Όλα τα νούμερα και τα ποσοστά που σχετίζονται με την υποβοηθούμενη αναπαραγωγή σοκάρουν, γιατί περιγράφουν μια διαφαινόμενη, κοντινή δυστοπία. Κάθε δεκαετία που περνά η ανθρωπότητα γίνεται όλο και λιγότερο γόνιμη και χάνει ένα ποσοστό της δυνατότητάς της για φυσική σύλληψη και αναπαραγωγή. Μέχρι πρόσφατα, οι κοινωνίες αλλά και η ανεπάρκεια και οι ελλιπείς έρευνες της επιστημονικής κοινότητας στον τομέα της γενετικής, επέρριπταν τη βασική ευθύνη για την υπογονιμότητα ενός ζευγαριού στις γυναίκες. Σήμερα γνωρίζουμε ότι ο ανδρικός παράγοντας ευθύνεται σε περίπου ίδιο ποσοστό με τον γυναικείο για την αδυναμία ενός ζευγαριού να τεκνοποιήσει. 

Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι μέσα στους επόμενους δώδεκα μήνες, δύο στους δέκα άνδρες θα βρεθούν σε ένα δωμάτιο με ένα κυπελλάκι στο χέρι και θα κληθούν να δώσουν δείγμα του σπέρματός τους. Θα χαμογελάσουν αμήχανα με την vintage πορνογραφία που θα βρουν στη διάθεσή τους στο εξεταστήριο (τα περισσότερα έχουν DVD, κάποια προσφέρουν ακόμα και περιοδικά!), θα αγχωθούν από την αυστηρή οδηγία ότι δεν πρέπει να πέσει ούτε μια σταγόνα έξω από το κυπελλάκι (κυρίως οι πρώτες), θα προσπαθήσουν να αποφύγουν να καθίσουν, να στηριχτούν ή να ακουμπήσουν οπουδήποτε, παρότι το δωμάτιο θα αστράφτει από καθαριότητα και θα μυρίζει αποστείρωση, αλλά στο τέλος θα κάνουν ό,τι χρειαστεί προκειμένου το δείγμα να βρεθεί στο κυπελλάκι. 

Ο δρ. Χάρης Ασβέστης, ουρολόγος – ανδρολόγος με ειδίκευση σε θέματα υπογονιμότητας, εξηγεί τι περίπου μπορούν να περιμένουν αυτοί οι άνδρες και οι σύντροφοί τους από τη στιγμή που θα πάρουν στα χέρια τους τα αποτελέσματα της εξέτασης του δείγματος – το πρώτο σπερμοδιάγραμμα. 

1. Τι σημαίνει «κακό» σπερμοδιάγραμμα;

Το σπερμοδιάγραμμα αποτελεί τη βασική αξιολόγηση της ποιότητας του ανδρικού σπέρματος. Aποτυπώνει την εικόνα των φυσικών χαρακτηριστικών του, μετρά τους ποσοτικούς και ποιοτικούς του δείκτες, ενώ συμπεριλαμβάνει και κάποιες επιπρόσθετες εξετάσεις, όπως ο μικροβιολογικός έλεγχος και η καταγραφή των βιοχημικών δεικτών του σπέρματος. 

Ένα «μέτριο» ή «κακό» σπερμοδιάγραμμα είναι αυτό στο οποίο κάποιες (ή όλες) οι τιμές των βασικών παραμέτρων στο δείγμα του σπέρματος αποδεικνύονται κατώτερες των τιμών αναφοράς. Συγκεκριμένα, όταν ο όγκος του σπέρματος είναι κάτω από 1,5 ml, η συγκέντρωση σπερματοζωαρίων μικρότερη από τα 15 εκατομμύρια σπερματοζωάρια / ml, ο συνολικός αριθμός των σπερματοζωαρίων μικρότερος των 39 εκατομμυρίων και το ποσοστό κινητικότητάς τους μικρότερο του 32%. Η τιμή αναφοράς για τη μορφολογία των σπερματοζωαρίων είναι το 4% (δεν πρέπει, δηλαδή οι ανώμαλες μορφές να υπερβαίνουν το 96%) και για τη ζωτικότητα το 58%. 

Όταν οι τιμές των παραμέτρων του σπερμοδιαγράμματος βρίσκονται πάνω απ’ αυτά τα όρια, το σπέρμα θεωρείται φυσιολογικό. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είναι και γόνιμο, ενώ δεν ισχύει αξιωματικά και το αντίστροφο. Ένα σπέρμα του οποίου οι παράμετροι είναι κάτω από τα όρια δεν θεωρείται απαραίτητα μη ικανό να γονιμοποιήσει. 

2. Τι κάνω όταν πάρω στα χέρια μου ένα κακό σπερμοδιάγραμμα; 

Το σπέρμα είναι ένα πολύ ευαίσθητο και ασταθές γενετικό υλικό, το οποίο επηρεάζεται άμεσα από το έντονο στρες, αλλά και από άλλους εποχικούς ή και στιγμιαίους παράγοντες, όπως ο χώρος στον οποίο γίνεται η δειγματοληψία, οι μέρες αποχής που έχουν προηγηθεί, κάποιες σταγόνες που μπορεί να έπεσαν εκτός του συλλέκτη κατά τη λήψη, το πρόσφατο ιστορικό (ένας πυρετός πχ, ακόμα κι ελαφρύς). Και βέβαια, υπάρχει και η μεταβλητότητα του σπέρματος αυτή καθαυτή – οι εποχιακές αυξομειώσεις που συχνά παρατηρούνται στο σπέρμα ενός δότη μεταξύ των λήψεων.

Ένα σπερμοδιάγραμμα, λοιπόν, δεν αποτυπώνει πάντα την πραγματική εικόνα του σπέρματος. Όπως υπογραμμίζει ο δρ. Χάρης Ασβέστης, ένα δεύτερο σπερμοδιάγραμμα, σε χρονική απόσταση τριών μηνών από το πρώτο, είναι απαραίτητο για ασφαλή διάγνωση, «όπως και η κλινική εξέταση, ο ορμονολογικός και μικροβιολογικός έλεγχος και το υπερηχογράφημα οσχέου». 

3. Ποια είναι τα αίτια της ανδρικής υπογονιμότητας; 

Οι παράγοντες που μπορούν να προκαλέσουν ή να επιδεινώσουν ένα πρόβλημα υπογονιμότητας στους άνδρες είναι πολλοί και διαφόρων ειδών. «Οι συνηθέστερες αιτίες», εξηγεί ο δρ. Χάρης Ασβέστης είναι «οι λοιμώξεις στα γεννητικά όργανα, η κρυψορχία και οι κακοήθειες -είτε τοπικά στον όρχι είτε αυτές που μπορεί να αφορούν λεμφώματα, οπότε οι χημειοθεραπείες που ακολουθούν μπορεί να καταστρέψουν το σπερματικό επιθήλιο». 

Υπάρχουν, επίσης, ορμονολογικά αίτια, όπως οι παθήσεις του θυρεοειδούς και της υπόφυσης, αλλά και πρωτοπαθείς βλάβες στους όρχεις, είτε από παρωτίτιδες είτε από κακώσεις. Πολύ συνηθισμένη είναι και η κιρσοκήλη, η διάταση, δηλαδή, των φλεβών του όρχεως, η οποία αν δεν αντιμετωπιστεί σε νεαρή ηλικία επιφέρει βλάβες οι οποίες σε μεγαλύτερες ηλικίες δεν αποκαθίστανται πλήρως. 

Πέρα από τις παθήσεις, τις γενετικές ανωμαλίες, τους τραυματισμούς, τις ασθένειες και τις όποιες παροδικές παθογένειες, το ανθρώπινο σπέρμα επηρεάζεται καθοριστικά και από τον σύγχρονο τρόπο ζωής. «Για την πτώση στους ποιοτικούς δείκτες του σπέρματος ενοχοποιούνται οι χιλιάδες οργανικές ουσίες που μπαίνουν στο σώμα μας είτε μέσω της διατροφής που ακολουθούμε, είτε από τα καλλυντικά και τα είδη καθαρισμού που χρησιμοποιούμε», σημειώνει ο δρ. Ασβέστης.

Επιπλέον, η γονιμότητα επηρεάζεται από την κατανάλωση κάποιων φαρμάκων (για το έλκος, την υπέρταση, την επιληψία και την κατάθλιψη), αλλά και από το αλκοόλ, τα προϊόντα καπνού και τις ναρκωτικές ουσίες. Σοβαρή ζημιά ως και στείρωση προκαλούν οι χημειοθεραπείες και οι ακτινοβολίες στις οποίες υποβάλλονται οι καρκινοπαθείς γι’ αυτό και συνιστάται πριν ξεκινήσει κάποιος μια τέτοια θεραπεία να δώσει σπέρμα το οποίο θα κρυοσυντηρηθεί και θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί μελλοντικά σε κάποια διαδικασία εξωσωματικής γονιμοποίησης. 

4. Η κληρονομικότητα παίζει ρόλο; 

«Κληρονομική υπογονιμότητα δεν υπάρχει», ξεκαθαρίζει ο δρ. Ασβέστης, «με την έννοια ότι αν ένας πατέρας είχε πρόβλημα να τεκνοποιήσει, τότε πιθανότατα δεν θα έκανε παιδιά, οπότε δεν θα είχε απογόνους για να τους κληροδοτήσει το πρόβλημά του». Σημειώνει, όμως, ότι υπάρχουν γονιδιακές παθήσεις, όπως οι μεταλλάξεις, ο οποίες βέβαια δεν είναι κληρονομικές, αλλά κατατάσσονται στις γενετικές παθήσεις. 

Επιπλέον, κάποιες φορές το πρόβλημα δημιουργείται κατά την περίοδο της κύησης, όταν ο άνδρας είναι ακόμα έμβρυο, στη μήτρα της μητέρας του. 

«Για παράδειγμα», αναφέρει ο Χάρης Ασβέστης, «έχουμε καταγράψει σε αγόρια που οι μητέρες τους είχαν πάρει φάρμακα στην εγκυμοσύνη με σκοπό να προλάβουν κάποια επαπειλούμενη αποβολή, μεγαλύτερα ποσοστά κρυψορχίας ή υποσπαδία (ανωμαλία, κατά την οποία η δημιουργία της ουρήθρας του πέους κατά την εμβρυϊκή ανάπτυξη είναι ατελής)». 

5. Θεραπεύεται η ανδρική υπογονιμότητα; 

«Η πρόοδος που έχει σημειωθεί τα τελευταία χρόνια στον τομέα μας είναι τεράστια», σχολιάζει ο δρ. Ασβέστης, «αλλά δεν έχουμε ανακαλύψει θεραπείες για όλες τις παθήσεις και, δυστυχώς, δεν αποκτούν όλα τα ζευγάρια παιδιά. Για κάποια από τα προβλήματα υπάρχουν ιατρικές θεραπείες που αποδίδουν -η χορήγηση ορμονών ή αντιοξειδωτικών- ενώ η κιρσοκήλη αντιμετωπίζεται χειρουργικά. Επίσης, ένα μέτριας ποιότητας σπέρμα -με χαμηλά ποσοστά κινητικότητας πχ- μπορεί να “ισοφαριστεί” από ένα καλής ποιότητας, γόνιμο ωάριο. Κάποιες αδυναμίες του σπέρματος, δηλαδή, “θεραπεύονται” με φυσικό τρόπο από την πλευρά της γυναίκας, αρκεί βέβαια κι εκείνη να είναι υγιής». 

Ο γιατρός υπογραμμίζει ότι η γονιμότητα της γυναίκας και η συνολική της υγεία στην αναπαραγωγική διαδικασία, εξαρτώνται κατά βάση από την ηλικία της. «Δυστυχώς, όμως, τα ζευγάρια σήμερα αποφασίζουν να κάνουν παιδιά μετά τα 35 κι αυτό επιτείνει το πρόβλημα». 

Σε κάθε περίπτωση, ακόμα κι αν η πάθηση δεν θεραπευθεί ή αν οι δείκτες του σπέρματος δεν βελτιωθούν στα επίπεδα που θα επιτρέπουν μια φυσιολογική σύλληψη, υπάρχει η λύση της τεχνητής γονιμοποίησης. Ο παράγοντας «μέτριο» ή και και «κακό» σπέρμα παρακάμπτεται με την εξωσωματική, αφού λίγα μόλις σπερματοζωάρια είναι αρκετά για τη γονιμοποίηση των ωαρίων στο εργαστήριο. 

6. Τι συμβαίνει σε περιπτώσεις αζωοσπερμίας; 

Αζωοσπερμία ονομάζεται η απουσία σπερματοζωαρίων από το σπέρμα και διακρίνεται σε αποφρακτική και μη αποφρακτική. Στην αποφρακτική αζωοσπερμία οι όρχεις παράγουν σπερματοζωάρια, αλλά αυτά δεν εμφανίζονται στο σπέρμα κατά την εκσπερμάτιση. Στη μη αποφρακτική αζωοσπερμία οι όρχεις δεν παράγουν καθόλου σπερματοζωάρια εξαιτίας κάποιας πρωτοπαθούς βλάβης. Και στις δύο περιπτώσεις, οι γιατροί μπορούν να προχωρήσουν σε λήψη σπερματοζωαρίων απευθείας από τον όρχι, είτε με αναρρόφηση με βελόνα, είτε με μικροχειρουργική βιοψία των όρχεων. 

Οι σύγχρονες χειρουργικές μέθοδοι αυξάνουν την πιθανότητα ανεύρεσης σπερματοζωαρίων και μπορούν να προσφέρουν λύση ακόμα και σε πολύ δύσκολες περιπτώσεις: «Πλέον υπάρχουν μέθοδοι και μικροχειρουργικές λύσεις ακόμα και για άνδρες που μέχρι πρότινος δεν ήταν δυνατό να γονιμοποιήσουν με το δικό τους γενετικό υλικό», επιβεβαιώνει εμφατικά ο Χάρης Ασβέστης. 

7. Μπορώ να κάνω κάτι προληπτικά για να προστατεύσω τη γονιμότητα του σπέρματός μου; 

Το πρώτο που συμβουλεύει ο δρ Ασβέστης είναι η διακοπή του καπνίσματος και η μείωση της κατανάλωσης αλκοόλ. Και τα δύο επηρεάζουν αρνητικά την ποιότητα του σπέρματος. «Και αποφυγή της μαριχουάνας – ξέρουμε ότι βλάπτει τη σπερματογένεση, αλλά η βλάβη είναι αναστρέψιμη, όταν σταματήσει η χρήση της μαριχουάνας».

Ως προς τη διατροφή, προτείνει μια καθημερινή δίαιτα «πλούσια σε φρούτα, λαχανικά, όσπρια και αμύγδαλα. Και αποφυγή των γαλακτοκομικών με χαμηλά λιπαρά, καθώς και όλων των τροφών με τρανς λιπαρά». 

Καλό είναι οι άνδρες να αποφεύγουν τα στενά παντελόνια, τα στενά εσώρουχα, καθώς και τα πολύ ζεστά μπάνια, το τζακούζι και τη σάουνα. Όπως εξηγεί ο γιατρός, «Το όσχεο έχει την ιδιότητα να αυξάνει την επιφάνειά του και να αποβάλει θερμοκρασία όταν έχει ζέστη και να συρρικνώνεται όταν κάνει κρύο. Μ’ αυτόν τον τρόπο διατηρεί μια θερμοκρασία δύο βαθμούς λιγότερο από τα άλλα όργανα, που είναι ιδανική για να γίνει η σπερματογένεση. Οτιδήποτε ανεβάζει τη θερμοκρασία στην περιοχή του οσχέου πρέπει να αποφεύγεται. Τα στενά ρούχα, το λάπτοπ πάνω στα γόνατα την ώρα που καθόμαστε στον καναπέ, ακόμα και η τοποθέτηση του κινητού στην μπροστινή τσέπη του παντελονιού». 

8. Συνδέεται η ανδρική υπογονιμότητα με τη στυτική δυσλειτουργία; 

Το ότι ένας άνδρας είναι υπογόνιμος δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι αντιμετωπίζει κάποιου είδους σεξουαλική ανικανότητα. Το αντίστροφο, όμως, μπορεί να ισχύει: η στυτική δυσλειτουργία σχετίζεται υπό μια έννοια με την υπογονιμότητα. «Αν ένας άνδρας δεν έχει καλή στύση και δεν καταφέρνει να εισχωρήσει στη σύντροφό του, αυτό αυτομάτως αποτελεί μια αιτία υπογονιμότητας», εξηγεί ο δρ. Ασβέστης.

Στις μέρες μας το ποσοστό των ανδρών που εμφανίζουν μειωμένη σεξουαλική διάθεση, ανικανότητα να διατηρήσουν στύση ή συμπτώματα πρόωρης εκσπερμάτισης είναι υψηλό. Προσεγγίζει το 20% και οφείλεται κυρίως σε ιατρικά αίτια όπως ο διαβήτης, στην κατανάλωση αντικαταθλιπτικών φαρμάκων και στο στρες. 

9. Συνδέεται με άλλες ασθένειες; 

Τα τελευταία χρόνια, έρευνες συσχετίζουν την ανδρική υπογονιμότητα με προβλήματα υγείας και συγκεκριμένες παθήσεις, κάποιες μάλιστα αρκετά σοβαρές. «Οι υπογόνιμοι άνδρες είναι πιο πιθανό να εμφανίσουν υπέρταση ή σακχαρώδη διαβήτη ή να υποστούν ένα καρδιαγγειακό επεισόδιο», αναλύει ο δρ. Ασβέστης, προσθέτοντας ότι «οι αζωοσπερμικοί έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου του όρχεως». 

Η ιατρική συμβουλή για τους αζωοσπερματικούς άνδρες είναι ότι θα πρέπει να εξετάζονται κάθε χρόνο, είτε κλινικά από κάποιον ουρολόγο / ανδρολόγο, είτε με υπέρηχο. Όλοι όσοι έχουν εντοπίσει κάποιο πρόβλημα υπογονιμότητας καλό θα είναι να μπουν σε ένα πρόγραμμα παρακολούθησης για τη συνολική τους υγεία και να το τηρούν συστηματικά. Ένα ετήσιο τσεκ απ είναι αρκετό, αρκεί να γίνεται κάθε χρόνο. 

10. Κάθε πότε πρέπει να κάνει σεξ ένα ζευγάρι που θέλει να τεκνοποιήσει; 

«Η κλασική απάντηση και αυτή που δίνουν οι περισσότεροι γυναικολόγοι είναι κάθε δύο μέρες», εξηγεί ο δρ. Ασβέστης. «Και είναι όντως μια καλή συχνότητα, αφού αν αφαιρέσουμε τις μέρες της έμμηνου ρύσης, αντιστοιχεί σε 12 περίπου φορές τον μήνα. Στην πραγματικότητα, όμως, αυτό είναι απλώς ένα νούμερο που προκύπτει με βάση την εικόνα που έχουμε για σπερματοζωάρια και τις λειτουργίες τους από το μικροσκόπιο». 

Πιο επίκαιρη απάντηση, ίσως, δίνει μια μελέτη που έγινε στις ΗΠΑ και βασίστηκε στη σεξουαλική δραστηριότητα νεαρών ζευγαριών, φοιτητών σε πανεπιστήμια και κολέγια. «Τα ζευγάρια χωρίστηκαν σε δύο ομάδες. Η μία ομάδα πήρε την οδηγία να κάνει σεξ κάθε δύο μέρες, ενώ τα ζευγάρια της δεύτερης ομάδας μπορούσαν να κάνουν σεξ όποτε είχαν όρεξη. Και στις δύο ομάδες υπήρξαν εγκυμοσύνες, αλλά στατιστικά ήταν περισσότερες στη δεύτερη ομάδα».

Μια αποδεκτή εξήγηση για το συγκεκριμένο αποτέλεσμα είναι το άγχος. Ο υπερπρογραμματισμός των συνευρέσεων μπορεί να προκαλέσει στρες στο ζευγάρι και -τελικά- δυσλειτουργίες και στους δύο συντρόφους. Να επηρεάσει την ωορρηξία της γυναίκας πχ ή την ικανότητα ανταπόκρισης του άνδρα ή και συνολικά τη σεξουαλική ζωή του ζευγαριού. 

«Αρκετές φορές, όταν ρωτάμε σχετικά τα υπογόνιμα ζευγάρια, καταγράφουμε χαμηλή συχνότητα επαφών», σχολιάζει ο δρ. Ασβέστης, σημειώνοντας ότι αυτό το γεγονός έχει οδηγήσει κάποιους βιολόγους της αναπαραγωγής να αλλάξουν τον συμβατικό ορισμό της υπογονιμότητας για ένα ζευγάρι που προσπαθεί, αλλά δεν μπορεί να αποκτήσει παιδί. «Μέχρι πρόσφατα εκτιμούσαμε ότι ένας χρόνος ελεύθερων επαφών χωρίς σύλληψη είναι δείγμα υπογονιμότητας. Σήμερα θεωρούμε ότι ένα ζευγάρι έχει εξαντλήσει τις φυσικές του δυνατότητες αν έχει κάνει 400 επαφές και δεν έχει προκύψει σύλληψη. Χρησιμοποιούμε ως όριο τον συγκεκριμένο αριθμό επαφών χωρίς χρονικό περιορισμό». 

The post Ανδρική υπογονιμότητα: 10 κρίσιμες ερωτήσεις appeared first on 2045.gr.

Η Επιστημονική Φαντασία έχει κατά καιρούς προφητεύσει εκατοντάδες πιθανούς και απίθανους τρόπους αφανισμού της ανθρωπότητας. Στα περισσότερα σενάρια συμβαίνει κάτι μεγάλο, ένα συγκλονιστικό γεγονός επικών διαστάσεων που κλιμακώνεται αστραπιαία και κορυφώνεται θεαματικά. Στα βιβλία και στο σινεμά η ζωή στη Γη καταστρέφεται από εξωγήινους ή από μετεωρίτες ή από ένα πυρηνικό ολοκαύτωμα. 

Η Επιστήμη είναι πιο ταπεινή στις αφηγήσεις της, αλλά -δυστυχώς- εξίσου δυσοίωνη: μπορεί όντως να αφανιστούμε κάποτε, αλλά αυτό δεν θα συμβεί με μαξιμαλιστικό τρόπο. Είναι πιο πιθανό το τέλος μας πχ, να επέλθει από κάποιον ιό ή ένα μικροσκοπικό βακτήριο, παρά εξαιτίας μιας μακρινής συμπαντικής απειλής. Εν τω μεταξύ, στον μικρόκοσμο των γενετικών μας αδένων διαμορφώνονται ήδη συνθήκες που ίσως οδηγήσουν σε ένα ακόμα πιο άδοξο φινάλε: οι δείκτες της ανθρώπινης γονιμότητας καταγράφουν παγκοσμίως δραματική πτώση. Η επιστημονική κοινότητα εκτιμά ότι δεν έχουμε φτάσει ακόμα σε επίπεδα συναγερμού, αλλά για πρώτη φορά εκφράζεται η δυστοπική ανησυχία ότι ίσως κάποια στιγμή το ανθρώπινο είδος απολέσει τη δυνατότητα να αναπαράγεται με φυσικό τρόπο. 

Τα τελευταία χρόνια, μάλιστα, ο παράγοντας που αναδεικνύεται ως καθοριστικός για την επιδείνωση του προβλήματος της γονιμότητας των ζευγαριών, είναι ο ανδρικός. Οι πιο ανησυχητικές παρατηρήσεις σχετίζονται με το σπέρμα, με τους ανδρολόγους να προειδοποιούν πλέον ανοιχτά ότι η ποσότητα που παράγεται σε κάθε εκσπερμάτιση δείχνει να μειώνεται μεσοσταθμικά, ενώ και τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του σπέρματος εκφυλίζονται με ρυθμούς που τρομάζουν. 

Η ερώτηση των 52 εκατομμυρίων (σπερματοζωαρίων)

Στα περισσότερα άρθρα που καταπιάνονται με την ανδρική υπογονιμότητα χρησιμοποιείται ως σημείο αναφοράς μια έκθεση που δημοσιεύθηκε πριν από τέσσερα χρόνια από το Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ σε συνεργασία με την περίφημη Ιατρική Σχολή του νοσοκομείου «Όρος Σινά» της Νέας Υόρκης. 

Τα στοιχεία της συγκεκριμένης έκθεσης είναι σοκαριστικά, αφού δείχνουν ότι η γονιμότητα του ανθρώπινου σπέρματος έχει μειωθεί κατά τουλάχιστον 50% τα τελευταία σαράντα χρόνια. Ταυτοχρόνως, ο όγκος του σπέρματος (η ποσότητα που εκκρίνει ο μέσος άνδρας σε κάθε εκσπερμάτιση) έχει ελαττωθεί κατά σχεδόν 60%.

“Μέσα σε διάστημα μικρότερο των δύο γενεών φτάσαμε να παράγουμε το μισό σπέρμα και τα μισά σπερματοζωάρια απ’ όσα παρήγαγαν οι παππούδες μας.” 

Οι κλινικοί κι εργαστηριακοί γιατροί των δύο ακαδημαϊκών ιδρυμάτων, για να καταλήξουν στα συμπεράσματά τους, χρησιμοποίησαν τα δεδομένα που είχαν προκύψει από 185 προϋπάρχουσες έρευνες, στις οποίες είχε μελετηθεί το σπέρμα 43.000 περίπου ανδρών. Η συγκριτική και συνθετική μετα-επεξεργασία των δεδομένων έδειξε ότι το 1973 σε κάθε ml σπέρματος κολυμπούσαν 99.000.000 σπερματοζωάρια, ενώ το 2011 ο αριθμός τους είχε μειωθεί στα 47.000.000 και βαίνει συνεχώς μειούμενος μέχρι σήμερα. 

Οι ερευνητές διευκρινίζουν ότι τα συγκεκριμένα στοιχεία αποτυπώνουν περισσότερο την εικόνα που επικρατεί στον δυτικό κόσμο και συγκεκριμένα στις ΗΠΑ, στην Ευρώπη, στην Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία. Αυτό, γιατί τα δεδομένα που είχαν συγκεντρωθεί μέχρι το 2017 από τις υπόλοιπες ηπείρους θεωρήθηκαν ανεπαρκή και αναξιόπιστα. Η σημερινή εκτίμηση, ομως, είναι ότι και στον υπόλοιπο πλανήτη συμβαίνει κάτι ανάλογο. Η πτωτική τάση στους δείκτες του σπέρματος είναι παγκόσμιο -πανανθρώπινο- φαινόμενο. 

Το εύλογο και αγωνιώδες (στα όρια του εσχατολογικού) ερώτημα που προκύπτει, λοιπόν, είναι: Τι θα συμβεί μέσα στα επόμενα 40 χρόνια; Με δεδομένο ότι σε διάστημα τεσσάρων δεκαετιών χάσαμε 52 εκατομμύρια σπερματοζωάρια, πόσο ορατός είναι ο κίνδυνος να δούμε τον αριθμό των σπερματοζωαρίων να εκμηδενίζεται πριν το τέλος του 21ου αιώνα; 

Μερικές αλήθειες για το σπέρμα 

Στο Εργαστήριο Σπερματολογίας του δρ Γεώργιου Λυμπερόπουλου, στους Αμπελόκηπους, επικρατεί πάντα μια τελετουργική ησυχία. Είναι η ησυχία της κρατημένης ανάσας. Οι άνθρωποι που έρχονται εδώ είναι στη συντριπτική τους πλειοψηφία ενήλικοι άνδρες που υποψιάζονται ότι αντιμετωπίζουν κάποιο πρόβλημα με τη γονιμότητά τους. Δίνουν δείγμα σπέρματος, αφήνουν δύο μέρες να περάσουν και όταν επιστρέφουν, κρατούν την ανάσα τους μέχρι να πάρουν στα χέρια τους τα αποτελέσματα του σπερμοδιαγράμματος ή κάποιας πιο σύνθετης εξέτασης. 

Ο δρ Λυμπερόπουλος τους αντιμετωπίζει με την ενσυναίσθηση που οφείλει να αναπτύξει από νωρίς κάθε επιστήμονας που απασχολείται στον ευαίσθητο και πάρα πολύ επιρρεπή στις ψυχολογικές μεταπτώσεις τομέα της ανθρώπινης αναπαραγωγής. Προσπαθεί να είναι καθησυχαστικός απέναντί τους και το ίδιο κάνει όταν σχολιάζει τα ζοφερά στοιχεία της περίφημης έρευνας για το σπέρμα: μας καθησυχάζει. «Η τάση που καταγράφουμε στο σπέρμα είναι όντως φθίνουσα, αλλά δεν οδηγούμαστε στην καταστροφή. Όχι άμεσα τουλάχιστον». 

Όπως εξηγεί, τα στοιχεία που χρησιμοποιήθηκαν από το Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ δεν μπορούν να αξιολογηθούν ως απολύτως ακριβή, γιατί βασίστηκαν σε προηγούμενες έρευνες και, συνεπώς, σε μετρήσεις που έγιναν με διαφορετική μεθοδολογία. Επιπλέον, «η διαθέσιμη τεχνολογία της εποχής ήταν κατά πολύ κατώτερη της δικής μας, ενώ σε πολλές έρευνες χρησιμοποιήθηκαν δείγματα από ασθενείς ή από άνδρες που εξετάζονταν επειδή ακριβώς είχαν προβλήματα με το σπέρμα και τη γονιμότητά τους». 

Όσο για τις τιμές αναφοράς, οι οποίες μετρούν τη γονιμότητα του σπέρματος, έχουν όντως χαμηλώσει αισθητά σε σχέση με τις δεκαετίες του ‘70 και του ‘80, αλλά όχι μόνο επειδή εν τω μεταξύ καταγράφηκε σημαντική πτώση στους ποσοτικούς και ποιοτικούς δείκτες του γενετικού υλικού των ανδρών. Ο κ. Λυμπερόπουλος διευκρινίζει ότι «η αλλαγή των τιμών αναφοράς είναι περισσότερο διορθωτική, αφού βασίστηκε στην εξέταση μεγαλύτερου πληθυσμιακού δείγματος και στη συγκέντρωση περισσότερων δεδομένων». 

Παρόλα αυτά, το πρόβλημα είναι υπαρκτό και οι επικαιροποιημένες έρευνες το αναδεικνύουν ανάγλυφα. Τα στοιχεία που παρουσιάζει ο δρ Λυμπερόπουλος στο νέο υπό έκδοση βιβλίο του, το οποίο αναμένεται με πολύ ενδιαφέρον στους επιστημονικούς κύκλους της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, εγείρουν προβληματισμούς και σοβαρά ερωτήματα: αυτήν τη στιγμή, το 15%-20% των ζευγαριών στην Ευρώπη αντιμετωπίζουν κάποιο πρόβλημα υπογονιμότητας. Από αυτά τα περιστατικά, το 35% οφείλεται στον γυναικείο παράγοντα, το 30% στον ανδρικό κι ένα ποσοστό 20% και στους δύο. «Και, βέβαια, υπάρχει και το 15% της ιδιοπαθούς υπογονιμότητας». 

Αυτό το 15% της ιδιοπαθούς ή ανεξήγητης υπογονιμότητας είναι το πρώτο οξύμωρο με το οποίο πρέπει να συμβιβαστεί ένα ζευγάρι που προσπαθεί να κάνει παιδιά και δεν τα καταφέρνει. Η ανθρώπινη επιστήμη έχει φτάσει στον 21ο αιώνα να υπολογίζει τον κατακερματισμό του DNA και να μετρά το οξειδωτικό στρες που αναπτύσσεται στα σπερματοζωάρια, αλλά δεν μπορεί να βοηθήσει το ένα στα δέκα ζευγάρια που έχουν πρόβλημα τεκνοποίησης να εντοπίσει το πρόβλημά του. 

Γκρίζες ζώνες και αναπάντητα ερωτήματα υπάρχουν σε όλα τα στάδια της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής και συνολικά στο πεδίο της γενετικής. «Είναι ένας τομέας που εξελίσσεται διαρκώς», εξηγεί ο δρ. Λυμπερόπουλος. «Ειδικά στο σπέρμα, προσπαθούμε να βρούμε νέους δείκτες που θα μας παρέχουν περισσότερες πληροφορίες για το εκάστοτε πρόβλημα. Βιοδείκτες και άλλες παραμέτρους». 

Το δεύτερο οξύμωρο έχει να κάνει με το στρες, την «ψυχολογία». Είναι αποδεδειγμένο ότι το άγχος επηρεάζει αρνητικά όλα τα στάδια της αναπαραγωγικής διαδικασίας, από τη σύλληψη ως την κύηση, αλλά την ίδια στιγμή, ελάχιστες καταστάσεις είναι πιο στρεσογόνες από τις εξετάσεις, τις αναμονές και τις διαδικασίες που σχετίζονται με την υποβοηθούμενη αναπαραγωγή. 

Το σπέρμα ειδικά και οι δείκτες της γονιμότητάς του επηρεάζονται άμεσα από το έντονο στρες, αλλά και από άλλους εποχικούς ή και στιγμιαίους παράγοντες, όπως ο χώρος στον οποίο γίνεται η δειγματοληψία, οι μέρες αποχής που έχουν προηγηθεί, κάποιες σταγόνες που μπορεί να έπεσαν εκτός του συλλέκτη κατά τη λήψη, το πρόσφατο ιστορικό (ένας πυρετός πχ, ακόμα κι ελαφρύς). Και βέβαια, υπάρχει και η μεταβλητότητα του σπέρματος αυτή καθαυτή – οι εποχιακές αυξομειώσεις που συχνά παρατηρούνται στο σπέρμα ενός δότη μεταξύ των λήψεων. Αυτός είναι και ο λόγος που οι γιατροί έχουν αποφανθεί ότι ένα μόνο σπερμοδιάγραμμα δεν θεωρείται αρκετό για μια ασφαλή διάγνωση. Ο δρ. Λυμπερόπουλος συστήνει τουλάχιστον δύο σπερμοδιαγράμματα, με χρονική απόσταση δύο ή τριών μηνών μεταξύ τους. Ιδανικά, η εξέταση των δειγμάτων πρέπει να γίνει σε ένα εργαστήριο με μικροσκοπική παρατήρηση (με το μάτι), σε εργαστήριο που συμμορφώνεται πλήρως με τις οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και της ESHRE (European Society of Human Reproduction and Embryology) και υπάγεται σε τακτικούς εξωτερικούς και εσωτερικούς ελέγχους. 

Τι προκαλεί την υπογονιμότητα 

Ο δρ. Χάρης Ασβέστης, ουρολόγος – ανδρολόγος με ειδίκευση σε θέματα υπογονιμότητας, παρομοιάζει το σπερμοδιάγραμμα σαν ένα μεμονωμένο καρέ μιας κινηματογραφικής ταινίας: «Ένα σπερμοδιάγραμμα δεν αποτελεί απαραίτητα ένδειξη κακής γονιμότητας, όπως μια φωτογραφία από ένα κινηματογραφικό έργο δεν μπορεί να αποκαλύψει την υπόθεσή του. Πρέπει να έχουμε στα χέρια μας δύο σπερμοδιαγράμματα, σε διάστημα τριών μηνών το ένα από το άλλο, αλλά απαραίτητη είναι και η κλινική εξέταση, ο ορμονολογικός και μικροβιολογικός έλεγχος και το υπερηχογράφημα οσχέου». 

Αυτές οι εξετάσεις θα οδηγήσουν πιθανότατα σε μια διάγνωση, θα βοηθήσουν στον εντοπισμό του προβλήματος, αλλά κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι θα ανιχνεύσουν και τις αιτίες του. Όπως εξηγεί με τη βαθιά, αφηγηματική φωνή του ο κ. Ασβέστης, ένα πρόβλημα που σχετίζεται με την υπογονιμότητα μπορεί να προκληθεί σε έναν άνδρα πριν καν εκείνος γεννηθεί. «Κάποιες φορές το πρόβλημα δημιουργείται κατά την περίοδο της κύησης. Έχουμε καταγράψει, πχ σε αγόρια που οι μητέρες τους είχαν πάρει φάρμακα στην εγκυμοσύνη με σκοπό να προλάβουν κάποια επαπειλούμενη αποβολή, μεγαλύτερα ποσοστά κρυψορχίας ή υποσπαδία (ανωμαλία, κατά την οποία η δημιουργία της ουρήθρας του πέους κατά την εμβρυϊκή ανάπτυξη είναι ατελής)». 

Οι συνηθέστερες αιτίες, πάντως, που καθιστούν υπογόνιμο έναν άνδρα είναι «οι λοιμώξεις στα γεννητικά όργανα, η κρυψορχία, οι κακοήθειες -είτε τοπικά στον όρχι είτε αυτές που μπορεί να αφορούν λεμφώματα, οπότε οι χημειοθεραπείες που ακολουθούν μπορεί να καταστρέψουν το σπερματικό επιθήλιο. Υπάρχουν επίσης ορμονολογικά αίτια, όπως οι παθήσεις του θυρεοειδούς και της υπόφυσης, αλλά και πρωτοπαθείς βλάβες στους όρχεις, είτε από παρωτίτιδες είτε από κακώσεις. Πολύ συνηθισμένη είναι και η κιρσοκήλη, η διάταση, δηλαδή, των φλεβών του όρχεως, η οποία αν δεν αντιμετωπιστεί σε νεαρή ηλικία επιφέρει βλάβες οι οποίες σε μεγαλύτερες ηλικίες δεν αποκαθίστανται πλήρως». 

Για κάποιες απ’ αυτές τις παθήσεις υπάρχουν θεραπείες, είτε ιατρικές (χορήγηση ορμονών ή αντιοξειδωτικών) είτε χειρουργικές, όπως η εγχείρηση της κιρσοκήλης ή η λήψη σπερματοζωαρίων απευθείας από τον όχι σε περιπτώσεις αζωοσπερμίας. «Η πρόοδος που έχει σημειωθεί τα τελευταία χρόνια στον τομέα μας είναι τεράστια», σχολιάζει ο δρ. Ασβέστης, «αλλά δεν έχουμε ανακαλύψει θεραπείες για όλες τις παθήσεις και -δυστυχώς- δεν αποκτούν όλα τα ζευγάρια παιδιά». 

Όλοι οι επιστήμονες που δραστηριοποιούνται στον τομέα της αναπαραγωγής, από τους ανδρολόγους και τους γυναικολόγους μέχρι τους βιολόγους και τους γενετιστές, υπογραμμίζουν ότι ο πιο σημαντικός παράγοντας στη διαδικασία της τεκνοποίησης είναι η ηλικία της γυναίκας που επιδιώκει να γίνει μητέρα. Το κομβικό όριο είναι η ηλικία των 35. Μετά απ’ αυτήν, οι ορμονικοί δείκτες υποχωρούν και οι πιθανότητες φυσιολογικής σύλληψης μειώνονται αισθητά. Αυτός είναι και ο λόγος που η υπογονιμότητα καταγράφεται πρωτίστως ως θλιβερό «προνόμιο» του πρώτου κόσμου.

“Στις ανεπτυγμένες χώρες αποφασίζουμε να κάνουμε οικογένεια αφού πρώτα σπουδάσουμε, αφού κάνουμε τα πρώτα βήματα για την όποια επαγγελματική αποκατάσταση, αφού συζήσουμε για ένα διάστημα με τους συντρόφους μας.” 

Ο δρ Ασβέστης υπογραμμίζει ότι την εξίσωση της γονιμότητας ενός ζευγαριού την επηρεάζει και η ηλικία του άνδρα. Γνωρίζουμε, πχ, ότι η προχωρημένη ηλικία του πατέρα (αν είναι πάνω από 45), σχετίζεται με αυξημένα ποσοστά αυτισμού και σχιζοφρένειας στα παιδιά. Πρόβλημα αποτελεί, επίσης, το γεγονός ότι ο μέσος άνδρας καταλήγει να κάνει την πρώτη του ανδρολογική εξέταση μόνο όταν αντιληφθεί ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα με το σπέρμα ή του γονιμότητά του εν γένει. Αφού παντρευτεί, δηλαδή, και αφού περάσουν ένα-δύο χρόνια άκαρπης προσπάθειας τεκνοποίησης με τη σύντροφό του. Δεν είναι μόνο ελληνικό αυτό το φαινόμενο. Στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες δεν έχει καλλιεργηθεί κουλτούρα προληπτικών ανδρολογικών εξετάσεων. 

«Μια πρώτη εξέταση θα έπρεπε να γίνεται στην ηλικία των 18 ετών, ίσως και λίγο νωρίτερα, δεδομένου ότι ο παιδίατρος σταματά να εξετάζει τα αγόρια στα γεννητικά τους όργανα σε πολύ μικρή ηλικία, στα οκτώ ή εννιά τους χρόνια», προτείνει ο Χάρης Ασβέστης. «Να γίνει, δηλαδή, κάτι ανάλογο με αυτό που συμβαίνει με τα κορίτσια, τα οποία αρχίζουν να επισκέπτονται γυναικολόγο με την πρώτη περίοδο». 

Οι προληπτικές εξετάσεις θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ευεργετικά σε δύο επίπεδα. Κάποιες παθήσεις ενδεχομένως θα εντοπίζονταν εγκαίρως και θα αντιμετωπίζονταν πιο αποτελεσματικά. Ταυτόχρονα, το τσεκ απ θα λειτουργούσε και ως μάθημα για τη σεξουαλική υγεία των αγοριών. Στις μέρες μας γίνονται προσπάθειες προς αυτήν την κατεύθυνση. Οι ανδρολόγοι ενημερώνουν τους παιδιάτρους και τους ζητούν να παρακινούν τους γονείς για έγκαιρες εξετάσεις των παιδιών τους, ενώ παράλληλα ζητούν να ενταχθεί το κεφάλαιο της υπογονιμότητας επειγόντως στο μάθημα της σεξουαλικής αγωγής. Τα σεξουαλικά νοσήματα, άλλωστε, συμπεριλαμβάνονται στους (πολλούς) παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν την ποιότητα του σπέρματος και συνολικά τη γονιμότητα ενός άνδρα. 

Η δυστοπία μέσα μας

Όπως έχει ήδη γίνει αντιληπτό, το ανθρώπινο σπέρμα είναι ένα πολύ ευαίσθητο και πάρα πολύ ασταθές υλικό. Επηρεάζεται από τη φυσιολογία, τη βιοχημεία, τα μικρόβια, από δεκάδες αόρατες στο γυμνό μάτι απειλές, αλλά και από από πολύ απτές, καθημερινές συνήθειες. Τα στενά εσώρουχα και τα skinny παντελόνια ανεβάζουν τη θερμοκρασία του όσχεου και μπορούν να απορρυθμίσουν τη διαδικασία της σπερματογένεσης. Το ίδιο ισχύει και για τα ζεστά μπάνια, το τζακούζι και τη σάουνα. Και για το smartphone που έχουμε πάντα στην τσέπη μας και για το laptop που ακουμπάμε στα πόδια μας όταν αράζουμε στον καναπέ ή στο κρεβάτι. 

Ακόμα χειρότερα, η γονιμότητα του ανθρώπινου σπέρματος επηρεάζεται από το κάπνισμα και από το αλκοόλ, αλλά και από τα τρανς λιπαρά (βρίσκονται σε μπισκότα και κρουασάν, γενικά σε όλα τα έτοιμα αρτοσκευάσματα αλλά και σε όποια τροφή συντηρείται για πολύ καιρό), από τα γαλακτοκομικά με χαμηλά λιπαρά, από χιλιάδες οργανικές ουσίες που εισέρχονται στον οργανισμό μας μέσω των φαρμάκων, των καλλυντικών και των καθαριστικών που χρησιμοποιούμε στο σπίτι, στο χώρο εργασίας ή στους δημόσιους χώρους. 

Πιο συνοπτικά: Η σύγχρονη ζωή επηρεάζει τη γονιμότητα του σπέρματος. 

Σε κάποιο βαθμό, ισχύει για την υπογονιμότητα ότι ισχύει και για την κλιματική κρίση: είναι απτές αποδείξεις για το πόσο επιβαρυντικός είναι ο σύγχρονος τρόπος ζωής για τον πλανήτη, για τη Φύση, αλλά και για οτιδήποτε φυσικό, όπως η διαδικασία της αναπαραγωγής.

“Θα φτάσουμε άραγε στη δυστοπία; Πλησιάζει η στιγμή που το ανθρώπινο είδος, με δική του ευθύνη μάλιστα, θα σταματήσει να αναπαράγεται με φυσικό τρόπο;” 

«Πιστεύω ότι δυστυχώς οδηγούμαστε στον ζόφο με όλο και μεγαλύτερη ταχύτητα», διαπιστώνει ο Χάρης Ασβέστης, προσθέτοντας ότι στο εξής μόνο η σωστή ενημέρωση και οι άμεσες δράσεις μπορούν να λειτουργήσουν ως αναχώματα. «Να γίνει συνείδηση στα νέα ζευγάρια ότι πρέπει να ξεκινούν τη διαδικασία δημιουργίας οικογένειας μια δεκαετία νωρίτερα. Και εννοείται ότι πρέπει να αλλάξουμε διατροφικές και καταναλωτικές συνήθειες. Εν τω μεταξύ, η κρυοκατάψυξη γενετικού υλικού έχει ήδη μπει στην ατζέντα ως μια εργαστηριακή, αλλά βιώσιμη λύση. Ήδη, εταιρείες κολοσσοί όπως η Google, η Apple και το Facebook συστήνουν στις γυναίκες υπαλλήλους τους να κρυοκαταψύξουν τα ωάριά τους και καλύπτουν τα έξοδα της διαδικασίας». 

Ο Γιώργος Λυμπερόπουλος είναι πιο αισιόδοξος: «Ελπίζω ότι θα αποφύγουμε το χειρότερο σενάριο. Δεν θα φτάσουμε στη δυστοπία – όχι εξαιτίας του σπέρματος, τουλάχιστον». Κι αυτός, όμως, τονίζει ότι «πρέπει άμεσα να βρεθούν τρόποι ώστε η πρόοδος και η ευμάρεια να μην αποβαίνουν σε βάρος της γονιμότητάς μας». 

Κι αυτό ακριβώς είναι το τρίτο -και το πιο μεγάλο- οξύμωρο που σχετίζεται με την κρίση της υπογονιμότητας που βιώνουμε ως ανθρωπότητα: η αντίληψη που έχουμε υιοθετήσει για την πρόοδο και την ευμάρεια είναι τόσο στρεβλή, που αντιβαίνει πλέον τους στοιχειώδεις κανόνες της ύπαρξής μας. Η διαρκής αλλά ανερμάτιστη και εντελώς αποπροσανατολισμένη συλλογική μας προσπάθεια για «ποιότητα ζωής» απειλεί ανοιχτά πλέον τη συνέχιση της ζωής αυτής καθ’ αυτής. 

The post Γιατί μειώνεται το ανθρώπινο σπέρμα appeared first on 2045.gr.