Σημαντικά βήματα στη διαστημική βιομηχανία πραγματοποιεί η Ελλάδα. Μέχρι το 2026 η χώρα μας θα έχει θέσει σε τροχιά 15 δικούς της μικροδορυφόρους, δημιουργώντας τη δική της ομπρέλα προστασίας, που θα προσφέρει δεδομένα υψηλής ακρίβειας, ιδιαίτερης σημασίας όχι μόνο για τους δημόσιους φορείς, αλλά και για τις ιδιωτικές εταιρείες που θα εκφράσουν ενδιαφέρον. Στελέχη της κυβέρνησης, αλλά και της βιομηχανίας κάνουν λόγο για «ένα πρωτοφανές momentum για το ελληνικό διαστημικό οικοσύστημα, στην ανάπτυξη καινοτομίας, δεξιοτήτων και την διατήρηση υψηλά εκπαιδευμένου, επιστημονικού προσωπικού στη χώρα μας».

Η χώρα μας μπαίνει για πρώτη φορά σε… δορυφορική τροχιά, εξερευνώντας τις ευκαιρίες που προσφέρει η συγκεκριμένη βιομηχανία, αλλά και τις προοπτικές να δημιουργήσει ένα ισχυρό οικοσύστημα γύρω από το διάστημα στα επόμενα χρόνια. Προσπάθειες που υλοποιούνται μέσω του προγράμματος των μικροδορυφόρων ύψους 200 εκατ. ευρώ που χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και στην πλήρη ανάπτυξή του θα θέσει σε τροχιά 15 μικροδορυφόρους πολλαπλών τύπων: θερμικής απεικόνισης, πολυφασματικούς και ραντάρ, καλύπτοντας ένα ευρύ φάσμα αναγκών.

Δορυφόροι σε τροχιά και μονάδα συναρμολόγησης στην Ελλάδα

Το έργο μικροδορυφόρων χωρίζεται σε τρεις φάσεις, με την πρώτη σύμβαση να υπογράφεται ήδη μεταξύ του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης, του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA) και της εταιρείας Open Cosmos, που αναλαμβάνει την υλοποίησή της. Η σύμβαση περιλαμβάνει την κατασκευή ενός «σμήνους παρατήρησης της Γης» που αποτελείται από 7 δορυφόρους, εξοπλισμένους με όργανα οπτικής παρατήρησης της Γης, οι οποίοι θα παρέχουν καθημερινά εικόνες υψηλής ανάλυσης και πολύ υψηλής ανάλυσης. Συνολικού προϋπολογισμού 60 εκατομμυρίων ευρώ, το συγκεκριμένο έργο κρίνεται ως εξαιρετικής σημασίας στην προσπάθεια της χώρας μας σε ζητήματα που σχετίζονται με την προστασία του περιβάλλοντος και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

Ενδεικτική αυτών των προσδοκιών ήταν και η τοποθέτηση του Υπουργού Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Δημήτρη Παπαστεργίου, κατά τη διάρκεια υπογραφής της σύμβασης. «Με τους εφτά αυτούς μικροδορυφόρους θα έχουμε πολυφασματικά δεδομένα που θα καλύπτουν καθημερινά όλη την Ελληνική επικράτεια. Με αυτόν τον τρόπο θα παρακολουθούμε τις διαχρονικές μεταβολές του περιβάλλοντος. Σε μια εποχή που συνεχώς βιώνουμε παγκοσμίως τα αποτελέσματα της κλιματικής κρίσης, αξιοποιούμε τους πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και επενδύουμε στο διάστημα αποκτώντας μια μοναδική “τεχνολογική εργαλειοθήκη”», ανέφερε μεταξύ άλλων ο κ. Παπαστεργίου. Σε ανάλογο κλίμα και η τοποθέτηση του υφυπουργού Κωνσταντίνου Κυρανάκη, ο οποίος επεσήμανε συνοπτικά μερικές από τις ανάγκες που έρχεται να καλύψει το έργο. «Η χώρα μας για πρώτη φορά κατασκευάζει και αποκτά δορυφόρους Ελληνικής κυριότητας. Όχι για να κοιτά στο διάστημα, αλλά για να αυξήσει τις επιχειρησιακές της δυνατότητες στη γη. Η αντιμετώπιση πυρκαγιών και συνολικά της κλιματικής κρίσης, η καταγραφή παράνομων μεταναστευτικών ροών, η αγροτική πολιτική, η δόμηση και πολλοί ακόμη τομείς θα αποκτήσουν σημαντική βοήθεια “από ψηλά”», ανέφερε ο κ. Κυρανάκης.

Οι δορυφόροι του συγκεκριμένου αστερισμού χαμηλής τροχιάς θα συλλέγουν δεδομένα από μια σουίτα οργάνων πολλαπλών αισθητήρων (πολυφασματικές και υπερφασματικές κάμερες πολύ υψηλής ανάλυσης, δέκτες ΙοΤ, συστήματα αναγνώρισης Automatic Identification System κ.α.). Σύμφωνα με τις επίσημες τοποθετήσεις, οι δορυφόροι θα παρέχουν δεδομένα και υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας οριζόντια σε μια σειρά φορέων του Δημοσίου, όπως για παράδειγμα τα Υπουργεία Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Ναυτιλίας.  Επιπλέον, καθώς προβλέπεται να ενταχθούν σε συνεργατικά σμήνη δορυφόρων θα πολλαπλασιαστεί η επιχειρησιακή τους ισχύ, με δυνατότητα αποκλειστικής χρήσης 20 έως 24 δορυφόρων όταν αυτοί διέρχονται πάνω από τη χώρα  μας και με επισκεψιμότητα (χρόνο μεταξύ διαδοχικών διαβάσεων) περίπου ανά τρεις ώρες το εικοσιτετράωρο. Οι εικόνες που θα συλλέγονται θα δίνουν τη δυνατότητα για παρατήρηση σε ανάλυση από 1 μέτρο έως 3 μέτρα. Θα λειτουργούν συμπληρωματικά προς διαθέσιμες εικόνες του συστήματος Copernicus (ανάλυση 10μ) και της υπηρεσίας προγραμματισμού δορυφορικών λήψεων πολύ υψηλής ανάλυσης (30-50 εκατοστών) που ήδη υλοποιείται στο ΕΛΚΕΔ. Με τον τρόπο αυτό, η χώρα θα καλύψει με επάρκεια και αυτονομία ολόκληρο το φάσμα των αναγκών Τηλεπισκόπησης και Παρατήρησης Γης.

Σημαντική παράμετρος του συγκεκριμένου έργου είναι ότι η Open Cosmos, μέσω της ελληνικής θυγατρικής Open Cosmos Aegean, θα κατασκευάσει τους συγκεκριμένους δορυφόρους στη χώρα μας. Τόσο ο επικεφαλής της Open Cosmos, Rafel Jorda Siquier, όσο και η Business Development Director της Open Cosmos Aegean, Δρ. Μαρία Καλαμά, ανέφεραν το αμέσως επόμενο διάστημα σχεδιάζεται και η υλοποίηση της μονάδας κατασκευής και συναρμολόγησης στη χώρα μας, με την εταιρεία αυτήν την περίοδο να βρίσκεται στη διαδικασία επιλογής της κατάλληλης τοποθεσίας, μεταξύ τριών εντός Αττικής. Η απόφαση θα έχει ληφθεί μέχρι το τέλος του τρέχοντος έτους. Η μονάδα συναρμολόγησης δεν θα έρθει να καλύψει μόνο τις ανάγκες που προκύπτουν από το ελληνικό πρόγραμμα, αλλά θα αξιοποιηθεί και σε μελλοντικά συμβόλαια που θα προκύψουν για την Open Cosmos στο σύνολο της δραστηριότητάς της. Έχει λοιπόν το χαρακτήρα μιας μόνιμης επένδυσης.

Παράλληλα, υλοποιείται και το πρόγραμμα στελέχωσης της Open Cosmos Aegean, η οποία σήμερα αριθμεί 9 άτομα και στα οποία αναμένεται να προστεθούν επιπλέον 20 μέσα στους επόμενους μήνες.

Επιπλέον τέσσερις δορυφόροι θερμικής απεικόνισης

Σχεδόν ταυτόχρονα με την παραπάνω συμφωνία έγινε γνωστό ότι η χώρα σχεδιάζει να αποκτήσει και τέσσερις δορυφόρους θερμικής απεικόνισης σε συνεργασία με την εταιρεία Orora Tech και Έλληνες υπεργολάβους. Σε συνεργασία με επίγεια συστήματα και υπηρεσίες επεξεργασίας, οι τέσσερις δορυφόροι θα δημιουργήσουν ένα σύστημα ανίχνευσης δασικών πυρκαγιών στο σύνολο της ελληνικής επικράτειας. Οι υπηρεσίες δεδομένων της Orora Tech θα είναι άμεσα συνδεδεμένες με τις ελληνικές υπηρεσίες άμεσης επέμβασης, αξιοποιώντας παράλληλα και την τεχνογνωσία ελληνικών πανεπιστημίων και της βιομηχανίας. Στο πλαίσιο του συγκεκριμένου έργου σχεδιάζεται η επένδυση της Orora Tech σε έναν ελληνικό επιχειρησιακό κόμβο, όπου θα φιλοξενεί το σύνολο του στόλου των διαστημικών αισθητήρων της εταιρείας και μία ομάδα ανάπτυξης αφιερωμένη στην προηγμένη τεχνολογία ανίχνευσης υπέρυθρων.

Εθνικές ανάγκες και ενίσχυση του εγχώριου οικοσυστήματος

Η αυτάρκεια της χώρας μας στην αντιμετώπιση μιας σειράς κρίσιμων εθνικών αναγκών είναι ο ένας πυλώνας του συγκεκριμένου προγράμματος. Όπως αναφέραμε επιγραμματικά παραπάνω, οι δορυφόροι στο σύνολό τους (εκκρεμεί μια ακόμα σύμβαση για την ανάπτυξη επιπλέον 4 δορυφόρων-ραντάρ) θα παρέχουν, σε σχεδόν πραγματικό χρόνο, πολύτιμα δεδομένα για την πρόληψη και την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών, για τη θαλάσσια ρύπανση, για ακραία καιρικά φαινόμενα, για τις δραστηριότητες αλιείας, για τις μεταναστευτικές ροές κ.α. Η παρατήρηση αλλαγών στη χρήση γης, η αποψίλωση των δασών, η αξιολόγηση έργων ανανεώσιμης ενέργειας, η υγεία των καλλιεργειών είναι μερικές ακόμη από τις ανάγκες που αναμένεται να καλύψει η Ελλάδα μέσα από το συγκεκριμένο πρόγραμμα. Όλα τα παραπάνω θα επιτρέψουν στη χώρα μας να προχωράει στην έγκαιρη λήψη αποφάσεων κατά περίπτωση και στη χάραξη πολιτικών σε μια σειρά από σημαντικούς τομείς.

 Από την άλλη πλευρά, η ενίσχυση της εγχώριας βιομηχανίας διαστήματος και όχι μόνο είναι ένας δεύτερος, εξίσου σημαντικός, πυλώνας του προγράμματος. Είναι χαρακτηριστικό ότι στον σχεδιασμό του προγράμματος προβλέπεται η υποχρέωση συμμετοχής κατά τουλάχιστον 30% της ελληνικής διαστημικής βιομηχανίας, «μέσα από την ανάπτυξη προγράμματος υποστήριξης και εμπορευματοποίησης». Ενδεικτικά, στο έργο που ανέλαβε η Open Cosmos περιλαμβάνονται έξι ελληνικές εταιρείες: Planetek Hellas, Nova ICT, EMTECH-Space, Libre Space Foundation, Adamant Composites και Priority Consultants.

Στα αμέσως επόμενα βήματα του προγράμματος μικροδορυφόρων περιλαμβάνεται και η υλοποίηση ενός governmental hub, συγκέντρωσης και διαχείρισης των δεδομένων που θα συλλέγονται. Το συγκεκριμένο hub θα είναι υπεύθυνο για τη διάθεση των δεδομένων τόσο σε κυβερνητικούς φορείς όσο και σε επιχειρήσεις, που θα θελήσουν να τα αξιοποιήσουν για να αναπτύξουν λύσεις και προϊόντα.

The post Σε… δορυφορική τροχιά η Ελλάδα appeared first on 2045.gr.

Ο Ρικ Τάμλινσον είναι ένας από τους πιο γνωστούς οραματιστές του Διαστήματος παγκοσμίως. Συνιδρυτής αρκετών διαστημικών εταιρειών και οργανισμών, ενεργός επιχειρηματικά στο χώρο, «διαστημικός ακτιβιστής» και ένθερμος υποστηρικτής της ιδιωτικοποίησης των «διαστημικών αποστολών», παραμένει εδώ και 40 χρόνια μια από τις πιο ενδιαφέρουσες προσωπικότητες στο συγκεκριμένο πεδίο.

Αυτήν την σπουδαία «φωνή» για το χώρο του Διαστήματος είχαμε την ευκαιρία να συναντήσουμε πριν μερικές ημέρες κατά τη διάρκεια του Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών (στο οποίο ήταν προσκεκλημένος ομιλητής) και να έχουμε μια πολύ όμορφη συζήτηση μαζί του: για την «ιδιωτικοποίηση» του Διαστήματος, για τις προοπτικές της εξερεύνησης, για τις ευκαιρίες που προσφέρει στον άνθρωπο, αλλά και τις δυνατότητες της Ελλάδας να αποκτήσει μια θέση στο «διαστημικό χάρτη».

“Για να καταστεί μια χώρα διαστημική δύναμη, για να στείλει ανθρώπους της στο Διάστημα, δεν χρειάζεται να δημιουργήσει ένα δικό της πύραυλο. Μπορεί να αγοράσει εισιτήρια.”

Ρικ Τάμλινσον

Μεγάλωσε, όπως σημειώνει, παρακολουθώντας το αμερικανικό διαστημικό πρόγραμμα Απόλλων, τις ταινίες και σειρές επιστημονικής φαντασίας, με πρώτη το Star Trek στα μέσα των 60s, οραματιζόμενος με αρκετούς ακόμη συνομήλικούς του, την παρουσία του ανθρώπου στο Διάστημα και τις προοπτικές του πόσο μακριά ήταν εφικτό να φτάσει. Τα παιδιά αυτά, που στα 80s πλέον είχαν μεγαλώσει, συνειδητοποιούν ότι η πραγματικότητα είναι αρκετά διαφορετική, ότι τα όνειρα για ένα ανοικτό σε όλους Διάστημα δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Η αμερικανική κυβέρνηση δεν κρατάει τις υποσχέσεις της, διατηρώντας κλειστό για την ιδιωτική πρωτοβουλία το Διάστημα. Οι νέοι αυτοί, μαζί τους και ο Τάμλινσον, διεκδικούν τα όνειρά τους, τις υποσχέσεις που δεν τηρήθηκαν.  

«Η κυβέρνηση είναι καλή για την έρευνα, για την επιστήμη για την υποστήριξη της τεχνολογίας. Δεν είναι καλή για τις υποδομές στο χώρο του Διαστήματος, για τις μεταφορές, αυτή είναι δουλειά του ιδιωτικού τομέα» τονίζει με έμφαση στη συζήτησή μας. «Ο ιδιωτικός τομέας δημιουργεί τον ανταγωνισμό, την πρόοδο, που με τη σειρά του οδηγεί στη μείωση των τιμών και του κόστους των διαστημικών αποστολών και τελικά στο άνοιγμα των προοπτικών του Διαστήματος».

Η σημερινή εποχή είναι το αποτέλεσμα των αγώνων που έδωσαν ο Ρικ Τάμλινσον και οι υπόλοιποι. «Τώρα και πολύ περισσότερο στο μέλλον για να καταστεί μια χώρα διαστημική δύναμη, για να στείλει ανθρώπους της στο Διάστημα, δεν χρειάζεται να δημιουργήσει ένα δικό της πύραυλο από την αρχή. Μπορεί να αγοράσει εισιτήρια σε κάποια από τις τακτικές διαστημικές αποστολές που γίνονται κάθε χρόνο» αναφέρει, φέρνοντας σε αντιδιαστολή το κόστος των ιδιωτικών αποστολών με το πολύ μεγάλο κόστος των αποστολών της NASA, με βάση το μοντέλο cost plus. Ένα μοντέλο που πρακτικά έδινε το δικαίωμα στους προμηθευτές να ανεβάζουν το κόστος κάθε αποστολής σε δυσθεώρητα επίπεδα.

Επαναχρησιμοποιήσιμοι πύραυλοι, το Άγιο Δισκοπότηρο

«Δεν χρειαζόμαστε άλλους πυραύλους για το Διάστημα» τονίζει ο Ρικ Τάμλινσον στη συζήτησή μας, αναφέροντας ότι περισσότερες από 140 εταιρείες σε όλο τον κόσμο αναπτύσσουν το δικό τους. «Μόνο στις ΗΠΑ το τελευταίο έτος εννέα εταιρείες ταξίδεψαν στο Διάστημα» σημειώνει. Εκτιμά βέβαια ότι στο μέλλον περίπου 10 εταιρείες θα παραμείνουν ενεργές, συν εκείνες που θα υποστηρίζονται από τις κατά τόπους κυβερνήσεις.

Η επαναχρησιμοποίηση των πυραύλων στις διαστημικές αποστολές είναι, όπως αναφέρει χαρακτηριστικά, το Άγιο Δισκοπότηρο αυτής της εποχής. Ένα μοντέλο που «αντιλαμβάνεται τη λειτουργία ενός πυραύλου, όπως εκείνης ενός αεροπλάνου ή ενός πλοίου» περιγράφει, προσθέτοντας ότι όλες οι εταιρείες διαστήματος στρέφονται προς αυτήν την κατεύθυνση, ακόμα και η Κίνα. «Δυστυχώς η κυβέρνηση των ΗΠΑ παραμένει ακόμα στον παλιό τύπο πυραύλων SLS» αναφέρει με την πίκρα να είναι εμφανής στο πρόσωπό του. «Το κόστος των SLS πυραύλων και των αποστολών θα είναι 40 φορές μεγαλύτερο από αυτό του Starship, αν πετύχει το στόχο του» σημειώνει χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι η μη χρήση επαναχρησιμοποιούμενων πυραύλων είναι ενάντια και στο πνεύμα της εποχής και της βιωσιμότητας.

“Τα 4R (reuse, repurpose, recycle, resources – επαναχρησιμοποίηση, επαναχρησιμοποίηση με νέο σκοπό, ανακύκλωση, πόροι) είναι η νέα κουλτούρα του Διαστήματος, μια κουλτούρα που είναι διάχυτη και στην καθημερινότητα της νέας γενιάς”

Ρικ Τάμλινσον

Ω, τι ωραία αποτυχία

Παίρνοντας ως αφορμή την αναφορά του στο Starship, τον ρωτήσαμε για το αν συνιστά αποτυχία η έκρηξή του λίγα λεπτά μετά την εκτόξευσή του. «Ήταν μια τεράστια επιτυχία» τονίζει ο Ρικ Τάμλινσον, ο οποίος ήταν ανάμεσα σε εκείνους που είδαν από κοντά το συγκεκριμένο γεγονός. Μου δείχνει μάλιστα και βίντεο (που είχε καταγράψει ο ίδιος) από τους πανηγυρισμούς των μηχανικών της Space X αμέσως μετά την έκρηξη. «Οι μηχανικοί της Space X δεν πίστευαν καν ότι θα καταφέρει να σηκωθεί από την πλατφόρμα εκτόξευσης» αναφέρει, οπότε η έκρηξή του σ’ αυτό το ύψος που συνέβη είναι μια τεράστια επιτυχία για τους ίδιους και την εταιρεία. «Το Starship είναι ένα τεράστιο εγχείρημα, ένας γιγαντιαίος πύραυλος, όσο κανείς άλλος στο παρελθόν και για να πετύχει το project οι άνθρωποι της Space X γνωρίζουν ότι θα πρέπει να αποτύχουν πρώτα, να μάθουν από τα λάθη τους και να ξαναπροσπαθήσουν» καταλήγει.

Αυτό είναι για τον ίδιο και το μυστικό της επιχειρηματικότητας στις ΗΠΑ, όχι μόνο στο χώρο του Διαστήματος. «Η αμερικανική κουλτούρα, η κουλτούρα της αποτυχίας. Δεν κερδίζεις το σεβασμό αν δεν πέσεις κάτω και ξαναπροσπαθήσεις μέχρι να τα καταφέρεις». Μια κουλτούρα στην οποία πρέπει να ενθαρρύνεις τη νέα γενιά στην πιθανότητα λαθών, στα μαθήματα που μπορούν να πάρουν από αυτά, όπως αναφέρει.  

To Διάστημα, το φυσικό περιβάλλον και οι τεράστιες προοπτικές

Για τον Ρικ Τάμλινσον ζούμε σε μια εποχή που η ανθρωπότητα έχει την ευκαιρία να αλλάξει το παράδειγμα που ακολουθούσε μέχρι τώρα. Και το Διάστημα συνιστά για τον ίδιο αυτό το παράθυρο ευκαιρίας. «Για πρώτη φορά από τη στιγμή που ο άνθρωπος ανακάλυψε τη φωτιά μπορεί να ακολουθήσει αντίστροφη πορεία στην καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος της Γης. Είναι μια στιγμή που πολλά μπορούν να αλλάξουν προς την θετική κατεύθυνση» αναφέρει, αναφέροντας τις διάφορες προοπτικές που προσφέρει η εξερεύνηση του Διαστήματος.

Μια τέτοια περίπτωση είναι τα μέταλλα σπάνιων γαιών (σύντομα: σπάνιες γαίες), τα οποία αφθονούν στο Διάστημα. «Προσωπικά προτιμώ να τα βρω εκεί (στο Διάστημα) και να τα φέρω πίσω στη Γη, παρά να καταστρέψω και άλλο το φυσικό περιβάλλον του Πλανήτη μας» αναφέρει, σημειώνοντας ότι η έλλειψή τους τα έχει καταστήσει και ως γεωστρατηγικό όπλο ανάμεσα στα κράτη. Αναφέρεται στην ένταση μεταξύ ΗΠΑ και Δανίας για τη Γροιλανδία, η οποία για τον ίδιο είναι μικρή για το τι θα ακολουθήσει, αφού η Κίνα ελέγχει το μεγαλύτερο απόθεμα  σπάνιων γαιών στον κόσμο. «Τώρα έχουμε μια ευκαιρία να πάμε όλοι μαζί, ως ανθρωπότητα».

Παράλληλα, όπως σημειώνει, το Διάστημα μας προσφέρει τη δυνατότητα να δοκιμάσουμε διάφορες ιδέες για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής, που θα μας δώσουν χρόνο για την πλήρη μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα σε ουδέτερες περιβαλλοντικά λύσεις. Αναφέρει μεταξύ άλλων μια φιλόδοξη ιδέα δημιουργίας ενός είδους «κουρτίνας» μεταξύ Γης και ήλιου που θα μπορούσε να κατεβάσει τη θερμοκρασία στον πλανήτη μας. «Αν δεν δουλέψει μπορούμε και πάλι να την αφαιρέσουμε» αναφέρει χαρακτηριστικά, σημειώνοντας κυρίως το γεγονός ότι στο Διάστημα μπορείς να δοκιμάσεις ιδέες για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής χωρίς να διαταράξεις τη ζωή στη Γη.

Εξίσου σημαντικές προοπτικές προσφέρει το Διάστημα και στον τομέα της βιοϊατρικής, με πάρα πολλά σχετικά πειράματα να πραγματοποιούνται ήδη και πολύ περισσότερα να διεξάγονται στο μέλλον όσο ο άνθρωπος θα δημιουργεί κι άλλους διαστημικούς σταθμούς.

Ωστόσο δεν παραλείπει να αναφερθεί και στις προκλήσεις της εξερεύνησης του Διαστήματος και στην πιθανότητα να εξελιχθεί σε ένα παιχνίδι δύναμης μεταξύ των μεγάλων χωρών. «Συμβαίνει ήδη σημειώνει και πιθανότατα θα εξακολουθεί να συμβαίνει με μεγαλύτερη ένταση στο μέλλον» αναφέρει, χαρακτηρίζοντας ως τρομακτική την αποστολή που ετοιμάζει η Κίνα στον παγωμένο νότιο πόλο της Σελήνης. «Αν ανακαλύψουν πάγο, θα έχουν τα πάντα. Θα έχουν νερό, αέρα, οξυγόνο, υδρογόνο, φωτιά, μεθάνιο. Όλα όσα χρειάζεσαι είναι μέσα στον πάγο που ίσως να υπάρχει στα έγκατα των κρατήρων του νότιου πόλου» καταλήγει.

Ελλάδα και Διάστημα

Σε αυτές τις συναρπαστικές εξελίξεις στο χώρο του διαστήματος μπορεί η Ελλάδα να διεκδικήσει τη δική της θέση; Ο Ρικ Τάμλινσον εμφανίζεται βέβαιος. «Είμαστε διαστημικές χώρες. Απέχουμε εξίσου από το διάστημα. Οι ΗΠΑ απέχουν 100 χιλιόμετρα από το διάστημα. Η Ρωσία απέχει 100 χιλιόμετρα από το διάστημα. Η Κίνα απέχει 100 χιλιόμετρα από το διάστημα. Η Ελλάδα, οι Δελφοί απέχουν 100 χιλιόμετρα από το διάστημα» ανέφερε στην κουβέντα μας, κάτι που επανέλαβε και στην ομιλία του στο Οικονομικό Φόρουμ.

“Τι θα λέγατε να δώσετε στα παιδιά ένα συναρπαστικό μέλλον; Κάτι για το οποίο μπορούν να ονειρεύονται;”

Ρικ Τάμλινσον

«Η Ελλάδα είναι η πρώτη χώρα που ξέρω ότι έχτισε οικισμούς σε όλη τη Μεσόγειο. Εσείς ήσασταν αποικιοκρατικές δυνάμεις πολύ πριν από εμάς. Γιατί όχι και στο Διάστημα;» αναφέρει χαρακτηριστικά, σημειώνοντας βέβαια ότι για να συμβεί αυτό θα πρέπει να γίνουν πρώτα κάποια απαραίτητα βήματα. Πρώτα και κύρια «η έμπνευση της νέας γενιάς». «Ας δώσουμε στους νέους ένα νέο παράδειγμα. Για να έχουν τα παιδιά κάτι να ονειρεύονται». Του αναφέρουμε το πρόγραμμα των μικροδορυφόρων, το οποίο φάνηκε να γνωρίζει, θεωρώντας το ως ένα σημαντικό βήμα, που μπορεί να δημιουργήσει μια κουλτούρα διαστήματος και στη χώρα μας, φέρνοντας νέους επιστήμονες πιο κοντά με το συγκεκριμένο πεδίο.

Όμως ο ίδιος εντοπίζει και ένα δομικό πρόβλημα στον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν τα διαστημικά προγράμματα στην Ευρώπη συνολικά, όχι μόνο στην Ελλάδα. Εκτιμά ότι η απαραίτητη μεσολάβηση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος – ENISA για κάθε πρόγραμμα, κάθε ευρωπαϊκής χώρας, δημιουργεί περισσότερη γραφειοκρατία, παρά προωθεί τη διαστημική καινοτομία. «Τα διαστημικά προγράμματα υλοποιούνται από τις διαστημικές εταιρείες. Η λειτουργία του ENISA είναι απαραίτητη για πεδία όπως η έρευνα και η επιστήμη, όχι όμως για διαστημικές αποστολές».

The post Ρικ Τάμλινσον: το Διάστημα είναι το παράθυρο ευκαιρίας της ανθρωπότητας appeared first on 2045.gr.

Στη συζήτηση της συγκεκριμένης θεματικής ενότητας στους Δελφούς, συμμετείχαν ο κ. Αθανάσιος Στάβερης Πολυκαλάς, Γενικός Γραμματέας Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων στο Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης μαζί με τον Χριστόδουλο Πρωτοπαπά, Πρόεδρο και Διευθύνοντα Σύμβουλο  της Hellas Sat S.A., οι οποίοι ανέλυσαν τις δυνατότητες των δορυφορικών επικοινωνιών και τις νέες προοπτικές για τη χώρα μας.

Αθανάσιος Στάβερης Πολυκαλάς: game changer το πρόγραμμα μικροδορυφόρων

 Ο Αθανάσιος Στάβερης Πολυκαλάς, Γενικός Γραμματέας Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων στο Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, τόνισε, ότι μας δόθηκε μία μοναδική ευκαιρία από το Ταμείο Ανάκαμψης να επενδύσουμε 200 εκ. ευρώ στο πρόγραμμα μικροδορυφόρων. “Το πρόγραμμα μας βάζει σε μία νέα εποχή, αυτό, που ονομάζεται «νέο διάστημα», δίνοντας τη δυνατότητα πλέον και σε ελληνικές επιχειρήσεις να αυξήσουν τις δυνατότητές τους να παράγουν τεχνολογία”, τόνισε και συμπλήρωσε, ότι “το 65% των επίγειων υποδομών θα φτιαχτούν από ελληνικές εταιρείες, όπως και το 35% του διαστημικού κομματιού”.

“Είναι game changer, γιατί θα μιλάμε για κβαντικές τηλεπικοινωνίες και κβαντική κρυπτογράφηση, όλα αυτά με την τεχνική υποστήριξη του εθνικού μας παρόχου Hellas Sat”, επεσήμανε  κ. Στάβερης κάνοντας ειδική αναφορά στην πρόσφατη τηλεδιάσκεψη μεταξύ Ελλάδας, Πράγας, Πορτογαλίας και της ελληνικής πρεσβείας στην Κύπρο, που ήταν η πρώτη δοκιμή στην ΕΕ και ανέδειξε, όπως είπε, τις δυνατότητες της χώρας μας για ασφαλείς τηλεπικοινωνίες όχι μόνο σε εθνικό, αλλά σε πανευρωπαϊκό επίπεδο.

Χριστόδουλος Πρωτοπαπάς: οι κβαντικές δορυφορικές επικοινωνίες είναι το υπερόπλο του μέλλοντος

Ο Χριστόδουλος Πρωτοπαπάς, Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος “Hellas Sat S.A.” υπογράμμισε, ότι το Μάιο συμπληρώνονται 20 χρόνια, που η Ελλάδα και η Κύπρος έγιναν διαστημική δύναμη, ενώ αναφέρθηκε στις μελέτες για τον Hellas Sat 4, που θα χρησιμοποιεί τεχνολογία αιχμής. “Κάθε 1 ευρώ, που επενδύεται για το διάστημα έχει επιστροφή 8-12 ευρώ”, υπογράμμισε ο κ.Πρωτοπαπάς και εξήγησε, ότι οι δορυφόροι έγιναν πρώτη είδηση από τη στιγμή, που άρχισαν να ασχολούνται με τον τομέα αυτό μεγάλα funds και σημαντικές προσωπικότητες, όπως η Amazon και ο Elon Musk.

Όπως επεσήμανε μάλιστα, δεν υπάρχουν ασφαλείς κβαντικές επικοινωνίες χωρίς δορυφόρους. “Οι κβαντικές επικοινωνίες και οι κβαντικοί υπολογιστές είναι το υπερόπλο του μέλλοντος και του κυβερνοπολέμου, που επέρχεται”, επεσήμανε και πρόσθεσε, ότι υπάρχει διαμάχη Κίνας -ΗΠΑ για το ποιός θα τους φέρει πρώτος, καθώς όπως είπε, “μπορούν να σπάσουν πρωτόκολλα κρυπτογράφησης σε 10 δευτερόλεπτα”. “Πρέπει να είμαστε έτοιμοι να προχωρήσουμε στην κβαντική επικοινωνία και την κβαντική κρυπτογράφηση και ως χώρα και ως Ευρώπη”, κατέληξε ο κ. Πρωτοπαπάς.

Το σύνολο της συζήτησης για τις δορυφορικές επικοινωνίες μπορείτε να παρακολουθήσετε στο video που ακολουθεί

The post Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών: τα συμπεράσματα από τη συζήτηση για τις δορυφορικές επικοινωνίες appeared first on 2045.gr.

Κυνηγάει πλανήτες εδώ και περίπου 60 χρόνια. Έχει “ταξιδέψει” σε όλους τους πλανήτες του ηλιακού μας συστήματος και σε άλλους, πολύ πέρα από αυτό, με όχημα τα όργανα που έχει σχεδιάσει ο ίδιος και η επιστημονική του ομάδα.

Ο Σταμάτης Κριμιζής, ένας από τους πιο διακεκριμένους επιστήμονες της NASA, Ομότιμος Διοικητής Διαστημικών Προγραμμάτων του Johns Hopkins University και Τακτικό Μέλος και Αντιπρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών, μιλάει στο 2045.gr για τις αποστολές που έχει συμμετάσχει, τις εξελίξεις στο χώρο της διαστημικής επιστήμης, αλλά και τα σημαντικά οφέλη που προσφέρει η εξερεύνηση του Διαστήματος στην ανθρωπότητα. Επιπρόσθετα, λίγες ημέρες πριν τη συμμετοχή του ως ομιλητής στο 8ο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών (26-29 Απριλίου), μοιράζεται τις σκέψεις του για τους τρόπους με τους οποίους η Ελλάδα θα μπορούσε να διεκδικήσει μια ξεχωριστή θέση στη διεθνή σκηνή της διαστημικής επιστήμης.

Πώς νιώθετε που το Voyager 1, 46 χρόνια μετά ως η γηραιότερη εν ενεργεία αποστολή της NASA, συμμετέχει ακόμα στην εξερεύνηση του Διαστήματος;

Η μη επιστημονική απάντηση είναι ότι θαύματα συμβαίνουν, αν και πολύ σπάνια! Τα Voyagers είναι η θρυλική αποστολή του 20^ου αιώνα και αισθάνομαι φοβερά τυχερός να ασχολούμαι μ’ αυτό το πρόγραμμα τα τελευταία 50 χρόνια και τώρα να αναλύω με την ομάδα μας τα πρώτα και μοναδικά δεδομένα από το Γαλαξία.

Έχετε συμμετάσχει σε περισσότερες από 20 διαστημικές αποστολές προς όλους τους πλανήτες. Ποια είναι εκείνη που κατά τη γνώμη σας έχει αφήσει το μεγαλύτερο αποτύπωμα στην εξερεύνηση του διαστήματος και στην επιστήμη σας;

Από τις 24 και πλέον αποστολές τα Voyagers είναι η πιο σημαντική-όχι μόνο εξερεύνησαν καθοριστικά τους μεγάλους πλανήτες Δία, Κρόνο, Ουρανό, και Ποσειδώνα για πρώτη φορά, αλλά  προσδιόρισαν τη δομή της ηλιόσφαιρας από τον Ποσειδώνα μέχρι το σύνορο με τον Γαλαξία, και τώρα μας μεταφέρουν πληροφορίες από τη γαλαξιακή γειτονιά μας από απόσταση 23 δις. χιλιομέτρων. Να φανταστείτε ότι το ραδιοσήμα από το Voyager-1 ταξιδεύει με την ταχύτητα του φωτός 23 ώρες για να φτάσει στη Γη. Το Voyager-1 είναι 160 φορές πιο μακριά από τη Γη από όσο είναι ο Ήλιος

Όσοι παρακολουθούμε απέξω τη διαστημική εξερεύνηση πιστεύουμε ότι διανύουμε την πιο συναρπαστική εποχή της. Το πιστεύουν και οι επιστήμονες; Τι έχει συντελέσει σε αυτές τις εντυπωσιακές εξελίξεις των τελευταίων ετών στο συγκεκριμένο πεδίο;

Η εξερεύνηση του διαστήματος είναι συναρπαστική διαχρονικά-από την εκτόξευση του Sputnik το 1957 μέχρι και σήμερα. Αυτό πάντοτε συμβαίνει όταν η ανθρωπότητα επιχειρεί σε αχαρτογράφητα νερά-σκεφτείτε την εποχή των θαλασσοπόρων ειδικά τους τελευταίους 5 αιώνες, με αρχή τον Κολόμβο. Και βέβαια αυτές οι εξελίξεις γίνονται εφικτές ένεκα της συνεχούς προόδου στην τεχνολογία-δίχως την αλματώδη τεχνολογική πρόοδο  το σημερινό επίπεδο του  πολιτισμού μας θα ήταν αδιανόητο.

Η ιδιωτικοποίηση των διαστημικών αποστολών είναι και αυτή καθοριστικός παράγοντας της εξέλιξης των τελευταίων ετών;

Η ιδιωτικοποίηση είναι φυσική απόρροια της ωρίμανσης των διαφόρων τεχνολογιών και αυτό βέβαια συμβαίνει και στο χώρο του διαστήματος. Το επίπεδο οικονομικής δραστηριότητας στο διάστημα είναι περίπου $400 δις. το χρόνο, εκ του οποίου μόνο το 1/3 είναι κρατικές δαπάνες, αν θυμάμαι καλά. Όμως το ερευνητικό κομμάτι παραμένει στον δημόσιο τομέα διότι αυτού του είδους οι πολυετείς αποστολές δεν ενδείκνυνται για οικονομικά κέρδη στο εγγύς μέλλον.

Ποια είναι η απάντηση σε εκείνους που κατακρίνουν τις δαπάνες για τις διαστημικές αποστολές;

Είναι θέμα αριθμών. Το ποσοστό του προϋπολογισμού των ΗΠΑ για το διάστημα είναι περίπου 0,5% ενώ οι κοινωνικές δαπάνες συμπεριλαβανομένης και της υγείας πλησιάζουν  περίπου το 64%, και η άμυνα περίπου 13% (οικονομικό έτος 2022). Επί πλέον έχει αποδειχθεί ότι η επένδυση ενός ευρώ σε διαστημικά προγράμματα αποδίδει περίπου 8 ευρώ στη γενική οικονομία, δηλαδή 800 %, ένεκα του γεγονότος ότι η τεχνολογία των διαστημικών αποστολών είναι σχεδόν πάντοτε στην αιχμή του δόρατος διότι μεταφέρεται στον εμπορικό τομέα, π.χ. κινητή τηλεφωνία, υπολογιστές κλπ. Δηλαδή το 0,5% του προϋπολογισμού της NASA είναι μηδαμινό συγκρινόμενο με τις κοινωνικές και αμυντικές δαπάνες και αποτελεί την πλέον προσοδοφόρο επένδυση του κράτους.

Η ελληνική διαστημική βιομηχανία μοιάζει να ζωντανεύει τα τελευταία χρόνια. Που πιστεύετε ότι οφείλεται αυτό; Μπορούμε να ελπίζουμε ότι η Ελλάδα θα μπει κάποια στιγμή ως πρωταγωνιστής στη διεθνή σκηνή της διαστημικής επιστήμης;

Η πρόοδος στην ελληνική διαστημική βιομηχανία συνδέεται με την αύξηση της γενικής εμπορικής δραστηριότητας σε διαστημικές υπηρεσίες που αναφέραμε προηγουμένως. Στην Ελλάδα είμαστε χρήστες πολλών υπηρεσιών, αλλά δυστυχώς όχι δημιουργοί, τουλάχιστον προς το παρόν. Η πρόκληση είναι να προωθήσουμε κάποιες τεχνολογίες, π. χ. σε μικροτσίπς και λογισμικό, οι οποίες θα έχουν ζήτηση σε ευρωπαϊκή κλίμακα, τουλάχιστο. Αυτό προϋποθέτει στρατηγικό σχεδιασμό και κρατικές επενδύσεις που, προς το παρόν, δεν επιδιώκονται.  

Είναι οι μικροδορυφόροι ένα πεδίο που θα μπορούσε και να αναδειχθεί η Ελλάδα και να προσφέρει σημαντικά οφέλη στη χώρα μας;

Υπάρχει σχεδιασμός μέσω υπηρεσιών του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης για συμμετοχή σε ευρωπαϊκούς τηλεπικοινωνιακούς δορυφόρους, αλλά και ελληνικούς μικρο-δορυφόρους που θα χρησιμοποιούνται για  ασφάλεια, πρόβλεψη και διαχείριση φυσικών καταστροφών, χαρτογράφηση, γεωργία ακριβείας, και πλείστες άλλες εφαρμογές. Οι θέσεις εργασίας σε διαστημικές τεχνολογίες και εφαρμογές θα συνεχίσουν να αυξάνονται τα επόμενα χρόνια.

Ποιο είναι το μεγαλύτερο στοίχημα της εξερεύνησης του Διαστήματος για τα επόμενα χρόνια; Ένα «δεύτερο σπίτι» για τον άνθρωπο ή το ξεκλείδωμα μυστικών που θα διατηρήσουν τη ζωή στη Γη, παρά τις σημαντικές προκλήσεις που είναι μπροστά μας;

«Οι προβλέψεις, ειδικά για το μέλλον, είναι δύσκολες», όπως είχε πει ο Αμερικανός λαϊκός φιλόσοφος Yogi Berra. Είμαι όμως βέβαιος ότι «δεύτερο σπίτι» για την ανθρωπότητα στο διάστημα είναι όνειρο θερινής νυκτός. Βασικά οι διάφοροι «μελλοντολόγοι» αγνοούν την σκληρή πραγματικότητα, δηλαδή ότι μαγικές λύσεις δεν υπάρχουν για τα προβλήματα του πλανήτη Γη. Η κλιματική κρίση είναι ήδη εδώ και είναι επιβεβλημένο να αντιμετωπιστεί από την ανθρωπότητα. Είναι επιτακτική ανάγκη να διασώσουμε το διαστημόπλοιο Γη του οποίου είμαστε επιβάτες-δεν υπάρχει κάποια «Κιβωτός Νώε» να μας μεταφέρει κάπου αλλού.

Πιστεύω λοιπόν ότι το βασικό στοίχημα για τον άνθρωπο είναι η επιστημονική πρόοδος, το ξεκλείδωμα των μυστικών που θα διατηρήσουν τη ζωή στη Γη, όπως το θέσατε στο ερώτημά σας.

Τι θα συμβουλεύατε κάποιον που ξεκινάει τώρα τα πρώτα του βήματα στην επιστήμη του Διαστήματος; Ποια είναι τα απαραίτητα εφόδια του σε αυτό το ταξίδι;

Πιστεύω ότι τα εφόδια είναι αυτά που ισχύουν σε κάθε επιστήμη: επιδίωξη του ονείρου, σκληρή δουλειά, πίστη στα τέσσερα Αλφα (Αριστεία, Αξιοκρατία, Αξιολόγηση, Αρετή) και απόλυτη ακεραιότητα χαρακτήρα.

Για το τέλος το… αιώνιο ερώτημα. Είμαστε μόνοι μας στο σύμπαν;

Φοβάμαι ότι το ερώτημα θα παραμείνει «αιώνιο». Όταν γνωρίζουμε τις πραγματικές αποστάσεις για το πιο κοντινό μας ηλιακό σύστημα , δηλαδή το Αλφα Κενταύρου που βρίσκεται σε 41 τρις. εκατ. χιλιόμετρα, τότε καταλαβαίνουμε τις τεράστιος δυσκολίες επικοινωνίας, ακόμη και με την ταχύτητα του φωτός, δηλαδή 300.000 χλμ το δευτερόλεπτο. Το μόνο διαστημόπλοιο εκτός του ηλιακού μας συστήματος είναι το Voyager το οποίο κινείται με 17 χλμ το δευτερόλεπτο (61.200 χλμ. την ώρα) και έχει φτάσει σε απόσταση από τη Γη 23 δις. χλμ μετά από 45 χρόνια ταξίδι. Να συνειδητοποιήσουμε  λοιπόν ότι άλλα ηλιακά συστήματα στον δικό μας Γαλαξία είναι απρόσιτα (υπάρχουν περίπου 200 δις. ηλιακά συστήματα στον Γαλαξία μας), πόσο μάλλον στους άλλους 2 τρις. Γαλαξίες στο σύμπαν. Όμως στατιστικά είναι βέβαιο ότι θα υπάρχουν και άλλα νοήμονα όντα στο Σύμπαν-απλώς δεν θα το μάθουμε ποτέ!

The post Σταμάτης Κριμιζής: 1 ευρώ σε διαστημικά προγράμματα αποδίδει 8 ευρώ στη γενική οικονομία appeared first on 2045.gr.

«Δεν υπάρχει «εμείς» και «το σύμπαν» σαν ξεχωριστά μέλη» λέει η  Δρ Ανεζίνα Σολωμονίδου, αστροβιολόγος και πλανητική γεωλόγος που επέστρεψε από τη NASA και την ESA στην Ελλάδα, υποστηρίζοντας ότι η περίμετρος της Γης δεν είναι αρκετή για να σημειώσουμε εκεί τις γνώσεις που μας προσφέρει η ανάγνωση του Διαστήματος και εξελίσσουν την καθημερινότητά μας.

Ως ειδική επιστήμονας στο Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος, μας προσκαλεί σε ένα ταξίδι εξερεύνησης από τη Μήλο μέχρι το Διάστημα, που έχει… glass ceiling (προς το παρόν),  «εναρμονισμένο χάος» και μπόλικη μυθολογία, πλανητική προστασία, «εξωγήινα εργαστήρια» και Star Wars φυσικά.

Αν μπορούσα να επιλέξω από την αρχή, θα ήθελα να γίνω συλλέκτης αστεροειδών. Διάβαζα βλέπετε για τα επαγγέλματα του μέλλοντος και πώς τα σημερινά παιδιά χρειάζεται να πείσουν τους γονείς τους για επιλογές που μοιάζουν επιστημονικής φαντασίας. Εσείς πότε κοιτάξατε το διάστημα και είπατε ότι θέλετε να «συνεργαστείτε», πώς οδηγηθήκατε στην πλανητική γεωλογία;

Νομίζω το ρήμα που χρησιμοποιείτε στην ερώτησή σας είναι αυτό που κάνει τη διαφορά. Τα παιδιά χρειάζεται να πείσουν κάποιον – τους γονείς, την κοινωνία, το σύστημα- για να μπορέσουν στις περισσότερες περιπτώσεις να ακολουθήσουν αυτό που ο χαρακτήρας και η προσωπικότητά τους ζητά ως μέσο έκφρασης και είναι ένα από τα προαπαιτούμενα για μια ευτυχισμένη ζωή.

Σ’ εμένα, η ανάγκη έκφρασης και δημιουργίας μέσα από την επιστήμη δημιουργήθηκε από τις εικόνες και τα ερεθίσματα που μου προσέφερε το νησί καταγωγής μου, η Μήλος, και η αγάπη της μαμάς μου για τον φυσικό κόσμο. Σαν παιδί ένιωθα πως το ανώτερο, το θαυμαστό, είναι η φύση, και η εξήγηση του κόσμου μέσω της επιστήμης και της λογικής μου προσέφερε ηρεμία, δέος, και ελπίδα. Έτσι λάτρεψα τη γεωλογία και όταν στα 13 μου είδα την ταινία “Contact” -που είναι βασισμένη σε μια νουβέλα του Carl Sagan- ολοκληρώθηκε αυτό που αναζητούσα μέσα μου και εκφραζόταν με την επιστήμη της Πλανητικής Γεωλογίας, δηλαδή την εξερεύνηση της γεωλογίας ουράνιων σωμάτων πέρα από τη Γη.

Οι γονείς μου και η οικογένεια μου καλωσόρισαν με μεγάλη χαρά αυτήν μου την ταυτότητα, με στήριξαν και με στηρίζουν με πολλή αγάπη. Κοινωνικά βέβαια, αντιμετωπίστηκα κάποιες φορές αποθαρρυντικά λόγω του στερεότυπου του φύλου και της «ιδιαιτερότητας» του επαγγέλματος, το οποίο όπως μου έλεγαν αυτολεξεί «δεν θα με κάνει ποτέ πλούσια». Αυτή η αντιμετώπιση δεν με αποθάρρυνε καθόλου, γιατί είχα την τύχη να έχω αυτοπεποίθηση για το φύλο μου και να με ενδιαφέρει η εξέλιξη του εαυτού μου και ο πλουτισμός της εμπειρίας και όχι του χρήματος.

Ο αγώνας για την εξερεύνηση του Διαστήματος προσέφερε στην ανθρωπότητα κάποια από τα σημαντικότερα εργαλεία, που εξέλιξαν την καθημερινότητα και τη ζωή στον πλανήτη μας”

Δρ. Ανεζίνα Σολωμονίδου

Τι ακριβώς κάνει ένας πλανητικός γεωλόγος και γιατί είναι σημαντικό για όλους εμάς; Αισθάνομαι ότι τα τελευταία χρόνια με τα προβλήματα της ανθρωπότητας στη Γη ενισχύονται δύο τάσεις: η πρώτη λέει: «ας λύσουμε τα θέματά μας εδώ με τα χρήματα που διαθέτουμε για την εξερεύνηση του Διαστήματος – και μετά βλέπουμε» και η άλλη λέει: «το μέλλον του ανθρώπου είναι στα άστρα, αλλά είναι μέλλον για λίγους και εκλεκτούς για τις ελίτ των ελίτ».

Δεν υπάρχει «εμείς» και «το σύμπαν» σαν ξεχωριστά μέλη. Το είδος του ανθρώπου, τα υπόλοιπα είδη, ο πλανήτης, είμαστε αδιάρρηκτο μέλος του Σύμπαντος, αυτού που καλούμε «όλον». Η μοναδική υποχρέωση που έχουμε απέναντι σε αυτό το «όλον» είναι να το ερευνήσουμε και να καταλάβουμε τη σύνδεσή μας με αυτό. Αυτό, είναι προς αποκλειστικό όφελος δικό μας, αφού κατανοώντας τη φύση και το Διάστημα, κατανοούμε ταυτόχρονα τον τρόπο που λειτουργούμε εμείς, αλλά και ποια μέσα βελτιστοποιούν τη ζωή μας. Άρα, η πράξη «σταματώ τη διαστημική εξερεύνηση για να λύσω τα επίγεια προβλήματα» οδηγεί σε εις άτοπον απαγωγή.

Σε πρακτικό επίπεδο, ο αγώνας για την εξερεύνηση του Διαστήματος προσέφερε στην ανθρωπότητα κάποια από τα σημαντικότερα εργαλεία, που εξέλιξαν την καθημερινή και γενικότερη ζωή στον πλανήτη, όπως π.χ. τα τεχνητά άκρα, τις αντλίες ινσουλίνης, τα αμορτισέρ κτιρίων, τους ανιχνευτές καπνού, τους σύγχρονους πυροσβεστικούς εξοπλισμούς, τα τηλέφωνα με κάμερα, ακόμα και τη βρεφική φόρμουλα, για να αναφέρω μόνο λίγα. Σε φιλοσοφικό και υπαρξιακό επίπεδο βέβαια δεν φτάνει η περίμετρος της Γης για να αναπτύξουμε γραπτώς τις πληροφορίες, τη γνώση, και την πνευματικότητα που έχει προσφέρει η «ανάγνωση» του Διαστήματος.

Κατά τ’ άλλα, θεωρώ πως ο προσωπικός πλουτισμός και η ανεξέλεγκτη παροχή εξουσίας των λίγων και εκλεκτών του πλανήτη που αναφέρατε, δημιουργούν μια τρομακτική ανισότητα που κατακλύζει τις ζωές των ανθρώπων. Τα παραπάνω είναι η πηγή των προβλημάτων και όχι η ανάγκη του ανθρώπου να βρει και να κατανοήσει την κοσμική του ρίζα εξερευνώντας το Διάστημα. Η κατάργηση αυτή της επίγειας ανισότητας είναι ο δρόμος προς τη λύση των προβλημάτων που θα μας επιτρέψει να απολαύσουμε περισσότερο, το μεγάλο μας σπίτι που λέγεται Σύμπαν.    

Εκτός από το Contact, έχετε δει το Don’t’ Look Up; Κατά τη διάρκεια των σπουδών σας και στα πρώτα βήματα της εργασίας σας με ποια στερεότυπα ζήσατε, πώς τα ξεπεράσατε και πώς «σπάνε» με στόχο μια μελλοντική κοινωνία στην οποία κορίτσια και αγόρια μπορούν να κάνουν ό,τι επάγγελμα επιλέξουν;

Ναι το είδα και μετά από συζητήσεις που έκανα με συναδέλφους, μπορώ να πω πως όλοι νιώσαμε πως ήταν κάπως αυτοβιογραφικό. Μεγαλώνοντας στην Ελλάδα, μονίμως κατακλυζόμουν από στερεότυπα και ιδεοληψίες για τα οποία από νωρίς άρχισα να αναπτύσσω όλο και μεγαλύτερη «αλλεργία» μιας και η επιστήμη, η λογική, το ευ ζην, η αλληλεγγύη και ο ανθρωπισμός δεν συνάδουν με αυτά στερεότυπα. Η μελλοντική κοινωνία πιστεύω πως θα αγγίξει το σημείο, όπου ο έμφυλος διαχωρισμός και οι υπόλοιπες στερεοτυπικές αντιλήψεις που καταπιέζουν τον άνθρωπο, θα εκπροσωπείται από τους πολύ λίγους και γραφικούς, οι οποίοι αυτόματα θα περιθωριοποιούνται.

Ποιες πραγματικότητες αντιμετωπίσατε ως γυναίκα σε επιστημονικό χώρο και πόσο ψυχοφθόρο ή πεζό είναι να αντιμετωπίζεις ζητήματα διαστημικά και την ίδια στιγμή άλλα τόσο καθημερινά- να μην έχεις πού να αφήσεις τα παιδιά σου για να μείνεις περισσότερες ώρες στο εργαστήριο. Υπάρχει glass ceiling στο Διάστημα;

Η εδραίωση της γυναίκας και κάθε άλλου φύλου πέραν του αντρικού στον επιστημονικό χώρο είναι μια πρόσφατη συνθήκη για συγκεκριμένες χώρες, η οποία αποκτήθηκε μέσα από μεγάλους αγώνες και σίγουρα έχει ακόμη πολύ δρόμο για την πλήρη εδραίωσή της. Για την Ελλάδα η δουλειά αυτή είναι ακόμα περισσότερη. Είναι κάτι που το αναφέρω συχνά ως προσωπική εμπειρία, αλλά κυρίως και με τη μορφή αριθμών που αφορούν μεγάλα σύνολα.

Το 2020 η Αμερικανική Αστρονομική Εταιρεία πραγματοποίησε μια μεγάλη καταγραφή και διαπιστώθηκε ότι στις πλανητικές επιστήμες το 62% των ερευνητών ταυτοποιούνται ως άνδρες, το 37% ως γυναίκες, ενώ μόλις το 1% με κάποια άλλη ταυτότητα φύλου. Πολύ φοβάμαι πως μια αντίστοιχη έρευνα στην Ελλάδα θα αναδείξει ακόμη πιο άνισα ποσοστά και κυρίως αν κοιτάξουμε στις θεσμικές θέσεις λήψεων αποφάσεων, όπως σε επιτροπές, διευθυντικές θέσεις, κα. Η εξισορρόπηση αυτών των αριθμών θα φέρει ισορροπία και στα εργασιακά δικαιώματα και θα μειώσει τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες και τα ίντερσεξ άτομα στην καθημερινότητά τους, τα οποία δυστυχώς καλύπτουν μια τεράστια γκάμα, από τη γονική ισότητα στο χώρο εργασίας μέχρι τη σεξουαλική και έμφυλη κακοποίηση.   

Όταν σας λένε ότι είστε πρότυπο για τα νέα κορίτσια και αγόρια – τι είναι αυτό που θα θέλατε να μοιραστείτε μαζί τους  για να μην «χάσουν» χρόνο και ενέργεια;

Σε κάθε δυσκολία, σε κάθε εμπόδιο, να μην ξεχνάνε να υπερασπίζονται και να διεκδικούν τα δικαιώματά τους και τα δικαιώματα των γύρων τους και το ίδιο να κάνουν για την επιστήμη και την προστασία του φυσικού κόσμου. Ο στόχος είναι να κάνουν αυτό που αγαπούν και τους γεμίζει και να μην σταματούν στα εμπόδια που εμφανίζονται.

Αν μπορούσατε να στείλετε μια κάψουλα με αντικείμενα από τη Γη στον Τιτάνα και στον Εγκέλαδο, τι θα είχε μέσα και γιατί;

Είναι πολύ ενδιαφέρουσα αυτή η ερώτηση. Πραγματικά δεν θα έστελνα τίποτα. Ένα πολύ σημαντικό μέρος του κλάδου μας ονομάζεται «πλανητική προστασία». Η πλανητική προστασία είναι κρίσιμη, ώστε να μπορούμε σαν επιστήμονες να μελετάμε τα φυσικά περιβάλλοντα των ουράνιων σωμάτων, χωρίς να παρεμβαίνουμε σε πιθανές μορφές ζωής που μπορεί να έχουν αναπτυχθεί εκεί. Εξίσου σημαντικά, βοηθά στη διατήρηση της γήινης βιόσφαιρας από πιθανή μόλυνση από εξωγήινο υλικό.

Τιτάνας και Εγκέλαδος είναι οι αγαπημένοι σας δορυφόροι; Η πλανητική τους γεωλογία ταιριάζει με τη μυθολογία τους; Ποιο ουράνιο σώμα θα θέλατε αν ήταν δυνατό να εξερευνήσετε από κοντά;

Ο Τιτάνας είναι το αγαπημένο μου ουράνιο σώμα και εκείνο που έχω ερευνήσει περισσότερο απ’ όλα στην καριέρα μου.To δεύτερο αγαπημένο μου, είναι ο Γανυμήδης, ο μεγαλύτερος δορυφόρος του ηλιακού μας συστήματος, ο οποίος θα εξερευνηθεί διεξοδικά από την αποστολή της ESA, το JUpiter ICy moons Explorer (JUICE), η οποία θα εκτοξευθεί τον Απρίλιο και θα φτάσει στο σύστημα του Δία μετά από 8 χρόνια. Φτάνοντας εκεί θα μπει σε τροχιά γύρω από τον Γανυμήδη, κάτι που γίνεται για πρώτη φορά, δηλαδή ένα διαστημικό αεροσκάφος να μπει σε τροχιά γύρω από έναν δορυφόρο.

Γυρίζοντας πίσω στον Κρόνο όμως, ο Εγκέλαδος είναι ένας πραγματικά αξιοθαύμαστος δορυφόρος. Ενώ είναι πολύ μικρός (μόλις 500 χλμ διάμετρο), καταφέρνει να εκτοξεύει παγωμένο υλικό από το εσωτερικό του και σε απόσταση 400 χλμ από την επιφάνεια υπό τη μορφή παγοπιδάκων (όπως τα geysers της Ισλανδίας), οι οποίοι δημιουργούν τον δακτύλιο Ε του Κρόνου.

Βάσει αυτών και του γεγονότος ότι ο Τιτάνας είναι το πιο εξωτικό αλλά και παρόμοιο με τη Γη σώμα στο ηλιακό μας σύστημα, έχοντας λίμνες, βουνά, ποτάμια, ατμόσφαιρα από άζωτο κ.α., μπορούμε να πούμε πως και οι δύο κρόνιοι δορυφόροι υπερασπίζονται σθεναρά τα μεγαλειώδη τους ονόματα: οι Τιτάνες στη μυθολογία είναι φυλή υπερφυσικών όντων αποτελούμενη από ισχυρές θεότητες, ενώ ο Εγκέλαδος είναι ο αρχηγός των Γιγάντων που όταν θυμώνει από την ένταση του προκαλεί σεισμούς. 

Τι ακριβώς αναζητούν οι επιστήμονες της NASA και  της ESA στις έρευνές τους σε πλανήτες για στοιχεία βιωσιμότητας;

Τα κλασικά κριτήρια για τη δημιουργία και διατήρηση της ζωής, όπως τη γνωρίζουμε, είναι τέσσερα: κατάλληλα χημικά στοιχεία, σταθερή πηγή ενέργειας για τον μεταβολισμό, νερό, και σταθερό περιβάλλον. Το τελευταίο είναι αναγκαίο γιατί θέλουμε η ζωή να διατηρηθεί και όχι να δημιουργηθεί και να καταστραφεί αμέσως.

Η έρευνα για την εύρεση αυτών των «συστατικών» δεν γίνεται μόνο στους πλανήτες αλλά και στους δορυφόρους και συγκεκριμένα αυτούς που καλούμε «Ωκεάνιους Κόσμους», οι οποίοι φαίνεται να φιλοξενούν έναν υπόγειο ωκεανό κάτω από την επιφάνειά τους. Κάποιοι από αυτούς είναι οι δορυφόροι Ευρώπη, Τιτάνας, Εγκέλαδος, Τρίτωνας, Καλλιστώ, ο πλανήτης-νάνος Δήμητρα κα. Σε αυτούς, μελετώντας τα στοιχεία που μας στέλνουν οι διάφορες αποστολές και τα επίγεια τηλεσκόπια, ψάχνουμε ενδείξεις για την ύπαρξη νερού, οργανικών στοιχείων, ηφαιστειότητας και ό,τι μας φέρνει πιο κοντά στην απόδειξη ότι τα κλασικά κριτήρια βιωσιμότητας ικανοποιούνται. Όπως και η ύπαρξη βιο-υπογραφών, η εύρεση δηλαδή χαρακτηριστικών, στοιχείων, ουσιών που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την απόδειξη παρελθοντικής ή παρούσας ζωής σε ένα σώμα.

“H μαγεία της πλανητικής βρίσκεται στο εξώτερο ηλιακό σύστημα, στους Ωκεάνιους Κόσμους ή παγωμένους δορυφόρους των γιγάντιων και παγωμένων πλανητών”

Δρ. Ανεζίνα Σολωμονίδου

Γιατί είναι σημαντικά τα στοιχεία και τα δεδομένα που έχουμε από τον Άρη;

Ο Άρης είναι ένας γήινος πλανήτης, δηλαδή ανήκει στην ίδια οικογένεια με τη Γη, τον Ερμή και την Αφροδίτη, που βρίσκονται πιο κοντά στον Ήλιο και αποτελούνται κατά κύριο λόγο από βραχώδες υλικό. Ερευνώντας τη γεωλογία και τις γεωλογικές διεργασίες που διέπουν τον Άρη, παίρνουμε πληροφορίες σχετικά με τη δημιουργία και εξέλιξη των γήινων πλανητών.

Επίσης, λόγω κοντινής απόστασης με τη Γη σε σχέση με τους άλλους πλανήτες, ο Άρης λειτουργεί ως ένα σχετικά οικονομικό και κοντινό φυσικό εργαστήριο για όλα τα «εξωγήινα» πειράματα που θέλουμε να κάνουμε, τα οποία χρησιμεύουν στην κατανόηση του πλανητικού μας συστήματος. Θεωρώ όμως ότι η μαγεία της πλανητικής βρίσκεται στο εξώτερο ηλιακό σύστημα, στους Ωκεάνιους Κόσμους ή παγωμένους δορυφόρους των γιγάντιων και παγωμένων πλανητών, οι οποίοι αν και είναι δυσπρόσιτοι, στο μέλλον θα μας φέρουν μεγάλες εκπλήξεις.  

Στη NASA έχετε «μελετήσει» σενάρια εκκένωσης της Γης;

Οι μελέτες στις οποίες οι ερευνητές επικεντρωνόμαστε, έχουν να κάνουν με την προστασία του πλανητικού μας συστήματος και όχι με την εκκένωση της Γης, κάτι που είναι αδύνατο να συμβεί για πολλούς λόγους.

H NASA και η ESA μέσα από τα προγράμματα πλανητικής προστασίας και άμυνας δημιουργούν μελέτες και αποστολές, οι οποίες δοκιμάζουν μεθόδους και συστήματα αποτροπής ενδεχόμενης καταστροφής της Γης, με πιο πρόσφατη την αποστολή Double Asteroid Redirection Test (DART), η οποία προσπάθησε προσκρούοντας σε έναν αστεροειδή να εκτρέψει την κατεύθυνση του μέσω της μεταφοράς της ορμής. Και τα κατάφερε!   

Όσοι μεγαλώσαμε με Star Wars θέλουμε να σας ρωτήσουμε αν υπάρχουν «κατάσκοποι» του Διαστήματος και πώς συνεχίζει τη δουλειά της η United States Space Force που ιδρύθηκε το 2019

Ευτυχώς μέχρι σήμερα γνωρίζουμε πως δεν υπάρχουν κατάσκοποι του Διαστήματος παρά μόνο σ ’αυτές τις επικές διαστημικές όπερες. Η United States Space Force (USSF) δεν έχει καμία σχέση με την επιστήμη και την ανάπτυξη της διαστημικής μηχανικής. Έχει περισσότερο έναν ρόλο που μοιάζει με αυτόν των Imperial Stormtroopers στο Star Wars, όταν την εξουσία πήραν οι Sith. Πέρα από την πλάκα όμως, η USSF είναι ο μικρότερος κλάδος του αμερικανικού στρατού και αυτό που κάνει είναι να οργανώνει και να εκπαιδεύει τον εξοπλισμό των διαστημικών δυνάμεων, που αποτελείται από 77 διαστημικά αεροσκάφη.

Ποια παιδική σας πεποίθηση ή αίσθηση για το Διάστημα συνεχίζετε να διατηρείτε μέχρι και σήμερα, και ποια άλλη διαψεύστηκε;

Διατηρώ ακόμα την ίδια αίσθηση δέους και απεραντοσύνης κοιτώντας και ερευνώντας το Διάστημα, ενώ διαψεύστηκε βαθιά η πεποίθηση που είχα ως παιδί, ότι το ταξίδι του ανθρώπου στο διάστημα θα είναι μια εύκολη και ευχάριστη διαδικασία.

Η μελέτη του διαστήματος  σε κάνει να νιώθεις ταπεινός ή μήπως το αντίθετο;

Αυτό είναι κάτι ατομικό και είναι αποτέλεσμα πολλών παραγόντων. Προσωπικά η μελέτη του Διαστήματος με κάνει να νιώθω καλά, να νιώθω ίση με όλα, σημαντική και ασήμαντη όπως είναι όλα στο Σύμπαν. Η πιο κοντινή περιγραφή που μπορεί να δοθεί σε αυτό που αισθάνομαι για το σύμπαν είναι στις λέξεις «εναρμονισμένο χάος».    

“Ο δορυφόρος του Δία, Ευρώπη, είναι το ουράνιο σώμα με τις περισσότερες πιθανότητες κατοικησιμότητας στο ηλιακό μας σύστημα μετά τη Γη”

Πώς αποφασίσατε να συνδέσετε το διαστημικό σας ταξίδι με το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος;

Από τις αρχές καλοκαιριού έχω επιστρέψει στην Ελλάδα μετά από πολλά χρόνια και είμαι Ειδική Επιστήμονας της Διαστημικής Επιστήμης και Εξερεύνησης του Διαστήματος  στο «Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος», τη νεοσύστατη διαστημική υπηρεσία της Ελλάδας. Το κέντρο, ως εθνική υπηρεσία διαστήματος, είναι υπεύθυνο για την προώθηση, διάδοση, εφαρμογή και αξιοποίηση της εθνικής διαστημικής στρατηγικής της Ελλάδας. Στο πλαίσιο των καθηκόντων μου λοιπόν, είμαι υπεύθυνη για τον σχεδιασμό, τον συντονισμό και την υλοποίηση προγραμμάτων που σχετίζονται με την έρευνα και ανάπτυξη στους τομείς της Διαστημικής Επιστήμης και της Εξερεύνησης του Διαστήματος, σε συνεργασία με δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς που δραστηριοποιούνται στους τομείς αυτούς στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

Πέρα από τη χάραξη στρατηγικής, στο ερευνητικό μου πεδίο συμμετέχω σε τρεις διαστημικές αποστολές. Η μία από αυτές, η αποστολή Cassini-Ηuygens, η οποία επισκέφτηκε το σύστημα του Κρόνου, τελείωσε το 2017, αλλά μας έχει προσφέρει μια πληθώρα δεδομένων προς ανάλυση, που θα μας κρατά απασχολημένους για δεκαετίες. Οι άλλες δύο βρίσκονται σε εξέλιξη: η JUICE, αποστολή της ESA, με προορισμό το σύστημα του Δία, και η Europa Clipper της NASA θα επισκεφτεί τον δορυφόρο Ευρώπη, το σώμα με την μεγαλύτερη πιθανότητα κατοικησιμότητας στο ηλιακό μας σύστημα μετά τη Γη.  

Who is who

Η Δρ. Ανεζίνα Σολωμονίδου απέκτησε το πτυχίο της στην Ελλάδα από το Τμήμα Γεωλογίας του Πανεπιστημίου Πατρών με ειδίκευση στην ηφαιστειολογία. Στη συνέχεια επέκτεινε το γνωστικό της πεδίο στις πλανητικές επιστήμες στο Λονδίνο, μέσω του μεταπτυχιακού προγράμματος Πλανητικής Γεωλογίας του University College London (UCL), όπου επικεντρώθηκε στη μοντελοποίηση των κρυοηφαιστείων των παγωμένων δορυφόρων του εξωτερικού ηλιακού συστήματος. Έπειτα, εκπόνησε τη διδακτορική της διατριβή με θέμα την αστροβιολογία και γεωλογία των δορυφόρων Τιτάνα και Εγκέλαδου στο Αστεροσκοπείο Παρισιού στη Γαλλία. Από το 2014 εργάστηκε στο κέντρο της NASA Jet Propulsion Laboratory (JPL) στο Λος Άντζελες της Καλιφόρνια ως ερευνήτρια της διαστημικής αποστολής Cassini, ενώ από τις αρχές του 2018 σε παράλληλη εργασία με τη NASA, εργάστηκε στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ESA) στη Μαδρίτη της Ισπανίας πάνω στην προετοιμασία της καινούρια διαστημικής αποστολής στο εξωτερικό ηλιακό σύστημα με την ονομασία JUpiter ICy moons Explorer (JUICE), όπως και της αποστολής της NASA στο σύστημα του Δία, Europa Clipper. Από τα μέσα του 2022 ανέλαβε τη θέση Ειδικού Επιστήμονα στο νεοσύστατο Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος, το οποίο αποτελεί την επίσημη διαστημική υπηρεσία της χώρας.

H Δρ. Σολωμονίδου και η ερευνητική της ομάδας έχουν προτείνει μια σειρά από πλανητικά πειράματα προσαρμοσμένα στο εξωτικό περιβάλλον των παγωμένων δορυφόρων των γιγάντιων πλανητών, για το σχεδιασμό περαιτέρω μελλοντικών αποστολών, ενώ είναι μέλος της ομάδας μελέτης και σχεδιασμού δύο προτεινόμενων αποστολών για το σύστημα του Κρόνου. Τέλος, κατέχει τη θέση Προέδρου και Αντιπροέδρου σε Ευρωπαϊκές και Παγκόσμιες επιτροπές πλανητικών επιστημών, ενώ συμμετέχει σε δράσεις εκλαΐκευσης της επιστήμης στην Ελλάδα και το εξωτερικό

The post Έχουμε υποχρέωση να εξερευνήσουμε το Διάστημα appeared first on 2045.gr.

Εβδομήντα χρόνια μετά τις πρώτες διαστημικές αποστολές η ανθρωπότητα ξαναστρέφει το βλέμμα της στο άπειρο του Σύμπαντος. Αν όχι κυριολεκτικά, σίγουρα μέσα από τις οθόνες τους εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο βλέπουν τα τελευταία χρόνια τον Άνθρωπο να επιστρέφει ξανά και πιο δυναμικά στο παιχνίδι της κατάκτησης του Διαστήματος. Το χειμώνα του 2021 ήταν η προσεδάφιση και οι πρώτες εικόνες από το Perseverance στην επιφάνεια του πλανήτη Άρη, το καλοκαίρι του ίδιου χρόνου οι πρώτες δοκιμαστικές, διαστημικές τουριστικές πτήσεις, φέτος το τηλεσκόπιο James Webb. Μια διετία τόσο συναρπαστική όσο ποτέ άλλοτε, μια διετία που αποτελεί τον προπομπό για τα μυστήρια του Σύμπαντος, που θα ξεκλειδώσει ο άνθρωπος τα επόμενα χρόνια.

Ο κόσμος μας με ένα εντελώς νέο φως

Οι πρώτες εικόνες που δημοσιεύτηκαν από το τηλεσκόπιο James Webb μας δίνουν μια πρώτη εικόνα από μακρινούς γαλαξίες. Χαρακτηριστική είναι η φωτογραφία από το «Κουιντέτο του Στεφάν» απεικονίζει μια ομάδα πέντε γαλαξιών που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. Μια εικόνα που έχει δημιουργηθεί από 1000 ξεχωριστά αρχεία και απεικονίζει μια περιοχή που βρίσκεται 290 εκατομμύρια έτη φωτός μακριά, δίνοντας μας μια γεύση από την πρώτη συμπαγή ομάδα γαλαξιών που ανακαλύφθηκε ποτέ. Τέσσερις από τους πέντε γαλαξίες μέσα στο κουιντέτο μοιάζουν (και είναι) κλειδωμένοι σε έναν «κοσμικό χορό», με τους επιστήμονες ήδη να πιστεύουν ότι η εικόνα μπορεί να δώσει σημαντικές πληροφορίες για τις γαλαξιακές αλληλεπιδράσεις και πως οδήγησαν την εξέλιξη των γαλαξιών στο πρώιμο σύμπαν.

Η δεύτερη φωτογραφία προέρχεται από το «Νεφέλωμα της Τροπίδος» (φωτογραφία cover), ένα από τα μεγαλύτερα και φωτεινότερα νεφελώματα στον ουρανό, που βρίσκεται περίπου 7.600 έτη φωτός από τη Γη. Συνήθης στόχος και του προκάτοχου του James Webb, του τηλεσκοπίου Hubble, ωστόσο εδώ έχουμε μια πολύ καλύτερη εικόνα του. H NASA το χαρακτηρίζει ως ένα “βρεφοκομείο αστεριών”, αφού μας δίνει μια πρώτη γεύση για τη δημιουργία των αστεριών. Άλλωστε, ένας από τους βασικούς στόχους του James Webb είναι να μας δώσει πληροφορίες για το πως σχηματίζονται τα αστέρια και το «Νεφέλωμα της Τροπίδος» αποτελεί ένα εξαιρετικό μέρος για να αντλήσουμε αυτές τις πληροφορίες.

Το «Δακτυλιοειδές Νεφέλωμα», ένα άστρο που πεθαίνει. Ο δακτύλιος προέρχεται από τα εξωτερικά στρώματα που έχει αποβάλλει το ετοιμοθάνατο αστέρι, έχει διάμετρο σχεδόν μισό έτος φωτός και βρίσκεται περίπου 2.000 έτη φωτός από τη Γη. Αυτός ο τύπος δομής ονομάζεται «πλανητικό νεφέλωμα», ωστόσο στην πραγματικότητα δεν έχει καμία σχέση με πλανήτες. Το James Webb θα μας δώσει πληροφορίες για το πως γεννιούνται τα αστέρια, όπως και για το πως πεθαίνουν.

Ο εξωπλανήτης WASP-96b. Δεν είναι μια πραγματική φωτογραφία, αλλά φασματοσκοπία, που αποκαλύπτει τις ιδιότητες ενός στόχου του τηλεσκοπίου. Ο WASP-96b είναι ένας γιγαντιαίος πλανήτης, εκτός του ηλιακού μας συστήματος, σε μια απόσταση περίπου 1.150 έτη φωτός από τη Γη. Εκτιμάται ότι μοιάζει λίγο με το Δία και σίγουρα δεν είναι ένα κατάλληλο είδος πλανήτη για να φιλοξενήσει ζωή, αφού βρίσκεται πολύ κοντά στο μητρικό του αστέρι και επομένως είναι πολύ ζεστό.

Μία ημέρα πριν από τις τέσσερις εντυπωσιακές εικόνες είχε προηγηθεί μία ακόμα, του SMACS 0723, ενός τεράστιου σμήνους γαλαξιών. Τα κόκκινα τόξα που απεικονίζονται σε αρκετά σημεία της φωτογραφίας είναι οι γαλαξίες, σε μια απόσταση πολύ μακριά πίσω στο χρόνο, 4,6 δισεκατομμύρια χρόνια. Κάποια από αυτά, σύμφωνα με τους επιστήμονες, είναι το ίδιο «αντικείμενο».  

Μέσω του προγράμματος του James Webb οι επιστήμονες θα μελετήσουν μακρινά πλανητικά συστήματα σε διάφορα στάδια σχηματισμού. Όμως, εκτός από τους πολύ μακρινούς γαλαξίες, το James Webb θα «φωτίσει» και την αστρική μας γειτονιά με ένα εντελώς νέο φως. Πολύ σύντομα, το πανίσχυρο τηλεσκόπιο θα στρέψει το κάτοπτρό του και στο δικό μας ηλιακό σύστημα, επιτρέποντας στους επιστήμονες να παρατηρήσουν τη δική μας γειτονιά με εντελώς νέους τρόπους. Είναι τόσο ισχυρό το τηλεσκόπιο, που οι δυνατότητές του μπορούν να εφαρμοστούν παντού, κοντά και μακριά.

Οι ιδιαίτερες δυνατότητες του James Webb

Το Webb είναι ένα υπέρυθρο τηλεσκόπιο, που έχει την ικανότητα να παρατηρήσει το σύμπαν στο υπέρυθρο μήκος του φάσματος, όχι στο οπτικό, αυτό δηλαδή που βλέπουμε με τα μάτια μας. Ανιχνεύει δηλαδή μεγαλύτερα μήκη κύματος φωτός, αποκαλύπτοντας λεπτομέρειες για το τι συνθέτει το σύμπαν, που δεν μπορούν να συλλάβουν τα παρατηρητήρια που εστιάζουν σε ορατά και υπεριώδη φάσματα, συμπεριλαμβανομένου και του προγόνου του, του τηλεσκοπίου Hubble.
Ιδιαίτερα ευαίσθητο, το James Webb μπορεί να παρατηρεί αμυδρά φαινόμενα, που συμβαίνουν τόσο κοντά όσο και μακριά. Για παράδειγμα, τα επίγεια τηλεσκόπια δεν μπορούν να εξετάσουν εύκολα αντικείμενα που βρίσκονται κοντά σε μια εξαιρετικά φωτεινή πηγή. Τα φεγγάρια του Δία είναι μια τέτοια περίπτωση, αφού το διάσπαρτο φως του συγκεκριμένου πλανήτη «μολύνει» μια αρκετά μεγάλη περιοχή. Αντίθετα, με το James Webb το φως το Δία περιορίζεται στον Δία, επιτρέποντας τη λεπτομερή παρατήρηση των φεγγαριών του.

Επόμενος στόχος ο Δίας, ο Ουρανός και άλλοι πλανήτες

Η επιστημονική ομάδα του τηλεσκοπίου δεν θα περιμένει πολύ για να στρέψει το κάτοπτρό του στο ηλιακό μας σύστημα. Ο Δίας, τα φεγγάρια και οι δακτύλιοι που τον περιβάλλουν, θα αποτελέσουν αντικείμενο συστηματικής παρατήρησης, ιδιαίτερα κατά τους πέντε πρώτους μήνες λειτουργίας του James Webb. Παρατηρήσεις που οι επιστήμονες ελπίζουν ότι θα τους παρέχουν σημαντικές πληροφορίες για τον καιρό, τη θερμοκρασία, τη σύνθεση του μεγαλύτερου πλανήτη του ηλιακού μας συστήματος. Τα δεδομένα που θα προκύψουν θα τους βοηθήσουν επίσης να μελετήσουν τους δακτυλίους του Δία, το πως σχηματίστηκαν και από που προέρχονται. Φως αναμένεται να πέσει και στα τρία φεγγάρια του, την Ιό, που καλύπτεται από ηφαίστεια και τον παγωμένο Γανυμήδη, όπως επίσης και στην Ευρώπη, με την ελπίδα να μάθουν περισσότερες πληροφορίες για τα νέφη υδρατμών, που εκτιμάται ότι εκτοξεύει. Εγχειρήματα, που ναι μεν έχουν μεγάλο δείκτη δυσκολίας, αλλά μόνο το James Webb εκτιμάται ότι μπορεί να τα φέρει εις πέρας στην παρούσα φάση.

Τον Αύγουστο θα έρθει και η σειρά του Ποσειδώνα, ενώ ένας ακόμα ανεξερεύνητος πλανήτης του συστήματός μας, ο Ουρανός, θα αρχίσει να παρατηρείται από τον επόμενο Ιούνιο. Tους δύο πλανήτες, που είναι γνωστοί στην επιστημονική κοινότητα ως «γίγαντες του πάγου». Για τον πρώτο οι επιστήμονες εκτιμούν ότι το James Webb θα τους δώσει μια εξήγηση για τις απροσδόκητα χαμηλότερες θερμοκρασίες του πλανήτη τις δύο τελευταίες δεκαετίες, όπως αποκάλυψε μια μελέτη την προηγούμενη Άνοιξη.

Ξεχωριστό κεφάλαιο εξερεύνησης ο Άρης

Μπορεί η ανθρωπότητα να παρακολουθεί στενά τον Άρη -και τροχιακά και από την επιφάνειά του με rover- το τηλεσκόπιο James Webb θα προσφέρει και αυτό πολύτιμη πληροφορία είτε αυτόνομα είτε σε συνεργασία με τις υπόλοιπες προσπάθειες, με μια πιο ολιστική προσέγγιση.

Μεταξύ άλλων, το James Webb θα μελετήσει τον καιρό στον Άρη σε όλη την κλίμακα του πλανήτη. Είναι χαρακτηριστικό το παράδειγμα του 2018, όταν το rover Opportunity έπεσε σε μια έντονη καταιγίδα σκόνης, που χτύπησε ολόκληρο τον πλανήτη. Μπορεί το rover της NASA να έδωσε πληροφορίες από τα όργανά του, όμως δεν μπορούσε να προσφέρει κάποια εικόνα, πληροφορία που να αφορούσε ταυτόχρονα ολόκληρο τον πλανήτη. Αν το James Webb μπορέσει να παρακολουθήσει μια τέτοια καταιγίδα σκόνης, τα δεδομένα του θα βοηθήσουν τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα αυτά τα φαινόμενα και ίσως ακόμη και να βοηθήσουν ένα μελλοντικό διαστημόπλοιο με προορισμό τον Άρη να τα αντέξει.

Η συμβολή του νέου τηλεσκόπιου στον Άρη (σε συνεργασία με το Perseverance) περιλαμβάνει επίσης την απάντηση στο «αιώνιο ερώτημα», αν υπήρξε ποτέ ζωή στον Άρη, και αν ναι, πόσο καιρό πριν μπορεί να είχε πέθανε. Αντίστοιχα πολύτιμο έργο εκτιμάται ότι θα προσφέρει και στην εποχιακή διακύμανση στην ποσότητα μεθανίου στην ατμόσφαιρα του Άρη, στις πηγές που το παράγουν και στο αν η συγκέντρωσή του συμπίπτει με τις αλλαγές στις εποχές του πλανήτη. Αν μάλιστα η ανθρωπότητα καταφέρει να στείλει (όπως θέλει) αστροναύτες στον Άρη μέσα στην επόμενη δεκαετία, το James Webb θα έχει παίξει σημαντικό ρόλο στην επιτυχία του εγχειρήματος.

Kομήτες και νέα μυστήρια

Το James Webb δεν θα περιορίσει την παρατήρησή του μόνο στους γνωστούς πλανήτες του ηλιακού μας συστήματος. Θα εξετάσει και μικρότερα αντικείμενα, όπως αστεροειδείς ή κομήτες, ακόμα και οποιοδήποτε νέο τύχει να ανακαλύψουν οι επιστήμονες, παρέχοντας πληροφορίες για τη σύστασή τους και βέβαια δίνοντάς μας μια πιο λεπτομερή εικόνα από αυτές που έχουμε δει μέχρι σήμερα. 

Αντικείμενο του τηλεσκοπίου θα αποτελέσει και η «Ζώνη του Κάιπερ», καθώς και ο Πλούτωνας ή ο δορυφόρος του Χάροντας, που βρίσκονται σε αυτή τη μυστηριώδη γωνιά του σύμπαντος, που οι επιστήμονες τη χαρακτηρίζουν ως το παγωμένο «νεκροταφείο» του ηλιακού μας συστήματος. Σύμφωνα με την επιστημονική κοινότητα στη συγκεκριμένη περιοχή υπάρχουν αντικείμενα που έχουν απομείνει από τις απαρχές του ηλιακού μας συστήματος και η αποκτυπτογράφησή τους θα μπορούσε να ξεκλειδώσει το πως σχηματίστηκε η δική μας γειτονιά.

Στον πρώτο χρόνο του το James Webb θα δαπανήσει μόλις το 7% του συνολικού του χρόνου για την παρατήρηση του δικού μας ηλιακού μας συστήματος. Χρόνος που μπορεί να μοιάζει μικρός, αλλά είναι αδύνατο να προβλεφθεί τι μπορεί να βρει και να ανακαλύψει το πανίσχυρο τηλεσκόπιο.

Και αυτά είναι μόνο η αρχή. Το James Webb διαθέτει επαρκή καύσιμα για μια 20ετία.

The post Το τηλεσκόπιο James Webb και τι θα προσφέρει στην ανθρωπότητα appeared first on 2045.gr.

Πριν μερικές δεκαετίες, οι δύο υπερδυνάμεις του πλανήτη επιδίδονταν σε έναν ξέφρενο αγώνα προκειμένου να κατακτήσουν εντυπωσιακές πρωτιές: πρώτη διαστημική πτήση, πρώτη περιστροφή γύρω από τη Γη, πρώτη επανδρωμένη αποστολή, πρώτη προσελήνωση, τα πρώτα βήματα στο φεγγάρι. Εκατομμύρια θεατών έμεναν κολλημένοι στις τηλεοράσεις τους για λίγα πλάνα από την εκτόξευση και την προσεδάφιση. Εκατομμύρια παιδιά ονειρεύονταν καριέρα αστροναύτη. Κι έπειτα, όλα αυτά καταλάγιασαν, λες και δεν υπήρχε τίποτα άλλο ενδιαφέρον να κατακτηθεί στο αχανές διάστημα. Μέχρι πριν μερικά χρόνια. Τι άλλαξε;

Χορός δισεκατομμυρίων

Στις 11 Ιουλίου, ο σερ Richard Branson πραγματοποίησε το πρώτο διαστημικό ταξίδι της νέας εποχής, προλαβαίνοντας για λίγες μέρες τον Jeff Bezos, προλαβαίνοντας κατά πολλές τον Elon Musk, και όσους άλλους είχαν επιδοθεί σε αυτήν τη νέα διαστημική κούρσα. Τι σημαίνει όλο αυτό πέρα από ένα παιχνίδι εντυπώσεων ανάμεσα σε εξωφρενικά πλούσιους ανθρώπους της τεχνολογίας; Ας ξεκινήσουμε με μια παραδοχή: ούτε ο Branson, ούτε ο Bezos, ούτε ο Musk καταφέρνουν κάποια πρωτιά. Δεν πραγματοποίησαν το πρώτο τουριστικό διαστημικό ταξίδι, αλλά εγκαινιάζουν μια νέα εποχή.

Ο Branson επιβιβάστηκε στον πύραυλο Unity που επί 17 χρόνια αναπτύσσει η εταιρεία του, Virgin Galactic και, καθώς όλα πήγαν καλά, απόλαυσε μερικά λεπτά μηδενικής βαρύτητας στα 90 χιλιόμετρα από την επιφάνεια, και μια αξιοζήλευτη θέα της καμπυλότητας της Γης, δηλώνοντας πως βίωσε μια εμπειρία ζωής. Επιπλέον θα κάνει ακόμη μεγαλύτερη την αγωνία των 600 ανθρώπων που έχουν ήδη προκαταβάλει μέρος του διαστημικού τους εισιτηρίου. Το κόστος του; Από $200.000 έως $500.000. 

Ο επίσης δισεκατομμυριούχος Jeff Bezos που θέλησε κι αυτός να εκπληρώσει ίσως εκείνο το παιδικό όνειρο του αστροναύτη, είχε προγραμματίσει να κάνει την αντίστοιχη πτήση στα 100 χιλιόμετρα πάνω από τη Γη στις 20 Ιουλίου. Μαζί του, στο New Shepard, μια πολύ περίεργη παρέα: ο αδερφός του, Mark Bezos, ένας αγνώστου ταυτότητας πλειοδότης που κατέβαλε το ποσό των 28 εκατομμυρίων δολαρίων για να κλείσει τη θέση του, και η πιλότος Wally Funk, η οποία είχε λάβει εκπαίδευση αστροναύτη τη δεκαετία του ‘60 και στα 82 χρόνια της έκανε το όνειρό της πραγματικότητα, έστω και ως ο γηραιότερος άνθρωπος που ταξίδεψε στο διάστημα (παρόλο τον ενθουσιασμό, η Funk δήλωσε κάπως απογοητευμένη μετά την πτήση, καθώς κράτησε μόλις 11 λεπτά και… η θέα δεν ήταν και τόσο καλή). Ο άγνωστος συνεπιβάτης αποδείχθηκε ο18χρονος φοιτητής Oliver Daemen (γόνος βαθύπλουτης οικογένειας), ο οποίος εν τέλει αποτέλεσε και τον νεότερο σε ηλικία άνθρωπο που βρέθηκε στο διάστημα, χαρίζοντας στην πτήση του Bezos δύο ρεκόρ. 

Οι κακές γλώσσες λένε ότι στη δοκιμαστική πτήση του SpaceShipTwo Unity θα επέβαιναν τέσσερις υπάλληλοι της Virgin Galactic, και πως ο Branson ανακοίνωσε τη δική του συμμετοχή μόνο αφού ο Bezos προανήγγειλε το δικό του προγραμματισμένο ταξίδι. Η Blue Origin του Bezos καυχήθηκε με μια δόση σαρκασμού, μετά την επιτυχημένη πτήση του Branson, πως ο δικός της πύραυλος θα πετάξει πιο ψηλά και έχει και μεγαλύτερα παράθυρα (και οι δύο ισχυρισμοί είναι αληθείς). Ωστόσο, η ημερομηνία δεν άλλαξε για να προλάβει τον Branson: η 20η Ιουλίου σηματοδοτεί την επιτυχημένη πρώτη προσελήνωση επανδρωμένου σκάφους, αυτή του θρυλικού Apollo 11, το 1969, μισό αιώνα πριν.

Και κάπου εδώ έρχεται το χρυσό παιδί της τεχνολογίας, ο Elon Musk, που με ένα tweet του αναστατώνει τα χρηματιστήρια όλου του κόσμου. Το ταξίδι που υπόσχεται εκείνος θα είναι μια διήμερη παραμονή στο σκάφος, και οι δοκιμές των πυραύλων της δικής του εταιρείας δείχνουν ότι βρίσκεται πολύ κοντά στην τελειοποίηση των σχεδίων του. Όμως πως ο ανταγωνισμός με τους άλλους δισεκατομμυριούχους διαστημανθρώπους δεν είναι ακριβώς υγιής, καθώς ο Bezos φαίνεται πως συνωμοτεί για να πάρει ο Musk μικρότερο κομμάτι της διαστημικής πίτας, προσπαθώντας να κλέψει μέσα από τα χέρια της SpaceX ένα συμβόλαιο αξίας 2,9 δισεκατομμυρίων δολαρίων με τη NASA, για την κατασκευή μιας μονάδας σεληνιακής προσγείωσης (lunar lander). 

Πώς ξεκίνησαν όλα

“Ο διαστημικός τουρισμός δεν είναι κάτι καινούριο. Κάποιοι θα θυμούνται ίσως πως κάποια στιγμή μέσα στη δεκαετία του 2000, επτά πολύ πλούσιοι άνθρωποι είχαν πληρώσει πολλά χρήματα για να ταξιδέψουν μέχρι τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό.”

Ο ISS βρίσκεται περίπου τέσσερις φορές πιο ψηλά από το σημείο όπου έφτασαν τα αεροσκάφη των δισεκατομμυριούχων αστροναυτών το 2021, και από τα παράθυρα του διαστημικού σταθμού μπορεί κανείς να δει την καμπυλότητα της επιφάνειας της Γης σε όλο της το μεγαλείο, σε αντίθεση με το “σκοτάδι” που περιγράφει η Funk πως ήταν η θέα από τα παράθυρα κατά τη διάρκεια της πτήσης του New Shepard και ένα πολύ περιορισμένο τμήμα του σημείου όπου η ατμόσφαιρα της Γης τελειώνει και αρχίζει το αχανές διάστημα (“Δεν πετάξαμε σε αρκετό ύψος ώστε να μπορείς να δεις ολόκληρη τη Γη” ήταν το παράπονο της Funk”).

Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, ο βραβευμένος αεροναυπηγός Burt Rutan, ένας ακόμη άνθρωπος που σαν παιδί ονειρεύτηκε να γίνει αστροναύτης, σκέφτηκε πως το διαστημικό ταξίδι θα έπρεπε να μπορεί να γίνει εφικτό σε όλους και να μην είναι προνόμιο μιας χούφτας ανθρώπων που συμμετέχουν σε κρατικά χρηματοδοτούμενα προγράμματα. Πίστευε πως το διαστημικό ταξίδι θα γινόταν κάτι σαν πτήση με αεροπλάνο και όχι σαν μια επικίνδυνη περιπέτεια που θα κατέληγε σε προσγείωση με αλεξίπτωτο στη Γη.

Ο Rutan ξεκίνησε να σχεδιάζει το αεροσκάφος που θα έκανε αυτό το όραμα πραγματικότητα. Κι έτσι γεννήθηκε το SpaceShipOne, μόλις 5 μέτρα σε μήκος, που στις 21 Ιουνίου 2004 πραγματοποίησε την πρώτη διαστημική πτήση που χρηματοδοτήθηκε από ιδιωτικά κεφάλαια, ξεπερνώντας μόλις τα 100 χιλιόμετρα σε ύψος, που αποτελούν το επίσημο σύνορο μεταξύ Γης και διαστήματος. Στα χρόνια που ακολούθησαν, το SapceShipOne εξασφάλισε και το περίφημο X-Prize του ελληνικής καταγωγής Peter Diamandis αξίας 10.000.000 δολαρίων. Ήταν το 2004 που ο Branson ανακοίνωσε για πρώτη φορά την πρόθεσή του η Virgin να προσφέρει στο μέλλον διαστημικά ταξίδια, βασιζόμενη στην τεχνολογία του ίδιου αεροσκάφους.

Το 2001 ο Dennis Tito έγινε ο πραγματικός “πρώτος διαστημικός τουρίστας”, κάτι που του στοίχισε 20 εκατομμύρια δολάρια, καθώς στην ουσία χρηματοδότησε τη διαστημική αποστολή ISS EP-1 προς τον διεθνή διαστημικό σταθμό, στον οποίο και διέμεινε για 8 μέρες. Αν αληθεύει το γεγονός πως ο φοιτητής που επέβαινε στην πτήση της Blue Origin (ή πιο σωστά, ο επενδυτής κι επιχειρηματίας πατέρας του) πλήρωσε 28 εκατομμύρια δολάρια, τότε μάλλον δεν ήταν ακριβώς και τιμή ευκαιρίας για μια πτήση με διάρκεια περίπου χίλιες φορές μικρότερη από αυτή του ταξιδιού που έκανε ο Tito. Πάντως, η NASA είχε αποκαλύψει το 2020 πως θα δεχόταν και ιδιώτες αστροναύτες σε μελλοντικές πτήσεις προς τον ISS, με το κόστος αλέ-ρετούρ να φτάνει τα 50 εκατομμύρια δολάρια και κάθε ημέρα παραμονής στον σταθμό να κοστολογείται σε 35.000 δολάρια. Ένα ταξίδι λίγων ημερών με την Axiom Space στον ISS κοστίζει κοντά στα 55 εκατομμύρια δολάρια και έχει προγραμματιστεί για το 2022.

Ψυχρός Πόλεμος, γύρος 2ος

Η Ρωσία, που εκμεταλλευόταν τη συγκυρία λειτουργίας του διαστημικού σταθμού για να μεταφέρει εκεί και τουρίστες, δεν σκοπεύει να μείνει έξω και από τον πρόσφατο διαστημικό χορό, αν και σταμάτησε τα τουριστικά ταξίδια προς τον ISS από το 2009. Κι άλλες χώρες και εταιρείες επιδιώκουν να πάρουν κομμάτι της πίτας ή να διαφοροποιηθούν πηγαίνοντας ακόμα παραπέρα και θέλοντας να θέσουν σε τροχιά νέους διαστημικούς σταθμούς, για τουριστικούς -και όχι μόνο- σκοπούς. Όμως, ό,τι βρίσκεται πάνω στο φεγγάρι και στους άλλες πλανήτες είναι ακόμη πολυτιμότερο.

Μια χώρα που μπαίνει στο παιχνίδι δυναμικά είναι η Κίνα, καθώς διαθέτει και δικούς της δορυφόρους και σύντομα τον δικό της διαστημικό σταθμό, είναι η μόνη χώρα εκτός των ΗΠΑ που έχει εν λειτουργία rover στη Σελήνη, ενώ ήδη έχει τη δική της πρωτιά από το 2019, όταν πραγματοποίησε επιτυχώς αποστολή στη “σκοτεινή” πλευρά του φεγγαριού. Για να φτάσει σε αυτό το σημείο, η Κίνα αξιοποίησε και εξέλιξε ρωσική διαστημική τεχνογνωσία, και ταυτόχρονα έδωσε μια ανάσα ζωής στα διαστημικά προγράμματα της Ρωσίας, τα οποία δεν θα μπορούσε να κρατήσει ζωντανά στον ίδιο βαθμό ο σοβιετικός προϋπολογισμός.

Δεν ξαναζούμε ακριβώς τον Ψυχρό Πόλεμο ανάμεσα σε δύο χώρες, αλλά συμβαίνει κάτι διαφορετικό: στην περίπτωση των ΗΠΑ, αυτοί που ηγούνται σε μεγάλο βαθμό των διαστημικών προσπαθειών είναι ιδιώτες, ενώ στην περίπτωση της Κίνας, το διάστημα είναι περισσότερο πατριωτική υπόθεση. Αν και η NASA τρέχει κι αυτή το δικό της πρόγραμμα επιστροφής στη Σελήνη με την ονομασία Artemis, το διαφημίζει περισσότερο ως ένα συνεργατικό επιστημονικό project, στο οποίο καλούνται να συμμετάσχουν κι άλλες χώρες, με απώτερο σκοπό όχι το διαστημικό ταξίδι, αλλά τον εποικισμό άλλων πλανητών. Όπως κι αν το δει κανείς, το βέβαιο είναι πως δεν λείπουν οι πολιτικές σκοπιμότητες.

“Μια πρωτιά σε έναν τομέα όπως αυτός είναι σίγουρα ενδεικτική του τρόπου με τον οποίο μια χώρα θα είναι έτοιμη να αντιμετωπίσει το μέλλον. Ένα χαμένο προβάδισμα μπορεί να μην είναι μόνο θέμα γοήτρου ή κυριαρχίας, αλλά μιας χαμένη ευκαιρία.”

Για την Κίνα, ωστόσο, μπορεί να είναι και θέμα επιβίωσης, καθώς η χώρα αναπτύσσει διαρκώς τεχνογνωσία για να μπορεί να εξυπηρετεί τις δικές της ανάγκες χωρίς εισαγόμενη τεχνολογία, αλλά και για να εξάγει σε κάποιες περιπτώσεις, αυτήν την τεχνολογία, όταν βρίσκεται υπό εμπάργκο. Αρκεί να σκεφτεί κανείς πως στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό έχουν βρεθεί περισσότεροι από 200 αστροναύτες από 19 διαφορετικές χώρες τα τελευταία 23 χρόνια, αλλά ποτέ κάποιος Κινέζος. Από το 2011, δεν επιτρέπεται στη NASA να συνεργαστεί με την Κίνα, στο πλαίσιο ενός συνόλου κινήσεων που πηγάζουν από το φόβο κατασκοπείας.

Τα πράγματα περιπλέκονται ακόμη περισσότερο από την ανακοίνωση της Ρωσίας ότι σκοπεύει να αποχωρήσει από τον ISS μέχρι το 2024 και να συνεργαστεί με την Κίνα για τη χρήση άλλου διαστημικού σταθμού και, στη συνέχεια, μιας σεληνιακής βάσης. Να σημειωθεί πως η Ρωσία είχε, ανάμεσα σε άλλα, και το αποκλειστικό καθήκον μεταφοράς των αστροναυτών στον διαστημικό σταθμό, μέχρι που η NASA συνήψε συμβόλαιο με την SpaceX για την ίδια δουλειά. Ο ISS ήταν προγραμματισμένο να λειτουργεί ως το 2024, αλλά υπολογίζεται πως, αν και κακοσυντηρημένος, θα λάβει επέκταση ζωής ως το 2030 – ειδικά μπροστά στο ενδεχόμενο να μείνει η Κίνα η μόνη χώρα με ενεργό διαστημικό σταθμό.

Ακόμη κι αν στόχος δεν είναι η Αμερική να προλάβει την Κίνα (το περίφημο “boots on the Moon” του Τραμπ για το 2024 δεν φαίνεται να αποτελεί προτεραιότητα για την κυβέρνηση Biden), αν αυτή καταφέρει να προηγηθεί μέσα στην επόμενη δεκαετία, το διαστημικό παιχνίδι, που σε κάθε περίπτωση επηρεάζεται από γεωπολιτικές συνιστώσες, θα παίζεται διαφορετικά. Το πρόγραμμα Artemis φέρει -όχι τυχαία- το όνομα της αδερφής του Θεού Απόλλωνα, και σε αντίθεση με το θρυλικό πρόγραμμα Apollo, στόχος του είναι να μεταφέρει στο διάστημα και άτομα τα οποία δεν είχαν προτεραιότητα τότε (και μάλιστα αποκλείονταν), όπως γυναίκες και έγχρωμοι. Άλλη μία σημαντική διαφορά: η NASA δεν αναπτύσσει πλέον τα πάντα μόνη της, αλλά αναθέτει μέρος της έρευνας και της κατασκευής σε ιδιωτικές εταιρείες, όπως η SpaceX του Musk – μια κίνηση που υπολογίζεται πως είναι και οικονομικά συμφέρουσα για τη NASA, καθώς ο ανταγωνισμός των ιδιωτικών εταιρειών ρίχνει τις τιμές. Αυτή η κατεύθυνση είχε δοθεί από την κυβέρνηση Ομπάμα, η οποία προτίμησε να ενισχύσει και να διευκολύνει ιδιωτικές εταιρείες από το να αυξήσει τον κρατικό διαστημικό προϋπολογισμό κατά αρκετά δισεκατομμύρια δολάρια.

Διαφορετικοί φαίνεται να είναι και οι απώτεροι στόχοι της κάθε εμπλεκόμενης πλευράς. Ενώ ο “geek” Musk ενδιαφέρεται να φτιάξει τα οχήματα που θα μεταφέρουν τον άνθρωπο (και μερικά Tesla σε κάποιες περιπτώσεις) στο διάστημα και στον εποικισμό του Άρη, σαν να εκπληρώνει και κάποιες προσωπικές του φιλοδοξίες, ο Bezos μιλά για εκμετάλλευση διαστημικών πόρων που θα οδηγούσαν στη δημιουργία νέων βιομηχανιών, θα βοηθούσαν στην παραγωγή ενέργειας ή στην ανάπτυξη νέων υλικών, οραματιζόμενος ένα μέλλον που θα του έφερνε ακόμη περισσότερα έσοδα αν κατάφερνε να είναι από τους πρώτους που θα το δημιουργούσαν. Αυτά ακριβώς εποφθαλμιούν και τα κράτη που ανταγωνίζονται: οι υδάτινοι πόροι που βρίσκονται συσσωρευμένοι κοντά στους πόλους της Σελήνης θα βοηθήσουν τις αποστολές στο φεγγάρι να το χρησιμοποιήσουν ως ενδιάμεση στάση, ενώ στοιχεία που βρίσκονται σπάνια στη Γη, όπως το ισότοπο Ήλιο-3, θα καλύψουν τις αχόρταγες ενεργειακές ανάγκες της ανθρωπότητας.

Παρόμοιοι είναι και οι στόχοι των Κινέζων, οι οποίοι θέλουν να αποδείξουν πως μπορούν να τα καταφέρουν και σε αυτόν τον τομέα. Το καλό από όλη αυτή την υπόθεση είναι πως πλέον δεν είναι η σκιά του κομμουνισμού που ωθεί τις χώρες (και τις εταιρείες) σε ανταγωνισμό.

“Το κακό, για τον πλανήτη μας και μελλοντικά και άλλους πλανήτες, είναι ότι η κινητήρια δύναμη είναι το κέρδος και το αποτέλεσμα θα είναι όχι η κατάκτηση, αλλά η εκμετάλλευση και βιομηχανοποίηση του διαστήματος.”

Λαμβάνοντας υπόψη πόσα πολλά εξαρτώνται σήμερα από διαστημικές τεχνολογίες και δορυφόρους – από ζητήματα εθνικής άμυνας ως την πλοήγηση και τις ψηφιακές επικοινωνίες – δεν είναι μόνο η επιστημονική πρόοδος ή η εθνική κυριαρχία οι λόγοι πίσω από τη διαστημική κούρσα.

Τόσο η NASA όσο και η κινεζική διαστημική υπηρεσία έχουν δηλώσει πως επιθυμούν και ενθαρρύνουν τη συμμετοχή επιστημόνων από τη διεθνή διαστημική κοινότητα στις αποστολές τους, αλλά οι γεωπολιτικές ισορροπίες είναι πιθανό να αλλάξουν στο μέλλον.

Τέλος, να αναφέρουμε πως και η Ινδία έχει στόχο να στείλει ανθρώπους στη Σελήνη μέσα στα επόμενα δύο χρόνια, ενώ άλλες τουλάχιστον 10 χώρες έχουν πραγματοποιήσει ή προγραμματίζουν μη επανδρωμένα διαστημικά προγράμματα, ανάμεσα στις οποίες η Ιαπωνία και το Ισραήλ, όπως επίσης και η Ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία (ESA).

“Ticket to the moon”

Αν σκέφτεστε πως ένα διαστημικό ταξίδι σήμερα είναι κάτι που αφορά απλά πολυεκατομμυριούχους που αναζητούν καινούργιες εμπειρίες, δεν είστε οι μόνοι. Κάποτε, οι άνθρωποι που στέλνονταν στο διάστημα ήταν επιστήμονες, καταρτισμένοι μηχανικοί και ειδικά εκπαιδευμένοι πιλότοι. Πλέον, όσοι διαθέτουν αρκετά χρήματα για να εξασφαλίσουν ένα εισιτήριο. Κι ενώ πολύς λόγος έχει γίνει για επίδειξη πλούτου, ακόμη δεν έχουν ακουστεί αρκετά οι φωνές όσων θα μιλήσουν για επιβάρυνση του περιβάλλοντος. Μια μελέτη του 2010 υπολόγιζε πως η αιθάλη που αποβάλλεται από 1.000 τουριστικές διαστημικές πτήσεις είναι ποσότητα ικανή για να ανεβάσει τη θερμοκρασία της Ανταρκτικής κατά 0,8 βαθμούς Κελσίου, επιταχύνοντας την υπερθέρμανση της ατμόσφαιρας περισσότερο από τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, που επίσης είναι συνέπεια αυτών των πτήσεων.

Κάποτε το διαστημικό ταξίδι ίσως να γίνει προσιτό για περισσότερους ανθρώπους, όπως σταδιακά συνέβη και με το αεροπορικό. Μέχρι τότε, όμως, κάποιοι εύποροι γήινοι θα έχουν χρηματοδοτήσει μεγάλο μέρος των αναγκών των αεροναυπηγικών διαστημικών υπηρεσιών μιας χούφτας κρατών που ανταγωνίζονται μεταξύ τους, οδηγώντας τες πιο κοντά στην κατάκτηση νέων προοπτικών. Όχι πια για λόγους γοήτρου ή εθνικής ασφάλειας, αλλά απροκάλυπτων οικονομικών συμφερόντων.

Συζητώντας το θέμα με έναν 24χρονο, συνηδειτοποίησα κάτι που δεν είχα καταλάβει. Μου είπε μια μέρα: “Ο Elon Musk έκανε τη γενιά μου να ενδιαφερθεί για το διάστημα. Μέχρι τότε δεν είχαμε κανέναν απολύτως καημό γι’ αυτό”. Μάλιστα. Μια γενιά παιδιών που δεν ονειρεύτηκε να φορέσει στολή και κάσκα και να χοροπηδήσει με απροσχεδίαστη χάρη σε συνθήκες μηδενικής βαρύτητας. Ίσως, λοιπόν, τα παιδιά που θα μεγαλώσουν σε μερικά χρόνια, να ονειρεύονται ξανά τα αστέρια και μια καριέρα επιστημόνων που θα μας βοηθήσουν να εποικήσουμε άλλους πλανήτες ή να βελτιώσουμε τη ζωή στη Γη. Κι αυτό από μόνο του είναι σπουδαίο.

Cover photo: NASA HQ PHOTO, Flickr

The post Η νέα μάχη για την κατάκτηση του διαστήματος appeared first on 2045.gr.

Βράδυ Κυριακής 20 Ιουλίου 1969 λίγο μετά τις 10 το βράδυ. Ελάχιστοι προνομιούχοι κάτοικοι της Αθήνας έχουν πάρει θέση μπροστά στον τηλεοπτικό τους δέκτη. Πολλοί περισσότεροι συνωστίζονται μπροστά στις βιτρίνες των καταστημάτων ηλεκτρικών ειδών όπου οι τηλεοπτικοί δέκτες αναμεταδίδουν ένα ιστορικό γεγονός – την πρώτη προσελήνωση.

Για να βρούμε την απάντηση απευθυνθήκαμε στην Χριστίνα Γιαννόπαπα, στελέχους του Γραφείου Πολιτικών Σχέσεων του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (της γνωστή μας ESA). Η ίδια άλλωστε είναι μάρτυρας μερικών ιστορικών στιγμών που σχετίζονται με την ανθρώπινη παρουσία στο Διάστημα.

«Τον Ιούλιο του 2011 είχα την ευκαιρία να δω την τελευταία εκτόξευση του διαστημικού λεωφορείου από το Διαστημικό Κέντρο Κένεντι. Ήταν το τέλος μιας εποχής. Θυμάμαι που το συζητούσαμε με μηχανικούς της ESA και λέγαμε πως τίποτα δεν θα είναι ίδιο. Για πρώτη φορά στην Ιστορία τους οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής θα έπρεπε να ζητούν τη συνδρομή της Ρωσίας, του πρώην ανταγωνιστή τους, για να στείλουν αστροναύτες στο Διάστημα».

Μια παράξενη απόφαση, με μια πρώτη ματιά, αλλά η κα Γιαννόπαπα εξηγεί: «Η κυβέρνηση των ΗΠΑ και η ΝΑΣΑ πήραν μια γενναία απόφαση να τερματίσουν το πρόγραμμα των διαστημικών λεωφορείων και έβαλαν το στοίχημα πως οι συνθήκες είχαν πλέον ωριμάσει για να αναλάβει ο ιδιωτικός τομέας. Τότε, τον Ιούλιο του 2011, κάναμε έναν παραλληλισμό με την αεροπορία που κάποτε ήταν κρατικό μονοπώλιο και όταν ωρίμασε πέρασε στα χέρια του ιδιωτικού τομέα. Αναρωτιόμασταν, επίσης, τι θα έκανε η Ευρώπη».

Το “Νέο Διάστημα”

«Πολλά έχουν αλλάξει, εμείς μιλάμε για το ΄Νέο Διάστημα΄. Βλέπουμε όλο και περισσότερες χώρες να αναπτύσσουν παρουσία, καθώς και επιχειρήσεις», λέει η κα Γιαννόπαπα αναγνωρίζοντας τον κεντρικό ρόλο που έχει παίξει η SpaceX και ο Elon Musk. Άλλωστε η εταιρεία κέρδισε μια θέση στην Ιστορία με την πρώτη αποστολή αστροναυτών σε ιδιωτικό σκάφος. «Τα προηγούμενα δέκα χρόνια οι κανόνες άλλαξαν από τον Elon Mask που διερωτήθηκε αν μπορούμε να κάνουμε τα πράγματα με διαφορετικό τρόπο. Με την εισαγωγή τεχνικών μαζικής παραγωγής από την αυτοκινητοβιομηχανία ο Elon Musk γνώριζε πολύ καλά πώς να οδηγήσει τον χώρο του Διαστήματος σε μια νέα εποχή».

Ο ρόλος της Ευρώπης στο διάστημα

Η Ευρώπη είναι γεγονός πως δεν διαθέτει εκατομμυριούχους ή δισεκατομμυριούχους που έχουν διάθεση να «παίξουν» με το Διάστημα με τον ίδιο τρόπο που το κάνει ο ιδιοκτήτης της SpaceX και της Tesla.

Μάλλον σε αυτό το θέμα είμαστε ένα μεγάλο βήμα πίσω από τις ΗΠΑ και στη θέση των ιδιωτών έχουμε τις κυβερνήσεις, την ESA, την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων. «Έχουμε επίσης τα επιτυχημένα παραδείγματα της Arianespace και της Eutelsat… Υπάρχουν πολλές επιχειρήσεις στην Ευρώπη και πολλοί ενθουσιώδεις νέοι που ξεκίνησαν από τα πανεπιστήμιά τους και δημιούργησαν εταιρείες όπως η Clyde Space από το βρετανικό πανεπιστήμιο του Strathclyde ή την ISIS από το ολλανδικό πανεπιστήμιο του Delft» αναφέρει η κα Γιαννόπαπα. «Το Νέο Διάστημα δεν είναι δύσκολο, είναι ανοικτό σε όλους και είναι μέρος του ψηφιακού μας μέλλοντος» τονίζει.

Σε αυτό το περιβάλλον προάγονται οι συνέργειες ή καλύτερα να πηγαίνει καθένας μόνος του; Μετά την εποχή της «κούρσας του Διαστήματος» φάνηκε πως καλύτερα να υπάρχει μια κοινή πορεία. Το βλέπουμε στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, ένα «εργαστήριο» που φιλοξενεί ανθρώπους από διαφορετικά σημεία του κόσμου που έχουν αφήσει την εθνικότητα και τα διαβατήριά τους πίσω στη Γη. «Το Διάστημα ενώνει τα έθνη και είναι κομμάτι της κοινής μας κληρονομιάς» σχολιάζει η κα Γιαννόπαπα.

Πώς αντιμετωπίζουμε την αποτυχία;

Η προσπάθεια της λεγόμενης «κατάκτησης του Διαστήματος» έχει σημαδευτεί από πολλές αποτυχίες. Τα δυστυχήματα του Απόλλων 1, του Challenger και του Columbia είναι μερικές από τις πιο τραγικές στιγμές στα σχεδόν 70 χρόνια που προσπαθούμε να προχωρήσουμε εκεί που δεν έχει φτάσει άνθρωπος, όπως αναφέρει και το σχετικό εισαγωγικό του Star Trek. Μήπως η αμερικανική πρόοδος οφείλεται και στον διαφορετικό τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η αποτυχία;

Το ερώτημα μοιάζει φιλοσοφικό αλλά δεν είναι και τόσο. «Όταν δεν καταφέραμε να προσεδαφίσουμε στον Άρη το Schiaparelli οι εφημερίδες έγραψαν πως η αποστολή της ESA ήταν αποτυχημένη. Όμως το μεγαλύτερο μέρος της ήταν επιτυχημένο, είχαμε στη διάθεσή μας δεδομένα, στην πραγματικότητα είχαμε προσεδάφιση, ίσως όχι μια ‘μαλακή’, όμως μάθαμε πολλά και την επόμενη φορά θα το κάνουμε καλύτερα. Στις αποτυχημένες προσπάθειες της SpaceX ο Elon Musk είχε γράψει στο Twitter «Το σκάφος είναι εντάξει, μόνο μικροεπισκευές θα χρειαστεί. Φανταστική μέρα!».

Είμαστε καλοί στην Ευρώπη στην καινοτομία στην ανάπτυξη νέων τεχνολογιών και εφαρμογών αλλά όταν έρχεται η ώρα της εμπορικής εκμετάλλευσης μένουμε πίσω. Η αποδοχή του ρίσκου και της αποτυχίας είναι μία από τις αιτίες. Οι ΗΠΑ έχουν μια μεγάλη πορεία με απόπειρες και αποτυχίες. Βλέπουν την αποτυχία ως μέρος της διαδικασίας για την επιτυχία. Η αποτυχία δίνει πολύτιμες πληροφορίες που πρέπει να χρησιμοποιηθούν για το μέλλον» λέει η κα. Γιαννόπαπα.

Μπορεί η Ελλάδα να έχει μεγάλα όνειρα;

Έχει δικαίωμα στο όνειρο η Ελλάδα; Πρέπει να κάνει ένα quantum leap ή καλύτερα να αρκεστεί σε πιο… γήινες φιλοδοξίες; «Ο τομέας του διαστήματος βρίσκεται σε ταχύτατη ανάπτυξη παγκοσμίως με τις εφαρμογές του να χρησιμοποιούνται καθημερινά από τους πολίτες, τις επιχειρήσεις και τις δημόσιες υπηρεσίες για την παροχή υπηρεσιών σε τομείς όπως η ναυτιλία, οι μεταφορές, η ενέργεια, το περιβάλλον, η μετεωρολογία, η αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών, ο αγροτοδιατροφικός τομέας, η ασφάλεια και η άμυνα» αναφέρει η συνομιλήτριά μας.

Η επιλογή που έκανε η ESA μεταξύ αποκλειστικά δύο ελληνικών αστεροσκοπείων (στο Κρυονέρι Κορινθίας και στον Χελμό – επιλέχθηκε τελικά ο Χελμός) για τον πρώτο επίγειο σταθμό ενός συστήματος που -αναμένεται να- αναβαθμίσει δραστικά τις ταχύτητες των δορυφορικών επικοινωνιών δείχνει πως η χώρα έχει περιθώρια για να διαδραματίσει κάποιο ρόλο στη χρήση των διαστημικών τεχνολογιών.

The post Το «Νέο Διάστημα» είναι ανοικτό σε όλους appeared first on 2045.gr.