Πριν λίγες ημέρες η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ανακοίνωσε ότι η ιδέα της δημιουργίας του ψηφιακού ευρώ προχωράει στην προπαρασκευαστική της φάση. Μια ιδέα που ξεκίνησε το 2020 και αποτελούσε ένα είδος απάντησης της Ευρωζώνης στα σχέδια άλλων κρατών και κεντρικών τραπεζών να δημιουργήσουν το δικό τους ψηφιακό νόμισμα, καθώς οι ηλεκτρονικές πληρωμές δεσπόζουν πλέον στον τρόπο με τον οποίο οι χρήστες (ιδιαίτερα η νέα γενιά) δαπανούν χρήμα.

Ποια είναι όμως τα σχέδια της ΕΚΤ για το ψηφιακό ευρώ και τι έρχεται να προσφέρει στους πολίτες και τις επιχειρήσεις; Θέλοντας να λύσει αρκετές από τις απορίες που έχουμε όλοι μας η ΕΚΤ δημοσίευσε μια λίστα 25 δυνητικών ερωτήσεων, παραθέτοντας και τις απαντήσεις. Μια καλή βάση για να κατανοήσουμε τις βάσεις πάνω στις οποίες χτίζεται η ιδέα της της δημιουργίας του.

Γιατί η Ευρώπη θα χρειαζόταν ένα ψηφιακό ευρώ;

Ως απόρροια του ψηφιακού μετασχηματισμού, ο τρόπος με τον οποίο πραγματοποιούμε πληρωμές αλλάζει. Η χρήση μετρητών για τη διενέργεια πληρωμών μειώνεται και η πανδημία του κορωνοϊού έχει επιταχύνει τη στροφή προς τις ηλεκτρονικές αγορές και τις ψηφιακές πληρωμές. Το ψηφιακό ευρώ θα ήταν η ηλεκτρονική μορφή μετρητών για τον ψηφιοποιημένο κόσμο. Θα έδινε στους καταναλωτές τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν χρήμα κεντρικής τράπεζας σε ψηφιακή μορφή, συμπληρώνοντας τη λειτουργία των τραπεζογραμματίων και των κερμάτων.

Το ψηφιακό ευρώ θα διευκόλυνε τη ζωή των ανθρώπων παρέχοντας κάτι το οποίο δεν υπάρχει σήμερα: ένα ψηφιακό μέσο πληρωμής που είναι καθολικά αποδεκτό σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ, για πληρωμές σε καταστήματα, ηλεκτρονικές πληρωμές ή πληρωμές πρόσωπο με πρόσωπο. Όπως τα μετρητά, το ψηφιακό ευρώ θα ήταν μηδενικού κινδύνου, ευρέως προσβάσιμο, εύχρηστο και χωρίς χρέωση για βασική χρήση.

Επιπλέον, ένα ψηφιακό ευρώ θα ενίσχυε τη στρατηγική αυτονομία και τη νομισματική κυριαρχία της ζώνης του ευρώ στηρίζοντας την αποδοτικότητα του ευρωπαϊκού οικοσυστήματος πληρωμών στο σύνολό του, προωθώντας την καινοτομία και αυξάνοντας την ανθεκτικότητά του σε πιθανές κυβερνοεπιθέσεις ή τεχνικές διαταράξεις, όπως διακοπές ρεύματος.

Πώς θα μπορούσε το ψηφιακό ευρώ να συμβάλει στη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης;

Το ψηφιακό ευρώ θα προσέφερε μια πανευρωπαϊκή λύση πληρωμών, η οποία θα ήταν διαθέσιμη σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ, υπό ευρωπαϊκή διακυβέρνηση. Ως εκ τούτου, θα συνέβαλε στη μείωση της εξάρτησης της Ευρώπης από ιδιωτικούς, μη ευρωπαϊκούς παρόχους πληρωμών, λειτουργώντας παράλληλα ως αντίβαρο στην κυριαρχία τους στην αγορά. Με τη σειρά του, το ψηφιακό ευρώ θα καθιστούσε το ευρωπαϊκό τοπίο πληρωμών πιο ανταγωνιστικό και καινοτόμο μέσω μιας πλατφόρμας που θα διευκολύνει τους παρόχους υπηρεσιών πληρωμών να προσφέρουν τις δικές τους πανευρωπαϊκές λύσεις.

Συνολικά, ένα επιτυχημένο ψηφιακό ευρώ θα μετέτρεπε την Ευρώπη σε παγκόσμιο πρωτοπόρο στον ψηφιακό χρηματοοικονομικό τομέα και στα ψηφιακά νομίσματα των κεντρικών τραπεζών.

Θα αντικαθιστούσε το ψηφιακό ευρώ τα μετρητά;

Όχι, το ψηφιακό ευρώ θα συμπλήρωνε τη λειτουργία των μετρητών και δεν θα τα αντικαθιστούσε. Θα ήταν διαθέσιμο παράλληλα με τα μετρητά ως απάντηση στην ολοένα μεγαλύτερη προτίμηση των πολιτών να κάνουν τις πληρωμές τους ψηφιακά, γρήγορα και με ασφάλεια. Τα μετρητά θα εξακολουθούσαν να είναι διαθέσιμα στη ζώνη του ευρώ, όπως και τα άλλα ιδιωτικά ηλεκτρονικά μέσα πληρωμής που χρησιμοποιούνται επί του παρόντος.

Θα αποτελούσε το ψηφιακό ευρώ ένα εναλλακτικό νόμισμα εντός του Ευρωσυστήματος;

Όχι, το ψηφιακό ευρώ θα αποτελούσε έναν ακόμη τρόπο για τη διενέργεια πληρωμών χρησιμοποιώντας το ευρώ, το ενιαίο μας νόμισμα, στην Ευρώπη. Θα ήταν μετατρέψιμο σε τραπεζογραμμάτια σε βάση ένα προς ένα. Το ψηφιακό ευρώ θα ανταποκρινόταν στην αυξανόμενη προτίμηση των πολιτών και των επιχειρήσεων να διενεργούν ψηφιακές πληρωμές.

Ποια είναι η κατάσταση του έργου για το ψηφιακό ευρώ σήμερα;

Κατόπιν φάσης διερεύνησης που διήρκεσε δύο χρόνια, το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ αποφάσισε να προχωρήσει σε προπαρασκευαστική φάση, η οποία θα ξεκινήσει την 1η Νοεμβρίου 2023.

Η προπαρασκευαστική φάση θα περιλαμβάνει δύο στάδια: Το πρώτο στάδιο θα ξεκινήσει την 1η Νοεμβρίου 2023 και θα διαρκέσει δύο έτη. Με βάση τα αποτελέσματα του πρώτου σταδίου και τις εξελίξεις στη νομοθετική διαδικασία, το Διοικητικό Συμβούλιο στη συνέχεια θα αποφασίσει αν θα προχωρήσει σε δεύτερο στάδιο και θα καθορίσει το πεδίο εφαρμογής και τη διάρκειά του.

Σκοπός ολόκληρης της φάσης είναι η περαιτέρω ανάπτυξη και δοκιμή του ψηφιακού ευρώ, σύμφωνα με τις επιλογές σχεδιασμού και τις τεχνικές απαιτήσεις που καθορίστηκαν κατά τη φάση διερεύνησης.

Η προπαρασκευαστική φάση θα επιτρέψει τη διεξαγωγή εκτενών αναλύσεων, ελέγχων, δοκιμών και διαβουλεύσεων με τους ενδιαφερόμενους φορείς, διασφαλίζοντας ότι το ψηφιακό ευρώ πληροί τα υψηλότερα πρότυπα ποιότητας, ασφάλειας και χρηστικότητας.

Η έναρξη της προπαρασκευαστικής φάσης αποτελεί σημαντικό βήμα, αλλά δεν προδικάζει οποιαδήποτε απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου σχετικά με την έκδοση ψηφιακού ευρώ. Η απόφαση αυτή μπορεί να εξεταστεί μόνο μετά την έκδοση της σχετικής νομοθεσίας.

Ποια είναι η συμμετοχή των Ευρωπαίων νομοθετών στη διαδικασία;

Στις 28 Ιουνίου 2023, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλε σχέδιο νομοθετικής πρότασης για την πιθανή έκδοση ψηφιακού ευρώ. Σκοπός της νομοθεσίας είναι να διασφαλίσει ότι τυχόν μελλοντικό ψηφιακό ευρώ θα μπορούσε να δώσει στους πολίτες και τις επιχειρήσεις μια πρόσθετη επιλογή να πληρώνουν ψηφιακά χρησιμοποιώντας μια ευρέως αποδεκτή, φθηνή, ασφαλή και ανθεκτική μορφή δημόσιου χρήματος οπουδήποτε στη ζώνη του ευρώ.

Οι δύο διαδικασίες –νομοθεσία και σχεδιασμός του ψηφιακού ευρώ– θα εξελιχθούν παράλληλα, ώστε το Ευρωσύστημα να είναι σε θέση να εκδώσει άμεσα ψηφιακό ευρώ, εάν και όποτε κριθεί αναγκαία η απόφαση μόλις εγκριθεί το νομοθετικό πλαίσιο για το ψηφιακό ευρώ.

Το Ευρωσύστημα θα εξετάσει το ενδεχόμενο τυχόν απαραίτητων προσαρμογών στον σχεδιασμό του ψηφιακού ευρώ που μπορεί να προκύψουν από τις νομοθετικές διαβουλεύσεις. Η ΕΚΤ είναι επίσης έτοιμη να παράσχει υποστήριξη και τεχνικές πληροφορίες στη διάρκεια της νομοθετικής διαδικασίας, όπως απαιτείται.

Το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ θα αποφασίσει αν θα εκδώσει ψηφιακό ευρώ μόνο μετά την έκδοση της νομοθετικής πράξης.

Ποιος συμμετέχει στο έργο για το ψηφιακό ευρώ;

Το Ευρωσύστημα –η ΕΚΤ και οι εθνικές κεντρικές τράπεζες της ζώνης του ευρώ– πρέπει να διασφαλίζει ότι το ψηφιακό ευρώ καλύπτει τις ανάγκες των χρηστών. Για τον λόγο αυτό, το Ευρωσύστημα συνεργάζεται στενά και είναι σε τακτική επαφή με τους υπευθύνους χάραξης πολιτικής, τους νομοθέτες, τους συμμετέχοντες στην αγορά και τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Οι ομάδες ειδικού σκοπού, που επιτρέπουν να ακουστούν οι απόψεις και οι προτιμήσεις των πολιτών, είναι επίσης ανεκτίμητες.

Οι επαφές αυτές πραγματοποιούνται σε διάφορα πλαίσια όπως στο Συμβούλιο Πληρωμών Λιανικής σε Ευρώ, ένα φόρουμ υπό την προεδρία της ΕΚΤ στο οποίο συγκεντρώνονται όλοι οι ενδιαφερόμενοι φορείς της αγοράς πληρωμών ή στη συμβουλευτική ομάδα για ζητήματα της αγοράς, στην οποία συμμετέχουν εμπειρογνώμονες που παρέχουν στοιχεία για τον σχεδιασμό και τη διανομή του ψηφιακού ευρώ κατά τη φάση διερεύνησης.

Επιπλέον, η ΕΚΤ συμμετέχει τακτικά στις συνεδριάσεις της Ευρωομάδας με τους υπουργούς οικονομικών των χωρών της ζώνης του ευρώ και παρίσταται σε τακτική βάση ενώπιον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για να παρουσιάσει τις τελευταίες ενημερώσεις του έργου στους ευρωπαϊκούς φορείς χάραξης πολιτικής. Διοργανώνει επίσης σεμινάρια με ευρωπαϊκές οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών για να ακούσει τις απόψεις τους.

Ποιος θα μπορούσε να χρησιμοποιεί το ψηφιακό ευρώ;

Όπως αναφέρεται στη νομοθετική πρόταση που υπέβαλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ένα ψηφιακό ευρώ θα ήταν διαθέσιμο σε πρόσωπα, επιχειρήσεις και δημόσιους φορείς που διαμένουν ή είναι εγκατεστημένοι σε κράτος μέλος της ζώνης του ευρώ σε προσωρινή ή μόνιμη βάση.

Πρόσωπα που ταξιδεύουν στη ζώνη του ευρώ για προσωπικούς ή επαγγελματικούς λόγους, ή τα οποία διέμεναν ή ήταν εγκατεστημένα σε χώρα της ζώνης του ευρώ στο παρελθόν, μπορεί επίσης να έχουν πρόσβαση στο ψηφιακό ευρώ.

Επιπλέον, πρόσωπα, επιχειρήσεις και δημόσιοι φορείς που διαμένουν ή είναι εγκατεστημένοι εκτός της ζώνης του ευρώ μπορεί να έχουν πρόσβαση στο ψηφιακό ευρώ ανοίγοντας λογαριασμούς σε ψηφιακό ευρώ σε παρόχους υπηρεσιών πληρωμών που είναι εγκατεστημένοι ή δραστηριοποιούνται σε χώρα μέλος του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου ή σε τρίτη χώρα, με την επιφύλαξη προηγούμενης συμφωνίας μεταξύ της ΕΕ και τρίτων χωρών ή/και ρυθμίσεων που συνάπτονται μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και των εθνικών κεντρικών τραπεζών σε κράτη μέλη εκτός της ζώνης του ευρώ και σε τρίτες χώρες.

Γιατί οι πολίτες θα προτιμούσαν να χρησιμοποιούν το ψηφιακό ευρώ;

Το ψηφιακό ευρώ θα ήταν μια λύση πληρωμών για κάθε περίπτωση, που θα μπορούσε να χρησιμοποιείται οποτεδήποτε και οπουδήποτε στη ζώνη του ευρώ. Θα ήταν ένα καθολικά αποδεκτό ψηφιακό μέσο πληρωμής το οποίο οι καταναλωτές θα μπορούσαν να χρησιμοποιούν χωρίς χρέωση σε καταστήματα, ηλεκτρονικές πληρωμές ή πληρωμές πρόσωπο με πρόσωπο. Θα παρείχε στους πολίτες τη δυνατότητα να πληρώνουν ψηφιακά, εξακολουθώντας να χρησιμοποιούν ένα δημόσιο μέσο πληρωμής. Και θα ήταν διαθέσιμο τόσο διαδικτυακά (online) όσο και εκτός σύνδεσης (offline).

Το ψηφιακό ευρώ θα διατηρούσε χαρακτηριστικά παρόμοια με εκείνα των μετρητών. Θα παρείχε τον υψηλότερο βαθμό προστασίας της ιδιωτικής ζωής στις ψηφιακές πληρωμές: το Ευρωσύστημα δεν θα είχε πρόσβαση ούτε θα αποθήκευε τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα των χρηστών. Οι επιλογές για υψηλότερο βαθμό προστασίας της ιδιωτικής ζωής θα ίσχυαν ιδίως για τις πληρωμές σε ψηφιακό ευρώ που δεν θα γίνονταν σε απευθείας ηλεκτρονική σύνδεση, οι λεπτομέρειες των οποίων θα ήταν γνωστές μόνο στον πληρωτή και τον δικαιούχο της πληρωμής.

Το ψηφιακό ευρώ θα ήταν ασφαλές και εύχρηστο και θα επιδίωκε επίσης να προωθήσει την ψηφιακή χρηματοπιστωτική ενσωμάτωση διασφαλίζοντας ότι κανείς δεν μένει στο περιθώριο. Θα εξυπηρετούσε τις ανάγκες των ατόμων με αναπηρία και εκείνων που δεν έχουν πρόσβαση σε τραπεζικό λογαριασμό ή δεν διαθέτουν ψηφιακές ή χρηματοοικονομικές δεξιότητες.

Προκειμένου να διασφαλιστεί ότι το ψηφιακό ευρώ θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί και να είναι προσβάσιμο σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ, το σχέδιο νομοθετικής πρότασης που υπέβαλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει υποχρεωτική αποδοχή από τους εμπόρους και υποχρεωτική διανομή από τους εποπτευόμενους ενδιάμεσους φορείς στους πελάτες τους.

Τι αξία θα μπορούσε να αποφέρει στους εμπόρους το ψηφιακό ευρώ;

Το ψηφιακό ευρώ θα ήταν μια πραγματικά πανευρωπαϊκή λύση, αποδεκτή σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ. Θα αποτελούσε μια ευκολότερη και φθηνότερη εναλλακτική σε σχέση με το τοπίο πληρωμών που είναι επί του παρόντος κατακερματισμένο και στο οποίο δραστηριοποιούνται οι έμποροι. Χάρη στο ψηφιακό ευρώ οι έμποροι θα ήταν σε ισχυρότερη θέση να διαπραγματεύονται όρους με τους παρόχους λύσεων πληρωμών και, ως εκ τούτου, να μειώνουν το δικό τους κόστος. Αυτό το χαμηλότερο κόστος θα μπορούσε στη συνέχεια να μετακυλίεται στους πελάτες.

Χάρη στο ψηφιακό ευρώ, οι έμποροι θα μπορούσαν να ωφεληθούν επίσης από υψηλότερες τιμές μετατροπής. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τις ηλεκτρονικές αγορές, καθώς οι πελάτες είναι λιγότερο πιθανό να απορρίψουν μια αγορά εάν είναι εξοικειωμένοι με το μέσο πληρωμής. Επιπλέον, το ψηφιακό ευρώ θα επέτρεπε στους εμπόρους να λαμβάνουν άμεσες πληρωμές χωρίς πρόσθετο κόστος.

Τι αξία θα απέφερε το ψηφιακό ευρώ στους ενδιάμεσους φορείς;

Οι εποπτευόμενοι ενδιάμεσοι φορείς, όπως οι τράπεζες, θα διαδραμάτιζαν βασικό ρόλο στη διανομή του ψηφιακού ευρώ. Θα ενεργούσαν ως το βασικό σημείο επαφής για τους ιδιώτες, τους εμπόρους και τις επιχειρήσεις για όλα τα ζητήματα που σχετίζονται με το ψηφιακό ευρώ και θα παρείχαν όλες τις υπηρεσίες τελικού χρήστη.

Το ψηφιακό ευρώ θα επέτρεπε στους ενδιάμεσους φορείς να έχουν άμεση εμβέλεια σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ, σε αντίθεση με τις περισσότερες ιδιωτικές καινοτομίες, οι οποίες τείνουν να επικεντρώνονται σε συγκεκριμένες εγχώριες αγορές. Ως εκ τούτου, το ψηφιακό ευρώ θα χρησίμευε ως πλατφόρμα για τους ενδιάμεσους φορείς με σκοπό την περαιτέρω προώθηση της καινοτομίας και του ανταγωνισμού στις αναπτυσσόμενες αγορές ηλεκτρονικού εμπορίου και ψηφιακών πληρωμών σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ.

Θα προσέφερε επίσης πρόσθετες επιχειρηματικές ευκαιρίες στους ενδιάμεσους φορείς. Για παράδειγμα, όπως προτείνει το Ευρωσύστημα, εάν οι έμποροι εκτός της ζώνης του ευρώ θα ήθελαν να διενεργούν συναλλαγές σε ψηφιακό ευρώ, θα έπρεπε να τηρούν λογαριασμό σε πάροχο υπηρεσιών πληρωμών από τη ζώνη του ευρώ.

Επιπλέον, το μοντέλο αποζημίωσης του ψηφιακού ευρώ, όπως προβλέπεται επί του παρόντος στο σχέδιο νομοθετικής πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, παρέχει στους ενδιάμεσους φορείς οικονομικά κίνητρα συγκρίσιμα με άλλα ψηφιακά μέσα πληρωμής. Από αυτή την άποψη, το ψηφιακό ευρώ ανοίγει επίσης την πόρτα στους ενδιάμεσους φορείς να επενδύουν σε πρόσθετες υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας για τους πελάτες τους.

Θα έπρεπε οι πολίτες να πληρώνουν για να χρησιμοποιούν το ψηφιακό ευρώ;

Το ψηφιακό ευρώ θα ήταν δημόσιο αγαθό. Ως εκ τούτου, θα ήταν δωρεάν για βασική χρήση.

Ωστόσο, οι εποπτευόμενοι ενδιάμεσοι φορείς, συμπεριλαμβανομένων των τραπεζών, θα μπορούσαν να χρησιμοποιούν τις βασικές λειτουργίες του ψηφιακού ευρώ ως βάση για να αναπτύξουν περαιτέρω τις δικές τους πλατφόρμες και λύσεις. Αυτοί οι ενδιάμεσοι φορείς θα μπορούσαν ενδεχομένως να συνεχίσουν να προσφέρουν στους πελάτες τους άλλες υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας με ορισμένο κόστος.

Πώς θα λειτουργούσε το ψηφιακό ευρώ;

Το ψηφιακό ευρώ θα επέτρεπε τη διενέργεια ασφαλών άμεσων πληρωμών σε φυσικά και ηλεκτρονικά καταστήματα και μεταξύ ιδιωτών, ανεξάρτητα από τη χώρα της ζώνης του ευρώ στην οποία βρίσκονται ή από τον πάροχο υπηρεσιών πληρωμών με τον οποίο έχουν λογαριασμό. Η ΕΚΤ διερευνά επί του παρόντος πώς θα μπορούσε αυτό να λειτουργήσει στην πράξη.

Για παράδειγμα, το Ευρωσύστημα θα μπορούσε να αναπτύξει μια ειδική εφαρμογή για το ψηφιακό ευρώ στην οποία όλοι θα είχαν ισότιμη πρόσβαση. Εναλλακτικά, οι ενδιάμεσοι φορείς, συμπεριλαμβανομένων των τραπεζών, θα ενσωμάτωναν τις υπηρεσίες σε ψηφιακό ευρώ στις υφιστάμενες εφαρμογές τους, με τις οποίες οι πελάτες τους είναι ήδη εξοικειωμένοι. Σε κάθε περίπτωση, όσοι δεν έχουν πρόσβαση σε τραπεζικό λογαριασμό ή ψηφιακές συσκευές θα μπορούσαν επίσης να πληρώνουν με ψηφιακό ευρώ χρησιμοποιώντας φυσική κάρτα που παρέχεται από δημόσιους ενδιάμεσους φορείς, όπως τα ταχυδρομεία.

Το ψηφιακό ευρώ θα προσέφερε τόσο διαδικτυακές λειτουργίες (online) όσο και λειτουργίες εκτός σύνδεσης (offline), προλαμβάνοντας καταστάσεις περιορισμένης συνδεσιμότητας. Όταν οι πληρωμές σε ψηφιακό ευρώ πραγματοποιούνται εκτός σύνδεσης (offline), τα στοιχεία πληρωμής θα είναι γνωστά μόνο στον πληρωτή και τον δικαιούχο πληρωμής, παρέχοντας τον υψηλότερο δυνατό βαθμό προστασίας της ιδιωτικής ζωής.

Πόσο θα προστάτευε την ιδιωτική ζωή το ψηφιακό ευρώ;

Η προστασία της ιδιωτικής ζωής είναι ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά σχεδιασμού του ψηφιακού ευρώ. Το Ευρωσύστημα δεν έχει κανένα εμπορικό συμφέρον για τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα των πολιτών που αφορούν πληρωμές ή για την κοινοποίηση τους σε τρίτους. Έτσι, το Ευρωσύστημα δεν θα είχε πρόσβαση στα ιδιωτικά στοιχεία των χρηστών ή να τα αποθηκεύει.

Το ψηφιακό ευρώ θα έδινε στους πολίτες τη δυνατότητα να κάνουν πληρωμές χωρίς να κοινοποιούν τα δεδομένα τους σε τρίτους, πέραν όσων απαιτούνται για την πρόληψη παράνομων δραστηριοτήτων, σύμφωνα με τους ευρωπαϊκούς κανονισμούς.

Επιπλέον, η εκτός σύνδεσης (offline) λειτουργία του ψηφιακού ευρώ θα παρείχε ακόμη υψηλότερο βαθμό προστασίας της ιδιωτικής ζωής, δεδομένου ότι τα στοιχεία πληρωμής θα ήταν γνωστά μόνο στον πληρωτή και τον δικαιούχο.

Πώς θα διασφάλιζε η ΕΚΤ ότι το ψηφιακό ευρώ θα είναι ανοιχτό σε όλους;

Το ψηφιακό ευρώ θα ήταν δημόσιο αγαθό, όπως είναι σήμερα τα τραπεζογραμμάτια και τα κέρματα, αλλά σε ψηφιακή μορφή.

Θα ήταν χωρίς χρέωση για βασική χρήση, μέσω μιας εφαρμογής για κινητές συσκευές ή μιας φυσικής κάρτας. Το ψηφιακό ευρώ θα λειτουργούσε επίσης εκτός σύνδεσης (offline), σε περίπτωση που οι χρήστες έχουν περιορισμένη συνδεσιμότητα.

Το σχέδιο νομοθετικής ρύθμισης που υπέβαλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ορίζει ότι τα πιστωτικά ιδρύματα που διανέμουν ψηφιακό ευρώ θα υποχρεούνται να παρέχουν βασικές υπηρεσίες πληρωμών σε ψηφιακό ευρώ όταν το ζητήσουν οι πελάτες τους.

Επιπλέον, προκειμένου να διασφαλίζεται ότι όλοι –συμπεριλαμβανομένων των ατόμων με αναπηρία, με λειτουργικούς περιορισμούς ή με περιορισμένες ψηφιακές δεξιότητες, καθώς και οι ηλικιωμένοι– μπορούν να πληρώνουν με ψηφιακό ευρώ, θα προσδιορίζονται δημόσιοι φορείς, όπως τα ταχυδρομεία, σε κάθε χώρα της ζώνης του ευρώ. Αυτοί οι φορείς θα παρείχαν στα άτομα που είναι ευάλωτα στον ψηφιακό χρηματοοικονομικό αποκλεισμό δωρεάν στήριξη και πρόσβαση σε υπηρεσίες σχετικά με το ψηφιακό ευρώ, όπως κατ’ ιδίαν στήριξη και ειδική συνδρομή κατά το άνοιγμα λογαριασμού σε ψηφιακό ευρώ και χρήση όλων των βασικών υπηρεσιών σε ψηφιακό ευρώ. Η δωρεάν πρόσβαση στις βασικές υπηρεσίες του ψηφιακού ευρώ θα μπορούσαν να παρέχονται επίσης σε άτομα χωρίς τραπεζικό λογαριασμό.

Επιπλέον, θα δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στην ενσωμάτωση ευάλωτων ομάδων, όπως άτομα χωρίς σταθερή διεύθυνση, αιτούντες άσυλο ή δικαιούχοι διεθνούς προστασίας.

Το ψηφιακό ευρώ θα σχεδιαζόταν κατά τρόπο ώστε να καλύπτει τις ανάγκες όλων, χωρίς να αφήνει κανέναν στο περιθώριο.

Θα ήταν το ψηφιακό ευρώ προγραμματιζόμενο χρήμα;

Το ψηφιακό ευρώ δεν θα μπορούσε να είναι ποτέ προγραμματιζόμενο χρήμα.

Το προγραμματιζόμενο χρήμα είναι μια ψηφιακή μορφή χρήματος που χρησιμοποιείται για προκαθορισμένο σκοπό, όπως μια δωροεπιταγή, με περιορισμούς ως προς τον τόπο και τον χρόνο χρήσης του ή ως προς τους χρήστες του.

Όπως προβλέπεται επίσης στη νομοθετική πρόταση για το ψηφιακό ευρώ που υπέβαλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το ψηφιακό ευρώ δεν θα ήταν προγραμματιζόμενο χρήμα, αλλά θα μπορούσε να διευκολύνει τις αυτοματοποιημένες πληρωμές εφόσον οι χρήστες επιθυμούν να αξιοποιήσουν αυτήν τη λειτουργία. Για παράδειγμα, ένας χρήστης θα μπορούσε να αποφασίσει να δημιουργήσει μια αυτόματη μηνιαία πληρωμή για να μεταφέρει άμεσα ψηφιακά ευρώ σε μέλη της οικογένειας ή φίλους.

Θα αποζημιώνονταν οι ενδιάμεσοι φορείς για τη διανομή του ψηφιακού ευρώ;

Το Ευρωσύστημα προτείνει ένα μοντέλο αποζημίωσης που θα δημιουργούσε εύλογα οικονομικά κίνητρα για τους παρόχους υπηρεσιών πληρωμών, όπως οι τράπεζες, προκειμένου να αντιμετωπιστεί το λειτουργικό κόστος διανομής του ψηφιακού ευρώ.

Όπως συμβαίνει σήμερα με άλλα συστήματα πληρωμών, οι πάροχοι υπηρεσιών πληρωμών που θα διανέμουν το ψηφιακό ευρώ θα χρέωναν τους εμπόρους για αυτές τις υπηρεσίες. Ο καθορισμός των τιμών για τους εμπόρους και τους παρόχους υπηρεσιών πληρωμών θα υπόκειντο σε ανώτατο όριο, όπως προτείνεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στη νομοθετική πρόταση για το ψηφιακό ευρώ.

Όπως και με την παραγωγή και την έκδοση τραπεζογραμματίων, το Ευρωσύστημα θα αναλάμβανε το κόστος δημιουργίας ενός συστήματος και μιας υποδομής για το ψηφιακό ευρώ. Επιπλέον, το Ευρωσύστημα θα επιδίωκε να ελαχιστοποιήσει το πρόσθετο επενδυτικό κόστος για τους ενδιάμεσους φορείς με την όσο το δυνατόν πιο εκτεταμένη επαναχρησιμοποίηση των υφιστάμενων υποδομών.

Θα αποτελούσε το ψηφιακό ευρώ απειλή για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα με την αποδιαμεσολάβηση των τραπεζών;

Το χρηματοπιστωτικό μας σύστημα –στο κέντρο του οποίου βρίσκεται το τραπεζικό σύστημα– λειτουργεί ομαλά και το Ευρωσύστημα επιθυμεί να διατηρήσει τον βασικό ρόλο των τραπεζών στη διασφάλιση της αποτελεσματικής παροχής πιστώσεων προς την πραγματική οικονομία.

Η ΕΚΤ θα ελαχιστοποιήσει τυχόν απειλές που μπορεί να δημιουργήσει το ψηφιακό ευρώ για το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Ως εκ τούτου, η ποσότητα ψηφιακού ευρώ που μπορούν να διακρατούν οι χρήστες στους λογαριασμούς τους θα περιορίζεται για την αποτροπή εκροών τραπεζικών καταθέσεων, ακόμη και σε περιόδους κρίσης.

Πώς θα διασφάλιζε η ΕΚΤ ότι οι πολίτες μπορούν να πληρώνουν με ψηφιακό ευρώ με τον ίδιο τρόπο σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ;

Οι εποπτευόμενοι ενδιάμεσοι φορείς θα ήταν υπεύθυνοι για τη διανομή ψηφιακού ευρώ στη ζώνη του ευρώ. Για να διασφαλιστεί η αρμονική εφαρμογή, το Ευρωσύστημα σχεδιάζει ένα σύστημα για το ψηφιακό ευρώ το οποίο αποτελείται από ενιαίο σύνολο κανόνων, προτύπων και διαδικασιών για την τυποποίηση των πληρωμών σε ψηφιακό ευρώ σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ, εξασφαλίζοντας πανευρωπαϊκή εμβέλεια.

Αυτό το ενιαίο σύνολο κανόνων, προτύπων και διαδικασιών καταρτίζεται επί του παρόντος από την ομάδα κατάρτισης εγχειριδίου κανόνων (Rulebook Development Group) σε στενή συνεργασία με τους εκπροσώπους της αγοράς, όπως μεταξύ άλλων χρήστες, εμπόρους λιανικής και ενδιάμεσους φορείς.

Πώς καταρτίζεται το ενιαίο σύνολο κανόνων, προτύπων και διαδικασιών για το ψηφιακό ευρώ;

Για να στηρίξει την κατάρτιση του ενιαίου συνόλου κανόνων, προτύπων και διαδικασιών για το ψηφιακό ευρώ, το Ευρωσύστημα συγκρότησε την ομάδα κατάρτισης εγχειριδίου κανόνων (Rulebook Development Group) του συστήματος για το ψηφιακό ευρώ με σκοπό να συγκεντρώσει πληροφορίες από τον χρηματοπιστωτικό κλάδο, τους καταναλωτές και τους εμπόρους.

Η ομάδα, η οποία απαρτίζεται από εμπειρογνώμονες του Ευρωσυστήματος και εκπροσώπους της αγοράς με σχετική εμπειρία, εργάζεται με βάση τις επιλογές σχεδιασμού του ψηφιακού ευρώ που έχουν ήδη εγκριθεί από το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ.

Εκτός από την ομάδα, έχουν δημιουργηθεί και ορισμένοι ειδικοί άξονες εργασίας για την κατάρτιση του εγχειριδίου κανόνων, οι οποίοι ασχολούνται με συγκεκριμένες ενότητες του εν λόγω εγχειριδίου που απαιτούν ιδιαίτερη εμπειρογνωμοσύνη.

Ποιο θα είναι το πεδίο εφαρμογής του εγχειριδίου κανόνων για το ψηφιακό ευρώ;

Το εγχειρίδιο κανόνων για το ψηφιακό ευρώ θα καθορίσει το ενιαίο σύνολο κανόνων, προτύπων και διαδικασιών που θα έπρεπε να ακολουθούν οι εποπτευόμενοι ενδιάμεσοι φορείς κατά τη διανομή του ψηφιακού ευρώ. Οι εν λόγω κανόνες, πρότυπα και διαδικασίες θα καλύπτουν:

• το λειτουργικό και επιχειρησιακό μοντέλο του ψηφιακού ευρώ (π.χ. διατερματικές ροές, βασικές απαιτήσεις για τους εποπτευόμενους ενδιάμεσους φορείς, ελάχιστα πρότυπα εμπειρίας χρηστών, κ.λπ.)·
• το μοντέλο συμμόρφωσης του συστήματος για το ψηφιακό ευρώ (π.χ. κριτήρια επιλεξιμότητας του συστήματος, υποχρεώσεις των συμμετεχόντων, κ.λπ.)·
• τις τεχνικές απαιτήσεις του συστήματος (π.χ. υποδομή πληροφορικής, υλοποίηση διασύνδεσης προγραμματισμού εφαρμογών, τεχνικά πρότυπα κ.λπ.)·
• τις απαιτήσεις διαχείρισης κινδύνου·
• τους κανόνες διαχείρισης του συστήματος για το ψηφιακό ευρώ (π.χ. διακυβέρνηση συστήματος, διαδικασίες διαχείρισης αλλαγών κ.λπ.).

Ποια θα ήταν η σύνδεση μεταξύ των άμεσων πληρωμών και του ψηφιακού ευρώ;

Σήμερα, οι καταναλωτές σπάνια έχουν τη δυνατότητα να πραγματοποιούν άμεσες πληρωμές στα καταστήματα, γεγονός που σημαίνει επίσης ότι οι έμποροι δεν λαμβάνουν τα χρήματά τους αμέσως. Το ψηφιακό ευρώ θα μπορούσε να το αλλάξει αυτό, καθώς όλες οι πληρωμές σε ψηφιακό ευρώ θα ήταν άμεσες.

Το ενιαίο σύνολο κανόνων, προτύπων και διαδικασιών που καταρτίστηκε και, εφόσον εγκριθεί, θα εφαρμοστεί για το ψηφιακό ευρώ θα σήμαινε ότι οι λύσεις άμεσων πληρωμών θα μπορούσαν να αναπτυχθούν περαιτέρω ώστε να είναι διαθέσιμες σε όλες τις χώρες της ζώνης του ευρώ. Αυτό θα μείωνε την εξάρτηση από ιδιωτικές μη ευρωπαϊκές εταιρείες που κυριαρχούν επί του παρόντος στον τομέα των πληρωμών.

Θα βασιζόταν το ψηφιακό ευρώ σε τεχνολογία κατανεμημένου καθολικού (distributed ledger technology), όπως είναι η τεχνολογία blockchain;

Το Ευρωσύστημα δοκιμάζει διαφορετικές τεχνολογίες –τόσο σε κεντρική όσο και σε αποκεντρωμένη βάση– για την ανάπτυξη του ψηφιακού ευρώ, συμπεριλαμβανομένων των τεχνολογιών κατανεμημένου καθολικού. Ωστόσο, δεν έχει ληφθεί ακόμη κάποια απόφαση.

Θα καθιστούσε η εισαγωγή του ψηφιακού ευρώ τις πληρωμές στην Ευρώπη πιο ευάλωτες σε κυβερνοεπιθέσεις;

Όπως και με άλλες ψηφιακές υποδομές, το ψηφιακό ευρώ θα μπορούσε να αποτελέσει στόχο κυβερνοεπιθέσεων. Για τον μετριασμό αυτού του κινδύνου, ο σχεδιασμός του ψηφιακού ευρώ θα βασιζόταν σε πρωτοποριακές τεχνολογίες οι οποίες θα δημιουργούσαν ένα περιβάλλον που θα ήταν ανθεκτικό σε κυβερνοεπιθέσεις και θα μπορούσε να ανταπεξέλθει στις προκλήσεις του μέλλοντος.

Σε τι θα διέφερε το ψηφιακό ευρώ από τα σταθερά κρυπτονομίσματα (stablecoins) και τα κρυπτοστοιχεία ενεργητικού;

Το ψηφιακό ευρώ θα ήταν χρήμα κεντρικής τράπεζας. Αυτό σημαίνει ότι θα είχε κάλυψη από την κεντρική τράπεζα και θα ήταν σχεδιασμένο για να ικανοποιεί τις ανάγκες των χρηστών. Ως εκ τούτου, δεν θα παρουσίαζε κανέναν κίνδυνο και, επιπλέον, θα προστάτευε την ιδιωτική ζωή και τα προσωπικά δεδομένα. Οι κεντρικές τράπεζες έχουν την εντολή να διατηρούν την αξία του χρήματος, ανεξάρτητα από το αν αυτό διατίθεται σε φυσική ή ψηφιακή μορφή.

Η σταθερότητα και η αξιοπιστία των σταθερών κρυπτονομισμάτων εξαρτώνται σε τελική ανάλυση από την οντότητα που τα εκδίδει και από την αξιοπιστία και την ικανότητα εκπλήρωσης της δέσμευσής της να διατηρεί την αξία του χρήματος διαχρονικά. Οι εκδότες από τον ιδιωτικό τομέα επίσης ενδέχεται να χρησιμοποιούν προσωπικά δεδομένα για εμπορικούς σκοπούς.

Δεν υπάρχει δυνατότητα προσδιορισμού της οντότητας που είναι υπεύθυνη για τα κρυπτοστοιχεία, πράγμα που σημαίνει ότι τυχόν απαιτήσεις δεν μπορούν να ικανοποιηθούν.

The post Ερωτήσεις και απαντήσεις για το ψηφιακό ευρώ appeared first on 2045.gr.

Το καλοκαίρι του 2015 σηματοδότησε για την Ελλάδα την απότομη -ορισμένοι μπορεί να τη χαρακτήριζαν ακόμα και βίαιη- μετάβαση στις συναλλαγές με τη χρήση καρτών. Ο πληθυσμός μιας χώρας που παραδοσιακά δόξαζε το μετρητό με κάθε δυνατό τρόπο, βρέθηκε, θέλοντας και μη, να αναζητεί καταστήματα που δέχονταν κάρτες για τις συναλλαγές τους. Η αλλαγή ήταν δραστική, όπως καταγράφηκε από σχετικές έρευνες. Έως την επιβολή των ελέγχων στην κίνηση κεφαλαίων, στα τέλη Ιουνίου 2015, μόλις το 5% των συναλλαγών στο λιανεμπόριο πραγματοποιείτο με τη χρήση καρτών. Στα σουπερμάρκετ ήταν ελαφρώς αυξημένο, στην περιοχή του 7% με 8%, όμως στα μικρά καταστήματα η χρήση μετρητών ήταν μονόδρομος. «Εκτιμάται ότι το ποσοστό χρήσης πιστωτικών καρτών αυξήθηκε εξαιτίας των ελέγχων κεφαλαίων μεσοσταθμικά από 4.5% σε 19.5%, με αύξηση για τις αλυσίδες σουπερμάρκετ από 7.5% σε 30% και για τα μικρότερα σημεία πώλησης από 1% σε 7.5%», αναφέρει το ΙΕΛΚΑ σε σχετική μελέτη του Νοεμβρίου του 2015.

Για του λόγου το αληθές, σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα το 2014 μόλις το 20% των Ελλήνων είχε πραγματοποιήσει μια συναλλαγή σε κατάστημα λιανικής με τη χρήση ψηφιακών μέσων, ενώ το ποσοστό αυτό έφτασε στο 75% το 2021. Κατ’ επέκταση η χρήση των μετρητών μειώθηκε. Σύμφωνα με στοιχεία που διατηρεί η Statista, η χρήση των μετρητών στα σημεία λιανικών πωλήσεων έχει μειωθεί δραστικά την τελευταία δεκαετία και από 98,4% το 2013  υποχώρησε στο 62,2% το 2021.

Αυτή η εν πολλοίς υποχρεωτική στροφή για τους Έλληνες επαναλήφθηκε σε πολύ πιο μεγάλη κλίμακα το 2020 ευρύτερα στην Ευρώπη με την πανδημία του κορονοϊού. Τα περιοριστικά μέτρα ώθησαν επιχειρήσεις και καταναλωτές τόσο στο ηλεκτρονικό εμπόριο όσο και στις ψηφιακές συναλλαγές. Τα στοιχεία της ΕΚΤ καταγράφουν με σαφήνεια αυτή τη στροφή.

Το 2021 καταγράφηκαν 114,2 δισ. συναλλαγές με οποιοδήποτε μέσο πλην μετρητών, αριθμός αυξημένος κατά 12,5% σε σχέση με το 2021, ενώ η αξία των συγκεκριμένων συναλλαγών αυξήθηκε κατά 18,6% σε ετήσια βάση και έφτασε τα 197 τρισ. ευρώ. Το 49% των εν λόγω συναλλαγών πραγματοποιήθηκε με τη χρήση καρτών, αναφέρει η ΕΚΤ.

Το 2016 μόλις το 19% των συναλλαγών στην ευρωζώνη είχε πραγματοποιηθεί με τη χρήση καρτών. Το 2019 το ποσοστό αυτό είχε ανεβεί στο 25% και το 2022, μετά τη διετή εμπειρία της πανδημίας και των περιοριστικών μέτρων, οι κάρτες είχαν φτάσει να διεκπεραιώνουν το ένα τρίτο των συναλλαγών.

Στο σημείο αυτό θα μπορούσαμε να κηρύξουμε τον επικείμενο θάνατο των μετρητών και να αναζητήσουμε άλλα θέματα.

Όμως…

Το 24% των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων προτιμούν τα μετρητά

Σύμφωνα με την ΕΚΤ, μία στις τέσσερις επιχειρήσεις στην ευρωζώνη δείχνει σαφή προτίμηση στις συναλλαγές με μετρητά, το 20% προτιμά συναλλαγές με ανέπαφες κάρτες, το 17% τις χρεωστικές κάρτες με χρήση PIN και το 16% τις πιστωτικές με την ίδια μέθοδο επιβεβαίωσης της συναλλαγής.

Η χώρα όπου οι επιχειρήσεις προτιμούν περισσότερο τα μετρητά από κάθε άλλη μορφή συναλλαγής είναι η Σλοβακία, ενώ στη δεύτερη θέση βρίσκεται η Γερμανία, ακολουθούμενη από την Κύπρο και την Ιταλία. Η Ελλάδα βρίσκεται στην έκτη θέση της κατάταξης με το ποσοστό των επιχειρήσεων που προτιμούν τα μετρητά και σε ποσοστό 26%, κοντά στον μέσο όρο της ευρωζώνης (24%). Το 94% των επιχειρήσεων που δέχονται σήμερα μετρητά δηλώνει ότι θα εξακολουθήσουν να το πράττουν και στο μέλλον.

«Τα χαρτονομίσματα αποτελούν μέρος της οικονομίας, της ταυτότητας και του πολιτισμού μας – εμείς στην ΕΚΤ έχουμε τεράστια ευθύνη να διασφαλίσουμε ότι οι πολίτες διατηρούν την εμπιστοσύνη τους σε αυτά.»

Κριστίν Λαγκάρντ, πρόεδρος ΕΚΤ

Οι συναλλαγές με μετρητά αναγνωρίζονται ως πιο αργές σε σχέση με τις συναλλαγές με χρήση καρτών και λιγότερο ασφαλείς εξαιτίας των κινδύνων παραχάραξης και ασφαλείας (δηλαδή ληστείας), όμως απέχουν αρκετά από το να πεθάνουν.

Ο λόγος είναι ότι οι συναλλαγές με χρήση νομισμάτων και χαρτονομισμάτων υπερτερούν έναντι των ηλεκτρονικών στην άμεση διαθεσιμότητα. Η συναλλαγή με μετρητά πραγματοποιείται χωρίς κάποιον ενδιάμεσο όπως είναι μια τράπεζα ή μία εταιρεία διαχείρισης ηλεκτρονικών συναλλαγών. Δεν απαιτείται πρόσθετη υποδομή και δεν χρειάζονται… ρεύμα για να πραγματοποιηθούν. Αυτή η διάσταση αναδεικνύεται ακόμα και σε χώρες όπου η χρήση των ψηφιακών μέσων πληρωμής είναι σχεδόν καθολική, όπως για παράδειγμα η Σουηδία. Η τεχνολογία στη Σουηδία είναι πολύ κοντά στο να κάνει τα μετρητά στοιχείο του παρελθόντος, διαβάζουμε στον επίσημο ιστότοπο της σκανδιναβικής χώρας, sweden.se. Η χώρα εγκατέστησε το πρώτο ΑΤΜ το 1967, μία εβδομάδα μετά τη λειτουργία της πρώτης συσκευής αυτόματων συναλλαγών στο Λονδίνο και είναι στην πρωτοπορία της χρήσης κάθε εναλλακτικού μέσου πληρωμής. Το ποσοστό των Σουηδών που χρησιμοποιεί μετρητά υποχώρησε από 39% το 2010 σε 9% το 2020, σύμφωνα με την Riksbank, την κεντρική τράπεζα της χώρας.

Άρα ξεμπερδέψαμε με τα μετρητά.

Όχι…

Οι Σουηδοί διατηρούν μετρητά στο “μαξιλάρι”

Η ίδια η κεντρική τράπεζα της Σουηδίας σχολιάζει ότι σε περιόδους κρίσης η διαφοροποίηση των τρόπων πληρωμής είναι μία ενδεδειγμένη συμπεριφορά. Μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, στις 24 Φεβρουαρίου 2022, καταγράφηκε αύξηση 28% στις αναλήψεις μετρητών από τα ΑΤΜ της Σουηδίας, ενώ ανάλογη συμπεριφορά επέδειξαν οι πολίτες σε χώρες που συνορεύουν με τη Ρωσία, όπως η Πολωνία και η Λιθουανία. Ο λόγος δεν ήταν ένα ξαφνικό έλλειμμα εμπιστοσύνης στο τραπεζικό σύστημα αλλά η παραδοχή πως το παλιό σύστημα των μετρητών έχει μεν προβλήματα, αλλά παρουσιάζει υψηλή διαθεσιμότητα σε σχέση με τα ψηφιακά συστήματα όπου μία κυβερνοεπίθεση μπορεί να τα παραλύσει. Ακολουθώντας τις οδηγίες της υπηρεσίας πολιτικής προστασίας της χώρας τους, οι Σουηδοί διατηρούν μετρητά στο σπίτι ως ένα έσχατο μέσο συναλλαγών στην περίπτωση που όλα τα υπόλοιπα δεν είναι διαθέσιμα.  

Παρά την ανάπτυξη των ψηφιακών συστημάτων η πλήρης κατάργηση των μετρητών δεν εμφανίζεται ως επιθυμητή εξέλιξη. «Δεν προσβλέπουμε προς μία κοινωνία απαλλαγμένη από μετρητά», είχε αναφέρει στο παρελθόν ο κεντρικός τραπεζίτης της Αυστρίας Ewald Nowotny, διαβάζουμε σε μελέτη του 2019. Γενικά η πλήρης ψηφιοποίηση των συναλλαγών αντιμετωπίζει δυσκολίες και ενέχει τον κίνδυνο αποκλεισμού μέρους του πληθυσμού. Βεβαίως κάποια οφέλη είναι ιδιαιτέρως δελεαστικά. Μια κοινωνία χωρίς μετρητά είναι μια κοινωνία χωρίς μαύρη οικονομία και αδήλωτα εισοδήματα, ενώ οι ληστείες θα περιορίζονταν σημαντικά, όμως στον αντίποδα δεν είναι λίγοι εκείνοι που προειδοποιούν πως ένα τέτοιο περιβάλλον μπορεί να εξελιχθεί σε δυστοπία με τις επιχειρήσεις και τις κυβερνήσεις να ασκούν ασφυκτικό έλεγχο στις συναλλαγές.

Κάποιοι θα πουν επίσης ότι την ώθηση προς τις ψηφιακές συναλλαγές υποστηρίζουν και οι τράπεζες. Ωστόσο στελέχη με πολυετή εμπειρία στον τραπεζικό τομέα σχολιάζουν στο 2045.gr ότι η διαχείριση αυτών των συναλλαγών μάλλον μπελάς είναι για τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Δεν είναι τυχαίο που οι τράπεζες έχουν μεταβιβάσει σε τρίτους τις σχετικές δραστηριότητες διαχείρισης και εκκαθάρισης συναλλαγών,  προσθέτουν.

Άρα τα μετρητά είναι εδώ για να μείνουν.

Ναι και όχι…

Μετρητά σε ψηφιακή μορφή;

Μπορείτε να φανταστείτε ένα μέλλον που θα έχει μεν μετρητά αλλά σε ψηφιακή μορφή; Ακούγεται μπερδεμένο και η αλήθεια είναι φαίνεται για τέτοιο αν παρακολουθήσετε την επιχειρηματολογία των κεντρικών τραπεζών. «Συνεργαζόμαστε με τις εθνικές κεντρικές τράπεζες της ζώνης του ευρώ για να εξετάσουμε το ενδεχόμενο εισαγωγής ψηφιακού ευρώ. Αυτό θα ήταν ένα ψηφιακό νόμισμα κεντρικής τράπεζας που θα αντιστοιχούσε στα μετρητά και θα είχε ηλεκτρονική μορφή. Επιπλέον, θα λειτουργούσε συμπληρωματικά προς τα τραπεζογραμμάτια και τα κέρματα, αποτελώντας μια πρόσθετη επιλογή πληρωμής», αναφέρει η ΕΚΤ. Η κεντρική τράπεζα ξεκίνησε να διερευνά το τοπίο τον Οκτώβριο του 2021 και αυτή η διαδικασία (της διερεύνησης) θα ολοκληρωθεί τον Οκτώβριο του 2023. Στη συνέχεια η ΕΚΤ θα αποφασίσει αν θα ξεκινήσει η διαδικασία υλοποίησης. Τραπεζικοί παράγοντες σχολιάζουν πως η ιδέα του ψηφιακού ευρώ  παραμένει ασαφής και ότι από τη στιγμή που υπάρχουν φυσικές και άυλες πιστωτικές ή χρεωστικές κάρτες και από τη στιγμή που στο παιχνίδι της διεκπεραίωσης συναλλαγών έχουν μπει οι κατασκευαστές λογισμικού (βλ. Apple και Google), ποιος ο λόγος μιας άυλης μορφής του ευρώ;

Η ΕΚΤ φαίνεται να θεωρεί ότι το ψηφιακό ευρώ είναι μια απάντηση απέναντι στα κρυπτονομίσματα και τα cryptoassets. Ωστόσο, από τον κόσμο των κρυπτονομισμάτων η ΕΚΤ δεν αποκλείει το ενδεχόμενο να «δανειστεί» την τεχνολογία blockchain. «Σε έναν κόσμο όπου οι πολίτες κάνουν ολοένα και περισσότερες πληρωμές ηλεκτρονικά και η αγορά ψηφιακών πληρωμών συνεχίζει να αναπτύσσεται, το ψηφιακό ευρώ θα αποτελούσε για όλους – νοικοκυριά, μικρές και μεγάλες επιχειρήσεις – μια επιπλέον επιλογή για τη διενέργεια πληρωμών με χρήμα κεντρικής τράπεζας», αναφέρει η κεντρική τράπεζα.

Προσθέτει ότι δεν υπάρχει ενδιαφέρον από την ίδια για τη συλλογή προσωπικών δεδομένων και ότι «οι χρήστες θα χρειαζόταν πιθανώς να ταυτοποιηθούν την πρώτη φορά που θα αποκτούσαν πρόσβαση σε υπηρεσίες ψηφιακού ευρώ, αλλά θα μπορούσαν να διατηρούνται διαφορετικοί βαθμοί προστασίας της ιδιωτικής ζωής όσον αφορά τις πληρωμές τους».Δημιουργική ασάφεια, θα έλεγε κάποιος…

Η συζήτηση ωστόσο για την ενδεχόμενη εισαγωγή ψηφιακών εκδοχών των συμβατικών νομισμάτων δεν περιορίζεται στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Το ζήτημα εξετάζεται και από άλλες μεγάλες κεντρικές τράπεζες, όπως είναι η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ και η Τράπεζα της Αγγλίας. Πιο πολλά βήματα φαίνεται ότι έχει κάνει η Κεντρική Τράπεζα της Ιαπωνίας, η οποία δρομολογεί ένα πιλοτικό πείραμα ψηφιακού γιεν για τον Απρίλιο του 2023.

The post Το χρώμα και το μέλλον των μετρητών appeared first on 2045.gr.

Τον Σεπτέμβριο του 2018 σε ένα επαγγελματικό ταξίδι στη Σουηδία για να παρακολουθήσω ένα συνέδριο, βρέθηκα μπροστά σε μία έκπληξη όταν επισκέφτηκα τις καντίνες του συνεδριακού κέντρου. Μία επιγραφή μας ενημέρωνε: «Δεχόμαστε μόνο κάρτες».

Η έκπληξη ήταν μεγαλύτερη για όσους από τους παρευρισκόμενους προερχόμασταν από τις χώρες του ευρωπαϊκού Νότου, όπου τα μετρητά είναι συνήθως ο βασικός τρόπος πληρωμής για την απόκτηση αγαθών και οι επιγραφές του τύπου «Δεν έχουμε POS» σε περίπτερα είναι ένα αρκετά συνηθισμένο φαινόμενο.

Η Σουηδία είναι, βέβαια, από τις χώρες που έχει δώσει ιδιαίτερη έμφαση στον περιορισμό της χρήσης των μετρητών. Μάλιστα, το πλάνο είναι μέχρι το 2023 να έχει φθάσει στο σημείο να εξαλείψει εντελώς τη χρήση των μετρητών.

Βέβαια, η Σουηδία δεν είναι η μόνη χώρα που κινείται ταχύτατα προς την εξάλειψη μετρητών. Σε μία σχετική λίστα της Global Data, εκτός της Σουηδίας, περιλαμβάνονται ακόμη η Φινλανδία, η Βρετανία, η Κίνα, η Νότια Κορέα και η Αυστραλία. Ειδικά η περίπτωση της Κίνας παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον δεδομένου ότι στην πολυπληθέστερη χώρα του πλανήτη, ένα πολύ μεγάλο μέρος των συναλλαγών γίνεται μεν ψηφιακά αλλά όχι απαραίτητα με τη χρήση καρτών αλλά μέσω QR codes.

Επίσης, μεγάλη δημοσιότητα είχε πάρει και μία σχετική προσπάθεια από την Ινδία, η κυβέρνηση της οποίας προχώρησε στην κατάργηση χαρτονομισμάτων προκειμένου να ενισχύσει τη χρήση των ηλεκτρονικών πληρωμών, αλλά το πλάνο δεν δείχνει να έχει στεφθεί με ιδιαίτερη επιτυχία -παρά την εντυπωσιακή αύξηση που υπήρξε στη δημοτικότητα των ψηφιακών μέσων πληρωμής- σε μία χώρα με πολλές αντιθέσεις και ιδιαίτερα έντονη τη «μαύρη οικονομία».

Ένα σημείο που χρήζει επισήμανσης είναι πως δεν είναι μόνο οι κάρτες (χρεωστικές, πιστωτικές, προπληρωμένες) που χρησιμοποιούνται ως μέσο ψηφιακών πληρωμών. Υπάρχουν και άλλες μέθοδοι, όπως είναι, για παράδειγμα, το PayPal αλλά και τα κρυπτονομίσματα, ενώ στην Κίνα, η οποία δείχνει αρκετά «επιθετική» στον συγκεκριμένο τομέα το Ant (spin off της Alibaba) είναι ένας εξαιρετικά δημοφιλής τρόπος πληρωμής, όπως, φυσικά, και το WeChat της Tencent.

Σημειωτέον πως το Ant δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένα ψηφιακό νόμισμα και το 2020 δείχνει να είναι η χρονιά που γίνεται πολύς λόγος για τα ψηφιακά νομίσματα, τα οποία δεν έχουν σχέση με τα κρυπτονομίσματα, όπως το Bitcoin και το Ethereum.

Η σχετική πρωτοβουλία από την πλευρά της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας για τη δημιουργία ενός ψηφιακού ευρώ έχει προκαλέσει έντονες συζητήσεις με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο να φθάνει μέχρι το σημείο να εφιστά την προσοχή για το πως ένα ψηφιακό νόμισμα θα μπορούσε να έχει αρνητικές παρενέργειες όσον αφορά την προσπάθεια για την καταπολέμηση της παραοικονομίας αλλά και του «ξεπλύματος» χρήματος.

Ευρώπη και Ελλάδα

Η Κίνα δείχνει να είναι στην πρωτοπορία αλλά και η Ευρώπη δεν βρίσκεται πολύ πίσω, ιδίως όσον αφορά στις πιο βόρειες χώρες. Σύμφωνα με τον Δημήτρη Γεροστάθη, διευθυντή επιχειρησιακής ανάπτυξης και ψηφιακών υπηρεσιών της Mastercard για την Ελλάδα, την Κύπρο και τη Μάλτα, στο τέλος του 2019 το 35% των συναλλαγών που αφορούσαν προσωπική κατανάλωση στην Ευρώπη πραγματοποιείτο με τη χρήση καρτών. Στην Ελλάδα, το αντίστοιχο ποσοστό είναι 23%, αλλά παρουσιάζει συνεχή άνοδο.

Το 35% μπορεί να μην μοιάζει ως εντυπωσιακό ποσοστό, αλλά αυτό οφείλεται και στις διαφορές μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών. «Στη βόρεια Ευρώπη θα μπορούσε να πει κανείς ότι έχουν σχεδόν εξαφανίσει τα μετρητά. Αλλά όσο κατεβαίνουμε προς τo Νότο, η εικόνα είναι αρκετά διαφορετική» επισημαίνει ο Άγης Παπαστεργίου, επικεφαλής της διεύθυνσης ψηφιακής τραπεζικής της Alpha Bank.

“Στο τέλος του 2019, σχεδόν το 1/4 των συναλλαγών προσωπικής κατανάλωσης στην Ελλάδα έγινε με τη χρήση καρτών”

Η πραγματικότητα είναι πως σε πολλές χώρες της δυτικής Ευρώπης, τα μετρητά δεν είναι απαραίτητα ούτε καν για την αγορά εισιτηρίου για τα μέσα μαζικής μεταφοράς. Σε ταξίδια σε Βρετανία, Σουηδία αλλά ακόμη και σε χώρες όπως η Πολωνία δεν χρειάστηκε καν να «μετατρέψω» ευρώ στο τοπικό νόμισμα. Το ίδιο και στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου επίσης η αποδοχή των καρτών κινείται σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα. Μάλιστα, τα POS έχουν εισέλθει τόσο πολύ στην καθημερινότητα μας όπου ακόμη σε εκκλησία στο Παρίσι μπορείς να προσφέρεις τον… οβολό σου χρησιμοποιώντας απλά την κάρτα σου!

Όσον αφορά στην Ελλάδα, η πραγματικότητα είναι πως τα τελευταία χρόνια έχουμε δει μία σημαντική αύξηση στη χρήση των ψηφιακών πληρωμών και κυρίως σε αυτή των καρτών. «Τα τελευταία 5 χρόνια έχουμε δει μία εντυπωσιακή άνοδο, ιδίως όσον αφορά στις χρεωστικές κάρτες» επισημαίνει ο κ. Γεροστάθης. Φυσικά, σε αυτό συνέβαλαν δύο γεγονότα: το πρώτο ήταν τα capital controls το 2015 που ουσιαστικά «υποχρέωσαν» τους Έλληνες καταναλωτές να συνειδητοποιήσουν ότι η τραπεζική κάρτα που είχαν στο πορτοφόλι τους δεν είναι μόνο για ανάληψη μετρητών από τα ATMs αλλά μπορείς να τη χρησιμοποιείς και για να πληρώνεις είτε online είτε offline.

Στη συνέχεια, η υποχρεωτική εγκατάσταση τερματικών για την αποδοχή συναλλαγών με κάρτα σχεδόν στο σύνολο των επιχειρήσεων είχε ως αποτέλεσμα να ενισχυθεί περαιτέρω η χρήση των ηλεκτρονικών πληρωμών. Ακόμα πιο ενδιαφέρον είναι ότι τα τελευταία χρόνια, οι κάρτες χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο ακόμα και για μικρής αξίας συναλλαγές, αξίας ακόμα και 1 ή 2 ευρώ.

Όμως, το δεύτερο γεγονός που έδωσε επιπλέον ώθηση δεν ήταν από τα μέτρα αντιμετώπισης της πανδημίας και η καραντίνα. Το ηλεκτρονικό εμπόριο «εκτοξεύτηκε», ενώ ακόμη και παραδοσιακές αγορές, όπως τα σούπερ μάρκετ κάνουν παραδόσεις παραγγελιών κατ’ οίκον. Νέες συνήθειες, που όπως επισημαίνει ο κ. Παπαστεργίου, δείχνουν να παίρνουν μόνιμο χαρακτήρα, εντός ή εκτός καραντίνας.

Αντίστοιχες τάσεις παρατηρούνται και στην πληρωμή των παραγγελιών που φθάνουν στο σπίτι. «Το cash on delivery έχει γίνει σε πολλές περιπτώσεις card on delivery» αναφέρει χαρακτηριστικά ο κ. Γεροστάθης.

Τα τελευταία χρόνια η πραγματοποίηση αγορών με τη χρήση καρτών δεν δείχνει να έχει επίσης ηλικιακούς περιορισμούς. Στις ηλικίες άνω των 30 η χρήση των καρτών κινείται σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα, ενώ ακόμα και στα άτομα άνω των 60 ετών, όπου μέχρι πριν μερικά χρόνια υπήρχε μια απροθυμία, τώρα πλέον η χρήση καρτών για αγορές εμφανίζει σημαντικά ανοδικές τάσεις.

Επιπλέον, τα μέτρα αντιμετώπισης του κορονοϊού είχαν ως αποτέλεσμα οι τράπεζες να «πιέσουν» προς την κατεύθυνση ώστε οι πελάτες τους να μην πηγαίνουν στα καταστήματα για καταθέσεις ή για πληρωμές. Είναι χαρακτηριστικό ότι το ποσοστό των εγχρήματων συναλλαγών που γίνεται με μετρητά έχει πλέον πέσει σε επίπεδα ακόμη και κάτω από 10% σε αρκετές περιπτώσεις ελληνικών τραπεζών.

Το κινητό αλλάζει τα πάντα

Η μεγάλη αλλαγή δείχνει να είναι η χρήση του smartphone ως μέσου πληρωμών. Η συζήτηση για τα mobile payments έχει αρχίσει εδώ και αρκετά χρόνια αλλά χρειάστηκε αρκετός χρόνος προκειμένου να δούμε σημαντική άνοδο, κάτι που συμβαίνει την τελευταία διετία, τόσο λόγω της αύξησης των διαθέσιμων υπηρεσιών όσο και λόγω της στροφής των καταναλωτών προς τις ανέπαφες συναλλαγές. Προς την ίδια κατεύθυνση έχει λειτουργήσει η πανδημία και κατά συνέπεια η ανησυχία των καταναλωτών.

«Πριν τον κορονοϊό, το ποσοστό των συναλλαγών με κάρτα στην Ευρώπη που γίνονταν με τη χρήση smartphone κινείτο μεταξύ 3% και 6%. Πλέον πλησιάζει το 10%» επισημαίνει ο κ. Γεροστάθης.

«Το smartphone προσφέρει μεγάλη ευκολία. Πρακτικά, δεν υπάρχει περίπτωση να μην έχεις το smartphone μαζί σου. Και βλέπουμε μεγάλη χρήση ιδίως στις συναλλαγές μικρής αξίας» επισημαίνει ο κ. Παπαστεργίου. Η Alpha Bank ήταν η πρώτη που έδωσε τη δυνατότητα για πληρωμές μέσω Android smartphones με τη χρήση της τεχνολογίας NFC, δυνατότητα που προσφέρουν πλέον και η Eurobank και η Τράπεζα Πειραιώς. Επίσης, η Alpha Bank προσφέρει και τη δυνατότητα για πληρωμές μέσω Apple Pay με τις ενεργοποιήσεις να έχουν ξεπεράσει τις 75.000. Σημειωτέον ότι την υπηρεσία Apple Pay στην Ελλάδα υποστηρίζουν και άλλες κάρτες όπως αυτές της Edenred (π.χ. Spendeo, Ticket Restaurant) αλλά και fintech startups (π.χ Revolut, N26, Monzo), που είναι αρκετά δημοφιλείς και στη χώρα μας, όπως επίσης και η Viva Wallet.

“Σχεδόν το 10% των συναλλαγών με κάρτα στην Ευρώπη πραγματοποιείται μέσω smartphone”

Η αίσθηση είναι πως οι πληρωμές μέσω κινητού είναι μία τάση που θα αλλάξει τα δεδομένα στις ψηφιακές πληρωμές, μια αλλαγή νοοτροπίας και αντιμετώπισης των καρτών, λόγω της ευκολίας που προσφέρουν. Άλλωστε δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι για τη νέα γενιά το smartphone αποτελεί ουσιαστικά προέκταση του σώματος και η συσκευή μέσω της οποίας κάνουν τα πάντα.

Οφέλη και αντιδράσεις

Ο περιορισμός των μετρητών εκτιμάται πως μπορεί να έχει σημαντικά οφέλη, κυρίως όσον αφορά στην καταπολέμηση της παραοικονομίας αλλά και του «ξεπλύματος» χρημάτων, που προέρχονται από παράνομες δραστηριότητες.

Επιπλέον, οι ψηφιακές συναλλαγές προσφέρουν πρόσβαση σε έναν σημαντικό όγκο δεδομένων, ο οποίος αν αξιοποιηθεί σωστά από τις ίδιες τις επιχειρήσεις μπορεί να βελτιώσει τις πωλήσεις ή/και την εξυπηρέτηση των πελατών, καθώς τα δεδομένα έχουν εξελιχθεί στο «νόμισμα» της ψηφιακής εποχής.

Από την άλλη πλευρά, πολλές επιχειρήσεις υποστηρίζουν ότι η χρήση ψηφιακών μεθόδων πληρωμής έχει και ένα σημαντικό κόστος λόγω των προμηθειών που υπάρχουν. Απάντηση σ’ αυτό το επιχείρημα είναι πως και η χρήση μετρητών έχει ένα σημαντικό κόστος, όπως, για παράδειγμα, αυτό που σχετίζεται με την ασφάλεια κατά τη μεταφορά των χρημάτων. Για παράδειγμα, ένας οδηγός ταξί που πληρώνεται αποκλειστικά με ψηφιακό τρόπο δεν έχει κανένα λόγο να ανησυχεί ότι θα πέσει θέμα ληστείας! Ακούγεται απλοϊκό αλλά είναι μία πραγματικότητα, την οποία πολλοί έμποροι και επιχειρήσεις δεν έχουν πλήρως συνειδητοποιήσει.

“Μία κοινωνία χωρίς μετρητά μπορεί να ενισχύσει το χάσμα εχόντων και μη εχόντων”

Βέβαια, υπάρχει και ένα άλλο μείζον ζήτημα που σχετίζεται με την αποκαλούμενη cashless society: πόσο πιθανό είναι να ενισχύσει το χάσμα μεταξύ εχόντων και μη εχόντων. Σε πολλές χώρες, ιδίως σε αναπτυσσόμενες οικονομίες, δεν έχουν όλοι οι κάτοικοι πρόσβαση σε τραπεζικές υπηρεσίες ούτε διαθέτουν έναν τραπεζικό λογαριασμό. Κενό που οφείλεται σε διάφορους λόγους, όπως οι μη επαρκείς υποδομές των τραπεζών για την κάλυψη αγροτικών περιοχών, τα πολύ μικρά εισοδήματα που δεν καλύπτουν τα κριτήρια τραπεζικού λογαριασμού ή ακόμα στο τεράστιο μέγεθος της “μαύρης οικονομίας” (π.χ. στην υποσαχάρια Αφρική η επίσημη οικονομία αντιπροσωπεύει μόλις το 34% του πληθυσμού). Μερικώς το κενό αυτό σ’ αυτές τις αγορές καλύπτεται από τους παρόχους κινητής και τις υπηρεσίες κινητού χρήματος (mobile money).

Αλλά και στις δυτικές κοινωνίες, συμπεριλαμβανομένων και των ΗΠΑ, υπάρχουν άτομα, που δεν μπορούν να βγάλουν καν τραπεζική κάρτα. Οπότε, μία κοινωνία χωρίς μετρητά θα μπορούσε να οδηγήσει στον οικονομικό αποκλεισμό αυτών των ανθρώπων. Ένα θέμα που χρήζει ιδιαίτερης προσοχής.

Είναι εφικτή μία κοινωνία χωρίς μετρητά;

Πέραν του θέματος του αποκλεισμού ομάδων του πληθυσμού, ένα άλλο κρίσιμης σημασίας είναι η ύπαρξη των απαραίτητων υποδομών, οι οποίες περιλαμβάνουν τόσο τα απαραίτητα συστήματα στις τράπεζες όσο και εκείνες που σχετίζονται με τις επιχειρήσεις. Στις αναπτυγμένες χώρες ίσως να μην είναι τόσο πρόβλημα αλλά ξεχνάμε ότι ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού δεν κινείται σε κάποια ανεπτυγμένη οικονομία.

Σε κάθε περίπτωση, πόσο εφικτό είναι να φθάσουμε σε μία «κοινωνία χωρίς μετρητά»;

« Ένας κόσμος χωρίς μετρητά δεν είναι απλά εφικτός αλλά και πιο κοντά απ’ όσο πιστεύουμε. Αυτό το βλέπω και ως καταναλωτής αλλά και ως εργαζόμενος στη Mastercard, όπου το όραμα μας είναι ένας κόσμος χωρίς μετρητά» υποστηρίζει ο κ. Γεροστάθης.

Ο κ. Παπαστεργίου έχει μία λίγο διαφορετική άποψη όσον αφορά το πόσο εφικτό είναι να δούμε μία κοινωνία χωρίς μετρητά. «Είναι εξαιρετικά δύσκολο να φθάσουμε σε αυτό το σημείο, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα., Σε βάθος 20ετίας σίγουρα τα πράγματα θα είναι διαφορετικά ως προς τη χρήση μετρητών, οποιαδήποτε όμως πρόβλεψη είναι πολύ δύσκολη για την ώρα» επισημαίνει το στέλεχος της Alpha Bank.

Όντως, είναι εξαιρετικά δύσκολο να προβλέψει κανείς ποια θα είναι η κατάσταση σε δύο δεκαετίες από σήμερα. Αν δει κανείς τις εξελίξεις τα τελευταία 25 χρόνια τότε θα κατανοήσει κανείς ότι όσον αφορά το πως θα κάνουμε τις συναλλαγές μας το 2045 τίποτα δεν μπορεί να αποκλειστεί. Ακόμη και το ενδεχόμενο, τα κέρματα και τα χαρτονομίσματα να αποτελούν ένα μουσειακό είδος.

The post Είμαστε μακριά από μία κοινωνία χωρίς μετρητά; appeared first on 2045.gr.

Στο χώρο της ψηφιακής τεχνολογίας, κατά καιρούς, κάνουν την εμφάνιση τους ορισμένες τεχνολογίες, οι οποίες δημιουργούν πολύ… θόρυβο. Αρκετές από αυτές ανταποκρίνονται στις εξαιρετικά υψηλές προσδοκίες που δημιουργούνται, αλλά υπάρχουν και εκείνες, οι οποίες δεν τα καταφέρνουν και χάνονται στη λήθη.

Αντίστοιχα διαμορφώνεται και ο διάλογος στο ξεκίνημα. Για άλλες ο πήχης των εκτιμήσεων ανεβαίνει ψηλά, άλλες κατατάσσονται στην κατηγορία της «φούσκας», προδικάζοντας την κατάληξη. Άλλες φορές επιβεβαιώνονται και άλλες όχι. Ακόμη και το Internet είχε πολλούς πολέμιους στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του ’90 πριν η έλευση του 21^ου αιώνα το αναδείξει σε βασικό κομμάτι της καθημερινότητας πολιτών και επιχειρήσεων και να φθάσουμε πλέον στο σημείο να είναι ένα «αγαθό» αντίστοιχο με το ηλεκτρικό ρεύμα και το νερό.

Το blockchain είναι μία τεχνολογία για την οποία τελική ετυμηγορία δεν υπάρχει ακόμη. Πρώτη αναφορά σε αυτήν έγινε το 2008 όταν και δημιουργήθηκε το πρώτο blockchain από τον Satomi Nakamoto, το πραγματικό όνομα του οποίου δεν γνωρίζει κανείς. Ο Nakamoto χρησιμοποίησε το blockchain για να φτιάξει το πρώτο bitcoin, ένα κρυπτογραφημένο ψηφιακό νόμισμα, το οποίο πλέον γνωρίζουμε όλοι, άλλοι λίγο καλύτερα και άλλοι επιφανειακά.

Η ιστορία της δημιουργίας του bitcoin είναι και αυτή για την οποία σε ένα βαθμό οφείλεται η σύγχυση μεταξύ των όρων bitcoin και blockchain, με αρκετούς να θεωρούν ότι πρόκειται για το ίδιο ακριβώς πράγμα.

Όμως, η αλήθεια είναι διαφορετική και η τεχνολογία του blockchain μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε μία ευρεία γκάμα εφαρμογών και υπηρεσιών, αλλάζοντας επιχειρηματικά μοντέλα. Ή τουλάχιστον αυτό τονίζουν οι φανατικοί υποστηρικτές της, οι οποίοι εκτιμούν ότι το blockchain είναι η μεγαλύτερη τεχνολογική «επανάσταση» μετά το Internet! Προσθέτοντας πως το Internet χρειάστηκε περίπου 10-15 χρόνια μέχρι να αρχίσει να χρησιμοποιείται σε μαζική κλίμακα.

Σύμφωνα με αυτήν την οπτική η τρέχουσα δεκαετία θα είναι εκείνη όπου το blockchain θα δείξει αν πραγματικά θα αλλάξει σημαντικά την καθημερινότητα επιχειρήσεων και πολιτών.

Πως λειτουργεί

Το blockchain είναι ουσιαστικά μία σειρά καταχωρίσεων που αφορούν συναλλαγές, σε ένα δημόσιο κατάστιχο (ledger). Κάθε καινούρια ομάδα καταχωρήσεων -ένα «block»- συνδέεται με τα προηγούμενα, δημιουργώντας μία «αλυσίδα» καταχωρίσεων, δηλαδή ένα «blockchain».

Τα blocks αυτά συνδέονται μονοσήμαντα μεταξύ τους. Προκύπτουν δε μέσα από μια διαδικασία που ονομάζεται «proof of work», κατά την οποία επιτυγχάνεται η αλγοριθμική επίλυση ενός «δύσκολου» υπολογιστικού προβλήματος. Κατ’ αυτό τον τρόπο, το blockchain λειτουργεί ως ένα αποκεντρωμένο (decentralized) λογιστικό καθολικό, το οποίο είναι κοινό για όλους τους συμμετέχοντες, μιας και όλοι οι εμπλεκόμενοι αποθηκεύουν ένα αντίγραφό του· κάτι που εξασφαλίζει την ασφάλεια και η διαφάνεια των συναλλαγών.

Η ειδοποιός διαφορά -αναφορικά με την προστασία- προκύπτει από το γεγονός ότι δεν είναι πλέον απαραίτητη η ύπαρξη μιας ενδιάμεσης «έμπιστης» αρχής (πχ. μιας τράπεζας), ενώ η εμπιστοσύνη των συναλλασσομένων μερών βασίζεται σε αλγοριθμική επιβεβαίωση.

Το βασικό πλεονέκτημα είναι πως η δημόσια πρόσβαση στο blockchain διευκολύνει το διαφάνεια στις συναλλαγές και τη διάχυση της πληροφορίας. Στο ίδιο πλαίσιο, διευκολύνεται η ελεγκτική διαδικασία με την εξάλειψη κάθε ενδεχομένου παραβάσεων, ακριβώς εξαιτίας της δημόσιας φύσης των δεδομένων. Ταυτόχρονα, εκλείπει και η ανάγκη για ενδιάμεσα μέρη που αυξάνουν τα κόστη, αφού όλες οι πληροφορίες που αφορούν στη συναλλαγή βρίσκονται κρυπτογραφημένες μέσα στο blockchain.

Εφαρμόζοντας το blockchain

Που μπορεί να χρησιμοποιηθεί το blockchain; Αυτό είναι το μεγάλο ερώτημα. Ιδίως από τη στιγμή που ο «θόρυβος» που έχει δημιουργηθεί έχει οδηγήσει σε έναν «πυρετό» επενδύσεων σε εταιρείες και startups που δηλώνουν ότι αξιοποιούν το blockchain για την ανάπτυξη μίας νέας λύσης ή υπηρεσίας.

Μέχρι στιγμής, η πιο ευρεία εφαρμογή δεν είναι άλλη από τα κρυπτονομίσματα με τα πιο γνωστά να είναι, φυσικά, το bitcoin και το Ethereum. Όμως, τα κρυπτονομίσματα είναι μεν η πρώτη εφαρμογή του blockchain αλλά δεν είναι η μόνη.

Σύμφωνα με τους υποστηρικτές της τεχνολογίας, το πιο ενδιαφέρον στοιχείο είναι η προοπτική να μας επιτρέψει να περάσουμε στην επόμενη φάση του Διαδικτύου, μετασχηματίζοντάς το σε ένα δίκτυο ανταλλαγής χρηματικών αξιών από ένα δίκτυο ανταλλαγής πληροφοριών και δεδομένων που είναι σήμερα.

Μία από τις αλλαγές είναι πως το blockchain επιτυγχάνει τη μετάβαση μιας από τις σημαντικότερες λειτουργίες του εμπορίου, αυτή της εμπιστοσύνης από τους οργανισμούς στο διαδίκτυο. Για πρώτη φορά στην ιστορία, η τεχνολογία έχει επιτρέψει την έκδοση χρηματικών μέσων απευθείας στο διαδίκτυο, χωρίς τον έλεγχο από κάποια κεντρική ή τραπεζική αρχή. Επιπρόσθετα, για πρώτη φορά μπορούμε να υλοποιήσουμε «προγραμματιζόμενο» χρήμα, το οποίο μπορεί να αυτενεργεί με βάση τις εντολές που του έχει δώσει ο ιδιοκτήτης του. Αυτό είναι πρωτόγνωρο και γι’ αυτό θεωρείται πως ακόμα πολύ νωρίς για να κατανοήσουμε σε βάθος τις πλήρεις συνέπειές τους.

“To blockhain προσφέρει την προοπτική να περάσουμε στην επόμενη φάση του Διαδικτύου, μετασχηματίζοντάς το σε ένα δίκτυο ανταλλαγής χρηματικών αξιών από ένα δίκτυο ανταλλαγής πληροφοριών και δεδομένων που είναι σήμερα”

Από τους πρώτους κλάδους που θεωρείται ότι θα επηρεαστούν, οι προφανείς είναι ο χρηματοπιστωτικός και ο ασφαλιστικός. Για παράδειγμα οι τράπεζες μπορούν να εξοικονομήσουν αρκετά δισεκατομμύρια κάθε χρόνο με την ελαχιστοποίηση του χρόνου διακανονισμού αλλά και την κατάργηση μίας σειράς διαδικασιών που κοστίζουν σε χρόνο και χρήμα.

Παράλληλα, έχουμε δει εφαρμογές όπως αυτή της Norbloc (σουηδικό startup με συμμετοχή Ελλήνων ιδρυτών) που χρησιμοποιεί το blockchain για να διευκολύνει τη διαδικασία ταυτοποίησης των πελατών των τραπεζών σε μία χώρα, το αποκαλούμενο KYC (Know Your Customer).

Στον ασφαλιστικό κλάδο, το blockchain εκτιμάται πως θα μπορούσε να αξιοποιηθεί με τέτοιο τρόπο ώστε να υπάρχει απευθείας επαφή των ασφαλιστικών εταιρειών με τους πελάτες. Πολλές ασφαλιστικές εταιρείες ασχολούνται με το blockchain αλλά μέχρι τώρα δεν έχει υπάρξει κάποια υπηρεσία που να αλλάζει ουσιαστικά το υπάρχον status quo, όπως είναι και το ζητούμενο.

Αρκετή συζήτηση υπάρχει και για την αξιοποίηση του blockchain στο χώρο του real estate, όπου η τεχνολογία θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί, για παράδειγμα, σε υπηρεσίες που ένα ακίνητο θα είχε πολλαπλούς ιδιοκτήτες!

Στην Ελλάδα έχουμε δει προσπάθεια για αξιοποίηση του blockchain ώστε να μπορούν πολίτες να υπενοικιάζουν με ασφάλεια ιδιωτικές θέσεις πάρκινγκ αλλά το συγκεκριμένο project δεν είχε την ανταπόκριση που περίμεναν οι εμπνευστές του.

Ένας άλλος τομέας είναι η εξασφάλιση της διαφάνειας στις χρηματοδοτήσεις. Στην ΕΕ «έτρεξε» ένα πιλοτικό πρόγραμμα στο πλαίσιο του οποίου υλοποιήθηκε μία online υπηρεσία, μέσω της οποίας, κάθε τελικός δικαιούχος σε ευρωπαϊκά συγχρηματοδοτούμενα έργα, είχε τη δυνατότητα να καταχωρεί επίσημα τα έγγραφα του, τα οποία, στη συνέχεια, θα μπορούν να αποτελέσουν αποδεικτικά στοιχεία για τρέχοντες ή μελλοντικούς ελέγχους από εθνικούς ή ευρωπαϊκούς φορείς.

Η αξιοποίηση της blockchain τεχνολογίας επιτρέπει στους ελεγκτικούς φορείς τον άμεσο και χωρίς καμία καθυστέρηση έλεγχο της εγκυρότητας των αποδεικτικών εγγράφων, καθώς και του γεγονότος ότι οι εν λόγω συναλλαγές δεν έχουν καθ’ οιονδήποτε τρόπο μεταβληθεί ή παραποιηθεί.

“Ιδέες υπάρχουν πολλές αλλά ακόμη δεν έχουν βρεθεί εκείνες που θα κάνουν τη διαφορά και θα κάνουν το blockchain μία mainstream τεχνολογία”

Μία άλλη περίπτωση είναι η εφοδιαστική αλυσίδα με το blockchain να χρησιμοποιείται για να διασφαλίζεται, για παράδειγμα, ότι ένα προϊόν διατηρεί την ίδια ποιότητα από τη στιγμή που «φεύγει» από τον παραγωγό μέχρι που φθάνει στον καταναλωτή.

Είναι προφανές ότι ιδέες υπάρχουν πολλές αλλά ακόμη δεν έχουν βρεθεί εκείνες που θα κάνουν τη διαφορά και θα κάνουν το blockchain μία mainstream τεχνολογία.

Η ευκαιρία για την Ευρώπη και την Ελλάδα

Ένα σημείο που αξίζει να σταθεί κανείς είναι οι ευκαιρίες που προσφέρει το blockchain στην Ευρώπη και στην Ελλάδα να βρεθούν εκ νέου στην αιχμή της αγοράς των ψηφιακών τεχνολογιών. Αυτή τη στιγμή, ΗΠΑ και Ασία είναι μπροστά αλλά η Ευρώπη θα μπορούσε γρήγορα να καλύψει το χαμένο έδαφος. Όπως και η Ελλάδα.

Αυτό που θα μπορούσε να κάνει η Ευρώπη -και η Ελλάδα- είναι να προχωρήσει στην υλοποίηση ενός κανονιστικού πλαισίου. Σύμφωνα με αρκετούς αναλυτές, αυτό που χρειαζόμαστε ένα πλαίσιο πιο φιλικό προς την καινοτομία και δεν χρειάζεται να δημιουργήσουμε κάτι νέο. Απλά, θα πρέπει να επεκτείνουμε το υφιστάμενο ρυθμιστικό πλαίσιο προκειμένου να συμπεριλάβει το blockchain, το οποίο είναι μία νέα τεχνολογία. Και θα πρέπει να υπάρξει σωστή ερμηνευτική προσέγγιση του υπάρχοντος πλαισίου.

Μία ευκαιρία για την Ελλάδα και την Ευρώπη θα ήταν πάντως να δώσει προσοχή στους developers που ασχολούνται με το blockchain. Αυτή τη στιγμή, υπάρχει τεράστια ανάγκη για ανθρώπους που να μπορούν να δημιουργήσουν εφαρμογές για blockchain. Η ανισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης είναι μεγάλη και το γεγονός αυτό αποτελεί μία ακόμη ευκαιρία.

Μπορεί το blockchain;

Αν και υπάρχει μεγάλη κινητικότητα, το blockchain δεν έχει ακόμη αποδείξει ότι είναι η τεχνολογία που θα αλλάξει πολλά στην καθημερινότητα μας. Ενδεχομένως, αυτό να οφείλεται στο ότι είναι δύσκολα κατανοητό από το ευρύ κοινό και τις επιχειρήσεις. Και είναι αρκετά πιθανό μετά από μερικά χρόνια να συνεχίζουμε να μην έχουμε άμεση «επαφή» μαζί του.

Όμως, είναι πολύ πιο πιθανό να χρησιμοποιείται στις υποδομές για μία σειρά από υπηρεσίες και εφαρμογές που θα διευκολύνουν την καθημερινότητα των πολιτών και των υπηρεσιών. Μία τεχνολογία «αόρατη» μεν, αλλά εξαιρετικά χρήσιμη δε. Αν θα έχει την ίδια επιρροή με το Internet, μάλλον είναι ακόμη αρκετά νωρίς για να το πούμε.

Cover photo: QuoteInspector.com on Flicker

The post Τι είναι το blockchain appeared first on 2045.gr.