκολη περίοδο της κακοκαιρίας, που σε αντίστοιχες περιπτώσεις τα σχολεία παρέμειναν κλειστά. Φέτος δεν χάθηκε ούτε μία διδακτική ώρα, μιας και η εκπαιδευτική διαδικασία συνεχίστηκε κανονικά», μας λέει η κα Πρασσάκη. Στη θεωρία αυτό θα μπορούσε να είναι σωστό, αλλά η πραγματικότητα είναι διαφορετική: οι εκπαιδευτικοί με τις οποίες συνομιλήσαμε αναφέρουν προβλήματα στη σύνδεση ακόμη και σε μέρες που υπήρχε πολύ δυνατός αέρας, καταρρακτώδεις βροχές, και φυσικά διακοπές ρεύματος. Αλλά και ο ρυθμός με τον οποίο διεξάγονται τα μαθήματα δεν είναι ο ίδιος, αφού πλέον οι διδακτικές ώρες διαρκούν 30 λεπτά της ώρας στα δημόσια σχολεία (45 λεπτά στα ιδιωτικά, και σε ορισμένες περιπτώσεις και 60 λεπτά).

Η οργάνωση Save the Children υπολογίζει ότι κατά μέσο όρο χάθηκαν 74 ημέρες σχολείου κατά τη διάρκεια της πανδημίας σε σχολεία όλου του κόσμου, ήτοι το ένα τρίτο της σχολικής χρονιάς.

«Σαφώς και μένεις πίσω. Σε αυτό το μισάωρο πρέπει να μπεις, να βεβαιωθείς ότι δεν υπάρχουν τεχνικά προβλήματα, να διακόψεις κατά τη διάρκεια του μαθήματος γιατί κάποιοι δεν σε ακούν ή γιατί θέλουν να τους επαναλάβεις πράγματα, π.χ. γιατί τους ‘πέταξε έξω’ το δίκτυο και πρέπει να ξαναμπούν. Δεν υπάρχει αρκετός χρόνος για να κάνεις επανάληψη ή να σταθείς σε κάποια σημεία» μας αναφέρει η Δρ. Ευανθία Τσαλίκη, η οποία έχει διδακτική εμπειρία και σε ακαδημαϊκά ιδρύματα, όπου η κατάσταση είναι πολύ καλύτερη. Οι φοιτητές είναι πλέον εξοικειωμένοι με την τηλεκπαίδευση, χάρη στα προγράμματα ανοικτής και εξ αποστάσεως φοίτησης, αλλά και τα MOOC (που είχαν χαρακτηριστεί επανάσταση μερικά χρόνια πριν). «Σίγουρα τα παιδιά είναι περισσότερο εξοικειωμένα με τη χρήση των ηλεκτρονικών υπολογιστών. Οι περισσότεροι φοιτητές σήμερα έχουν ηλεκτρονικούς υπολογιστές και κινητά τηλέφωνα, όμως το σημείο σύγκλισης μεταξύ μαθητών πρωτοβάθμιας και τριτοβάθμιας εκπαίδευσης είναι ότι προτιμούν τα διά ζώσης μαθήματα, γιατί αυτό που τους έχει λείψει είναι η αλληλεπίδραση και η επαφή με τους συμμαθητές και τον διδάσκοντα», επισημαίνει η κα Τσαλίκη.

Περισσότερα προβλήματα για τους γονείς

Η τηλεκπαίδευση έχει επιβαρύνει πολύ και τους γονείς, που η παραμονή των παιδιών στο σχολείο για αρκετές ώρες της ημέρας διευκόλυνε πολύ την καθημερινότητά τους. Πλέον, πολλοί γονείς εργάζονται από το σπίτι και χρειάζεται όχι μόνο να μοιράζονται το bandwidth της σύνδεσής τους με τα παιδιά -που το καθένα χρειάζεται να παρακολουθεί άλλο μάθημα-, αλλά και συχνά πρέπει να διακόπτουν την εργασία τους για να τα φροντίσουν ή να τα βοηθήσουν σε κάτι. Τα παιδιά, μη μπορώντας να εκτονώσουν την ενέργειά τους με τους συνομήλικούς τους, συχνά γίνονται νευρικά ή μελαγχολικά στο σπίτι. Από την άλλη πλευρά, είναι και αυτοί οι γονείς που δεν μπορούν να εργαστούν εξ αποστάσεως, αλλά δεν μπορούν να πάρουν το ρίσκο να αφήσουν τη φροντίδα των παιδιών σε μία/έναν επαγγελματία ή σε ένα συγγενικό πρόσωπο που ενδεχομένως ανήκει σε ευπαθή ομάδα. Η φροντίδα μελών της οικογένειας που παραμένουν στο σπίτι έχει ένα σημαντικό τίμημα στην επιχειρηματική δραστηριότητα, ειδικά των γυναικών.

Στοιχεία δείχνουν πως το 2020, η γυναικεία επιχειρηματικότητα υπέστη σημαντικό πλήγμα, καθώς η χρηματοδότηση μειώθηκε κατά 27% σε σχέση με το 2019 σε startups με γυναίκες ιδρύτριες, με πιθανότερη αιτία την αναγκαιότητα παραμονής των γυναικών στο σπίτι για τη φροντίδα των νεότερων και των γηραιότερων μελών της οικογένειας.

Τα οφέλη της τεχνολογίας

Πέρα από τα προφανή κέρδη, όπως η πρόσβαση από παντού και η συνέχιση της διδασκαλίας κάτω από δυσμενείς παγκόσμιες συνθήκες, υπάρχουν και μικρότερα οφέλη από την τηλεκπαίδευση, τα οποία ωστόσο δεν πρέπει να παραβλέπουμε.

«Τον τελευταίο χρόνο, έχουν αναδειχτεί πολλά από τα οφέλη που μπορεί να δημιουργήσει η αξιοποίηση των μεγάλων δυνατοτήτων που προσφέρει η τεχνολογία. Από τον επαναπροσδιορισμό της συμμετοχής των μαθητών στην τάξη, την έκρηξη δημιουργικότητας και την εξοικείωση με τις πραγματικές συνθήκες που επικρατούν σε ένα σύγχρονο εργασιακό περιβάλλον, η τεχνολογία μπορεί να μετασχηματίσει την εκπαίδευση σε μια ελκυστική, διαφωτιστική και ουσιαστικά ωφέλιμη εμπειρία» λέει ο κος Πλούταρχος Ρήγας.

«Ένα βασικό πλεονέκτημα, που μου έκανε εντύπωση, είναι ότι οι μαθητές παρακολουθούν με μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Μάλιστα, εξομαλύνει, θα έλεγα, τις ιδιαιτερότητες, καθώς παιδιά με ιδιαιτερότητες ανταποκρίνονται καλύτερα μέσα από τον δικό τους χώρο και νιώθουν πιο άνετα όντας σε ασφαλή ζώνη», αναφέρει η εκπαιδευτικός Μαριάννα Ζαρωνάκη.

Το εικονικό σκηνικό είναι διαφορετικό από τη φυσική διάταξη, όπου ο καθηγητής κατέχει μια εξέχουσα θέση και τα παιδιά που κάθονται πιο κοντά στο έδρανό του είναι πιθανό να τυγχάνουν πιο ευνοϊκής μεταχείρισης και να προοδεύουν περισσότερο, κατά το φαινόμενο του Πυγμαλίωνα.

Ακόμη, είναι στην ευχέρεια του εκπαιδευτικού να ανοίξει ή να κλείσει τα μικρόφωνα των μαθητών, επιλέγοντας να μην εκθέσει ενδεχομένως μαθητές που έχουν κάποια δυσκολία στην έκφραση ή στην ομιλία. Οι διαφορετικές ταχύτητες εκμάθησης δεν είναι πλέον φανερές, ενώ κρυμμένες παραμένουν και σωματικές αναπηρίες ή χαρακτηριστικά που στη φυσική παρουσία αποτελούσαν αιτία εκφοβισμού ή κοροϊδίας, με επιπτώσεις και στην μαθησιακή διαδικασία. Οι πιο εσωστρεφείς μαθητές αισθάνονται λιγότερο άβολα μέσα στην ψηφιακή τάξη, ενώ σε περιπτώσεις απομακρυσμένων περιοχών, περιορίζονται τα κόστη και οι δυσκολίες μετακίνησης από και προς το εκπαιδευτικό ίδρυμα.

Η μεγάλη ευκαιρία των startups και των τεχνολογικών εταιρειών

Όπως θα ήταν αναμενόμενο, οι πωλήσεις laptop και tablets για σχολική χρήση αυξήθηκαν κατά 18% πέρυσι και αναμένεται να αυξηθούν κατά 15% επιπλέον φέτος. Όμως, δεν είναι το hardware που κλέβει την παράσταση εδώ.

Οι νεοφυείς τεχνολογικές επιχειρήσεις, βρισκόμενες σχεδόν πάντα ένα βήμα μπροστά, ωφελήθηκαν σημαντικά από τη μετάβαση στις ψηφιακές τάξεις. Η εισροή επενδυτικών κεφαλαίων στις εκπαιδευτικές startups υπερδιπλασιάστηκε, φτάνοντας τα $12.58 δισεκατομμύρια παγκοσμίως το 2020, από τα $4.81 δισ. το 2019, σύμφωνα με στοιχεία της CB Insights. Η Newsela, μια startup που ανέπτυξε μια πλατφόρμα για την εύκολη εύρεση και συγκέντρωση εκπαιδευτικού υλικού, μετά το ξέσπασμα της πανδημίας έφτασε στο στάδιο unicorn (αποτίμηση 1 δισ. δολαρίων), καθώς είδε τους λογαριασμούς χρηστών της να αυξάνονται κατά 87% σε σχέση με το 2019.

Ακόμη και οι υπηρεσίες που παρέχονται δωρεάν βγαίνουν ωφελημένες από την κατάσταση, καθώς κερδίζουν χρήστες που θα συνεχίσουν να τις αξιοποιούν και το μέλλον. Μια τέτοια είναι και το Google Classroom, μια υπηρεσία που βοηθά εκπαιδευτικούς να αναθέσουν και να αξιολογήσουν εργασίες, η οποία το 2019 μετρούσε 40 εκατομμύρια χρήστες, ενώ μετά το 2020 έχει πλέον φτάσει τους 150 εκατομμύρια χρήστες.

Τι θα συμβεί το επόμενο διάστημα, που τα σχολεία θα ανοίξουν σταδιακά τις πόρτες τους; Θα έχουν πάει χαμένες οι επενδύσεις σε εταιρείες τηλεκπαίδευσης; Όχι εντελώς, αφού όσο κι αν οι μαθητές επιστρέψουν στις τάξεις, θα έχει επιταχυνθεί η χρήση των νέων τεχνολογιών στην εκπαίδευση κατά πολλά χρόνια. Τα laptop και τα tablets θα έχουν μπει στη σχολική ρουτίνα, και οι νέες εκπαιδευτικές μέθοδοι θα έχουν υιοθετηθεί από πολύ περισσότερους εκπαιδευτικούς και μαθητές.

Στο βιβλίο του Failure to Disrupt ,ο επίκουρος καθηγητής του ΜΙΤ, Justin Reich, ισχυρίζεται πως δεν αρκεί η τεχνολογία από μόνη της για να μετασχηματίσει την εκπαίδευση: «Οι τεχνολογίες μάθησης, ακόμη κι αυτές που είναι δωρεάν, συνήθως ωφελούν περισσότερο τους ήδη προχωρημένους μαθητές και δεν βοηθούν καθόλου να μειωθούν οι διαρκώς αυξανόμενες ανισότητες στην εκπαίδευση. Τα ιδρύματα και οι επενδυτές συνήθως ευνοούν τα προγράμματα που μπορούν να επεκταθούν γρήγορα, αλλά σε βάρος της πραγματικής καινοτομίας. Φαίνεται πως η τεχνολογία από μόνη της δεν μπορεί να αλλάξει την εκπαίδευση ή τουλάχιστον όχι παρακάμπτοντας τον δύσκολο δρόμο των θεσμικών αλλαγών.»

Εκπαιδεύοντας τους εκπαιδευτικούς

«Το διαδικτυακό μάθημα είναι τελείως διαφορετικό. Δυστυχώς, με το να χάνεται η ανθρώπινη ουσιαστικά επαφή χάνονται πολλά κομμάτια της εκπαιδευτικής διαδικασίας που έχουν να κάνουν τόσο με την κατανόηση του νέου αντικειμένου όσο και με την εφαρμογή της. Θεωρώ ότι οι εκπαιδευτικοί δεν έχουν διδαχτεί επαρκώς, ώστε να μπορούν να ανταποκριθούν σε αυτόν τον τρόπο διδασκαλίας. Τα μαθήματα πρέπει να έχουν έναν διαφορετικό τρόπο παρουσίασης και να μην ακολουθούν το στεγνό φωτοτυπικό στυλ της τάξης» μας λέει η εκπαιδευτικός Μαριάννα Ζαρωνάκη.

“Το 98% των εκπαιδευτικών αναγνωρίζουν την επιτακτική ανάγκη επιμόρφωσής τους στις ψηφιακές πλατφόρμες”

Ο κος Πλούταρχος Ρήγας με τη σειρά του θέτει ένα πολύ σημαντικό ζήτημα, αυτό της εκπαίδευσης των εκπαιδευτικών. «Ο ψηφιακός μετασχηματισμός της εκπαίδευσης είναι ένα ανθρωποκεντρικό ταξίδι με απώτερο σκοπό να βοηθήσει τους μαθητές να αναπτύξουν τις δυνατότητές τους και να προετοιμαστούν για την αγορά εργασίας του μέλλοντος. Στο επίκεντρο αυτού του ταξιδιού βρίσκονται οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί, οι οποίοι παίζουν καθοριστικό ρόλο στη μελλοντική επιτυχία των σπουδαστών και θα πρέπει να είναι κατάλληλα προετοιμασμένοι για να ανταποκριθούν στη σπουδαία αυτή αποστολή. Στη Microsoft, μια από τις σημαντικότερες προτεραιότητές μας για την εκπαίδευση είναι να προσφέρουμε στους εκπαιδευτικούς τα κατάλληλα εφόδια για να μπορέσουν να ενσωματώσουν με επιτυχία την τεχνολογία στη μαθησιακή διαδικασία. Γι’ αυτό το λόγο, διαθέτουμε εργαλεία όπως το Microsoft 365 και το Teams δωρεάν στους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι μπορούν να τα αξιοποιήσουν άμεσα στην τάξη τους, ενώ προσφέρουμε προγράμματα επαγγελματικής ανάπτυξης με σεμινάρια και εκπαιδεύσεις που εξοικειώνουν τους εκπαιδευτικούς με τα νεότερα ψηφιακά εργαλεία. Τέλος, δίνουμε τη δυνατότητα για επικοινωνία και ανταλλαγή καλών πρακτικών μέσω των παγκόσμιων κοινοτήτων εκπαιδευτικών της Microsoft (Microsoft Innovative Educator Experts).»

Η ανάγκη κατάρτισης των εκπαιδευτικών διαφαίνεται κι από μια έρευνα της ΜΚΟ Socialinnov, η οποία απέστειλε σε εκπαιδευτικούς το ίδιο ερωτηματολόγιο πριν και μετά το ξέσπασμα της πανδημίας. Σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνας, οι εκπαιδευτικοί επέλεξαν τις κάτωθι τρείς ως τις σημαντικότερες ωφέλειες της τεχνολογίας για το σχολείο τους (με αυτή τη σειρά προτεραιότητας): βελτίωση του τρόπου διαχείρισης των πληροφοριών στο σχολείο τους (από καθηγητές, μαθητές, βιβλιοθήκη κ.λπ.), βελτίωση της εκπαιδευτικής εμπειρίας των μαθητών, καθώς και του μαθησιακού αποτελέσματος, καλύτερη πρόσβαση στη γνώση. Ωστόσο, οι απαντήσεις σχετικά με τη βελτίωση της εκπαιδευτικής εμπειρίας των μαθητών μειώθηκαν κατά 15 ποσοστιαίες μονάδες στο ερωτηματολόγιο που συμπληρώθηκε μετά το ξέσπασμα της πανδημίας, φανερώνοντας τη δυσαρέσκεια των εκπαιδευτικών για τη μη κατάλληλη προετοιμασία και επιμόρφωσή τους.

Την ίδια στιγμή, σε ποσοστό 87,38% δηλώνουν πως είναι θετικοί στο ενδεχόμενο να υιοθετηθούν πρακτικές σύγχρονης/ασύγχρονης εξ αποστάσεως διδασκαλίας είτε για όλες, είτε για συγκεκριμένες θεματικές, είτε στις περιπτώσεις αδυναμίας μάθησης δια ζώσης, αλλά αναγνωρίζουν, σε ποσοστό 98,19% την επιτακτική ανάγκη για επιμόρφωσή τους στις παραπάνω πλατφόρμες.

Μαθήματα από το Πανεπιστήμιο της Πίζας

Ένα από τα πιο αισιόδοξα παραδείγματα για το πόσο η τεχνολογία μπορεί να ενδυναμώσει την εκπαίδευση έρχεται από την Ιταλία, τη χώρα που δοκιμάστηκε πολύ σκληρά στις αρχές της πανδημίας. Το Πανεπιστήμιο της Πίζας είναι ένα από τα πιο παλιά ακαδημαϊκά ιδρύματα στον κόσμο, αλλά άρχισε να ενστερνίζεται τις τεχνολογικές προόδους μόλις αυτές γίνονταν διαθέσιμες. Εξυπηρετεί σχεδόν 50.000 φοιτητές με τη βοήθεια περισσότερων από 3.000 καθηγητών και προσωπικού, σε 20 τμήματα. Έως και πριν την πανδημία, οι κλάδοι της πληροφορικής και των επιστημών ωφελούνταν κυρίως από την τεχνολογία, αλλά μετά το ξέσπασμα της κρίσης έγινε μια «έκρηξη» των υπαρχουσών πρωτοβουλιών και των προϋπαρχόντων projects σε πλήρη κλίμακα, όπως μας λέει ο κος Maurizio Davini, CTO στο Πανεπιστήμιο της Πίζας: «Στην Ιταλία, στις 5 Μαρτίου 2020, κηρύχθηκε εθνική κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Ξεκινήσαμε με πάνω από το 97% των μαθημάτων online μέχρι τη Δευτέρα 9 Μαρτίου. Η πραγματική πρόκληση ήταν να διασφαλιστεί ότι όλοι οι καθηγητές και οι μαθητές θα ήταν σε θέση να βρουν τις σχετικές πληροφορίες στο διαδίκτυο, και με έναν όγκο 2.000 μαθημάτων, αυτό ήταν πραγματικά ένα τεράστιο επίτευγμα. Έπρεπε να εκπαιδεύσουμε γρήγορα λιγότερο προσανατολισμένους στην τεχνολογία καθηγητές για να παρέχουν απομακρυσμένη διδασκαλία. Από την άλλη πλευρά, οι μαθητές βρήκαν τη μετάβαση ομαλή ως εγγενείς ψηφιακοί χρήστες.»

Για να το καταφέρουν αυτό, είχαν στη διάθεσή τους έναν αναπάντεχο σύμμαχο: έναν άλλο τεχνολογικό κολοσσό, την Dell Technologies. «Η υποδομή μας βασίζεται σε υβριδικό cloud και αξιοποιήσαμε ισχυρά στοιχεία σε όλες τις πτυχές. Βασικά αναθέσαμε σε δημόσιες ροές cloud και βιντεοκλήσεις, διατηρώντας τους δικούς μας πόρους για έρευνα και διδακτική δραστηριότητα. Οι μαθητές είχαν απομακρυσμένη πρόσβαση σε πόρους που λειτουργούν στις εγκαταστάσεις μας, ενώ το εύρος ζώνης επικοινωνίας ανατέθηκε στους μεγάλους παίκτες. Πιστεύουμε ότι αυτή είναι μια καλή ισορροπία για τη φιλοξενία σε εσωτερικούς πόρους πληροφορικής βασικών δραστηριοτήτων όπως η υποστήριξη της έρευνας και η παράδοση του ψηφιακού περιεχομένου που απαιτείται για τη διασφάλιση εξαιρετικού περιεχομένου στις αίθουσες διδασκαλίας και τα εργαστήριά μας.»

Χάρη στην αύξηση της υπολογιστικής δύναμης,  το Πανεπιστήμιο μπόρεσε να υποστηρίξει την έρευνα COVID-19 του κοντινού νοσοκομείου Santa Chiara, υποστηρίζοντας παράλληλα ένα ερευνητικό πρόγραμμα χημείας με βάση την τεχνητή νοημοσύνη και μια κοινή υπηρεσία πολλαπλών cloud για διοικητικές υπηρεσίες, νοσοκομεία και πόλεις στην Τοσκάνη.

Πώς θα είναι το σχολείο του 2045;

Τα σενάρια πολλά, αλλά κανένα δεν ακούγεται τόσο πιθανό. Τα περισσότερα αποτελούν μια μίξη φυσικής και εικονικής τάξης, που θα επιτρέπει σε παιδιά από απομακρυσμένες περιοχές ή σε συνθήκες που δεν τους επιτρέπουν τη μεταφορά στο σχολείο να βρίσκονται στην τάξη τους ακόμη και με τηλερομποτική (ρομποτικές συσκευές που τα αναπαριστούν), ενώ οι πιο φανατικοί της τεχνολογίας φαντάζονται εικονικές τάξης με VR ή virtual worlds. Όμως, πριν φτάσουμε τόσο μακριά, ας θέσουμε ένα βασικό ερώτημα: Μπορεί να συνεχιστεί η εκπαίδευση σε online περιβάλλον;

«Για μεγάλο διάστημα, όχι. Μπορεί να είναι συνεπικουρική, αλλά όχι η κύρια μορφή διδασκαλίας. Γιατί τα παιδιά χρειάζονται φαντασία, επικοινωνία, αλληλεπίδραση, προσωπική επαφή με τον εκπαιδευτικό. Κάτι που δεν μπορεί να κάνει ένα μηχάνημα ή να γίνει μέσω αυτού…» μας λέει η κα Ζαρωνάκη. Πώς φαντάζεται την τάξη του μέλλοντος; «Με βιβλία ελπίζω, συν ταμπλέτες στις τσάντες ως επιπλέον εργαλείο. Οι μαθητές θα δημιουργούν νέα γνώση, δημιουργικά. Γενικά, ο τεχνολογικός εξοπλισμός να γίνει κομμάτι της σχολικής ζωής.» Η κα Τσαλίκη συμφωνεί: «Ίσως ο δάσκαλος να κατέχει διαφορετικό ρόλο, όχι τόσο της αυθεντίας όσο του διαμεσολαβητή, αλλά δεν μπορώ να φανταστώ μια τάξη χωρίς αλληλεπίδραση. Μπορώ να φανταστώ μια τάξη όπου θα υπάρχουν υπολογιστές, αλλά όχι που η διδασκαλία θα γίνεται μέσω αυτών αποκλειστικά».

«Τεχνολογίες όπως AR και VR, η χρήση AI στην εκπαιδευτική διαδικασία, εξειδικευμένα μαθήματα και νέες ειδικότητες σχετικές με την τεχνολογία, ρομποτική, STEM θα είναι μερικές από τις εξελίξεις που περιμένουμε τα επόμενα χρόνια. Οι υποδομές των σχολικών μονάδων πρέπει να αναβαθμιστούν για να υποστηρίξουν αυτές τις εξελίξεις και να δώσουν στους μαθητές τη δυνατότητα χρήσης της τεχνολογίας μέσα στα σχολεία τους» λέει η κα Πρασσάκη και συνοψίζει πολύ εύστοχα: «τέσσερα είναι τα κρίσιμα στοιχεία επάνω στα οποία θα δομηθεί η εκπαίδευση στο άμεσο μέλλον. Λύσεις απλές στη χρήση, ασφαλείς, που λειτουργούν άψογα μεταξύ τους και με υψηλού επιπέδου υποστήριξη. Και όλα αυτά διαθέσιμα σε όλους, χωρίς περιορισμούς.»

Υπό αυτό το πρίσμα, μέσα στον τελευταίο χρόνο τηλεκπαίδευσης, τέθηκαν ορισμένες γερές βάσεις. Αυτό φαίνεται να πιστεύει και ο κος Ρήγας: «Σίγουρα ολόκληρη η εκπαιδευτική κοινότητα ανυπομονεί να γυρίσει πίσω στην κανονικότητα με τους μαθητές πίσω στα θρανία. Όμως στο διάστημα αυτό, οι εκπαιδευτικοί πειραματίστηκαν με την τεχνολογία και ανακάλυψαν δυνατότητες που δεν μπορούσαν προηγουμένως να φανταστούν. Στη νέα αυτή πραγματικότητα η τεχνολογία έχει ενδυναμώσει τους εκπαιδευτικούς και τους έδωσε την ευκαιρία να μπορούν να δημιουργήσουν ευέλικτα περιβάλλοντα μάθησης που απευθύνονται σε όλους τους μαθητές.»

Κι όσο κι αν μέχρι οι περισσότερο τεχνολόγοι από εμάς έχουμε φανταστεί μια εικονική τάξη με τεχνολογίες AR και VR, ακόμη και με ολογράμματα, που θα φέρνουν την εμπειρία της συναναστροφής όσο πιο κοντά γίνεται στο πραγματικό, οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί μας προσγειώνουν απότομα. Όταν μεταφέρω τον ενθουσιασμό μου στην κα Τσαλίκη, και της περιγράφω μια τάξη όπου θα μπορεί το κάθε παιδί να δει τους συμμαθητές του στον χώρο και το μόνο που δεν θα μπορεί να κάνει θα είναι να απλώσει το χέρι του και να τους αγγίξει, με προσγειώνει με μια δόση φόβου: «ακριβώς εκεί πρέπει να εστιάσουμε, θα χαθεί το απρόοπτο και το ξαφνικό. Η φυσική παρουσία δημιουργεί την κατάλληλη ψυχολογία για να μπορεί κάποιος να μάθει. Η διδασκαλία, εκτός από επιστήμη είναι και τέχνη, το να μπορείς να δημιουργείς το κατάλληλο κλίμα για μάθηση – αυτό δεν νομίζω πως μπορεί να γίνει με εικονική πραγματικότητα». Σκέφτομαι πως αυτό είναι αλήθεια ακόμη και για τους μεγάλους, καθώς μια πρόσφατη μελέτη δείχνει πως η τηλεργασία έχει μειώσει την ικανότητα των τηλεργαζομένων να μαθαίνουν.

«Πιστεύουμε ότι θα υπάρξει ένας νέος κανόνας πέρα από την πανδημία, σύμφωνα με την οποία η διδασκαλία στην τάξη θα εμπλουτιστεί με εξατομικευμένο ψηφιακό περιεχόμενο, ξεπερνώντας το στυλ διδασκαλίας του PowerPoint που δημιουργήθηκε κατά τη δεκαετία του ’90. Δεν πιστεύουμε ότι η πραγματική πρόκληση θα είναι η συμπερίληψη της τελευταίας τεχνολογίας, διότι η διδασκαλία δεν αφορά την επίδειξη. Ο ρόλος της είναι να παράγει ψηφιακό περιεχόμενο ικανό να αξιοποιήσει τις ψηφιακές τεχνολογίες για να δώσει την καλύτερη, εξατομικευμένη και διαδραστική εμπειρία σε καθέναν από τους μαθητές μας», μας λέει ο Maurizio Davini, επαναφέροντάς μας σε μια πραγματικότητα όπου τα VR headsets μπορούν να περιμένουν όσο η σύνδεση στο Internet θα διακόπτεται κάθε φορά που τα μποφόρ θα ανεβαίνουν ή που έστω και ένας μαθητής δεν θα μπορεί να έχει την ίδια πρόσβαση στα μέσα που χρειάζεται για να βρίσκεται ισότιμα μέσα σε μία τάξη – φυσική ή εικονική.

The post Τηλεκπαίδευση: είναι αυτό το μέλλον του σχολείου; appeared first on 2045.gr.

Τη δική του μεταμόρφωση ζει τους τελευταίους μήνες ο κλάδος της εκπαίδευσης, κυρίως κάτω από την ασφυχτική πίεση της πανδημίας και βέβαια με την καταλυτική συμβολή της ψηφιακής τεχνολογίας.

Για αυτές τις αλλαγές, την ετοιμότητα των ελληνικών πανεπιστημίων και όχι μόνο, αλλά και τα μαθήματα που μας αφήνει η πανδημία για το μέλλον, συζητάμε με τον Σίμο Ρετάλη, καθηγητή στο Τμήμα Ψηφιακών Συστημάτων του Πανεπιστημίου Πειραιά.

Για τον κ. Ρετάλη η βίαιη προσαρμογή της εκπαίδευσης στις προκλήσεις της πανδημίας δημιούργησε μια σημαντική κληρονομιά που πρέπει οπωσδήποτε να διαφυλάξουμε. “Ό,τι έχει κατακτηθεί πρέπει να παραμείνει” σημειώνει χαρακτηριστικά, απονέμοντας τα εύσημα στους εκπαιδευτικούς όλων των βαθμίδων, που μέσα σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα απέκτησαν υψηλού επιπέδου ψηφιακές δεξιότητες. “Αν βγαίνοντας στην κανονικότητα συμφωνήσουμε ότι το προηγούμενο, παραδοσιακό εκπαιδευτικό μοντέλο είναι το σωστό, χάσαμε” σπεύσει να προσθέσει στη συζήτησή μας.

Η τεχνολογία, όπως αναφέρει, δεν είναι μόνο το “Webex” (το σύστημα που υιοθετήθηκε για την τηλεκπαίδευση στη χώρα μας), είναι και πολλά άλλα. “Υπάρχουν τόσα άλλα ωραία εργαλεία για επικοινωνία, για συνεργασία, για ανταλλαγή απόψεων, για συν-δημιουργία”, που προσφέρουν την ευχέρεια στους εκπαιδευτικούς να τα χρησιμοποιήσουν, ακόμα και όταν η εκπαίδευση επιστρέψει στα σχολεία. “Το ψηφιακό περιβάλλον θα είναι εκεί” τονίζει χαρακτηριστικά.

Στην Ελλάδα, όπως σημειώνει ο κ. Ρετάλης, είδαμε μόνο ένα κομμάτι των αλλαγών, που αφορούσε την εκπαιδευτική διαδικασία. Όμως η εκπαίδευση και η εισαγωγή της τεχνολογίας σ’ αυτήν πρέπει να αντιμετωπιστεί ολιστικά, με τον κ. Ρετάλη να μας δίνει το παράδειγμα των ΗΠΑ, στις οποίες δόθηκε έμφαση και στην εξασφάλιση της προσβασιμότητας στην τεχνολογία, ακόμα και στην ψυχολογική υποστήριξη των παιδιών.

Περισσότερα στο podcast που ακολουθεί.

The post Podcast S01 E05: Πώς η τεχνολογία αλλάζει την εκπαίδευση; appeared first on 2045.gr.

Η χώρα έχει μακρά ιστορία, να πολεμά κάθε συζήτηση για την παρεχόμενη εκπαίδευση. Στην πολεμική πρωτοστατούν πολιτικοί και συνδικαλιστές, αλλά και η κοινωνία με τη σιωπή της. Κανείς δεν λέει με σαφή τρόπο, τι να βελτιωθεί. Οι καθηγητές αντιδρούν, oι μαθητές βολεύονται, οι γονείς πληρώνουν.

Το 1877 διαπομπεύθηκε ο Ε. Ροίδης γιατί είχε άποψη «Περί Συγχρόνου Ελληνικής Ποιήσεως». Το 1914 ο Αλ. Δελμούζος οδηγήθηκε σε δίκη λόγω των νεωτεριστικών κινήσεων, να εισάγει τη δημοτική και τις εργασίες στο σχολείο. Ο ίδιος κατηγορήθηκε το 1928 γιατί έκανε προτάσεις με ποια κριτήρια να επιλέγονται οι υποψήφιοι «επαγγελματίες-επιστήμονες» στο πανεπιστήμιο! Το 1964 ο Ε. Παπανούτσος
πολεμήθηκε επειδή καθιέρωσε τη δωρεάν δημόσια παιδεία και την κοινή νεοελληνική!

Γιατί να αλλάξει κάτι η ωφελιμιστική κοινωνία μας;

Έχοντας τρία παιδιά σε διαφορετικές ηλικίες, ξέρω. Ο γονέας που παραπονείται πώς βάζουν πολλά στο παιδί, ο ευκατάστατος που «πάρκαρε» το παιδί στο ιδιωτικό, ο νέος δάσκαλος που του λένε να μην κάνει τηλε-εκπαίδευση, και το φροντιστήριο …έχουν όλοι διαφορετικές επιδιώξεις και συμφέροντα. Κανείς από αυτούς δεν κοιτάει στην υφήλιο, δεν αναζητά καλές πρακτικές, ούτε σκέφτεται για λεπτό τις πολύπλοκες πραγματικότητες που έφερε η παγκοσμιοποίηση. Όσο πέφτει το μηνιάτικο, τι μας νοιάζει τι θα γίνει στο μέλλον; Άλλωστε δεν θα ζούμε για πάντα… Κανείς δεν θέλει να συζητήσει γιατί η Ελλάδα βρίσκεται 5η από το τέλος στην έρευνα του ΟΟΣΑ / PISA (2018), απλά αμφισβητούν την έρευνα.

Να, ένα απλό ερώτημα για την εκπαιδευτική αλλαγή

Το σχολείο θα περιμένει να ανθίσει το ταλέντο, που είναι κάτι με το οποίο γεννιόμαστε, ή θα εργαστεί για την ανάπτυξη δεξιοτήτων, οι οποίες αποκτούνται; Φεύγει από τη μέση το δίλημμα της παπαγαλίας βιβλίων. Το μέλλον αναζητά δεξιότητες (ευθυκρισία προβλημάτων, συναισθηματική νοημοσύνη, ανάλυση-σύνθεση πληροφοριών, χειρισμό data, κ.α). Δεξιότητες όμως αποκτάς μέσα από δέσμευση, συνεχή πρακτική και αυτοπειθαρχία. Η απόκτηση τέτοιων ικανοτήτων είναι ένα δια βίου πλεονέκτημα.

“Το μέλλον αναζητά δεξιότητες. Δεξιότητες όμως αποκτάς μέσα από δέσμευση, συνεχή πρακτική και αυτοπειθαρχία”

Χωρίς αμφιβολία, ακόμη και η ενθάρρυνση των παιδιών να αξιοποιήσουν τα ταλέντα τους είναι μια δεξιότητα. Ακούσατε ποτέ κάποιο νομοσχέδιο να περιλαμβάνει τέτοια θέματα; Ποιος θα γίνει καλύτερος αθλητής, γιατρός, μουσικός, δάσκαλος – το παιδί που γεννήθηκε «ταλεντάρα» ή εκείνο το παιδί που ασκεί πιο επιμελώς και συνεπώς ομαδικές εργασίες; Ποιος πρέπει να παίρνει Α/10/20 στα μαθηματικά – αυτός που έγραψε καλά στο διαγώνισμα ή ο μαθητής που κάνει έξυπνες ερωτήσεις και αμφισβητεί τις υποθέσεις; Φαντάζομαι καταλαβαίνετε την ιδέα. Γιατί δεν παίρνεις πιστοποιημένο πτυχίο Αγγλικών από το σχολείο, αλλά πρέπει να το πληρώνεις περίπου €5.000 εξωτερικά;

Η παγκοσμιοποίηση ζητά νέες δεξιότητες

Η παγκοσμιοποιημένη οικονομία γέμισε με ίδια μεταπτυχιακά, ίδιες ξένες γλώσσες και πανομοιότυπα βιογραφικά νέων ανέργων. Τώρα συνειδητοποιούμε το αδιέξοδο. Στις πολυεθνικές επιχειρήσεις υπάρχει εδώ και χρόνια το Workforce Planning, όπου προγραμματίζουν με βάση τις ανάγκες της αγοράς ποιες ειδικότητες, σε ποιες δουλειές και πόσους εργαζόμενους θα χρειαστούν στα επόμενα 5 χρόνια.

Η Ελλάδα θα έπρεπε να το έχει ευαγγέλιο, αντί να στριμώχνει το ταλέντο της στα φροντιστήρια. Οι ηγέτες κρατών, επιχειρήσεων και διεθνών οργανισμών μιλάνε για την ανάπτυξη νέων δεξιοτήτων, αλλά εμείς συνεχίζουμε απτόητοι. Δεν ανησυχεί κανείς, αν μένουμε πίσω. Το 2019 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έδωσε ένα γερό «χαστούκι» στο εθνικό σύστημα εκπαίδευσης και κατάρτισης. Οι χαμηλές επιδόσεις σε ανάγνωση, μαθηματικά και φυσικές επιστήμες των 15χρονων δεν μας αναστάτωσε. Το δημόσιο αγαθό της εκπαίδευσης σήμερα δεν αμφισβητείται ως σύστημα, αλλά ως αποτέλεσμα.

Ίσως πολλές χώρες δεν καινοτομούν στην εκπαίδευση, αλλά δεν υπάρχει ούτε μία χώρα (όπως η δική μας) που από το 1964 μέχρι σήμερα, να μην έχει κάνει ούτε μία έρευνα προσδοκιών, αναγκών και αξιολόγησης στον τελικό λήπτη της υπηρεσίας, εν προκειμένω της δημόσιας εκπαίδευσης (το παιδί, οι γονείς, και η αγορά εργασίας). Όπως θα έκανε κάθε οργανισμός που νοιάζεται να ακούσει τη γνώμη των «πελατών» του. Όταν ο ΟΟΣΑ δημοσίευσε το project “Future of education and skills 2030” κοροϊδέψαμε πάλι τον οργανισμό με βάση την κομματική μας τοποθέτηση.

Φανταστείτε τώρα τα εγγόνια μας

Η φανταστική περιγραφή για το πως θα μορφώνονται τα εγγόνια μας το 2045, χρησιμοποιεί και εννοεί υπάρχουσες τεχνολογίες και είναι ευχή και όνειρο. Είμαστε λοιπόν στο 2045. Το εγγόνι μου περνάει το αρχικό τεστ προσωπικότητας και ταλέντων στο σχολείο.

1. Ο μαθητής από νήπιο αξιολογείται συχνά για ικανότητες και προσωπικότητα (soft skills) με εθνικά τεστ στατιστικής, και τα δεδομένα εισάγονται στην καρτέλα του, ώστε κάθε καθηγητής να γνωρίζει προσωποποιημένα τη διαχρονική εξέλιξή του. Αυτό αποτελεί τον καμβά συμβουλευτικής προς τους γονείς και τον προσανατολισμό του παιδιού.

2. Αντί για βιβλία παπαγαλίας έχουν εισαχθεί συσκευές με gamified περιεχόμενο, εργαστήρια (και virtual) και ασκήσεις, αλλάζοντας τη δομή και το «σύστημα» της τάξης. Το κάθε μάθημα γίνεται πεδίο ανάπτυξης κριτικής ικανότητας, δίνεται με content και ανάθεση συνθετικών εργασιών.

3. Σε όλα τα μαθήματα εισάγεται η ερμηνεία δεδομένων (data interpretation), για να μάθουν τα παιδιά τη διαδικασία ανάλυσης και σύνθεσης δεδομένων, μιας και η ανθρώπινη ερμηνεία των δεδομένων θα γίνει η κρίσιμη «τέχνη» στο μέλλον και η συναγωγή λογικής και τάσεων από αυτά τα δεδομένα θα είναι θεμελιώδης ικανότητα.

4. Τα μαθήματα προσφέρονται σε διαφορετικά levels εξάσκησης προσαρμοσμένα στις δυνατότητες του κάθε μαθητή (εύκολο-μέτριο-δύσκολο), ώστε να ξέρει ο καθηγητής ποιος θέλει περισσότερη βοήθεια, που, και να συνεχίζει να ενημερώνεται η καρτέλα του μαθητή με αντικειμενική αξιολόγηση.

5. Αυτοματοποιημένα e-mails στέλνονται κάθε μήνα στον γονιό και τον σχολικό σύμβουλο που περιέχουν action points-προτάσεις, που πρέπει να επιβλέπει ο καθηγητής, ώστε ο μαθητής να μπορεί να παρακολουθεί on-line support classes σε συγκεκριμένες ώρες και ημέρες – όπου έχει ελλείψεις.

6. Τα παιδιά θα επιλέγουν κατεύθυνση και μαθήματα που θα μαθαίνουν ασύγχρονα, ανά πάσα στιγμή (Bring Your Own Device) με πλούσιο multimedia υλικό και εργαλεία distance learning. Η τάξη θα γίνει εργαστήριο ανάθεσης, συζήτησης και παρουσίασης εργασιών και διασύνδεσης με τον πραγματικό κόσμο. Οι εργασίες εισάγονται σε συστήματα αυτόματης βαθμολόγησης κριτηρίων και οι μαθητές αποκτούν προσωπικά reports, και επιβραβεύονται με οφέλη γνώσης και εξέλιξης μέσα στο σχολείο.

7. Οι μαθητές ανάλογα με τη μηνιαία συμβουλευτική της εξέλιξής τους θα μπορούν να επιλέγουν ένα μείγμα μαθημάτων ενδιαφέροντός τους (curriculum), τους καθηγητές, και τις ώρες επιπρόσθετης εξάσκησης σε κάποιο αντικείμενο. Οι καθηγητές θα γίνονται assigned σε ομάδες παιδιών για να λειτουργούν ως μέντορες και κάθε μηνιαία συνεδρία θα καταγράφεται στο σύστημα για να ενημερώνονται όλοι διαφανώς και με κριτήρια.

8. Το Mentoring θα αποτελέσει το μεγάλο στοίχημα σε 20 χρόνια (ήδη υπάρχει τεράστια ανάγκη) που οι μαθητές θα ενσωματώσουν τόση μεγάλη ευελιξία και ανεξαρτησία στη μαθησιακή διαδικασία. Η καθοδήγηση χαρακτήρων και μεθόδων δημιουργικής σκέψης θα είναι θεμελιώδης για την επιτυχία των μαθητών. Ο εκπαιδευτικός είναι καθοριστικός φίλος, σύντροφος, και εμπνευστής.

9. Οι καθηγητές με προφίλ, εργασίες, βοηθήματα, απόψεις εισάγονται σε portal για να τους διαλέγουν στην προσωπική εξάσκησή τους οι μαθητές που θέλουν απογευματινή βοήθεια. Οι καθηγητές που παρέχουν τέτοιας προστιθέμενης αξίας υπηρεσία εκτός ωραρίου, αμείβονται ξεχωριστά για αυτό.

10. Κάθε καθηγητής θα αξιολογείται κάθε χρόνο από το Διευθυντή, τους μαθητές, συναδέλφους και θα προσμετράται η δημιουργικότητα, η πρωτοβουλία, οι επισκέπτες-ομιλητές, οι εργασίες και άλλα αντικειμενικά εθνικά κριτήρια που θα οριστούν. Ένα από τα πιο σημαντικά κριτήρια θα είναι με ποιες τεχνικές βελτίωσε την απόδοση, και τα στοιχεία προσωπικότητας, συνεργασίας, ομαδικότητας του κάθε μαθητή της τάξης και της ομάδας που έκανε Mentoring. Η τεχνητή νοημοσύνη έχει ήδη σενάρια αξιολόγησης κριτηρίων και δράσεις βελτίωσης σε εθνικό επίπεδο.

11. Η μουσική, οι τέχνες και η πνευματική ολοκλήρωση δεν είναι παιδιά κατώτερου θεού, ούτε ειδικά σχολεία. Είναι κανονικές κατευθύνσεις του σχολείου, γιατί βλέπετε, η τεχνητή νοημοσύνη, η κλινική ψυχολογία, η νανοτεχνολογία και η έρευνα θέλουν καλλιεργημένο μυαλό, ανθρώπινη ευαισθησία και εκφραστικότητα. Και επιπλέον, δεν μπορεί όλοι να γίνουμε δικηγόροι και μηχανικοί…

12. Ο βαθμός επιτυχιών και η πορεία όλων των παραπάνω εντάσσεται σε σύστημα εθνικής αξιολόγησης με τα ίδια κριτήρια για όλους (δάσκαλοι, επιδόσεις, επιτυχίες, υποδομές, παροχές). Οι γονείς θα μπορούν να επιλέγουν σχολείο μέσα από μία βάση δεδομένων με κοινά κριτήρια. Αυτό μεταβιβάζει ευθύνη αυτο-διοίκησης στον Διευθυντή με συγκεκριμένο budget και πολιτικές διοίκησης για να βελτιώνει το σχολείο και να επιβραβεύεται ως μονάδα και ατομικά από τον εθνικό προϋπολογισμό.

13. Στα 16 οι μαθητές θα μπαίνουν σε προγράμματα συμβουλευτικής και επιλογής δρόμων, που δεν θα καταλήγουν μονοσήμαντα σε «γιατρός» ή «φιλόλογος», αλλά ο μέντορας-καθηγητής και ο μαθητής θα χαράσσουν ένα προσωπικό 2ετές πρόγραμμα απόκτησης γνώσης, εναλλακτικών, συναντήσεων με επαγγελματίες και διερεύνησης νέων χώρων και προοπτικών (πχ. γιατί μαθηματικά και βιολογία χρειάζονται ως πτυχία για τη νανοτεχνολογία εγκεφάλου;), για να πάρει το παιδί την απόφαση πιο ώριμα και σύμφωνα με τα προτερήματά του που παρακολουθούνται.

Σε όλες αυτές και άλλες τόσες ιδέες η τεχνολογία δίνει ήδη σήμερα εργαλεία πρόσβασης, στατιστικής, οργάνωσης, μετάδοσης και ερμηνείας της πληροφορίας. Δεν είναι λοιπόν τεχνολογικό το θέμα, είναι κατεξοχήν θέμα κουλτούρας, χαρακτήρων και ανοιχτών μυαλών.

Κάθε χρόνο η υφήλιος δαπανά 3,3 τρισεκατομμύρια δολάρια στην εκπαίδευση (δημόσια και ιδιωτικά), ενώ ο ΟΟΣΑ δείχνει στατιστικά πως οι χώρες-μέλη του επενδύουν 11,3% κάθε χρόνο στην εκπαίδευση. Η εκπαίδευση είναι ο Νο4 στόχος Βιώσιμης Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών και οι 193 χώρες πρέπει να επενδύουν το 15-20% του ΑΕΠ στην Παιδεία έως το 2030.

Εμείς τι θα κάνουμε; Τι θα πούμε στα εγγόνια μας αν τα βάλουμε και αυτά στην ίδια «μηχανή του κιμά», σε απίστευτη πίεση, και σε ένα διαρκή μαραθώνιο για να καταλήγουν όλα στις πανελλαδικές; Συγγνώμη παιδιά, κάναμε λάθος; Συγγνώμη παιδιά, αλλά τώρα δεν έχετε εργασιακό μέλλον και ικανότητες επιβίωσης σε ένα τόσο δύσκολο κόσμο;

Θα χαρώ να απαντήσω σε οποιοδήποτε σχόλιο και στο θετικό διάλογο που χρειαζόμαστε. Αν κάναμε έως τώρα τόσα λάθη, ας κάνουμε τουλάχιστον το καλό για τα εγγόνια μας.

The post Καλωσορίστε την εκπαίδευση των εγγονιών μας appeared first on 2045.gr.