“We can be humble and live a good life with the aid of the machines, or we can be arrogant and die”

Μπορούμε ανά πάσα στιγμή να δούμε σε μια από τις οθόνες μας το ακριβές στίγμα ενός εμπορικού πλοίου που πλέει στον Ειρηνικό ή ενός πυροσβεστικού ελικοπτέρου που πραγματοποιεί ρίψεις νερού σε μια δασική πυρκαγιά στην Πελοπόννησο. Μπορούμε να δούμε τιμές χρηματιστηρίων, την κίνηση στους δρόμους της πόλης μας, ποιο σουπερμάρκετ έχει τη χαμηλότερη τιμή σε σειρά προϊόντων, το μηχανάκι που μας φέρνει τα σουβλάκια…

Από τη μία πλευρά έχουμε το επίτευγμα του διαδικτύου και την προσαρμογή όλων στις τεχνολογικές του προδιαγραφές. Όλα όσα απολαμβάνουμε σήμερα έρχονται μέσω του Internet Protocol (IP), του βασικού πρωτοκόλου επικοινωνίας του διαδικτύου, στις οθόνες μας και καταλήγουν στα μάτια μας. Ακριβώς αυτό θέλουν οι δημιουργοί όλων των online υπηρεσιών – την προσοχή μας, το βλέμμα μας, ώστε να μας πουλήσουν υπηρεσίες και προϊόντα μέσω της online διαφήμισης. Το βλέμμα μας είναι το πρώτο «νόμισμα» με το οποίο πληρώνουμε την πρόσβαση στις περισσότερες από αυτές τις υπηρεσίες, το δεύτερο «νόμισμα» είναι τα προσωπικά μας δεδομένα.  

Δεν σταματήσαμε όμως στις εφαρμογές που φέρνουν αεροπλάνα, πλοία, σύννεφα και τιμές μετοχών στην οθόνη μας. Σήμερα η μηχανή μπορεί να γράψει ένα κείμενο, να σου πιάσει κουβέντα, να επιχειρήσει να γίνει φίλος σου, να κρατήσει αναμνήσεις ή να σου χτυπήσει (μεταφορικά μιλώντας) φιλικά την πλάτη, να σε βοηθήσει με ένα Powerpoint ή να σε παραπλανήσει με τρόπο που κανένας επαγγελματίας της παραπλάνησης δεν θα μπορούσε. Όλα αυτά, αφενός χάρη στο IP και αφετέρου χάρη στην επικράτηση των αυτοματισμών ως λογικής την οποία υπηρετεί η τεχνολογία. Ακόμα και οικιακές συσκευές όπως κλιματιστικά, πλυντήρια και ψυγεία ενσωματώνουν λειτουργίες αυτοματισμών, συνδέονται με το διαδίκτυο, για λόγους που οι προηγούμενες γενιές δεν θα μπορούσαν να αντιληφθούν. Εδώ που τα λέμε, γιατί να έχει IP διεύθυνση ένα πλυντήριο;

Έπεται συνέχεια. Δεκάδες επαγγέλματα αναπροσαρμόζονται, μετασχηματίζονται ή καταργούνται χάρη στην εξέλιξη των αυτοματισμών. Ενέργειες που πραγματοποιούμε σε καθημερινή βάση, μοντελοποιούνται, «μεταφράζονται» σε γραμμές κώδικα και γίνονται μέρος της μηχανής. Μιας μηχανής που θα κάνει τη ζωή μας καλύτερη. Η αλήθεια είναι ότι αυτή την υπόσχεση την έχουμε ακούσει πολλές φορές τουλάχιστον τα τελευταία 250 χρόνια άλλες φορές με κάθε τεχνολογικό βήμα που ονομάζουμε βιομηχανική επανάσταση, άλλες φορές με τα πολιτικά και κοινωνικά κινήματα που δημιουργούνται και αλληλεπιδρούν με τις τεχνολογικές εξελίξεις. Όμως εργαζόμαστε περισσότερο, πολλές φορές για λιγότερα και σιγά σιγά φαίνεται να οδεύουμε σε μία κατάσταση όπου μια υπερβολικά πλούσια ελίτ απολαμβάνει όλα τα οφέλη από την τεχνολογία και την αύξηση της παραγωγικότητας που φέρνει η εφαρμογή της στην οικονομία, ενώ τα μεγαλύτερα κομμάτια της κοινωνίας προσπαθούν να αποφύγουν την περιθωριοποίηση.

Ο Yuval Noah Harari περιγράφει αυτή τη (μάλλον επικίνδυνη ) κατάσταση στο τελευταίο του βιβλίο, Homo Deus. O Harari βλέπει καταρχήν ότι η βιοτεχνολογία και η επιστήμη των υπολογιστών βοηθούν στη δημιουργία νέων και ισχυρότερων θρησκειών. Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί τον όρο “θρησκεία” για να περιγράψει τα κυρίαρχα φιλοσοφικά, πολιτικά και οικονομικά δόγματα. Σε αυτό το πλαίσιο, θρησκείες δεν είναι μόνο ο χριστιανισμός ή το ισλάμ αλλά και ο οικονομικός φιλελευθερισμός και ο σοσιαλισμός. Σύμφωνα με τον Harari, οι νέες θρησκείες δεν θα ελέγχουν μόνο κάθε λεπτό της ύπαρξής μας, αλλά θα είναι ικανές να διαμορφώνουν το σώμα, τον εγκέφαλο και το νου μας και να δημιουργούν ολόκληρους εικονικούς κόσμους γεμάτους κολάσεις και παραδείσους. Γι’ αυτό, το να διακρίνουμε τη φαντασία από την πραγματικότητα και τη θρησκεία από την επιστήμη θα γίνει πιο δύσκολο και πιο απαραίτητο από ποτέ. Στο σημείο αυτό η σκέψη του Harari μας θυμίζει το σχόλιο του Arthur Clarke που είχε παρατηρήσει σε ένα από τα πιο γνωστά του βιβλία ότι είναι δύσκολο να ξεχωρίσεις μια πραγματικά προηγμένη τεχνολογία από τη μαγεία. Ο Harari όμως κάνει μία δυσοίωνη παρατήρηση:

Στον 21ο αιώνα, μπορεί να δούμε τη δημιουργία μιας νέας τεράστιας και μη εργαζόμενης τάξης. Άνθρωποι χωρίς καμία οικονομική, πολιτική, ακόμα και καλλιτεχνική αξία, οι οποίοι δεν θα συμβάλλουν καθόλου στον πλούτο και τη δόξα της κοινωνίας. Αυτή η «άχρηστη τάξη» δεν θα είναι απλώς μη απασχολούμενη – θα είναι μη απασχολήσιμη, λέει ο Harari. Αυτή η δυστοπική περιγραφή δείχνει στον παρόντα χρόνο να είναι νομοτελειακή, όμως ας πάμε λίγο πίσω στον χρόνο.

Από το απόγειο της πυρηνικής δύναμης στη μαγεία των αυτοματισμών

Ο Norbert Wiener ήταν παιδί-θαύμα. Σε ηλικία 18 ετών, το 1914, έγινε δεκτός για να διδάξει στο Χάρβαρντ. Στη δεκαετία του ’40 ήταν μέλος μιας ελίτ ερευνητών που άνοιξε τον δρόμο στον αυτοματισμό, ο ίδιος είναι δημιουργός του όρου “Κυβερνητική“.

Είχε προβλέψει ότι οι επόμενες γενιές υπολογιστών θα ήταν διαθέσιμες σε όλο και περισσότερους ερευνητές και, τελικά, σε όλους μας μέσω των τηλεφωνικών γραμμών. Έφυγε από τη ζωή το 1964, σε ηλικία μόλις 69 ετών, πέντε χρόνια πριν δει ότι η πρόβλεψη του θα επαληθεύονταν. Το 1969 λειτούργησαν οι πρώτες συνδέσεις που αποτέλεσαν τον θεμέλιο λίθο του διαδικτύου που γνωρίζουμε σήμερα.

Ο Wiener ήταν από εκείνους που έλεγαν ότι κατά κάποιον τρόπο η πυρηνική ενέργεια αποτελούσε το απόγειο της ωμής δύναμης και ότι, πλέον, το ενδιαφέρον θα στρεφόταν στους αυτοματισμούς. Το 1960 σε άρθρο του στο περιοδικό Science διατύπωσε  τις απόψεις του για τις ηθικές και τεχνικές επιπτώσεις του αυτοματισμού.

Οι μηχανές που είναι διαθέσιμες εκείνη την εποχή, 64 χρόνια πριν από την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές, θεωρούνται από τον Wiener εξελιγμένες.  «Η θέση μου είναι ότι οι μηχανές μπορούν να ξεπεράσουν κάποιους από τους περιορισμούς των σχεδιαστών τους και μπορούν να είναι εξίσου αποτελεσματικές όσο και επικίνδυνες», γράφει. Επεκτείνοντας περαιτέρω τον συλλογισμό του, σημειώνει ότι η πλήρης υποταγή και η πλήρης ευφυία δεν συμβαδίζουν και για του λόγου το αληθές θυμίζει ότι πολλές φορές στην αρχαιότητα ο καλλιεργημένος Έλληνας σκλάβος κατόρθωνε να επιβληθεί στον ακαλλιέργητο Ρωμαίο ιδιοκτήτη του.

Μια προφητεία 160 ετών

«Αν οι μηχανές γίνουν όλο και πιο αποτελεσματικές και λειτουργούν σε ένα ολοένα και ανώτερο φιλοσοφικό επίπεδο, η καταστροφή που προέβλεψε ο Samuel Butler για την κυριαρχία της μηχανής θα έρχεται όλο και πιο κοντά», γράφει ο Wiener. Ο Samuel Butler στον οποίο αναφέρεται ο Wiener, έζησε τον 19ο αιώνα και σε άρθρο του που δημοσιεύθηκε το 1863 γράφει -100 χρόνια πριν τον Wiener και 160 χρόνια πριν από τη δημιουργία του κειμένου που διαβάζετε-  «μέρα με τη μέρα οι μηχανές κερδίζουν έδαφος απέναντί μας – μέρα με τη μέρα γινόμαστε όλο και πιο υποταγμένοι σε αυτές- περισσότεροι άνθρωποι καθημερινά δεσμεύονται ως σκλάβοι για να τις φροντίζουν, περισσότεροι άνθρωποι καθημερινά αφιερώνουν την ενέργεια ολόκληρης της ζωής τους στην ανάπτυξη της μηχανικής ζωής. Το αποτέλεσμα είναι απλώς θέμα χρόνου, αλλά το ότι θα έρθει η ώρα που οι μηχανές θα έχουν την πραγματική κυριαρχία πάνω στον κόσμο και τους κατοίκους του δεν μπορεί να το αμφισβητήσει ούτε στιγμή κανείς άνθρωπος με πραγματικά φιλοσοφικό μυαλό».

Ο Wiener προτείνει, ουσιαστικά, μια πορεία όπου η μηχανή δεν αντικαθιστά το ανθρώπινο πνευματικό έργο με τον τρόπο που οι μηχανικοί αργαλειοί και μύλοι της πρώτης Βιομηχανικής Επανάστασης αντικατέστησαν τους υφαντουργούς και τους παραδοσιακούς μυλωνάδες. O Wiener προτείνει έναν άλλο δρόμο, διαφορετικό από αυτόν τον οποίο χαράξαμε επί των ημερών του και εξακολουθούμε να βαδίζουμε σήμερα. Σήμερα, οι μηχανές ελέγχουν ένα μεγάλο μέρος της ζωής μας. Ο χρηματοπιστωτικός τομέας είναι σχεδόν απόλυτα αυτοματοποιημένος. Η βιομηχανική παραγωγή γίνεται με ολοένα και περισσότερους μεταλλικούς βραχίονες να συμμετέχουν στη διαδικασία. Η εξάρτηση γίνεται σαφής σε κάθε βλάβη. Μία προβληματική ενημέρωση λογισμικού στα μέσα του Ιουλίου προκάλεσε χάος σε αεροδρόμια, νοσοκομεία, τράπεζες και μέσα ενημέρωσης και έδειξε στην πράξη ότι αυτή η σχεδόν τυφλή εμπιστοσύνη στις μηχανικές διαδικασίες (και στην προβληματική επιτήρηση από πλευράς ανθρώπων) μπορεί να μας επιστρέψει αρκετές δεκαετίες πίσω. Η υπερβολική εξάρτηση από τους αυτοματισμούς έχει δείξει αρκετές φορές πόσο προβληματική μπορεί να είναι, απλώς αυτή τη φορά οι δονήσεις ήταν πιο ισχυρές από ό,τι είχαμε ίσως συνηθίσει να περιμένουμε.

Μηχανές και σκλάβοι

Ο Wiener υποστηρίζει ότι η αυτόματη μηχανή έχει το οικονομικό ισοδύναμο της δουλείας και ότι κάθε εργασία που ανταγωνίζεται τη δουλεία δεν μπορεί παρά να αποδέχεται τις οικονομικές επιπτώσεις της δουλείας. Αυτό, ίσως, να είναι περισσότερο θέμα ηθικής και δεοντολογίας, αλλά ο Wiener κάνει μία ακόμα παρατήρηση. Οι αντιδράσεις μας, λέει, βασίζονται σε κάτι που συμβαίνει γύρω μας – οι άνθρωποι αντιδρούμε σε ερεθίσματα που λαμβάνουμε από το περιβάλλον μας, όπως περίπου πράττουν όλα τα είδη που ζουν στη Γη. Αν, λοιπόν, μία μηχανή είναι σε θέση να λειτουργεί με βάση τις εισερχόμενες πληροφορίες (να αντιδρά δηλαδή στα ερεθίσματα που λαμβάνει) σε ρυθμό που δεν μπορούμε να παρακολουθήσουμε, θα είναι πολύ αργά όταν αντιληφθούμε ότι είναι ώρα να την κλείσουμε. Σαφώς στη λογική του Wiener η μηχανή δεν είναι ένας παθητικός δέκτης ερεθισμάτων αλλά μια αυτόνομη μονάδα που δεν έχει σημαντικό εξωτερικό έλεγχο. Υπάρχει εναλλακτική;

Βεβαίως, λέει ο Wiener σε ένα κείμενό του που χρονολογείται από το 1949. Μπορούμε να παραμείνουμε ταπεινοί και να ζήσουμε μια καλή ζωή με τη βοήθεια των μηχανών ή να επιδείξουμε αλαζονεία και να πεθάνουμε, σχολιάζει.

Η έμφαση στον αυτοματισμό και στη δημιουργία μίας μηχανής που θα λειτουργεί όπως ο άνθρωπος δεν είναι αυτό που θα έπρεπε να αποζητούμε, σύμφωνα με τα λεγόμενα του Wiener.

Δύναμη και πρόοδος αλλά για λίγους

Στο τελευταίο του βιβλίο “Power and Progress” οι Daron Acemoglu και Simon Johnson εξερευνούν μεταξύ άλλων τους λόγους που τα οφέλη της τεχνολογικής προόδου δεν διαχέονται αναλογικά στην κοινωνία, αλλά περιορίζονται σε ένα πολύ μικρό μέρος της. Σημειώνουν ότι η εμμονή μας με την αυτοματοποίηση διαδικασιών έχει οδηγήσει σε περιπτώσεις «περίπου αυτοματισμού».  Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα αυτόματα ταμεία των σουπερμάρκετ που πολλές φορές δεν λειτουργούν όπως θα έπρεπε για διάφορους λόγους, αποδεικνύοντας ότι η θέση του ταμία έχει λόγο ύπαρξης.

Οι Acemoglu και Johnson επικαλούνται αρκετές φορές τον Wiener στο βιβλίο τους. Αυτό που θέλουμε από τις μηχανές δεν είναι μια άμορφη έννοια νοημοσύνης ή δυνατότητες υψηλού επιπέδου, αλλά η χρήση τους για τον άνθρωπο, λέει. Την ανάγκη αυτή συνόψισε εύστοχα η συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας Joanna Maciejewska σε μία ανάρτησή στο X. «Θέλω η τεχνητή νοημοσύνη να μου πλένει τα ρούχα και τα πιάτα για να μπορώ να ζωγραφίζω και να γράφω, όχι η τεχνητή νοημοσύνη να ζωγραφίζει και να γράφει και εγώ να πλένω τα ρούχα και τα πιάτα μου».

Κατά τους δύο συγγραφείς του “Power and Progress”, σήμερα κυριαρχεί μία προσέγγιση που θεωρεί μονόδρομο την αποθέωση του αυτοματισμού και τη διαρκή συλλογή δεδομένων  με τη χρήση της τεχνητής  νοημοσύνης. Αυτό που συμβαίνει σήμερα είναι στην πραγματικότητα μια δαπανηρή επιλογή, όχι μόνο επειδή ακολουθεί τη στάση των ελίτ προς την αυτοματοποίηση και την επιτήρηση (σ.σ. ο συγγραφέας αναφέρεται μεταξύ άλλων στην αξιοποίηση της ψηφιακής τεχνολογίας από την κινεζική κυβέρνηση για τη στενή επιτήρηση των πολιτών της χώρας), βλάπτοντας την οικονομική ευημερία των εργαζομένων.  Η έμφαση προς τους αυτοματισμούς, την ψηφιακή τεχνολογία, τη συγκέντρωση δεδομένων και την προώθηση προϊόντων και υπηρεσιών μέσω του διαδικτύου, δεν αφήνει την ερευνητική προσπάθεια να αναζητήσει άλλες, περισσότερο ωφέλιμες κατευθύνσεις για τους ανθρώπους.

Είναι πολύ δύσκολο να φανταστούμε μία άλλη κατεύθυνση όταν από την πορεία της μετοχής της Nvidia εξαρτώνται οι συντάξεις χιλιάδων ανθρώπων στις Ηνωμένες Πολιτείες ή τη Νορβηγία. Γενικότερα είναι δύσκολο να φανταστούμε μία άλλη πορεία όταν όλες οι τεχνολογικές επιδόσεις καταλήγουν τελικά στο πώς μεταφράζονται σε έσοδα και κέρδη. Ωστόσο, ο Acemoglu κλείνει το μάτι λέγοντας ότι είναι σφάλμα να αντιμετωπίζουμε την Ιστορία ως γραμμική πορεία γεγονότων που ήταν μοιραίο να συμβούν. Ενδεχομένως, ένας άλλος δρόμος να είναι εφικτός, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραιτήτως ότι θα είναι καλύτερος από αυτόν στον οποίο κινούμαστε σήμερα.

The post Με τις μηχανές ή για τις μηχανές; appeared first on 2045.gr.

Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν (Γένεσις 1.1)

Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος (Κατά Ιωάννην, 1.1)

Στο όνομα του Αλλάχ του Παντελεήμονα, του Πολυεύσπλαχνου (Κοράνι 1,1)

Πολλά ιερά κείμενα είναι διάσημα ανά τον κόσμο για την εισαγωγή τους και αν χρειάζεται ένα ιερό κείμενο για την τεχνολογία θα πρέπει και αυτό να έχει μία ευφυή εισαγωγή.

Ψέματα.

Με αυτή την λέξη ξεκινάει το κείμενο που δημοσίευσε στις 16 Οκτωβρίου 2023 ο Marc Andreessen.  Για τους παλαιότερους το όνομά του είναι συνδεδεμένο με την Netscape, την εταιρεία που παρουσίασε τον πρώτο Web browser ευρείας χρήσης και η οποία υποχρεώθηκε σε βίαιη συρρίκνωση όταν η Microsoft συνειδητοποίησε τον Δεκέμβριο του 1995 τη σημασία του Internet και επιτέθηκε με τον Internet Explorer. Ο πόλεμος των browsers άφησε στο πεδίο της μάχης το κουφάρι της Netscape αλλά ο Andreessen ανασυντάχθηκε και σήμερα είναι βασικός εταίρος στην Andreessen Horowitz που είναι μία από τις πιο επιδραστικές εταιρείες επενδύσεων στην Silicon Valley.

Με τη λέξη «Ψέματα», λοιπόν, ξεκινάει το Μανιφέστο του Τεχνο-Οπτιμιστή, το οποίο έχει αρκετά σημεία που μοιάζουν πάρα πολύ με θρησκευτικό κείμενο.

«Μας λένε ψέματα.
Μας λένε ότι η τεχνολογία παίρνει τις δουλειές μας, μειώνει τους μισθούς μας, αυξάνει την ανισότητα, απειλεί την υγεία μας, καταστρέφει το περιβάλλον, υποβαθμίζει την κοινωνία μας, διαφθείρει τα παιδιά μας, υποβαθμίζει την ανθρωπιά μας, απειλεί το μέλλον μας και είναι πάντα στα πρόθυρα να καταστρέψει τα πάντα.
Μας λένε να είμαστε θυμωμένοι, πικραμένοι και αγανακτισμένοι με την τεχνολογία.
Μας λένε να είμαστε απαισιόδοξοι.
Ο μύθος του Προμηθέα -σε διάφορες επικαιροποιημένες μορφές όπως ο Φρανκενστάιν, ο Οπενχάιμερ και ο Εξολοθρευτής- στοιχειώνει τους εφιάλτες μας.
Μας λένε να καταγγείλουμε το εκ γενετής δικαίωμά μας – την ευφυία μας, τον έλεγχό μας επί της φύσης, την ικανότητά μας να οικοδομήσουμε έναν καλύτερο κόσμο.
Μας λένε να είμαστε μίζεροι για το μέλλον.»

Και αμέσως μετά (τα σημεία με έντονη γραφή είναι δικές μας επισημάνσεις):

«Αλήθεια
Ο πολιτισμός μας χτίστηκε στην τεχνολογία.
Ο πολιτισμός μας βασίζεται στην τεχνολογία.
Η τεχνολογία είναι η δόξα της ανθρώπινης φιλοδοξίας και των επιτευγμάτων, η αιχμή του δόρατος της προόδου και η υλοποίηση των δυνατοτήτων μας.
Για εκατοντάδες χρόνια, το δοξάσαμε σωστά αυτό – μέχρι πρόσφατα.
Είμαι εδώ για να φέρω τα καλά νέα.
Μπορούμε να προχωρήσουμε σε έναν πολύ ανώτερο τρόπο ζωής και ύπαρξης.
Έχουμε τα εργαλεία, τα συστήματα, τις ιδέες.
Έχουμε τη θέληση.
Ήρθε η ώρα, για άλλη μια φορά, να υψώσουμε τη σημαία της τεχνολογίας.
Ήρθε η ώρα να γίνουμε Τεχνο-Οπτιμιστές».

Ο συντάκτης του μανιφέστου σε ρόλο προφήτη (ή  αγγέλου Κυρίου) θα χρησιμοποιήσει άλλες 4.740 λέξεις στο πρωτότυπο κείμενο για να αναλύσει την κοσμοθεωρία του και η κατακλείδα περιλαμβάνει έναν κατάλογο με ονόματα ανθρώπων που ο Andreessen χαρακτηρίζει ως… πολιούχους αγίους του Τεχνο-Οπτιμισμού. Στον κορμό του κειμένου ο Andreessen χρησιμοποιεί 115 φορές το ρήμα “believe” («πιστεύω») – ίσως ο συντάκτης θέλει να απευθυνθεί περισσότερο στο θυμικό παρά στη λογική, κάτι που δεν έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε σε τεχνολογικού χαρακτήρα κείμενα.

Το μανιφέστο χαρακτηρίζεται από κάποιες αντιφάσεις. Σε κάποιο σημείο αναφέρει ότι κίνητρα που πηγάζουν από μέσα μας, όπως «η ικανοποίηση του να χτίζεις κάτι καινούργιο, η συντροφικότητα της συμμετοχής σε μια ομάδα, το επίτευγμα να γίνεις μια καλύτερη εκδοχή του εαυτού σου» έχουν μεγαλύτερη διάρκεια σε σχέση με κίνητρα όπως ο πλούτος, η δόξα ή η εκδίκηση, όταν φτιάχνεις κάτι νέο. Λίγο πιο κάτω όμως απορρίπτει τη συλλογικότητα ως έννοια, την οποία χαρακτηρίζει μάλιστα ως εχθρό, μαζί με τον αυταρχισμό, τον σοσιαλισμό, τα μονοπώλια, τα καρτέλ. Το μανιφέστο υποστηρίζει πως δεν είναι ούτε δεξιό ούτε αριστερό. «Δεν είμαστε απαραιτήτως αριστεροί, αν και κάποιοι από εμάς είναι. Δεν είμαστε απαραιτήτως δεξιοί, αν και κάποιοι από εμάς είναι», λέει και προσθέτει: «Ο εχθρός μας είναι οι θεσμοί που στα πρώτα χρόνια τους ήταν ζωτικοί και ενεργητικοί και αναζητούσαν την αλήθεια, αλλά τώρα είναι συμβιβασμένοι και διαβρωμένοι και καταρρέουν».

Ίσως και σε εσάς να έρχονται στο μυαλό αποσπάσματα του Ευαγγελίου – Για παράδειγμα, «Κρημνίσατε τον ναόν τούτον και εγώ εις τρεις ημέρας θα τον ανοικοδομήσω»…

Αν και το μανιφέστο του Andreessen αναφέρεται στον παγκόσμιο χαρακτήρα της τεχνολογίας, κάνει μία σαφή δυτικοκεντρική επιλογή λίγες γραμμές μετά. «Πιστεύουμε ότι η Αμερική και οι σύμμαχοί της πρέπει να είναι δυνατοί όχι αδύναμοι. Πιστεύουμε ότι η εθνική ισχύς των φιλελεύθερων δημοκρατιών απορρέει από την οικονομική ισχύ (χρηματοοικονομική ισχύς), την πολιτιστική ισχύ (ήπια ισχύς) και τη στρατιωτική ισχύ (σκληρή ισχύς). Η οικονομική, πολιτιστική και στρατιωτική ισχύς απορρέουν από την τεχνολογική ισχύ. Μια τεχνολογικά ισχυρή Αμερική είναι μια δύναμη για το καλό σε έναν επικίνδυνο κόσμο. Οι τεχνολογικά ισχυρές φιλελεύθερες δημοκρατίες διασφαλίζουν την ελευθερία και την ειρήνη…» προσθέτει.

Το μανιφέστο σαφώς θεοποιεί την τεχνολογία και απορρίπτει κάθε κριτική, κάθε «μα»… Κάθε σκέψη για ρύθμιση απορρίπτεται ως προσπάθεια να φρενάρει το τρένο της τεχνολογικής εξέλιξης και αν η τεχνολογία είναι θρησκεία, θεός είναι οι αγορές. «Πιστεύουμε ότι οι ελεύθερες αγορές είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος οργάνωσης μιας τεχνολογικής οικονομίας. Ο πρόθυμος αγοραστής συναντά τον πρόθυμο πωλητή, η τιμή συμφωνείται, και οι δύο πλευρές επωφελούνται από την ανταλλαγή ή αυτή δεν πραγματοποιείται…» γράφει ο Andreessen, προφανώς μη διεκδικώντας καμία διάκριση για το πρωτότυπο των γραφομένων του, τα οποία μοιάζουν να έχουν βγει αυτούσια από τον Πλούτο των Εθνών του Adam Smith. Ο Andreessen δεν γράφει πουθενά για το αόρατο χέρι της αγοράς, αλλά το μανιφέστο υπαινίσσεται ξεκάθαρα ότι τεχνολογία και αγορά θα μας οδηγήσουν σε ένα λαμπρό μέλλον.

«Πού πάμε;
Τι κόσμο χτίζουμε για τα παιδιά μας και τα παιδιά τους και τα παιδιά τους;
Έναν κόσμο φόβου, ενοχής και μνησικακίας;
Ή έναν κόσμο φιλοδοξίας, αφθονίας και περιπέτειας;
Πιστεύουμε στα λόγια του David Deutsch: “Έχουμε καθήκον να είμαστε αισιόδοξοι. Διότι το μέλλον είναι ανοιχτό, όχι προκαθορισμένο και επομένως δεν μπορεί να γίνει απλώς αποδεκτό: είμαστε όλοι υπεύθυνοι για το τι επιφυλάσσει. Συνεπώς, είναι καθήκον μας να αγωνιστούμε για έναν καλύτερο κόσμο”.
Χρωστάμε στο παρελθόν και στο μέλλον.
Ήρθε η ώρα να γίνουμε τεχνο-αισιόδοξοι.
Ήρθε η ώρα να οικοδομήσουμε.»

Αμήν…

The post Οι θεοί μένουν στην Silicon Valley – Ένα τεχνο-Ευαγγέλιο επειγόντως appeared first on 2045.gr.

Θα αφήνατε να πνιγεί ένα παιδί μπροστά στα μάτια σας επειδή δεν θέλετε να βραχούν τα ρούχα σας; Εφόσον η απάντηση είναι αρνητική, θα έπρεπε να ενεργήσετε για το συμφέρον του παιδιού ανεξαρτήτως αν αυτό βρίσκεται μπροστά σας ή χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά. Κατ’ επέκταση, είναι ανήθικο να ξοδεύεις χρήματα και πόρους σε περιττά αγαθά όταν μπορείς να σώσεις άλλους ανθρώπους

Αυτή είναι -σε αδρές γραμμές- η θεωρία που διατύπωσε σε άρθρο του το 1972 ο Peter Singer και που αποτελεί τη βάση μιας σχολής σκέψης με πολλούς (διάσημους και πλούσιους) κατοίκους της Silicon Valley.

Θεός με… KPIs

Καλώς ήρθατε στο κίνημα του αποτελεσματικού αλτρουισμού (effective altruism), που πρεσβεύει ότι οι άνθρωποι οφείλουν να κάνουν το καλό με τον πιο ξεκάθαρο και χωρίς συναισθηματισμούς τρόπο.

Για τους κυνικούς, είναι σαν να κάνεις τον θεό και να αξιολογείσαι για το έργο σου με δείκτες απόδοσης (Key Performance Index, KPIs για τους φίλους).

Οι οπαδοί του αποτελεσματικού αλτρουισμού υποστηρίζουν ότι χρειάζεσαι περίπου 4.000 δολάρια για να σώσεις έναν συνάνθρωπό σου στον Τρίτο Κόσμο. Τον ρόλο του ιεραποστόλου παίζει ο William MacAskill, με σπουδές στο Φιλοσοφίας στο Κέιμπριτζ, ο οποίος από μικρός ασχολήθηκε ενεργά με φιλανθρωπικές ενέργειες. Διαβάζοντας το άρθρο του Singer, o MacAskill άρχισε να υιοθετεί τον τρόπο ζωής του αποτελεσματικού αλτρουισμού, αφού πρώτα είχε έρθει σε επαφή με ομάδες για την κλιματική αλλαγή ή την προώθηση του σοσιαλισμού τις οποίες όμως είχε απορρίψει κρίνοντας ότι ασχολούνται περισσότερο με τη θεωρία και με συμβολικές πράξεις ακτιβισμού και λιγότερο με πράξεις που έχουν ουσιαστικό αντίκτυπο. Μιλώντας στο New Yorker, o MacAskill αναφέρθηκε και στη γνωριμία του με τον Αυστραλό φιλόσοφο Toby Ord, ο οποίος δέσμευε ένα μέρος των εσόδων του για φιλανθρωπικές δραστηριότητες.

Οι δύο τους ίδρυσαν το 2009 την οργάνωση “Giving What We Can”,  τα μέλη της οποίας δεσμεύτηκαν ότι θα δίνουν το 10% του εισοδήματός τους σε φιλανθρωπικές ενέργειες και δύο χρόνια μετά ιδρύθηκε η “80,000 Hours” με τον MacAskill να λέει σε φοιτητές της Οξφόρδης ότι αν αποφάσιζαν να γίνουν γιατροί σε μία αναπτυσσόμενη χώρα θα μπορούσαν, ίσως, να σώσουν 140 ανθρώπους, αλλά αν ακολουθούσαν τον κλάδο των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, οι εισφορές τους θα μπορούσαν να σώσουν δέκα φορές περισσότερους.  

Το δόγμα είναι ξεκάθαρο: «Χρησιμοποιούμε τη λογική και τα διαθέσιμα στοιχεία ώστε να δούμε πώς μπορούμε να ωφελήσουμε περισσότερο τους άλλους ανθρώπους».

Η ιδέα του να παράγεις πλούτο που δεν αποταμιεύεις για τον εαυτό σου ή τους κληρονόμους σου αλλά τον κατευθύνεις προς εκείνους που πραγματικά έχουν ανάγκη είναι ευγενής. 

Μεγάλο κίνημα, μεγάλοι στόχοι

Καθώς, όμως, το κίνημα μεγάλωνε, άρχισαν να διατυπώνονται διαφορετικές προσεγγίσεις που κατά κάποιον τρόπο αποτελούν ερμηνείες του δόγματος. Ο αποτελεσματικός αλτρουισμός απέκτησε μακροπρόθεσμο χαρακτήρα, όπου τα μέλη του οφείλουν να διασφαλίσουν το μέλλον και την ευημερία της ανθρωπότητας – αυτό, σύμφωνα με τη νέα προσέγγιση, είναι η υπέρτατη πράξη αποτελεσματικού αλτρουισμού.

Ο λόγος που ο αποτελεσματικός αλτρουισμός στρέφεται στα προβλήματα του μέλλοντος έχει να κάνει με μία θεώρηση που λέει ότι έως σήμερα έχει ζήσει μόλις το 0,01% των ανθρώπων που πρόκειται να ζήσουν.

Υπάρχει λογική πίσω από αυτή την  εκτίμηση:

Το είδος μας έχει ήδη διανύσει 200.000 με 300.000 χρόνια στον πλανήτη και υπολογίζεται ότι ο χρόνος παρουσίας ενός θηλαστικού, πριν αυτό εκλείψει, είναι γύρω στο 1 εκατ. χρόνια, άρα μας απομένουν περίπου 800.000 χρόνια, αν στο μεταξύ δεν υπάρξει κάποιο πυρηνικό ολοκαύτωμα ή μία μεγάλης κλίμακας φυσική καταστροφή. Υπό προϋποθέσεις, σε αυτό το 1 εκατ. χρόνια θα μπορεί να έχουν ζήσει 100 τρισ. άνθρωποι, ενώ έως σήμερα έχουν γεννηθεί, ζήσει και πεθάνει 117 δισ. άνθρωποι. Άρα, ένας ευσυνείδητος οπαδός του αποτελεσματικού αλτρουισμού οφείλει να διασφαλίσει το μέλλον και την ευημερία των γενιών που θα έρθουν μετά από εμάς. Άρα το παιδί που πνίγεται στον παρόντα χρόνο -σύμφωνα με τη διήγηση του Singer- δεν έχει πολλές πιθανότητες επιβίωσης.

[show_proposals ids=”14023″]

Το κίνημα αναπτύχθηκε γρήγορα με την προσθήκη προσώπων όπως o Dustin Moskovitz, συνιδρυτής του Facebook και ιδρυτής της Asana,  η προσωπική περιουσία του οποίου σήμερα υπολογίζεται στα 20 δισ. δολάρια. Διασημότερος όμως οπαδός όλων είναι ο Sam Bankman-Fried, δημιουργός της FTX ο οποίος κρίθηκε σε πρώτο βαθμό ένοχος για την κατάρρευση της εταιρείας το 2022 με το δικαστήριο να του επιβάλει ποινή φυλάκισης 110 ετών.

Η απληστία χτυπάει την πόρτα

Η κατάρρευση της FTX και το μάλλον δυσοίωνο μέλλον του ιδρυτή της κατέδειξε το αδύνατο σημείο του αποτελεσματικού αλτρουισμού, τουλάχιστον στην εφαρμογή του. Αν το ζητούμενο είναι να κάνουμε το καλό, κατευθύνοντας όσο το δυνατόν μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός μας σε εκείνους που (θα) έχουν ανάγκη, έχουμε το δικαίωμα να μεγαλώνουμε τον πλούτο μας ανεξέλεγκτα. Αυτό, βεβαίως, αφήνει διάπλατα ανοικτή την πόρτα στην απληστία και σε επικίνδυνα κερδοσκοπικά παιχνίδια που οδηγούν σε μηδενισμό των (ούτως ή άλλως θεωρητικών) αποτιμήσεων και στα σίδερα της φυλακής.

H κριτική του αποτελεσματικού αλτρουισμού λέει ότι η ιδέα ότι ζητήματα ηθικής (όπως το ποιον θα βοηθήσουμε) μπορεί να επιλυθούν με ποσοτικά κριτήρια (πόσους θα βοηθήσουμε ή τι αποτέλεσμα θα έχει η βοήθειά μας) και με τη χρήση μαθηματικών, ενθαρρύνει τον κυνισμό.

Κάτι μας θυμίζει…

Σε ένα βιβλίο του το 2015 ο MacAskill πρότεινε τη χρήση ενός αριθμητικού μοντέλου που είναι γνωστό ως QALY (Quality Adjusted Life Years). Κάποιος που έχει συμπληρώσει ένα έτος ζωής χωρίς προβλήματα υγείας βαθμολογείται με 1, κάποιος που πάσχει από AIDS παίρνει 0,5 και κάποιος που είναι τυφλός παίρνει 0,4.

Αν έχουμε να επιλέξουμε μεταξύ ενός 30χρονου ασθενή με AIDS και ενός 20χρονου τυφλού, είναι πιο αποτελεσματικό να υποστηρίξουμε οικονομικά μία εγχείρηση για τον δεύτερο, αφού το QALY του δεύτερου θα είναι καλύτερο από το QALY του πρώτου, υποστηρίζει ο MacAskill.

Αντιλαμβάνεστε ότι η θεώρηση αυτή έχει και άλλα προβλήματα πέραν της απληστίας, αφού στο τέλος οδηγεί σε τρόπους σκέψης που είδαμε να εφαρμόζονται στην Ευρώπη τις δεκαετίες του 1930 και του 1940.

Ωστόσο, ο αποτελεσματικός αλτρουισμός δεν παύει να έχει οπαδούς όχι μόνο στην Silicon Valley αλλά και στην Wall Street. Το κατά πόσο τον χρειαζόμαστε είναι, βεβαίως, θέμα συζήτησης…

The post Οι θεοί μένουν στην Silicon Valley – Αποτελεσματικός αλτρουισμός appeared first on 2045.gr.

Η Μέκκα της τεχνολογίας, το Άγιο Δισκοπότηρο της τεχνητής νοημοσύνης, η υπόσχεση της ψηφιακής αθανασίας… Δεν χρειάζεται να ταλαιπωρηθούμε και πολύ για να εντοπίσουμε μερικές από τις πιο συνηθισμένες μεταφορές με θρησκευτικό περιεχόμενο που χρησιμοποιούνται για να περιγράψουν τον θαυμαστό κόσμο της Silicon Valley.

Κάτω όμως από τα σχήματα λόγου κρύβεται μία αλήθεια – η ψηφιακή τεχνολογία εξελίσσεται σε θρησκεία με όλα τα χαρακτηριστικά των θρησκειών που γνώρισε η ανθρωπότητα στους προηγούμενους αιώνες.

Υπάρχουν δόγματα. Προφήτες. Οσιομάρτυρες. Διδάσκαλοι. Ιερείς. Πιστοί. Ζηλωτές. Σχίσματα. Αιρέσεις. Υποσχέσεις για μια καλύτερη ζωή, τόσο στον παρόντα χρόνο όσο και στην αιωνιότητα.

Περισσότερο από όλα υπάρχει πάντοτε ο έλεγχος της θρησκείας στους πιστούς. Αλλά ας προσπαθήσουμε να πάρουμε τα πράγματα σε μια σειρά.

Πού μένει ο θεός όταν έρχεται στην Silicon Valley;

H Silicon Valley, δηλαδή η περιοχή νοτίως του Σαν Φρανσίσκο που είναι η έδρα σχεδόν όλων των μεγάλων εταιρειών της ψηφιακής τεχνολογίας και στην οποία ζουν και εργάζονται περίπου 3,5 εκατ. άνθρωποι, δεν έχει την αίγλη των Αγίων Τόπων. Όμως δεν της λείπει η πνευματικότητα. Είναι γεγονός ότι οι εταιρείες της περιοχής προωθούν πρακτικές που μοιάζουν να προέρχονται από τα κείμενα μεγάλων θρησκειών για να ενισχύσουν τους δεσμούς με τους εργαζομένους και να τους δώσουν την αίσθηση ότι βρίσκουν την ολοκλήρωσή τους στο εργασιακό περιβάλλον.  Πρακτικές που έλκουν την καταγωγή τους σε θρησκευτικές παραδόσεις και κινήματα είναι συνηθισμένο να εισάγονται στην εργασιακή καθημερινότητα και όροι όπως για παράδειγμα, η διαφώτιση, γίνονται μέρος του εγχειριδίου με το οποίο λειτουργεί το τμήμα ανθρώπινου δυναμικού.

Με την αυστηρή έννοια της θρησκείας ωστόσο, η ευρύτερη περιοχή στην οποία ανήκει η Silicon Valley δεν είναι από εκείνες στις ΗΠΑ με έντονο θρησκευτικό στοιχείο. Μία έρευνα του Pew Research έδειξε ότι το 35% των κατοίκων της περιοχής δήλωσαν άθεοι ή αγνωστικιστές, το 48% δήλωσαν Χριστιανοί και το 15% οπαδοί άλλων θρησκειών. Έρευνα του Linkon Network το 2018 στην Silicon Valley ανέβαζε το ποσοστό των μη σχετιζομένων με τη θρησκεία κοντά στο μισό.

Ωστόσο, ένας θεός που τυγχάνει υψηλότατης αποδοχής και εκτίμησης στην Silicon Valley δεν έχει σχέση με κάποια θεϊκή φιγούρα  – είναι η εργασία.  Η εργάσιμη εβδομάδα των 40 ωρών είναι κάτι που δεν φαίνεται να υπάρχει ως έννοια στην περιοχή που είναι υπεύθυνη για ένα μεγάλο μέρος της καινοτομίας που φτάνει στα χέρια μας. Ο Elon Musk εξομολογήθηκε (ή καυχήθηκε) το 2016 ότι έχει έναν υπνόσακο στο γραφείο του στην Tesla για να κοιμάται εκεί όταν δεν προλαβαίνει να πάει σπίτι. 

Διάσημος για τα δεδομένα των social media έγινε ο ύπνος της Esther Crawford σε υπνόσακο στα γραφεία του Twitter, που όμως δεν την προφύλαξε από την απόλυση.

Αν και υποτίθεται ότι οι εταιρείες της περιοχής προτάσσουν την ισορροπία μεταξύ εργασίας και ελεύθερου χρόνου, η πραγματικότητα αποδεικνύεται εντελώς διαφορετική, με εργαζόμενους να μένουν για ως και 14 ώρες στο γραφείο. Σε άρθρο της Nitasha Tiku στο Wired το 2017 διαβάζουμε ότι ο φετιχισμός με τις ώρες παραμονής στο γραφείο δεν είναι κάτι νέο για τους εργαζόμενους στην Silicon Valley. Η αυτοεκτίμηση, προσθέτει η αρθρογράφος, είναι βαθιά συνδεδεμένη με την ιδέα ότι η σκληρή εργασία συνιστά προαπαιτούμενο για την επιτυχία. 

Κάπου εδώ συναντάμε τον Μαξ Βέμπερ που είχε παρατηρήσει -πολλά χρόνια πριν η Silicon Valley μετατραπεί από περιοχή με οπωρώνες σε ομφαλό του τεχνολογικού κόσμου- τη σχέση του προτεσταντισμού με τον καπιταλισμό. Η συστηματική εργασία είναι ηθική στάση άρα η υπερβολή στη συστηματική εργασία είναι τόσο ηθική που θα μπορούσε να τη συγκρίνει κανείς με τον ασκητισμό. Δεν πρόκειται για στάση που εντοπίζουμε μόνο στην Silicon Valley, οι χρηματιστηριακές εταιρείες της Wall Street είχαν (και έχουν) παρόμοια ιδεώδη.

Περισσότερο σε βάθος εξέτασε τη θεοποίηση της εργασίας η συγγραφέας Carolyn Chen που συμπύκνωσε πέντε χρόνια έρευνας στο βιβλίο της “Work Pray Code”. Σε μία συνέντευξή της η συγγραφέας παρατηρεί ότι υπάρχει πτώση τόσο στη σχέση των Αμερικανών με τη θρησκεία όσο και με τη σχέση τους με τη συμμετοχή γενικότερα. «Οι Αμερικανοί αποτραβιούνται όχι μόνο από τις θρησκευτικές κοινότητες, αλλά και από πράγματα όπως ενώσεις γειτονιών, αθλητικές οργανώσεις, πολιτικά κλαμπ και τα λοιπά. Ανάμεσα σε αυτά, οι θρησκευτικές οργανώσεις ήταν ανέκαθεν οι πιο δημοφιλείς. Ως αποτέλεσμα της επέκτασης της εργασίας και της πτώσης της θρησκείας, πολλοί Αμερικανοί επαγγελματίες κοιτούν στον θεσμό της εργασίας για να τους προσφέρει ταυτότητα, την αίσθηση του ανήκειν, σημασία και ολοκλήρωση» λέει η Chen.

Η θεά Εργασία δεν είναι μόνη της.

Ένα αρχή ην τα data

Με την ανάπτυξη των ψηφιακών εργαλείων ευρείας κλίμακας σε όλο τον πλανήτη βλέπουμε τη δημιουργία μιας νέας κίνησης που ο αρθρογράφος των New York Times David Brooks περιέγραψε πριν από μία δεκαετία ως νταταϊσμό (dataism και στην οποία αναφέρεται στο βιβλίο του “Homo Deus” και ο Yuval Noah Hariri).  

Με το θέμα του νταταϊσμού καταπιάνεται σε ένα ντοκιμαντέρ του ο κινηματογραφιστής Hans Busstra, ο οποίος μεγάλωσε σε μία οικογένεια με έντονο πνευματικό στοιχείο –ο πατέρας του ήταν ιερέας- και τώρα αναζητεί την πνευματικότητα μέσα στην τεχνολογία.

Εφόσον όλα γύρω μας είναι ροές δεδομένων και εμείς είμαστε βιοχημικοί αλγόριθμοι. Αν μας δώσουν επαρκή υπολογιστική ισχύ και μεγάλο όγκο δεδομένων μπορούμε ίσως να φτάσουμε σε έναν υπερ-αλγόριθμο που θα μας κατανοήσει με απόλυτη ακρίβεια και θα μας οδηγήσει σε μια ζωή ειρήνης, αφθονίας και αρμονίας.

Μάλλον θα αναγνωρίζετε τις υποσχέσεις των θρησκειών σε αυτά τα λόγια.

Το ενδιαφέρον είναι ότι η θρησκεία του νταταϊσμού μετράει ήδη εκατομμύρια πιστούς. Κάθε μέρα, μετράμε επίπεδο αποδοχής των σκέψεών κα της εικόνας μας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Μετράμε βήματα στο κινητό μας τηλέφωνο. Σφυγμούς και επίπεδα οξυγόνωσης του αίματος σε ένα smartwatch μαζί με τα χιλιόμετρα που κάναμε τρέχοντας ή τις υψομετρικές διαφορές των διαδρομών μας. Τα data δεν είναι το νέο πετρέλαιο, όπως λέει ένα αρκετά διαδεδομένο ρητό, αλλά το νέο δόγμα. Βεβαίως ο όγκος των δεδομένων διαρκώς αυξάνεται και δεν προέρχεται μόνο από τις συσκευές ευρείας κατανάλωσης που έχουμε επάνω μας στο μεγαλύτερο μέρος της ημέρας (και δίπλα μας στο μεγαλύτερο μέρος της νύχτας).

Αν μπορείς να συλλέξεις δεδομένα, μπορείς να τα επεξεργαστείς, να τα αναλύσεις και να καταλήξεις σε ασφαλή συμπεράσματα και να προφητέψεις το μέλλον με μηδενικό περιθώριο λάθους. Τι πιο θεϊκό…

Γη της Επαγγελίας τελεία com και οι ζηλωτές

Δεν είναι μόνο η ψηφιακή τεχνολογία που υπόσχεται μία καλύτερη ζωή, αρκεί να αποκτήσεις τη νέα συσκευή, τον πιο πρόσφατο επεξεργαστή, τη νέα ταχύτερη κάρτα γραφικών… Για περίπου 250 χρόνια η τεχνολογία συνολικά υπόσχεται ότι με το νέο της κύμα η ζωή θα γίνει καλύτερη, ωστόσο η Ιστορία διδάσκει ότι αυτή η βελτίωση είναι περισσότερο εγγυημένη για εκείνους που καθοδηγούν την τεχνολογική εξέλιξη και λιγότερο εγγυημένη για τους τελικούς χρήστες. Στον ψηφιακό κόσμο που δομήθηκε σταδιακά τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες είναι ευδιάκριτη η υπόσχεση μίας Γης της Επαγγελίας, η οποία εκτός του ότι πολύ ένθερμα περιγράφεται από τους καθοδηγητές της τεχνολογικής εξέλιξης υιοθετείται με ιδιαίτερο ενθουσιασμό από τους καταναλωτές, δηλαδή τους χρήστες, δηλαδή τους πιστούς. Τι νόημα, άλλωστε, έχει μία Γη της Επαγγελίας χωρίς ανθρώπους έτοιμους να την υπερασπιστούν – χωρίς στρατιώτες δηλαδή.

Η πεποίθηση ότι με την επιλογή ενός προϊόντος -εξαιτίας των σχεδιαστικών του λεπτομερειών, της απόδοσής του, των τεχνικών του χαρακτηριστικών, του φινιρίσματός του-, εντάσσεσαι σε μία ελίτ δεν απέχει και πάρα πολύ από την πεποίθηση που χαρακτηρίζει τους ορκισμένους οπαδούς ενός θρησκευτικού – φιλοσοφικού κινήματος. Σε όλο το φάσμα της τεχνολογίας υπάρχουν φανατικοί και φανατικούς βλέπουμε επίσης οπουδήποτε υπάρχουν υποσχέσεις με μεσιανικό χαρακτήρα, ακόμα και στην πιο κλασική (και βαρετή από τεχνολογικής πλευράς) εκδοχή της πολιτικής. Αλλά είναι πάντοτε εντυπωσιακό να βλέπεις τη θρησκευτική προσήλωση σε ένα τεχνολογικό ρεύμα ή σε μία τεχνολογική επιλογή, ίσως διότι περιμένεις τον επιστημονικό ορθολογισμό να κυριαρχήσει.

Κάτι που δεν κυριάρχησε, για παράδειγμα στη Βοστώνη το 1997, στο Macworld το μεγάλο ετήσιο συνέδριο της Apple. Ο Steve Jobs έχει επιστρέψει στην Apple η οποία εκείνη την περίοδο βρίσκεται μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας. Από τη θέση του ομιλητή, ο Jobs ανακοινώνει στους κατάπληκτους συνέδρους ότι η εταιρεία προχώρησε σε μία συνεργασία με τον αιώνιο εχθρό, την Microsoft. Ο Internet Explorer γίνεται ο προεπιλεγμένος browser στους υπολογιστές της Apple και η Microsoft θα επενδύσει 150 εκατ. δολάρια στην εταιρεία.

Το κοινό γιουχάρει, με ένταση που θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί μία παρόμοια αντίδραση από μία σέχτα φανατικών χριστιανών που μόλις μαθαίνουν για την επανένωση της Ορθόδοξης και της Καθολικής Εκκλησίας.

Ο Jobs, σε αντίθεση με τους κατά τους αιώνες θεωρούμενους ως αιρετικούς, απέφυγε λιθοβολισμούς, κάψιμο στην πυρά και άλλα βασανιστήρια, όχι όμως και την αμφισβήτηση. Βεβαίως, χρόνια πολλά μετά από αυτή την επεισοδιακή στιγμή, θεοποιήθηκε (διπλής).

Αιώνια ζωή κάπου στο νέφος

Ο χριστιανικός παράδεισος χωροθετείται συνήθως εν μέσω νεφών και κατά διαβολική σύμπτωση η τεχνολογία υπόσχεται μία άλλη ζωή στο νέφος. Στο υπολογιστικό νέφος για την ακρίβεια.

Στην εξέλιξή της σε θρησκεία η τεχνολογία δεν θα μπορούσε να μην απαντήσει στο αιώνιο ερώτημα – τι γίνεται μετά τον θάνατο;

Ίσως πριν απαντήσουμε σε αυτό το ερώτημα να καθυστερήσουμε τον θάνατο καλό είναι να αναγνωρίσουμε ότι η επιστήμη και η τεχνολογία είναι οι καλοί άγγελοι στην προσπάθεια της ανθρωπότητας να παρατείνει την παρουσία της σε αυτό τον κόσμο. Ένας άνθρωπος που είχε γεννηθεί στο δεύτερο μισό του 18^ου αιώνα, αναμενόταν να ζήσει γύρω στα 34 χρόνια. Σήμερα, προβλέπεται να ζήσει 77 χρόνια και η αύξηση αυτή είναι αποκλειστικά αποτέλεσμα της εξέλιξης της επιστήμης και της τεχνολογίας – τίποτε το θεϊκό εδώ.

Όμως για πολλούς, τα 77 χρόνια ενός Ευρωπαίου είναι λίγα. Η Retro Biosciences είναι μία startup που τον Απρίλιο του 2022 ανακοίνωσε ότι θέλει να προσθέσει μια δεκαετία υγιούς ζωής στον βίο μας και ότι για τον σκοπό αυτό έχει στη διάθεσή της 180 εκατ. δολάρια. Η εταιρεία προσπαθεί να επαναπρογραμματίσει τον μηχανισμό λειτουργίας των κυττάρων και εξετάζει φαινόμενα όπως η αυτοφαγία για να φτάσει στον στόχο της. Το ποσό που της δίνει τη δυνατότητα να πειραματιστεί με τη βιολογία μας, προήλθε από έναν άνθρωπο – τον Sam Altman, διευθύνοντα σύμβουλο της OpenAI.  

Αν τα δέκα χρόνια φαίνονται λίγα, υπάρχει και μία επιλογή αορίστου διαρκείας, στην οποία πάλι βρίσκουμε τον επικεφαλής της OpenAI. Ο Sam Altman  έχει μπει στη λίστα αναμονής της Nectone, η οποία θέλει να «ανεβάσει» τον νου μας στο cloud και να διατηρήσει εκεί ζωντανές (ή, μάλλον, «ζωντανές») τις αναμνήσεις και τη συνείδησή μας. Το κυριότερο πρόβλημα είναι ότι η μέθοδος της Nectone έχει σχεδιαστεί να «σαρώνει» τον εγκέφαλο μετά θάνατον, άρα οι πελάτες της δεν θα είναι σε θέση να αξιολογήσουν την ποιότητα των υπηρεσιών της ή να ζητήσουν τα λεφτά τους πίσω. Ωστόσο η υπόσχεση της ζωής σε μία προσομοίωση, σε ένα data center, φαίνεται ότι συγκινεί αρκετούς και θυμίζει, βέβαια, τις υποσχέσεις των θρησκειών για το τι συμβαίνει στην «άλλη πλευρά».

The post Οι θεοί μένουν στην Silicon Valley appeared first on 2045.gr.

Οκτώβριος του 1994, Εργαστήρι Επαγγελματικής Δημοσιογραφίας. Η Λιάνα Κανέλλη μπαίνει στο τμήμα των πρωτοετών εκείνης της χρονιάς για να διδάξει Τεχνικές του Γραπτού Λόγου. Είναι το πρώτο τους μάθημα και θα τους αιφνιδιάσει ξεκινώντας το με ένα απλό ερώτημα: «Πού γράφετε;». 

Οι περισσότεροι γράφαμε ήδη σε υπολογιστή, σε κάποιον από τους επεξεργαστές κειμένου της εποχής και η απάντησή μας ήταν ήδη το μισό μάθημα της Κανέλλη. Για το άλλο μισό, μας έβαλε να γράψουμε επί τόπου 300 λέξεις. Στο χέρι, με στυλό και χαρτί, για να διαπιστώσουμε πόσο διαφορετικός μπορεί να είναι ο τρόπος που συνθέτουμε ένα κείμενο -και τελικά το ίδιο το κείμενο- ανάλογα με το μέσο που χρησιμοποιούμε.   

Ήταν μια μάλλον αυτονόητη διαπίστωση, αλλά ίσως αξίζει να τη θυμηθούμε σήμερα που η πρόοδος της Τεχνητής Νοημοσύνης δείχνει να μας αιφνιδιάζει και η «επέλασή» της μας βρίσκει σαστισμένους μπροστά σε διλήμματα και ερωτήματα που μπορεί και να έχουν ήδη απαντηθεί. 

Τεχνολογία και Λογοτεχνία, δύο άσπονδες φίλες 

Η πρόοδος της τεχνολογίας υπήρξε πάντα καθοριστική για την εξέλιξη του γραπτού λόγου όλων των βαθμίδων. Κάποιες απ’ αυτές τις βαθμίδες, μάλιστα, δεν θα μπορούσαν να υπάρξουν χωρίς την τεχνολογία. Το ρεπορτάζ πχ, η κριτική, το χρονογράφημα, οι επιφυλλίδες και όλες οι εκδοχές του δημοσιογραφικού Λόγου, γεννήθηκαν επειδή τους το επέτρεψε η Τυπογραφία. 

Σε γενικές γραμμές, μάλιστα, η τεχνολογική πρόοδος επηρεάζει τον γραπτό Λόγο με τον ίδιο πάντα τρόπο: λειτουργεί κατ’ αρχάς ενισχυτικά και πολλαπλασιαστικά, δημιουργώντας συνθήκες που ευνοούν τον πλουραλισμό, αλλά στο τέλος, όταν ο ενθουσιασμός ξεθυμάνει και ο κουρνιαχτός κατακαθίσει, διαπιστώνουμε ότι στην πραγματικότητα αυτό που πληθαίνει και πολλαπλασιάζεται είναι ο κουρνιαχτός. Η σκόνη. Η ήδη αναφερθείσα Τυπογραφία χάρισε στην ανθρωπότητα την ίδια περίπου περίοδο τον Δον Κιχώτη, αλλά και και τα προπαγανδιστικά φυλλάδια της Ιεράς Εξέτασης που οδήγησαν στην πυρά εκατοντάδες αιρετικούς και «μάγισσες». Είναι βέβαιο ότι χάρη σ’ αυτήν ο αριθμός των βιβλίων που γράφονταν κι εκδίδονταν κάθε χρόνο εκτοξεύτηκε, κανείς όμως δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι αυξήθηκε ανάλογα και ο αριθμός των αριστουργημάτων. 

Για να φέρουμε ένα πιο σημερινό παράδειγμα, τα social media έχουν οδηγήσει εκατομμύρια ανθρώπους που δεν θα το έκαναν σε άλλη συνθήκη, να διαβάζουν και να γράφουν κείμενα. Πλατφόρμες όπως το Facebook και το Twitter έχουν αναδείξει ή και δημιουργήσει ταλαντούχους γραφιάδες κι έχουν δώσει αφορμές σε όλους μας να εκφράζουμε και να συζητάμε απόψεις. Είναι de facto αποδεδειγμένο, όμως, ότι στο ίδιο περιβάλλον βρήκαν γόνιμο έδαφος η ημιμάθεια, ο πουριτανισμός, το μίσος και η τοξικότητα που σε λίγο θα μας πνίξουν.

“Αυτό που συνέβη με τις SoMe πλατφόρμες είναι ότι όταν μας δόθηκε η ευκαιρία να γράψουμε δημοσίως το κοντό μας και το μακρύ μας, αυτό που επικράτησε συντριπτικά ήταν το κοντό. Το πολύ κοντό και κοντόφθαλμο.” 

Η ίδια εξίσωση έχει βρει εφαρμογή και σε πεδία υψηλότερου Λόγου, όπως η Λογοτεχνία. Η άνθιση που γνωρίζει στις μέρες μας το ιστορικό μυθιστόρημα, για παράδειγμα, οφείλεται σε κάποιον βαθμό στις ευκολίες που παρέχει το Ίντερνετ ως τράπεζα δεδομένων. Παλαιότερα, ένας συγγραφέας που ήθελε να μελετήσει μια ιστορική περίοδο γιατί φιλοδοξούσε να τη χρησιμοποιήσει ως καμβά πάνω στον οποίο θα έστηνε την αφήγησή του, έπρεπε να περάσει αμέτρητες ώρες μέσα σε βιβλιοθήκες και αρχεία (πιθανώς θα αναγκαζόταν να ταξιδέψει και σε διάφορες χώρες) ή να διαθέτει το κτηνώδες ακαδημαϊκό background και τις προσβάσεις του Ουμπέρτο Έκο. Ιδανικά, θα έπρεπε να συνδυάσει την ακαδημαϊκή κατάρτιση με τις μελέτες των αρχείων και τα ταξίδια. Σήμερα, η μελέτη, το γράψιμο και όσες εικονικές επισκέψεις σηκώνει ο οργανισμός του και ο λογοτεχνικός του πήχης, μπορούν να πραγματοποιηθούν μέσα στην άνεση του laptop και του καναπέ του και με την αρωγή ενός specialty freddo από το αγαπημένο του καφέ στη γειτονιά. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι σ΄αυτόν τον καναπέ θα γεννηθεί το επόμενο «Όνομα του Ρόδου».   

Ακόμα και η νεόκοπη Τεχνητή Νοημοσύνη επηρεάζει το γράψιμό μας εδώ και αρκετά χρόνια. Πραγματοποιεί αυτόματο ορθογραφικό έλεγχο σ’ αυτό το κείμενο, μετατρέπει τα φωνητικά σου μηνύματα σε SMS και σου προτείνει μια ολοκληρωμένη λέξη κάθε φορά που πληκτρολογείς δύο γράμματα στο messenger ή στο WhatsApp. 

Για πρώτη φορά βέβαια, μια τεχνολογία -εν προκειμένω η AI- «απειλεί» να κάνει κάτι παραπάνω από το να επηρεάζει τον τρόπο που γράφουμε τα κείμενά μας: να τα γράφει εκείνη. Να μην επικουρεί απλώς τη δημιουργική διαδικασία, αλλά να γίνει εκείνη δημιουργός. Στην πραγματικότητα, όμως, ακόμα κι αυτό είναι συντελεσμένο. Συμβαίνει ήδη και δεν περιορίζεται στο πολυδιαφημισμένο ChatGPT. Στο Ίντερνετ μπορεί σήμερα κάποιος να βρει εργαλεία ή και ολοκληρωμένα λογισμικά που «ειδικεύονται» στη συγγραφή μυθιστορημάτων, λίστες που προτείνουν τα καλύτερα τέτοια εργαλεία, ακόμα και στοχευμένες κριτικές για τις επιδόσεις του κάθε λογισμικού σε συγκεκριμένα λογοτεχνικά είδη. Η συζήτηση πλέον δεν γίνεται για το αν η τεχνητή νοημοσύνη θα γράφει μυθιστορήματα ή δοκίμια, αλλά αν αυτό όντως αποτελεί όντως κάποιου είδους «απειλή» και για ποιους. 

Καθημερινές ιστορίες τεχνητής νοηματικής τρέλας 

Ένα πρωινό του Σεπτέμβρη, ο βετεράνος δημοσιογράφος του BBC Ρόρι Κέλαν-Τζόουνς, άνοιξε τον υπολογιστή του για να τσεκάρει το μέιλ του και βρήκε στο newsletter του Amazon με τα προτεινόμενα βιβλία της εβδομάδας μια βιογραφία του, για την οποία ο ίδιος δεν είχε ακούσει απολύτως τίποτα. Όπως αποδείχθηκε, το βιβλίο είχε γραφτεί από ένα λογισμικό υπό την επίβλεψη ενός τύπου, ο οποίος χρησιμοποίησε το Kindle Direct Publishing (KDP, η υπηρεσία της Amazon που επιτρέπει σε όλους να αυτοεκδώσουν τα βιβλία τους), για να δημοσιεύσει με ψευδώνυμο 30 περίπου τίτλους μέσα σε 10 μέρες (15 από αυτά τα βιβλία δημοσιεύθηκαν την ίδια μέρα). 

Το λογισμικό είχε επεξεργαστεί αποσπάσματα από κείμενα και εκπομπές του Κέλαν-Τζόουνς και στοιχεία από το τελευταίο του βιβλίο, το οποίο έχει όντως αρκετές αυτοβιογραφικές αναφορές, για να ανασυνθέσει τη ζωή του δημοσιογράφου, αλλά τα έκανε μαντάρα. Περιέγραψε τα χαρούμενα παιδικά του χρόνια και τα οικογενειακά τραπέζια στα οποία οι δύο ακαδημαϊκοί γονείς του τον ρωτούσαν πώς ήταν η μέρα του στο σχολείο, ενώ στην πραγματικότητα ο Κέλαν-Τζόουνς πέρασε μια θλιβερή παιδική ηλικία, με τους (όντως ακαδημαϊκούς) γονείς του σε διάσταση, τον πατέρα του εξαφανισμένο και τη μητέρα του να παλεύει να τα φέρει βόλτα. 

Ένα μήνα νωρίτερα, τον Αύγουστο του 2023, η αμερικανίδα δημοσιογράφος και συγγραφέας (και πρωτοπόρος στο πεδίο των e-books) Τζέιν Φρίντμαν, είχε καταγγείλει το Amazon γιατί επέτρεψε την πώληση πέντε βιβλίων που έφεραν την υπογραφή της αλλά είχαν γραφτεί από κάποιο λογισμικό Τεχνητής Νοημοσύνης. 

Και στις δύο αυτές περιπτώσεις, του Κέλαρ-Τζόουνς και της Φρίντμαν, το Amazon αφαίρεσε τα βιβλία από τις βάσεις των δεδομένων του, ενώ, όπως έχει ενημερώσει, καταβάλλει καθημερινά κάθε δυνατή προσπάθεια για τον εντοπισμό αντίστοιχων περιστατικών και τον περιορισμό των επόμενων. Παρά, όμως, την πίεση από σωματεία όπως η Society of Authors (SoA, η Ένωση των Επαγγελματικών Συγγραφέων του Ηνωμένου Βασιλείου), δεν έχει δώσει στη δημοσιότητα τον συνολικό αριθμό των βιβλίων που έχουν παραχθεί από AI κι έχουν ήδη αφαιρεθεί από το ηλεκτρονικό βιβλιοπωλείο ή τον αριθμό αυτών που μπλοκάρονται καθημερινά. Όπως σημείωσε ο Νίκολα Σόλομον, ο εκτελεστικός διευθυντής της Society of Authors, «είναι σαφές ότι για το Amazon, η διαχείριση των δημιουργημάτων της AI είναι ήδη μια πρόκληση. Και, απ’ ό,τι φαίνεται, η εταιρεία έχει μείνει πίσω. Τρέχει για να προλάβει εξελίξεις που την έχουν προσπεράσει».  

Ήδη από τον περασμένο Ιούλιο, 8.000 μέλη του Authors Guild, του μεγαλύτερου σωματείου επαγγελματιών συγγραφέων των ΗΠΑ, ανάμεσά τους και «βαριά» ονόματα όπως η Μάργκαρετ Άτγουντ και ο Νταν Μπράουν, είχαν απευθύνει ανοιχτή επιστολή στους CEOs της OpenAI, της Alphabet, της Meta, της Stability AI και της ΙΒΜ, με την οποία ζητούσαν από τους επικεφαλής των εταιρειών που πρωτοπορούν στο πεδίο της Τεχνητής Νοημοσύνης, την προστασία τόσο των πνευματικών τους δικαιωμάτων όσο και των έργων τους αυτών καθαυτών. Συγκεκριμένα, οι συγγραφείς ζήτησαν από την εταιρείες: «να μη χρησιμοποιείται υλικό με κατοχυρωμένα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας χωρίς την άδεια του συγγραφέα, να αποζημιώνονται δίκαια οι συγγραφείς για κάθε έργο τους που έχει χρησιμοποιηθεί ή χρησιμοποιείται ακόμα και να αποζημιώνονται ακόμα κι όταν το έργο τους χρησιμοποιείται ως πηγή δεδομένων, ακόμα κι αν το αποτέλεσμα που θα προκύψει στο τέλος δεν υπόκειται στην υπάρχουσα σχετική νομοθεσία ή την παραβιάζει». 

Τη συγκεκριμένη κίνηση υποστήριξε και η SoA, ενώ πριν από έναν περίπου μήνα (στις 19/09/2023), 17 συγγραφείς πρώτης γραμμής κατέθεσαν αγωγή κατά της Open AI (είναι η εταιρεία στην οποία ανήκει το ChatGPT) για «συστηματική κλοπή, σε μαζική κλίμακα». Εξέχον μέλος αυτής της ομάδας είναι ο Τζ. Ρ. Μάρτιν, συγγραφέας του «Game of Thrones», ο οποίος πριν από μερικούς μήνες είδε να κυκλοφορεί ένα prequel των ιστοριών του με τίτλο «A Dawn of Direwolves» (Η Αυγή των Ανταρόλυκων), γραμμένο εξ ολοκλήρου από το ChatGPT. 

Το σχόλιο της OpenAI για τη συγκεκριμένη αγωγή ήταν πως η εταιρεία σέβεται τα δικαιώματα των δημιουργών, ενώ πιστεύει ότι «οι συγγραφείς είναι οι πρώτοι που πρέπει να επωφελούνται από την Τεχνητή Νοημοσύνη». Η ανακοίνωση της εταιρείας κατέληγε ως εξής: «Έχουμε παραγωγικές συζητήσεις με πολλούς δημιουργούς σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένου του Authors Guild, και συνεργαζόμαστε για να κατανοήσουμε και να συζητήσουμε τις ανησυχίες τους σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη. Είμαστε αισιόδοξοι ότι θα συνεχίσουμε να βρίσκουμε αμοιβαία επωφελείς τρόπους συνεργασίας για να βοηθήσουμε τους ανθρώπους να αξιοποιήσουν τη νέα τεχνολογία». 

Τιθασεύοντας τον αλγόριθμο 

Το τελευταίο διάστημα έχουν μπει σε λειτουργία κάποιοι μηχανισμοί με πιο ξεκαθαρισμένη στόχευση. Η Amazon, για παράδειγμα, ανακοίνωσε πριν από μερικές εβδομάδες ότι στο εξής οι εκδότες που καταφεύγουν στην KDP θα πρέπει να δηλώνουν αν έχουν συμπεριλάβει στο έργο τους περιεχόμενο δημιουργημένο από AI και θα περιορίζονται στην έκδοση μόλις(;) τριών τέτοιων βιβλίων ημερησίως(!). Οι πρώτες αντιδράσεις των συγγραφικών σωματείων ήταν χλιαρές. Σχολιάζουν ότι είναι κινήσεις που αφορούν περισσότερο τις διαδικασίες της Amazon και λιγότερο τους φυσικούς συγγραφείς και τους αναγνώστες και αντιπροτείνουν μια πιο ξεκάθαρη κατηγοριοποίηση και τον σαφή διαχωρισμό των προϊόντων της AI (ίσως και με υδατογράφημα), ώστε οι αναγνώστες / καταναλωτές να μπορούν να τα φιλτράρουν ή να τα εξαιρούν από τις αναζητήσεις τους, εφόσον το επιθυμούν. Μια παρόμοια αντιδικία εξελίσσεται αυτήν την περίοδο και στο Spotify, με τους δημιουργούς να διεκδικούν τον σαφή διαχωρισμό των μουσικών έργων από τα ηχητικά αρχεία που περιέχουν άλλου είδους πληροφορίες (λευκό θόρυβο, θρόισμα φύλλων για χαλάρωση, φλοίσβο κλπ). 

Στις 14 Ιουνίου 2023 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε το προσχέδιο της Πράξης για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act), που φιλοδοξεί να είναι η πρώτη σχετική ολοκληρωμένη νομοθεσία στον κόσμο (το τελικό σχέδιο νόμου αναμένεται να ψηφιστεί πριν τις Ευρωεκλογές του 2024). Μεταξύ άλλων, το AI Act προβλέπει την απαγόρευση χρήσης AI στα συστήματα βιομετρικής αναγνώρισης (όπως πχ η αναγνώριση προσώπου) και θέτει σοβαρούς περιορισμούς στην παραγωγή περιεχομένου αποκλειστικά από λογισμικά όπως το ChatGPT. Εννοείται, βέβαια, ότι οι ανακοινώσεις του Ευρωκοινοβουλίου προκάλεσαν αντιδράσεις – σε ανοιχτή επιστολή που δημοσίευσαν οι Financial Times στις 30/06/2023, 150 μεγάλες ευρωπαϊκές εταιρείες, μεταξύ των οποίων και κολοσσοί όπως η Renault και η Heineken, προειδοποίησαν ότι τέτοιου είδους περιορισμοί στη χρήση AI «θέτουν σε κίνδυνο την ανταγωνιστικότητα και την τεχνολογική κυριαρχία και αυτοδιάθεση της Ευρώπης». 

Ο βασικός άξονας του νέου νόμου της Ε.Ε. είναι η ταξινόμηση των προϊόντων της ΑΙ σε τέσσερις βαθμίδες, ανάλογα με την επικινδυνότητά τους ως προς την υγεία, την ασφάλεια και τα θεμελιώδη κατοχυρωμένα δικαιώματα ενός ατόμου. Στη χαμηλότερη βαθμίδα (Περιορισμένος Κίνδυνος) εντάσσονται προϊόντα όπως τα videogames αλλά και ψηφιακό περιεχόμενο εικόνας, ήχου και βίντεο, όπως τα deepfakes. Η υψηλότερη βαθμίδα (Απαράδεκτος Κίνδυνος) αφορά τα συστήματα βιομετρικής αναγνώρισης, προϊόντα που μπορούν να οδηγήσουν στη γνωστική ή συμπεριφορική χειραγώγηση ατόμων ή συγκεκριμένων ευάλωτων ομάδων και το social scoring (κοινωνική βαθμολογία, η ταξινόμηση ατόμων με βάση τη συμπεριφορά, την κοινωνικοοικονομική κατάσταση, τα προσωπικά χαρακτηριστικά). 

Η δεύτερη βαθμίδα (Υψηλός Κίνδυνος) αφορά τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης στην ιατρική, την αεροναυπηγική, την αυτοκίνηση κλπ, αλλά και σε τομείς όπως η εκπαίδευση και η εργασία. Η λογοτεχνία, όπως και όλες οι τέχνες, τα έργα της διάνοιας και οτιδήποτε μπορεί να θεωρηθεί προϊόν πνευματικής παραγωγής, ταξινομήθηκαν από το Ευρωκοινοβούλιο στην τρίτη βαθμίδα, που αφορά τη Γενετική Τεχνητή Νοημοσύνη. Στο εξής, λοιπόν, λογισμικά και εφαρμογές όπως το ChatGPT θα πρέπει να συμμορφώνονται με τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις διαφάνειας. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι: Α. Το περιεχόμενο που έχει δημιουργηθεί από AI θα πρέπει να δηλώνεται ξεκάθαρα ως τέτοιο. Β. Όπου έχουν χρησιμοποιηθεί για την «εκπαίδευση» του μοντέλου δεδομένα που προστατεύονται από πνευματικά δικαιώματα θα πρέπει να δημοσιεύονται εν περιλήψει. Γ. Το ίδιο το μοντέλο θα πρέπει να είναι σχεδιασμένο έτσι ώστε να μην έχει τη δυνατότητα να δημιουργήσει παράνομο περιεχόμενο. 

Πολύς καπνός, ελάχιστη δημιουργική φλόγα 

Όπως ίσως ήταν αναμενόμενο, μεγάλο μέρος της δημόσιας συζήτησης για τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης στην παραγωγή πρωτότυπων καλλιτεχνικών και πνευματικών έργων, αναλίσκεται στις αμοιβές, στα διαφυγόντα ή προσδοκώμενα κέρδη και γενικά στο τεχνοοικονομικό κομμάτι της διαχείρισης των πνευματικών δικαιωμάτων. Κάτω από το «πάπλωμα», όμως, κουρνιάζουν κι άλλα ερωτήματα, διαφορετικής υφής και ουσίας. Κάποιοι θα τα χαρακτηρίσουν φιλοσοφικά, ηθικά ή υπαρξιακά -άρα αφηρημένα- αλλά εκφράζουν μια πολύ άμεση και ρεαλιστική αγωνία: μπορεί όντως ένα λογισμικό να γράψει ένα λογοτεχνικό αριστούργημα; Πρέπει αυτό ν’ ανησυχεί τους συγγραφείς; Τους αναγνώστες; Τους εκδότες; Έχουμε την τύχη να βιώνουμε μια συγκλονιστική τομή στην ιστορία του ανθρώπινου πνεύματος ή την απαρχή μιας σταδιακής κατάργησής του ως «αργό» ή «παρωχημένο»; 

Εννοείται ότι είναι πολύ νωρίς για να απαντηθούν αυτά τα ερωτήματα κι εξυπακούεται ότι οι ανησυχίες των συγγραφέων, των εκδοτών, ακόμα και των αναγνωστών -όλων όσοι εσωκλείονται στον υπέροχο κύκλο της λογοτεχνίας που σε λίγο θα χαρακτηρίζεται «παραδοσιακός»- είναι δικαιολογημένες. Η AI τους φέρνει αντιμέτωπους με κάτι νέο και άγνωστο κι επειδή ακριβώς εκείνοι είναι άνθρωποι και όχι λογισμικά, η πρώτη τους αντίδραση είναι ενστικτώδης, συναισθηματική και δικαιολογημένα αμυντική. 

Κάποιοι, όμως, έχουν επιλέξει να δουν τη νέα συνθήκη διαφορετικά. Να την εξερευνήσουν, να εξοικειωθούν μαζί της και -γιατί όχι;- να τη χρησιμοποιήσουν προς όφελός τους. Ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Στίβεν Μαρς είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Πειραματίστηκε με τρία διαφορετικά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης προκειμένου να γράψει / γράψουν ένα ολόκληρο μυθιστόρημα. Και το μυθιστόρημα γράφτηκε και -διόλου τυχαία- τιτλοφορείται «Ο Θάνατος ενός Συγγραφέα» (Death of an Author). Ο Μαρς περιέγραψε αναλυτικά τη διαδικασία της συγγραφής σε ένα εξαιρετικό κείμενό του που δημοσιεύθηκε στους NY Times και σε ένα ακόμα πολύ ενδιαφέρον άρθρο που φιλοξενήθηκε στο Atlantic. Όποιος έχει τον χρόνο και το κουράγιο (και τις συνδρομές) να τα διαβάσει, θα αντιληφθεί ότι το «δημιουργικό γράψιμο» από πλευράς λογισμικού είναι κάτι πολύ σχετικό. Ο Μαρς χρειάστηκε να δουλέψει πολύ σκληρά και για πολλές εβδομάδες προκειμένου να τροφοδοτεί τα μοντέλα με κείμενα που τα «εκπαίδευαν», ενώ ο ίδιος παρενέβαινε διαρκώς στη διαδικασία με διορθώσεις, ανακατατάξεις, οδηγίες και ιδέες που ωθούσαν τα μοντέλα να γεννούν νέες προτάσεις που σταδιακά πήγαιναν την πλοκή και το γράψιμο παρακάτω.

Όπως σημείωσε στους NY Times, «Χωρίς αμφιβολία, εγώ είμαι 100% ο δημιουργός αυτού του έργου. Απ’ την άλλη, όμως, δεν δημιούργησα τις λέξεις που το αποτελούν». Το συμπέρασμά του ακούγεται λίγο σαν χρησμός, αλλά αποτελεί μια πρώτη απάντηση από έναν δημιουργό ο οποίος επέλεξε να μην αντιμετωπίσει την AI ως ανταγωνιστή, αλλά ως σύμμαχο. Όπως σημείωσε ο ίδιος στο άρθρο του Atlantic, «γίνεται πολλή θεωρητική συζήτηση στον χώρο μας για την Τεχνητή Νοημοσύνη, αλλά ελάχιστοι έχουν επιχειρήσει να ασχοληθούν διεξοδικά μαζί της και να μιλήσουν εμπειρικά. Σε όλα σχεδόν τα ρεπορτάζ και τα αφιερώματα, κάποιος συντάκτης βάζει το  ChatGPT να κάνει κάτι και απ’ αυτό το ελάχιστο ‘κάτι’ βγάζει ανησυχητικά ή καταστροφικά συμπεράσματα. Όπως ακριβώς συνέβη με την κάμερα, το πραγματικό εύρος των συνεπειών αυτής της νέας τεχνολογίας θα το αντιληφθούμε σε βάθος χρόνου, όταν ένας μεγάλος αριθμός ταλαντούχων ανθρώπων θα έχει αναπτύξει έναν μεγάλο αριθμό δράσεων που την συμπεριλαμβάνουν». 

Το παράδειγμα της κάμερας είναι πράγματι πετυχημένο. Η φωτογραφία δεν κατήργησε τη ζωγραφική, ίσα – ίσα τη βοήθησε να εξελιχθεί, την απελευθέρωσε από τον καταναγκασμό του ρεαλισμού και της απεικονιστικής αναπαράστασης και, τελικά, ευνόησε τη γέννηση των visual arts, οι οποίες με τη σειρά τους οδήγησαν τις εικαστικές τέχνες σε ολοκαίνουρια, ανεξερεύνητα μέχρι πρόσφατα πεδία. Αντίστοιχα, το σινεμά δεν σκότωσε το θέατρο, η τηλεόραση δεν εξαφάνισε το σινεμά, το Ίντερνετ δεν αντικατέστησε την τηλεόραση κλπ. 

Ο Άτζεϊ Τσόουντερι έκανε περίπου ό,τι έκανε ο Στίβεν Μαρς και κατέληξε περίπου στο ίδιο συμπέρασμα, αλλά η περίπτωσή του αξίζει μιας ξεχωριστής αναφοράς, γιατί συνδυάζει ιδανικά την κουλτούρα των δύο κόσμων, της λογοτεχνίας και της τεχνολογίας. Ο Τσόουντερι ήταν ένας από τους ιδρυτές του Shazam (πουλήθηκε στην Apple έναντι 400 εκ δολαρίων) και τα τελευταία χρόνια ζει ως συγγραφέας αστυνομικών μυθιστορημάτων, τα οποία μάλιστα κάνουν και πολύ καλές πωλήσεις.

Όπως εξομολογήθηκε πρόσφατα στο Sky News, εδώ και περίπου έναν χρόνο πειραματίζεται συστηματικά με τη γενετική τεχνητή νοημοσύνη και με εφαρμογές που παράγουν λογοτεχνία. «Παραδέχομαι ότι στην αρχή ήταν λίγο τρομακτική η εμπειρία, αλλά πλέον έχω πειστεί ότι τα λογισμικά δεν πρόκειται να αντικαταστήσουν τους συγγραφείς. Στην πράξη, μπορούν να λειτουργήσουν σαν φανταστικοί επιμελητές ή βοηθοί on demand». Στη συνέχεια της συνέντευξης, ο μυθιστοριογράφος εξήγησε ότι έχει εντάξει οργανικά στη συγγραφική του ρουτίνα κάποια AI εργαλεία τα οποία τον βοηθούν να οργανώσει ή να αναπτύξει ορισμένες σκέψεις του, ενώ προτείνουν και πιθανές καταλήξεις για τις σκηνές που εκείνος γράφει ή αναπτύσσουν τη γλώσσα και τους διαλόγους των χαρακτήρων που εκείνος επινοεί. Σε κάποια φάση, κατέφυγε ακόμα και στο Midjourney, έναν image generator, προκειμένου να οπτικοποιήσει τις δραματικές σκηνές καταδίωξης που συμπεριέλαβε στο τελευταίο του βιβλίο, έτσι ώστε να βελτιώσει τις περιγραφές των τοπίων εντός των οποίων εκτυλίσσονται.  

Ο Τσόουντερι παραδέχεται ότι «Οκτώ στις δέκα φορές, αυτά που προτείνει η AI είναι για πέταμα, αλλά οι άλλες δύο φορές μπορεί να αποδώσουν ιδέες που σου γλιτώνουν αρκετή δουλειά. Εγώ, με τη χρήση αυτών των εργαλείων, κατάφερα από το δεύτερο σχεδίασμα του βιβλίου μου να φτάσω το κείμενο και την ιστορία στο επίπεδο που υπό άλλες συνθήκες θα πετύχαινα στο πέμπτο σχεδίασμα». 

Ένα σημαντικό στοιχείο στο οποίο επιμένουν τόσο ο Μαρς όσο και ο Τσόουντερι  είναι η διαρκής και συστηματική παρέμβαση και «καθοδήγηση» του φυσικού συγγραφέα κατά τη διαδικασία συγγραφής του μυθιστορήματος από την AI. Όπως χαρακτηριστικά το διατύπωσε ο δεύτερος: «Αν την αφήσουμε να λειτουργήσει αυτόνομα, το μόνο που θα κάνει η AI είναι να δημιουργήσει αδιάφορα κείμενα του μέσου όρου. Θα μας πλημμυρίσει με μετριότητα. Από αυτήν την άποψη, οι εμπνευσμένοι συγγραφείς που προσπαθούν να γράψουν πρωτότυπα βιβλία δεν έχουν να φοβηθούν τίποτα. Οι σεναριογράφοι, όμως, που θα κληθούν να γράψουν το 32ο σήκουελ των Avengers, θα έχουν απέναντί τους έναν γερό και φθηνό ανταγωνιστή. Τα μοντέλα είναι πολύ καλά στην πειστική αντιγραφή και αναπαραγωγή τόσο γραμμικών ιστοριών και στοιχειωδών χαρακτήρων». 

Οι σεναριογράφοι του Χόλιγουντ όντως νιώθουν απειλημένοι από τη γενετική AI – η λελογισμένη κι ελεγχόμενη χρήση της από τα κινηματογραφικά στούντιο ήταν ένα από τα βασικά αιτήματα της πρόσφατης απεργίας τους. 

Επαναστατική τεχνολογία χωρίς επαναστατικές ιδέες

Το πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια ήταν ένα από τα πρώτα ακαδημαϊκά ιδρύματα που εξέτασε διεξοδικά και μέσα από μια σειρά πειραμάτων τις προοπτικές και τις δυνατότητες της AI στο πεδίο της δημιουργικής γραφής. Ο ποιητής και διακεκριμένος απόφοιτος του τμήματος αγγλικής φιλολογίας, Καλ Ζάπρουντερ, σημείωσε σε μία από τις πολύ κατατοπιστικές εκθέσεις του ιδρύματος που δημοσιεύθηκαν πρόσφατα: «Μπορείς να διδάξεις ένα κομπιούτερ πώς να γίνει ένας κακός ποιητής, γιατί εκείνο θα κάνει ακριβώς αυτά που περιμένεις ότι θα κάνει. Ο καλός ποιητής, όμως, είναι αυτός που κάνει το αντίθετο του προβλέψιμου, αυτός που ανατρέπει τους κανόνες και δημιουργεί αντιθέσεις και συνάψεις που κανείς άλλος δεν θα μπορούσε να φανταστεί ότι είναι εφικτές». 

“Τα μοντέλα ΑΙ δημιουργήθηκαν για να αναπαραγάγουν γλώσσα που να προσομοιάζει όσο περισσότερο γίνεται στη συμβατική γλώσσα. Η ποίηση επιδιώκει πάντα τη δημιουργία μιας αντισυμβατικής γλώσσας ή τουλάχιστον τη χρησιμοποιεί αντισυμβατικά για να αποδώσει περίπλοκα νοήματα και συναισθήματα.”

Άλισον Πάρις, ποιητής

Ένας άλλος ποιητής (και πετυχημένος προγραμματιστής), ο Άλισον Πάρις, είναι αντίθετος ακόμα και με την τυπική προσφώνηση ενός λογισμικού ως «συγγραφέα». Όπως ανέλυσε στην ερευνητική ομάδα του πανεπιστημίου της Καλιφόρνια, «το να λέμε ότι το ChatGPT έγραψε ένα βιβλίο ή ένα άρθρο είναι εντελώς παραπλανητικό. Μια οποιαδήποτε τέτοια συγγραφή προϋποθέτει έναν τεράστιο φόρτο ανθρώπινης εργασίας, τόσο για την κατασκευή και τον προγραμματισμό του μοντέλου, όσο και για το ‘τάισμά’ του με κείμενα, οδηγούς, οδηγίες και διορθώσεις. Είναι σαν να πιστώνουμε το χτίσιμο των πυραμίδων στους Φαραώ, ενώ όλη τη δουλειά την έκαναν οι εργάτες». 

Αυτή η παρομοίωση του Πάρις είναι ομολογουμένως κάπως τρομακτική. Μέχρι σήμερα, οι μηχανές -τα ρομπότ- απαλλάσσουν τους ανθρώπους από τις βαριές εργασίες. Στο παράδειγμά του, οι άνθρωποι κάνουν το χαμαλίκι -κουβαλάνε τις πέτρες- για να μπορούν τα ρομπότ να δημιουργούν ανέμπνευστα αντίγραφα των πυραμίδων. Ο ίδιος, όμως, σημειώνει κάτι κρίσιμο: «Καλό είναι να έχουμε στο μυαλό μας ότι αυτά τα μοντέλα δεν δημιουργήθηκαν για να γράψουν πρωτότυπη λογοτεχνία, αλλά για να αναπαραγάγουν γλώσσα που να προσομοιάζει όσο περισσότερο γίνεται στη συμβατική γλώσσα. Η ποίηση επιδιώκει πάντα τη δημιουργία μιας αντισυμβατικής γλώσσας ή τουλάχιστον τη χρησιμοποιεί αντισυμβατικά για να αποδώσει περίπλοκα νοήματα και συναισθήματα, οπότε τα συγκεκριμένα εργαλεία ούτε μπορούν να την απειλήσουν ούτε να της φανούν χρήσιμα». 

Ο καθηγητής του Μπέρκλεϊ, Τζον Ντε Νέρο, φτάνει αυτήν τη σκέψη λίγο πιο μακριά: «Η AI δεν προγραμματίστηκε για να προσφέρει καινοτομίες στην τέχνη της μυθοπλασίας. Τα συστήματα επεξεργασίας της φυσικής γλώσσας παπαγαλίζουν απλώς με ευφυή τρόπο και πραγματοποιώντας αμέτρητους συνδυασμούς, το υλικό με το οποίο έχουν εκπαιδευτεί. Είναι πραγματικά έξυπνα κι έχουν πολλές δυνατότητες, αλλά η πρωτοτυπία δεν είναι το δυνατό τους σημείο».

Σύμφωνα με την ανάλυση του Ντε Νέρο, η AI μπορεί να διεκπεραιώσει ιδανικά ενημερωτικά ή ειδησεογραφικά κείμενα που δεν απαιτούν κριτική ή αναλυτική σκέψη και δεν επιχειρούν να εκφράσουν ή να διαμορφώσουν άποψη. Το καθημερινό δελτίο καιρού, πχ, ή τα αποτελέσματα της αγωνιστικής σε κάθε άθλημα. Αυτή, βέβαια, είναι μια διαπίστωση που ίσως είναι ανακουφιστική για τους συγγραφείς και τους ποιητές, αλλά σίγουρα χτυπάει ένα καμπανάκι στους δημοσιογράφους των απανταχού newsrooms, οι οποίοι είναι επιφορτισμένοι με τη βαρετή και ατελείωτη λάντζα της επικαιρότητας. Ο Ντε Νέρο θεωρεί δεδομένο ότι «σύντομα, πολλοί δημιουργικοί χώροι θα αυτοματοποιηθούν. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι τα λογισμικά θα αντικαταστήσουν τους ανθρώπινους συντάκτες, αλλά σίγουρα θα τεθεί ψηλότερα γι’ αυτούς ο πήχης της ποιότητας του περιεχομένου που παράγουν. Οι αναγνώστες θα περιμένουν από τους ανθρώπινους συγγραφείς πιο αξιόλογα κείμενα απ’ αυτά που συντάσσουν τα λογισμικά». Το ερώτημα, βέβαια, είναι πόσους αναγνώστες θα αφορούν αυτά τα ποιοτικά κείμενα και κατά πόσο θα μπορούν να τα εντοπίσουν μέσα στον ωκεανό των αυτοματοποιημένων μέτριων κειμένων. 

Αυτή περίπου είναι η σκέψη και του Οδυσσέα Ιωάννου, ενός από τους σημαντικότερους Έλληνες στιχουργούς της εποχής μας: «Δεν με αφορά καθόλου η Τεχνητή Νοημοσύνη ως πιθανή ανταγωνιστική δημιουργική οντότητα. Είναι σαν να με ρωτάς αν με αγχώνει επαγγελματικά αν σήμερα στην Ελλάδα γράφουν στίχους 200 άνθρωποι και αύριο θα γίνουν 800. Μακάρι να συμβεί, θα είναι καλό για τη στιχουργία και το τραγούδι. Η Τεχνητή Νοημοσύνη με αγχώνει σε ένα επίπεδο μόνο, αλλά σ’ αυτό το επίπεδο με αγχώνει πολύ: μπορεί να δημιουργήσει εντελώς πλαστούς κόσμους στην ενημέρωση. Μπορεί να σου δείξει τον Πάπα να φοράει τζιν και η φωτογραφία να είναι τόσο ακριβής ώστε να πιστέψεις ότι αυτό που βλέπεις είναι όντως ο Πάπας. Φαντάσου το αυτό σε κάποια χέρια, τι μπορεί να σημαίνει. Εκείνο που λέγανε παλιά, ότι μια φωτογραφία ή μια είδηση τη δεχόμαστε ως αληθινή μέχρι τη διάψευσή της, τελειώνει. Φοβάμαι ότι μπαίνουμε σε μια εποχή που ό,τι βλέπουμε το δεχόμαστε a priori ως ψέμα, μέχρι να διασταυρώσουμε αν είναι αλήθεια. Κι αυτό πια, είναι θέμα δημοκρατίας: ποιοι θα διαχειρίζονται τα λογισμικά και τι ασφαλιστικές δικλείδες έχουμε για να διασταυρώσουμε αν μια φωτογραφία, μια είδηση ή ένα βίντεο, είναι αληθινά». 

Την ίδια ανησυχία εκφράζει και ο Πέτρος Μάρκαρης. Ο εξαιρετικός μεταφραστής και πολύ επιτυχημένος συγγραφέας αστυνομικών μυθιστορημάτων, εκτιμά ότι το ερώτημα που πρέπει να μας απασχολεί δεν είναι το αν η Τεχνητή Νοημοσύνη θα υποκαταστήσει τους συγγραφείς, τους αρχιτέκτονες ή τους δασκάλους, αλλά το «σε ποια χέρια θα καταλήξει και πώς θα την εκμεταλλευτούν. Αυτήν τη στιγμή πανηγυρίζουμε και προβληματιζόμαστε για μια εφεύρεση, ενώ αυτό που θα έπρεπε να μας απασχολεί είναι το πού θα μας οδηγήσει». 

H αγωνία του Ιωάννου και του Μάρκαρη είναι δικαιολογημένη. Κι αν δεχτούμε ότι οι πρώτες μάχες απέναντι στην ΑΙ δίνονται ήδη – για την προστασία των πνευματικών δικαιωμάτων- είναι βέβαιο ότι οι επόμενες θα δοθούν για την υπεράσπιση των ανθρώπινων δικαιωμάτων, των ελευθεριών και της Δημοκρατίας. Για τη λογοτεχνία και για την ποίηση, αντίθετα, απ’ ό,τι φαίνεται, δεν θα πολεμήσει κανείς. Μπορεί να μη χρειαστεί, έτσι κι αλλιώς. Μπορεί να δικαιωθούν όσοι προβλέπουν ότι η AI θα γράφει βιβλία και σενάρια του συρμού κι αυτό θα βοηθήσει τα νέα αριστουργήματα να αναδειχθούν πιο γρήγορα και να εκτιμηθούν πέραν πάσας αμφισβήτησης. Μπορεί να μη χρειαζόμαστε καν νέα αριστουργήματα. Ο Σοφοκλής, ο Σέξπιρ, ο Ντοστογιέφσκι και τ’ άλλα παιδιά έχουν γράψει αρκετά για να κρατήσει η ανθρωπότητα το κεφάλι της πάνω από τον πολτό που θα δημιουργεί στο εξής η δική της ή η τεχνητή νοημοσύνη. 

Μπορεί και να μη συμβεί τίποτα από τα παραπάνω ή να συμβεί κάτι που δεν γίνεται να προβλεφθεί σήμερα από καμία φαντασία και κανέναν αλγόριθμο. Το μόνο ίσως, που μπορεί να λεχθεί αυτή τη στιγμή με σιγουριά, είναι αυτό που δήλωσε κάπως σαστισμένος στο BBC ο Στίβεν Φράι, όταν άκουσε την καθηλωτική φωνή του να ντύνει ένα ντοκιμαντέρ στο οποίο ο ίδιος δεν είχε συμμετάσχει ποτέ: «it’s a fucking weird time to be alive».  

* H cover photo δημιουργήθηκε στο Midjourney.

The post Μπορεί το επόμενο Νόμπελ Λογοτεχνίας να είναι γραμμένο σε κώδικα; appeared first on 2045.gr.

Κανένας άλλος χώρος δεν έχει νιώσει τόσο επώδυνα την ψηφιακή επανάσταση από αυτόν της μουσικής και του κινηματογράφου. Το mp3, οι πλατφόρμες ανταλλαγής αρχείων, η είσοδος νέων παικτών και η πειρατεία με τη σύγχρονη μορφή των σπασμένων αποκωδικοποιητών, έχουν κάνει κραταιές δυνάμεις του παρελθόντος να κλονιστούν. Έχουν αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο η μουσική και οι οπτικοακουστικές παραγωγές φτάνουν στο κοινό και τον τρόπο που το κοινό τις καταναλώνει. Στο μεταξύ, διωκτικές αρχές προσπαθούν να αντιμετωπίσουν τα παράνομα κυκλώματα, εταιρείες διανομής προσπαθούν να πιέσουν προς την αυστηροποίηση των ποινών και χρήστες και παράνομοι διανομείς παίζουν ένα παιχνίδι που μοιάζει με εκείνο της γάτας με το ποντίκι. Στα όπλα τους, υπηρεσίες cloud, VPN και άλλα εργαλεία του σύγχρονου ψηφιακού κόσμου.

Από τη Γερμανία με αγάπη

Όταν το 1991 η ομάδα του Καρλχάιντς Μπράντεμπουργκ στο ινστιτούτο Φραουνχόφερ της Γερμανίας παρουσίαζε την πρώτη έκδοση του mp3, μάλλον ουδείς στη μουσική βιομηχανία έδωσε την παραμικρή σημασία. Λιγότερο από μία δεκαετία μετά, υπηρεσίες όπως το Napster, το Morpheus και το Audiogalaxy γίνονταν ο προτιμώμενος τρόπος ανταλλαγής μουσικής για εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο που απολάμβαναν τη δική τους εκδοχή του “Information wants to be free”.

Η αντίδραση ήταν αναμενόμενη. Αυστηρή νομοθεσία και εφαρμογή της, κυνήγι των πειρατικών δικτύων, απαγγελία κατηγοριών κατά των διαχειριστών τους, κυρώσεις και σε βάρος των τελικών χρηστών, δηλαδή όλων εκείνων που από το σπίτι ή τον χώρο εργασίας κατέβαζαν τραγούδια. Η αντίδραση στην αντίδραση ήταν επίσης αναμενόμενη, κοντολογίς η επανάσταση συνεχίστηκε και ο αντίκτυπος γρήγορα αποτυπώθηκε στα λογιστικά βιβλία των δισκογραφικών εταιρειών.

Στοιχεία της Statista που βασίζονται σε δεδομένα της ένωσης των δισκογραφικών εταιρειών των ΗΠΑ δείχνουν ότι (με προσαρμογή στον πληθωρισμό) τα έσοδα του κλάδου έφτασαν στα 2,7 δις. δολάρια το 1999 και από τότε ξεκίνησε μία καθοδική πορεία που ανακόπηκε αρχικά μετά το λανσάρισμα των νόμιμων υπηρεσιών (αρχής γενομένης με το Apple iTunes) και ακολούθως με τις υπηρεσίες streaming.

Διεθνώς επίσης η τάση ήταν ίδια. Πτώση μετά το 1999, ανακοπή της πτώσης στα πρώτα χρόνια του 21ου αιώνα και ουσιαστική ανάκαμψη μόλις από το 2016 και μετά, όταν ευρυζωνικότητα και streaming δημιούργησαν τις προϋποθέσεις για ποιοτικές και προσιτές υπηρεσίες «κατανάλωσης» μουσικής. Μιλάμε για μουσική, διότι αυτή ήταν εκείνη που επλήγη πρώτη από το τσουνάμι των δικτύων peer-to-peer και της ανταλλαγής αρχείων mp3.  Η βιομηχανία του κινηματογράφου επίσης επηρεάστηκε, όμως, κρίνοντας από τα έσοδα των κινηματογραφικών αιθουσών στις ΗΠΑ και τον Καναδά, η επίδραση δεν ήταν τόσο καθοριστική και η βουτιά που καταγράφεται στο διάγραμμα που ακολουθεί οφείλεται, βεβαίως, στον κορονοϊό και όχι στην πειρατεία.

Ένα Βατερλό

Σε μία προσπάθεια να αντιμετωπίσει την πειρατεία, η Γαλλία κινήθηκε επιθετικά νομοθετώντας τον κανόνα των τριών προειδοποιήσεων. Υποτίθεται ότι αν ένας χρήστης λάμβανε τρεις επίσημες προειδοποιήσεις για να μην κατεβάζει παράνομα αρχεία και δεν συμμορφωνόταν, το επόμενο βήμα θα ήταν ο αποκλεισμός του από το διαδίκτυο. Η διάταξη αυτή θεσπίστηκε το 2009 όμως καταργήθηκε το 2013, καθώς οι νομοθέτες αναγνώρισαν ότι παραβιάζεται η αρχή της αναλογικότητας.  Δημιουργήθηκε, μάλιστα, ειδική υπηρεσία η Hadopi που ανέλαβε τη διαδικασία της παρακολούθησης της κίνησης του δικτύου. Το πρόβλημα είναι ότι σε μία περίπτωση δικτύων peer-to-peer, δεν ήταν πάντα βέβαιο ότι ο χρήστης κατέβαζε παράνομα αρχεία, θα μπορούσε να κατεβάζει εγχειρίδια οδηγιών χρήσης για μία ηλεκτρική συσκευή.

Στη διάρκεια του βίου της, η Hadopi απέστειλε περίπου 12 εκατ. προειδοποιήσεις αλλά περιορίστηκε στην επιβολή προστίμων σε μερικές εκατοντάδες περιπτώσεις, όχι περισσότερες από 600, εισπράττοντας γύρω στα 82.000 ευρώ.  Η Hadopi συγχωνεύτηκε με το Ανώτατο Ραδιοτηλεοπτικό Συμβούλιο (το αντίστοιχο του δικού μας ΕΣΡ) το 2022 και δημιούργησαν την Arcom, που αποτελεί σήμερα τη ρυθμιστική αρχή της Γαλλίας για τα ραδιοτηλεοπτικά θέματα και για τις ψηφιακές επικοινωνίες.  Σχεδόν μία δεκαετία λειτουργίας χωρίς ουσιαστικά να δίνεται οποιαδήποτε λύση στο θέμα της πειρατείας. Δεν το λες και επιτυχία…

Μερικοί αριθμοί

Πριν τη συγχώνευση, η Hadopi δημοσίευσε μία αναλυτική έκθεση σχετικά με την online ανταλλαγή υλικού που προστατεύεται από τη νομοθεσία περί πνευματικής ιδιοκτησίας με ανάλυση της κατάστασης ανά χώρα. Μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών που συμπεριλήφθηκαν στην έρευνα, η Ελλάδα είναι στο μέσο της κατάταξης όσον αφορά στον κατά κεφαλή αριθμό επισκέψεων σε παράνομα sites. Θεωρητικά, κάθε χρήστης του διαδικτύου στην Ελλάδα πραγματοποιεί 65 επισκέψεις σε παράνομα sites προκειμένου να αποκτήσει πρόσβαση σε μουσικές, ταινίες και τηλεοπτικές σειρές. Αρκετά κοντά βρίσκονται οι Ιρλανδοί (68) και οι Ολλανδοί (60), ενώ πρωταθλητές αναδεικνύονται οι Λιθουανοί και πιο νομοταγείς (ή αδιάφοροι) οι Γερμανοί. Όσον αφορά στο είδος της παράνομης δραστηριότητας, η Ελλάδα βρίσκεται στην 4η θέση όσον αφορά στο streaming, γεγονός που εξηγεί και την έμφαση που δίνουν οι πάροχοι στην αντιμετώπιση του προβλήματος, εκτιμώντας (και μάλλον όχι αδίκως) ότι η συγκεκριμένη πρακτική λειτουργεί σε βάρος τους.

Από το «κατέβασμα» στα «κουτάκια»

Επί χρόνια το «κατέβασμα» μουσικής, ταινιών και σειρών και η διανομή τους ακόμα και χέρι με χέρι ήταν ένας βασικός τρόπος ψυχαγωγίας, μέχρι που υπηρεσίες όπως το Netflix, το Amazon Prime, το Disney+ ή το δικό μας Cinobo έδειξαν με αξιοπιστία και ασφάλεια στον κόσμο ότι ένας άλλος τρόπος ψυχαγωγίας είναι εφικτός.  Το αποτέλεσμα φαίνεται και στο ταμείο, όπως τουλάχιστον φαίνεται από τις επιδόσεις της Cinobo, που το 2021 εμφάνισε έσοδα 1,26 εκατ. ευρώ (από 527.000 ευρώ το 2020) και κέρδη προ φόρων & τόκων περίπου 130.000 ευρώ.

Ωστόσο, η πειρατεία δεν μηδενίστηκε.

Για του λόγου το αληθές, σύμφωνα με το Γραφείο Διανοητικής Ιδιοκτησίας της ΕΕ (EUIPO)  η ψηφιακή πειρατεία αυξήθηκε κατά 3,3% το 2022, με σαφή προτίμηση του κοινού στη (μη νόμιμη προφανώς) πρόσβαση σε τηλεοπτικές σειρές. Σύμφωνα με τη μελέτη, η μετάδοση συνεχούς ροής (streaming) έχει γίνει η δημοφιλέστερη μέθοδος πρόσβασης σε παράνομο τηλεοπτικό περιεχόμενο. Το 58% της πειρατείας στην ΕΕ πραγματοποιείται μέσω μετάδοσης συνεχούς ροής και το 32% μέσω downloading. Σύμφωνα με το EUIPO, η παράνομη πρόσβαση σε αθλητικές διοργανώσεις παρουσίασε άνοδο της τάξης του 30% σε ένα μόνο χρόνο. Σε ορισμένες χώρες όπως η Γαλλία και η Ισπανία, αυτό το είδος περιεχομένου αντιστοιχεί στο 34%  των παράνομων προσβάσεων, σημειώνει το EUIPO.

Το EUIPO σημειώνει ότι από 0,42 προσβάσεις ανά χρήστη σε πειρατικό αθλητικό περιεχόμενο το 2021, το 2022 φτάνουμε σε 0,55 προσβάσεις ανά χρήστη. Η πειρατική χρήση αυξάνεται τον Απρίλιο, όταν μεγάλες αθλητικές διοργανώσεις φτάνουν στην τελική τους φάση και στις αρχές του φθινοπώρου, όταν ξεκινούν τα περισσότερα εθνικά πρωταθλήματα ποδοσφαίρου στις ευρωπαϊκές χώρες.

Ο πονοκέφαλος που προκαλούν τα «κουτάκια» -οι συσκευές παράνομης αποκωδικοποίησης που αποτελούν τον βασικό «εχθρό» των συνδρομητικών υπηρεσιών όπως οι δικές μας Cosmote και Nova, δεν έχει αντιμετωπιστεί με αποτελεσματικότητα. Οι πρόσφατες συλλήψεις στην Πάτρα είναι μόνο η άκρη της κορυφής ενός παγόβουνου που δεν έχει χαρτογραφηθεί επαρκώς.

Τα «κουτάκια» κυκλοφορούν κυρίως από στόμα σε στόμα (στον φυσικό κόσμο) ή από κλειστή ομάδα σε κλειστή ομάδα (στα κοινωνικά δίκτυα και τις εφαρμογές επικοινωνίας). Ο ένας φέρνει σε επαφή τον άλλο και με τον προμηθευτή της συσκευής και η πληρωμή γίνεται κατά σχεδόν απαράβατο κανόνα με μετρητά. Υπό τον φόβο της αποκάλυψης, κάθε προμηθευτής φαίνεται να διατηρεί ένα σχετικά μικρό πελατολόγιο, της τάξης των μερικών εκατοντάδων τελικών χρηστών, ώστε να μειώσει τις πιθανότητες εντοπισμού και, βέβαια, σύλληψης. Η ομάδα που συνελήφθη μετά την έρευνα των αρχών στην Πάτρα, λένε στο 2045 άνθρωποι που γνωρίζουν κάποια πράγματα για τα «κουτάκια» και τη διακίνησή τους, προκάλεσε την τύχη της δημιουργώντας ένα εκτεταμένο δίκτυο που σύμφωνα με τις ανακοινώσεις και τα σχετικά δημοσιεύματα είχε 13.000 πελάτες. «Πήγαιναν γυρεύοντας», σχολιάζουν.

Οι προμηθευτές φέρονται να καθησυχάζουν τους πελάτες τους, πολλοί από τους οποίους έχουν πρόσβαση σε ένα «μπουκέτο» που περιλαμβάνει το περιεχόμενο της Cosmote TV και της Nova, του Netflix, του Disney+ και διεθνών δικτύων, έναντι ευτελούς αντιτίμου της τάξης των 10-15 ευρώ μηνιαίως. Οι servers μετακινούνται διαρκώς από δίκτυο σε δίκτυο και πολλές φορές εντοπίζονται να «εκπέμπουν» από χώρες που δεν φτάνει το χέρι των ελληνικών και ευρωπαϊκών διωκτικών αρχών.

Τα αντίμετρα και η απειλή στους τελικούς χρήστες

Οι ελληνικές τηλεπικοινωνιακές εταιρείες υποχρεώνονται εκ του νόμου να κόβουν την πρόσβαση σε πειρατικά sites που τους υποδεικνύει η Επιτροπή για τη Διαδικτυακή Προσβολή της Πνευματικής Ιδιοκτησίας σε συνεργασία με την Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών & Ταχυδρομείων. Το 2020 η ΕΕΤΤ  μπλόκαρε την πρόσβαση σε 332 ιστοσελίδες, έναντι 26 το 2019 και 38 το 2018.

Όμως, τα sites αλλάζουν όνομα και IP διεύθυνση, όπως έχει δείξει δεκάδες φορές στο παρελθόν το Pirate Bay, το οποίο αγνοεί τις απαγορεύσεις και εξακολουθεί να ζει και να βασιλεύει στο διαδίκτυο.

Το τελευταίο διάστημα οι πάροχοι στην Ελλάδα έχουν την ευχέρεια να εφαρμόσουν (και το κάνουν) την πρακτική του dynamic blocking μπλοκάροντας IP διευθύνσεις κατά τη διάρκεια ζωντανών μεταδόσεων αθλητικών γεγονότων. Μια δυνατότητα που εκτιμάται ότι αποδυναμώνει το πειρατικό προϊόν, αφού διακόπτει πρόσκαιρα (ή μόνιμα, ανάλογα με τα αντανακλαστικά των προμηθευτών) τη μετάδοση αθλητικών γεγονότων σε πειρατικά δίκτυα. Κατά καιρούς ανακοινώνονται συλλήψεις προμηθευτών, ενώ επίσης κατά καιρούς βλέπουν το φως της δημοσιότητας προειδοποιήσεις για στοχοποίηση των τελικών χρηστών. Μπορεί, άραγε, να χτυπήσει την πόρτα σας ο αστυνόμος; Θεωρητικά ναι, όμως πόσο πιθανό είναι να επιβληθεί σε έναν τελικό χρήστη ποινή χιλιάδων ευρώ, όπως γράφεται κατά κόρον στο ελληνικό διαδίκτυο;

Με τις νομοθετικές παρεμβάσεις, σύμφωνα με πληροφορίες, να δρομολογούνται, ζητήσαμε τη νομική άποψη του Βαγγέλη Παπακωνσταντίνου, ο οποίος έθεσε το πλαίσιο από την αρχή. «Τα θέματα της πειρατείας σε νομικό επίπεδο έχουν λυθεί εδώ και πολλά χρόνια. Αν εξαιρέσουμε τις περιπτώσεις όπου για συγκεκριμένους λόγους, π.χ. για τις ανάγκες μίας ακαδημαϊκής έρευνας, επιτρέπεται η υπό όρους και περιορισμούς χρήση υλικού που προστατεύεται από τη νομοθεσία για την πνευματική ιδιοκτησία, όλες οι άλλες περιπτώσεις χρήσης είναι παράνομες. Όμως με βάση και την αρχή της αναλογικότητας υπάρχουν κάποια όρια στο τι μπορεί και τι δεν μπορεί να γίνει. Για παράδειγμα, το κράτος δεν θα μπορούσε να παρακολουθεί τι κάνει ο καθένας στο διαδίκτυο ώστε να δει ποιο υλικό διακινείται παράνομα και ποιο όχι. Ούτε ο όγκος των δεδομένων που διακινεί κάποιος είναι ένδειξη».

Διερωτώμαστε αν θα μπορούσαμε να βρούμε μία αναλογία με τα ναρκωτικά, όπου ναι μεν η κατοχή είναι παράνομη αλλά οι αρχές πολλές φορές κάνουν τα στραβά μάτια στην περίπτωση που η κατοχή περιορίζεται για προσωπική χρήση. «Θα μπορούσαμε να βρούμε μία καλή αναλογία. Η διακίνηση είναι εκείνη που διώκεται και τιμωρείται βαρύτατα στην περίπτωση των ναρκωτικών, όμως δεν ισχύει το ίδιο για τον χρήστη. Σε μία αντίστοιχη περίπτωση στην πειρατεία, ο διακινητής των παράνομων αποκωδικοποιητών θα αντιμετωπίσει βαρύτερες ποινές από τον τελικό χρήστη».

Τα εμπειρικά δεδομένα δείχνουν μία σχετική ύφεση του πειρατικού περιεχομένου χάρη στις πλατφόρμες streaming. «Νομίζω πως λίγο πολύ το βλέπουμε όλοι γύρω μας. Όταν για να έχεις μία συνδρομή πληρώνεις 8 ή 9 ευρώ τον μήνα, όσα δίναμε παλιά δηλαδή για να νοικιάσουμε 2-3 ταινίες από το κατάστημα της γειτονιάς μας, ο άλλος δεν μπαίνει στη διαδικασία του να ψάχνει να κατεβάσει παράνομα» λέει ο συνομιλητής μας. Ωστόσο, συμβαίνει οι πλατφόρμες να μη διαθέτουν τον ίδιο κατάλογο σε όλες τις περιοχές του κόσμου. Οι Αμερικανοί συνδρομητές του Netflix για παράδειγμα είναι πάρα πολύ πιθανό να έχουν πρόσβαση σε πλουσιότερο περιεχόμενο από τους Ευρωπαίους. «Αυτό όταν συμβαίνει είναι απαράδεκτο και πρέπει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να το δει», σημειώνει ο Β. Παπακωνσταντίνου, προσθέτοντας πως αυτές οι διαφοροποιήσεις δεν βοηθούν στην αντιμετώπιση της πειρατείας. «Υπάρχει όμως και μία άλλη διάσταση που λειτουργεί υπέρ του χρήστη και δεν έχει αναδειχθεί επαρκώς νομίζω. Παλαιότερα, με τους δίσκους βινυλίου ή τα CD και τα DVD, ο καθένας μπορούσε να δημιουργήσει μία βιβλιοθήκη στο σπίτι του. Είχε επίσης το δικαίωμα της ‘πρώτης πώλησης’, μπορούσε δηλαδή να μεταπωλήσει το προϊόν, τον δίσκο, το βιβλίο κλπ εντελώς νόμιμα. Σήμερα αυτό δεν ισχύει. Αν υπολογίσεις τι πρέπει να πληρώνει κάποιος ώστε να έχει πρόσβαση σε όλη του τη ζωή στη μουσική ή τις ταινίες που θέλει, θα φτάσεις σε ένα υπέρογκο ποσό. Κατά τη γνώμη μου είναι κάτι που πρέπει να λαμβάνεται υπόψιν όταν συζητάμε για τους τελικούς χρήστες».

Πληροφορίες επί του πληκτρολογίου (σ.σ. κατ΄αναλογία με το παλαιό «επί του πιεστηρίου») αναφέρουν ότι προετοιμάζεται νομοθετική ρύθμιση με την οποία οι τελικοί χρήστες θα τιμωρούνται με πρόστιμο 1000 ευρώ εφόσον εντοπίζονται να παρακολουθούν πειρατικό περιεχόμενο. Δεν είναι ξεκάθαρο πώς θα γίνεται η διαδικασία εντοπισμού και αν, τελικά, το διαχειριστικό κόστος της επιβολής του νόμου θα είναι χαμηλότερο της κύρωσης. Με άλλα λόγια, αν αξίζει τον κόπο να κυνηγήσει κανείς την επιβολή ενός τέτοιου προστίμου…

The post Πειρατεία, η ανίκητη appeared first on 2045.gr.

Παραδοσιακά, μελετούσαμε την Ιστορία με κλασικά μέσα, βιβλία και άλλα έγγραφα και βέβαια από κατά τόπους επισκέψεις σε σημεία ιστορικού ενδιαφέροντος.

Η εξέλιξη όμως της ψηφιακής τεχνολογίας μπορεί να προσφέρει νέες προοπτικές στη μελέτη της Ιστορίας. Να τη ζωντανέψει. Να τη μεταμορφώσει, δημιουργώντας νέες σύγχρονες -ακόμα και διαδραστικές- εμπειρίες για το κοινό. Να ανοίξει για τον απλό πολίτη νέα μονοπάτια μάθησης. Να του μιλήσει με μια σύγχρονη γλώσσα για το παρελθόν, παρέχοντας την ευκαιρία να το πλησιάσει ουσιαστικά και να το γνωρίσει καλύτερα.

Η έρευνα της Ιστορίας με σύγχρονα ψηφιακά μέσα

Ξεκινώντας από την έρευνα της Ιστορίας σε επιστημονικό επίπεδο, η τεχνολογία ήταν πάντα παρούσα για να προσφέρει πολύτιμα εργαλεία για την καταγραφή και ερμηνεία ιστορικών ευρημάτων. Ιστορικοί και αρχαιολόγοι στρέφονται σε καινοτόμες λύσεις, εργαλεία και αναδυόμενες τεχνολογίες για να διερευνήσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια τα ιστορικά μνημεία και τεχνουργήματα.

Σε μια πρόσφατη συνέντευξή μας με τον Γιάννης Ασσαέλ, ο Έλληνας επιστήμονας-ερευνητής εξέφραζε τη βεβαιότητά του ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη θα αποτελέσει στα επόμενα χρόνια αναπόσπαστο εργαλείο για τους ιστορικούς. Ο κ. Ασσαέλ και η επιστημονική του ομάδα έχουν αναπτύξει ένα ΑΙ εργαλείο, την “Ιθάκη”, η οποία βοηθάει τους ιστορικούς να λύσουν τα μυστήρια που κρύβουν κατεστραμμένες επιγραφές.

Το παράδειγμα της Ιθάκης δεν είναι το μοναδικό στο οποίο η ψηφιακή τεχνολογία τείνει χέρι βοήθειας στην ερμηνεία του παρελθόντος. Αρκετοί ιστορικοί χρησιμοποιούν μια άλλη τεχνολογία, που ονομάζεται Reflectance Transformation Imaging (RTI) η οποία βοηθάει στην ανάγνωση μερικών δύσκολων στην ανάγνωση/ερμηνεία επιγραφών σε διάφορες επιφάνειες. Δέκα χρόνια πριν, η ολοκλήρωση του 3D laser scanning του Στόουνχεντζ αποκάλυψε σημάδια από «γκράφιτι» που προστέθηκαν στους «κρεμαστούς λίθους» όταν ήταν ήδη 1.000 ετών, αλλά και ζημιές από τη βικτωριανή εποχή.  

Ιστορία και κοινό: καλλιεργώντας μια νέα σχέση

Κάτι ανάλογο με τους ιστορικούς και τους αρχαιολόγους που έχουν αναγνωρίσει σε μεγάλο βαθμό τον ρόλο της τεχνολογίας στην ερμηνεία της Ιστορίας, είναι δυνατό να συμβεί και στην αφήγηση της Ιστορίας, καθώς και στην επαφή του κοινού με μνημεία και ιστορικά γεγονότα. Και είναι αλήθεια ότι μέχρι πρόσφατα η επαφή αυτή, ήταν μάλλον μονοδιάστατη, αν όχι ανεπαρκής.

Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, οι ψηφιακές τεχνολογίες, όπως Augmented Reality, Mixed Reality, Virtual Reality, Artificial Intelligence διεισδύουν όλο και περισσότερο στο πεδίο της πολιτιστικής κληρονομιάς και γίνονται όλο και πιο δημοφιλείς.

Η Ελλάδα, η οποία κατακλύζεται από πολύ σημαντικούς, αρχαιολογικούς χώρους, προσφέρει ένα ιδιαίτερα πρόσφορο έδαφος για να αξιοποιηθεί η σύγχρονη τεχνολογία με στόχο να προβάλει και να αναδείξει την ιστορία που κρύβει το παρελθόν αυτών των μνημείων. Να προσφέρει ένα καινούριο, ζωντανό διάλογο της ιστορίας με τον επισκέπτη. Να επαναφέρει το ενδιαφέρον του Έλληνα, ιδιαίτερα της νέας γενιάς, αλλά και να λειτουργήσει ως μέσο προβολής, onsite και offsite, που θα προσελκύσει επιπλέον επισκέπτες από άλλες χώρες.

COSMOTE CHRONOS: Η Ακρόπολη ζωντανεύει χάρη στο ΑΙ και το 5G

Αυτό τον πολυδιάστατο στόχο, εξυπηρετεί και η νέα καινοτόμα εφαρμογή COSMOTE CHRONOS που ζωντανεύει στη συσκευή μας την Ακρόπολη, όπως ήταν την εποχή της ακμής της. Χρησιμοποιώντας πολλές από τις παραπάνω τεχνολογίες, προσφέρει μια καθηλωτική εμπειρία στο χρήστη, προσθέτοντας και μια διάσταση gamification στην εξερεύνηση των μνημείων του Ιερού Βράχου.

Η εφαρμογή που προσφέρεται δωρεάν στο ελληνικό και παγκόσμιο κοινό σε smartphones και tablet χρησιμοποιεί τεχνολογίες αιχμής, αξιοποιεί τις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης, σε περιβάλλον δικτύου 5G και ξαναδίνει στα σπουδαιότερα μνημεία της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, τη μορφή που είχαν την περίοδο της Αθηναϊκής Δημοκρατίας, μαζί με πλήθος ιστορικών πληροφοριών, μέχρι τα πρώτα ρωμαϊκά χρόνια.

Το app αναδημιουργεί για τον θεατή-χρήστη επιστημονικά τεκμηριωμένες εικονικές ψηφιακές αναπαραστάσεις του Παρθενώνα, του τεμένους της Βραυρωνίας Αρτέμιδος και της Χαλκοθήκης (δεν σώζονται σήμερα), καθώς και του Ωδείου Ηρώδου Αττικού, των μνημείων της νότιας κλιτύος του Ιερού Βράχου, όπως φαίνονται από το Μουσείο της Ακρόπολης. Παρουσιάζει, επίσης, συγκεκριμένα εμβληματικά εκθέματα  από τον τρίτο  όροφο του Μουσείου, όπου εκτίθενται τα γλυπτά του Παρθενώνα.

Ο χρήστης του app COSMOTE CHRONOS μπορεί να θαυμάσει τα μνημεία της Ακρόπολης στο φυσικό τους μέγεθος και να περιηγηθεί στο εσωτερικό τους από οπουδήποτε, είτε βρίσκεται στον Iερό Bράχο, είτε σε οποιοδήποτε σημείο της Ελλάδας ή του εξωτερικού. Όμως, στην πρώτη περίπτωση η εμπειρία αλλάζει επίπεδο, καθώς με τη χρήση επαυξημένης πραγματικότητας οι εικονικές ψηφιακές αναπαραστάσεις προβάλλονται δυναμικά και με ακρίβεια επάνω στη σημερινή εικόνα των μνημείων, όπως αυτή καταγράφεται από την κάμερα της φορητής συσκευής.

Καινοτομία της εφαρμογής αποτελεί η ψηφιακή βοηθός – ξεναγός «Κλειώ». Εφόσον η φορητή συσκευή που χρησιμοποιεί ο χρήστης υποστηρίζει και συνδέεται σε δίκτυο 5G, η Κλειώ μπορεί με τη χρήση προηγμένης τεχνητής νοημοσύνης να συνομιλήσει μαζί του σε πραγματικό χρόνο. Η Κλειώ μπορεί να απαντήσει σε περισσότερες από 10.000 ερωτήσεις για την Ακρόπολη στα ελληνικά και στα αγγλικά, παρέχοντας τη δυνατότητα ομαδικής ξενάγησης έως 5 ατόμων. Σε περιβάλλον δικτύου 4G ή WiFi είναι εφικτή η παροχή μόνο αυτοματοποιημένης ξενάγησης.

Εκτός από ένα σύγχρονο ψηφιακό βοήθημα, που εμπλουτίζει την εμπειρία περιήγησης στην Ακρόπολη για το ευρύ κοινό, αλλά και τους επαγγελματίες ξεναγούς, η COSMOTE CHRONOS μπορεί ταυτόχρονα να αποτελέσει ένα επιστημονικά αξιόπιστο εκπαιδευτικό εργαλείο για τη σχολική και ακαδημαϊκή κοινότητα.

Αυτός είναι και ο στόχος της ψηφιοποίησης της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Όχι να αντικαταστήσει τη σχέση που έχουμε μαζί της στο φυσικό περιβάλλον, αλλά να προσφέρει ένα άλλο είδος συνάντησης μαζί της. Να συμπληρώσει και να προσθέσει επίπεδα πληροφοριών για τα φυσικά αντικείμενα. Να αναπαραστήσει ή να προσεγγίσει τους χώρους ιστορικού ενδιαφέροντος τόσο από γνωστική όσο και από συναισθηματική σκοπιά. Να αποτελέσει συμπληρωματικό, διαδραστικό τρόπο αφήγησης της ιστορικών γεγονότων για τους ξεναγούς. Και γιατί όχι, να εμπνεύσει τις νέες γενιές επιστημόνων μέσα από τη σύγχρονη αφήγηση της ιστορίας μέσω των νέων τεχνολογιών.

Η εφαρμογή COSMOTE CHRONOS είναι αποτέλεσμα συνεργασίας του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού και της COSMOTE, με τη στήριξη του Μουσείου της Ακροπόλεως, στο πλαίσιο Σύμβασης Πολιτιστικής Χορηγίας. Είναι διαθέσιμη στο Google Ρlay και το Apple Store, για συσκευές Android και iOS που υποστηρίζουν ARKit ή ARCore, αντίστοιχα. Λειτουργεί στα δίκτυα 4G και 5G όλων των παρόχων κινητής στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, καθώς και σε WiFi και είναι διαθέσιμη σε 2 γλώσσες, ελληνικά και αγγλικά.

The post <strong>Πώς η τεχνολογία μπορεί να ζωντανέψει την ιστορία;</strong> appeared first on 2045.gr.

Συμπεριλήφθηκε πρόσφατα στη λίστα των πιο καινοτόμων Ευρωπαίων επιστημόνων κάτω των 35 ετών, του ΜΙΤ. Νωρίτερα, είχε συμπεριληφθεί σε μια αντίστοιχη λίστα του Forbes. Το ΑΙ πρόγραμμα που έχει αναπτύξει, η “Ιθάκη” βοηθάει σε εντυπωσιακό βαθμό στην αποκατάσταση κατεστραμμένων κειμένων, στην ακρίβεια τοποθέτησής τους στον τόπο και το χρόνο γραφής τους. Πιστεύει ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να φέρει τεράστιες αλλαγές και να προσφέρει λύσεις σε ένα ευρύ φάσμα από κρίσιμους τομείς. Για όλα τα παραπάνω και όχι μόνο, συνομιλούμε τον Γιάννη Ασσαέλ, Staff Research Scientist, Google DeepMind, λίγες ημέρες πριν τη συμμετοχή του στο 8ο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών (26 – 29 Απριλίου).

Όπως έχετε δηλώσει στο παρελθόν (συνέντευξη στο ΑΠΕ-ΜΠΕ) επιλέξατε την έρευνα στην τεχνητή νοημοσύνη με το όραμα να αλλάξετε θετικά τον κόσμο. Ποιοι είναι οι τομείς που εκτιμάται ότι το ΑΙ θα αφήσει ανεξίτηλο το θετικό της αποτύπωμα;

Ο τομέας της τεχνητής νοημοσύνης μας προσφέρει ένα σύνολο εργαλείων που έχουν ήδη θετικό αντίκτυπο σε ένα ευρύ φάσμα από κρίσιμους τομείς. Μεταξύ άλλων, και εστιάζοντας στον άνθρωπο, στην Ιατρική, η Τεχνητή Νοημοσύνη ενισχύει τους τρόπους διάγνωσης, την ανακάλυψη φαρμάκων και τα εξατομικευμένα σχέδια θεραπείας, βήματα που μπορούν να σώσουν αμέτρητες ζωές. Στην Βιολογία, διευκολύνει τη βαθύτερη κατανόηση σύνθετων βιολογικών συστημάτων, οδηγώντας σε ανακαλύψεις  στην πρόβλεψη της δομής των πρωτεϊνών, στη γενετική, και την νευροεπιστήμη. Στην Φυσική, παίζει καθοριστικό ρόλο στην σταθεροποίηση συστημάτων πυρηνικής σύντηξης.

Το φάσμα αυτό όμως δεν περιορίζεται στις θετικές επιστήμες αλλά εκτείνεται μέχρι την Ιστορία και τον Πολιτισμό – κάτι που στην Ελλάδα είμαστε ιδιαίτερα περήφανοι. Συγκεκριμένα, η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει ήδη φέρει επανάσταση στον τρόπο με τον οποίο μελετάμε το παρελθόν μας βοηθώντας την ανάλυση αρχαίων ευρημάτων και κειμένων, με τον ίδιο τρόπο που τα τηλεσκόπια και τα μικροσκόπια ως εργαλεία βοηθούν το έργο των επιστημόνων.

Πώς αντιμετωπίζετε τους προβληματισμούς που εκφράζονται από την ευρεία χρήση της; Σε ποια πεδία χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή ο τρόπος που θα εφαρμόσουμε το ΑΙ;

Η τεχνολογία είναι ένα εργαλείο που η επιρροή του στην βελτίωση του βιοτικού μας επιπέδου είναι αδιαμφισβήτητη. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν και προβληματισμοί και σκέψεις. Για να αντιμετωπίσουμε τους προβληματισμούς που προκύπτουν από την ευρεία ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης, πρέπει να εξετάζουμε κριτικά την αλληλεπίδραση μεταξύ των ανθρώπινων κοινωνιών και της τεχνολογίας.

Κάποια από τα πεδία που κατά την γνώμη μου χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή περιλαμβάνουν την ιδιωτικότητα και την ασφάλεια δεδομένων, την ηθική και τη διαφάνεια των αλγορίθμων, και τέλος την απασχόληση και τον περιορισμό του ψηφιακού χάσματος μεταξύ των κοινωνικοοικονομικών ομάδων. Το βρίσκω θετικό να προβληματιζόμαστε καθώς έτσι μπορούμε να προσαρμόσουμε καλύτερα τα επόμενα βήματα. Είναι στο χέρι μας να μας προστατέψουμε από κακόβουλες χρήσεις και να χρησιμοποιήσουμε την τεχνολογία με τον τρόπο που θεωρούμε καλύτερο. Τέλος, γι αυτό τον λόγο θεωρώ ότι ως επιστήμονες πρέπει να είμαστε παράδειγμα και να καινοτομούμε με θετικό κοινωνικό αποτύπωμα.

Ας πάμε στο δικό σας έργο. Τι έχει καταφέρει το πρόγραμμα ΑΙ «Ιθάκη» που δημιουργήσατε στη DeepMind; Πώς το αποδέχτηκαν οι ιστορικοί με τους οποίους συνεργαστήκατε;

Η Ιθάκη είναι το πρώτο Νευρωνικό Δίκτυο για την α) αποκατάσταση κειμένου κατεστραμμένων επιγραφών και τον προσδιορισμό β) του τόπου και γ) της χρονολογίας γραφής τους. Συγκεκριμένα, επιτυγχάνει ακρίβεια 62% στην αποκατάσταση κατεστραμμένων κειμένων, 71% ακρίβεια στην αναγνώριση του τόπου γραφής και μπορεί να χρονολογήσει κείμενα, που γράφτηκαν 2500 χρόνια πριν, εντός 30 ετών από το εύρος ημερομηνιών που δίνουν οι Ιστορικοί.  Το πιο ενθαρρυντικό αποτέλεσμα της έρευνάς μας όμως είναι ότι οι Ιστορικοί με τους οποίους συνεργαστήκαμε είχαν 25% ακρίβεια όταν εργάζονταν μόνοι τους για την αποκατάσταση αρχαίων κειμένων. Όμως, χρησιμοποιώντας την Ιθάκη, η απόδοσή τους αυξήθηκε στο 72%, ξεπερνώντας την απόδοση της ίδιας της Ιθάκης, και δείχνοντας πόσο σημαντική είναι η συνεργασία ανθρώπου και τεχνητής νοημοσύνης στη μελέτη της ιστορίας.

Είμαστε σε επαφή με Ιστορικούς σε όλο τον κόσμο και την Ελλάδα που χρησιμοποιούν την Ιθάκη, ενώ τους τελευταίους μήνες έχουν δημοσιευτεί τα πρώτα επιστημονικά άρθρα που κάνουν χρήση του μοντέλου μας για την ανάκτηση κατεστραμμένων κειμένων. Μόνο τον τελευταίο μήνα είχαμε περισσότερα από 500 διαφορετικά κείμενα προς ανάλυση στο ithaca.deepmind.com. Την ίδια στιγμή, η Ιθάκη έχει μπει σε τουλάχιστον 2 σχολεία στο Βέλγιο όπου μετράμε πάνω από 180 μαθητές να χρησιμοποιούν το μοντέλο μας ως μέρος ενός μαθήματος που συνδυάζει την Ιστορία με την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Πώς φαντάζεστε τη συνεργασία ανθρώπου και τεχνητής νοημοσύνης στη μελέτη της ιστορίας τα επόμενα χρόνια;

Θεωρώ ότι στα επόμενα χρόνια θα βλέπουμε διαρκώς περισσότερες αντίστοιχες δράσεις. Μοντέλα όπως η Ιθάκη έχουν την δυνατότητα να επεξεργάζονται στιγμιαία όλη την ψηφιοποιημένη πληροφορία του κλάδου και λειτουργούν συμπληρωματικά στο έργο των ιστορικών. Έτσι μελλοντικά πιστεύω ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη θα είναι ένα αναπόσπαστο εργαλείο της εργαλειοθήκης των Ιστορικών και πολλών άλλων κλάδων.

Πώς παίρνει ένας ερευνητής κίνητρο για να συνεχίσει την προσπάθειά του για ένα έργο που μπορεί να πάρει αρκετά χρόνια για να ολοκληρωθεί χωρίς να είναι εξασφαλισμένη η επιτυχία;

Στον κόσμο της έρευνας, είναι σύνηθες φαινόμενο πολλά έργα καθώς και οι περισσότερες προσπάθειες να μην έρθουν ποτέ στο φως. Προκειμένου να συνεχιστεί ένα έργο είναι σημαντικό να υπάρχουν κάποια έστω μικρά δείγματα ελπίδας τους πρώτους μήνες αλλά η επιτυχία δεν είναι ποτέ εγγυημένη. Έτσι, το κίνητρο ενός/μιας ερευνητή/ριας πηγάζει από το πάθος του για την δημιουργία και τη συγκίνηση της ανακάλυψης, παρά από την επιτυχία.

Επιπλέον, η εξερεύνηση αχαρτογράφητων προβλημάτων καθώς και τη δυνατότητα να έχουμε θετικό αντίκτυπο στον τομέα μας, αλλά και στην κοινωνία, είναι ο λόγος που τις Δευτέρες σηκώνομαι πάντα χαρούμενος. Αγκαλιάζοντας το άγνωστο και επιμένοντας στις προκλήσεις, εστιάζω στους μακροπρόθεσμους στόχους μου.

Στην Ελλάδα συνήθως η αποτυχία δεν συγχωρείται. Αντιθέτως στο εξωτερικό θεωρείται απαραίτητο βήμα για να κατακτήσει κάποιος την επιτυχία. Πώς μπορεί να αλλάξει η αντιμετώπισή μας για την «αποτυχία»;

Συνεργάζομαι με άτομα από όλο τον κόσμο και δεν αισθάνθηκα σε κάποια από τις συνεργασίες μου να υπάρχει διαφορά στην αντιμετώπιση της αποτυχίας. Είναι κάτι που στην έρευνα είναι δεδομένο. Οι παράγοντες που είναι σημαντικοί για την βιωσιμότητα ενός ερευνητικού έργου σε κάθε βήμα να υπάρχει ξεκάθαρος στόχος, προσυμφωνημένος τρόπος αξιολόγησης της προόδου, μικρά ελπιδοφόρα πρώιμα αποτελέσματα ανά τακτά διαστήματα, και η αναπροσαρμογή.

Πρόσφατα λάβατε μια ακόμα διάκριση, αφού συμπεριληφθήκατε στη λίστα των 35 πιο καινοτόμων επιστημόνων της Ευρώπης, κάτω της ηλικίας των 35, από το ΜΙΤ. Τι σημαίνει για εσάς;

Αισθάνομαι μεγάλη τιμή και περηφάνια ως Έλληνας να βρίσκομαι στην λίστα του MIT με τους διακεκριμένους εφευρέτες της Ευρώπης! Την ίδια στιγμή αισθάνομαι ευγνωμοσύνη προς τους συνεργάτες μου που δουλεύουμε μαζί όλα αυτά τα χρόνια.

Όπως ο κλάδος της Τεχνητής Νοημοσύνης προσφέρει ερευνητικά εργαλεία για να δημιουργήσουμε καινοτομίες με θετικό κοινωνικό απόηχο σε μεγαλύτερη κλίμακα, αντίστοιχα “εργαλεία” θέλω να πιστεύω ότι προσφέρει και ο εν λόγω τίτλος.

Τι θα συμβουλεύατε κάποιον που θα ήθελε να ασχοληθεί τώρα στο πεδίο της έρευνας και ειδικότερα στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης;

Για να ασχοληθεί κάποιος με τον κλάδο της Τεχνητής Νοημοσύνης και συγκεκριμένα της Μηχανικής Μάθησης είναι σημαντικό να αναπτύξει βάσεις στα μαθηματικά, τη στατιστική, και τον προγραμματισμό. Εκτός από πανεπιστημιακά μαθήματα, υπάρχει μια πληθώρα διαδικτυακών πόρων για να επιτευχθεί αυτό, κάτι που το βρίσκω υπέροχο χαρακτηριστικό της εποχής μας και για την “δημοκρατικοποίηση” της γνώσης.

Κάποια πράγματα που με έχουν βοηθήσει στο ταξίδι μου μέχρι σήμερα είναι τα εξής: Είμαι πάντα ανοιχτός με τις ιδέες μου και επιδιώκω να τις μοιράζομαι – κάποιος που παράγει ιδέες μπορεί πάντα να παράγει καινούργιες – η συνεργασία για την επίτευξη ενός κοινού στόχου είναι ένα ιδιαίτερα όμορφο συναίσθημα, πόσο μάλλον όταν πρόκειται για την δημιουργία κάτι καινούργιου. Θεωρώ σημαντικό επίσης κάποιος να μένει ενημερωμένος με τις πρόσφατες εξελίξεις στον τομέα παρακολουθώντας σχετικά άρθρα, και επικοινωνώντας με την ερευνητική κοινότητα. Η επικοινωνία αυτή είναι αποτελεσματικό να είναι αμφίδρομη, έτσι κάποιος μπορεί μοιράζεται τα πράγματα που δημιουργεί ανοιχτά με την ερευνητική κοινότητα (π.χ. project ανοιχτού κώδικα), και με αυτό τον τρόπο να αρχίσει να ενισχύει το βιογραφικό του.

Τέλος έχω βρει ότι μου είναι πιο εύκολο να μαθαίνω κάτι όταν έχω κάποιο στόχο, έτσι μια αρχή ίσως γίνεται ακόμα πιο εύκολη όταν κάποιος εντοπίσει ένα πολύ μικρό έργο που θα ήθελε να υλοποιήσει και αρχίσει να αποκτά την γνώση για να το φέρει εις πέρας. Κάθε πρόκληση είναι μια ευκαιρία να βελτιωθούμε και να συμβάλουμε στην πρόοδο.

The post Γιάννης Ασσαέλ: το ΑΙ θα είναι αναπόσπαστο εργαλείο Ιστορικών και άλλων επιστημόνων appeared first on 2045.gr.

Στις αρχές του Νοέμβρη του 2022 γράφτηκε ένα σημαντικό κεφάλαιο της ανθρώπινης Ιστορίας. Για την ακρίβεια, γράφτηκε το πρώτο κεφάλαιο της ανθρώπινης Ιστορίας, αφού μια ομάδα αρχαιολόγων ανακάλυψε την παλαιότερη φράση που αποτυπώθηκε ποτέ με τη χρήση αλφαβήτου. 

Τυπικά, η Ιστορία ενός λαού -κάθε λαού- ξεκινά όταν ανακαλύπτει τη γραφή. Οτιδήποτε δημιούργησε πριν τη γραφή, όλος ο πολιτισμός που πρόλαβε να χτίσει, να αναθεωρήσει ή να γκρεμίσει, περνά αυτομάτως στην προϊστορία από τη στιγμή που καταφέρνει να αποτυπώσει τη γλώσσα του με σύμβολα πάνω σε κάποια φυσική ή τεχνητή επιφάνεια. 

Οι αρχαιολόγοι και οι γλωσσολόγοι συμφωνούν -με βάση τις ανακαλύψεις που έχουν γίνει μέχρι σήμερα- ότι το αρχαιότερο αλφάβητο του κόσμου επινοήθηκε γύρω στο 1800 πΧ από σημιτικές φυλές οι οποίες εξέλιξαν και απλοποίησαν το σύστημα γραπτής επικοινωνίας των αρχαίων Αιγυπτίων. Το περίφημο χαναναϊκό αλφάβητο παρέμεινε σε αποκλειστική χρήση από τους τοπικούς πληθυσμούς για αρκετούς αιώνες, μέχρι την εποχή που το παρέλαβαν οι Φοίνικες και προέβησαν στις τροποποιήσεις που επέτρεψαν τη διάδοσή και την καθιέρωσή του σε όλη τη νοτιοανατολική Μεσόγειο της εποχής του Σιδήρου. Αυτό το αλφάβητο, των Φοινίκων, αποτέλεσε αργότερα τη βάση για το Αραμαϊκό, το Ελληνικό και το Λατινικό αλφάβητο, πάνω στα οποία χτίστηκαν οι περισσότερες ευρωπαϊκές γλώσσες, καθώς και οι αραβικές και μεσανατολικές. 

Στις αρχές του Νοέμβρη, οι αρχαιολόγοι και οι γλωσσολόγοι ανακάλυψαν μια φράση γραμμένη στο αρχαϊκό χαναναϊκό αλφάβητο η οποία κατά πάσα πιθανότητα είναι παλαιότερη απ’ όλες τις άλλες επιγραφές που έχουν έρθει στο φως. Μια φράση που αυτομάτως χαρακτηρίστηκε ως η πρώτη γραπτή πρόταση στην ιστορία της ανθρωπότητας. Ήταν χαραγμένη πάνω σε μια χτένα και -κακώς ίσως- δεν ήταν αυτή που θα περιμέναμε. 

Οι πρώτες λέξεις 

«Είδε αυτός ο χαυλιόδοντας να ξεριζώσει τις ψείρες από τα μαλλιά και τα γένια». Αυτή ήταν η φράση. Ένας Χαναναίος αρκετά εύπορος ώστε να προμηθευτεί μια εισαγόμενη χτένα από ελεφαντοστούν (δεν υπήρχαν ελέφαντες στη Γη Χαναάν την εποχή του Χαλκού) χάραξε πάνω της την αγωνία και την ευχή του: να απαλλαγεί από τις καταραμένες ψείρες που τον ταλαιπωρούσαν. 

Η χτένα έχει μήκος 3.5 εκατοστά και πλάτος 2.5 εκατοστά και ανακαλύφθηκε το 2107 από την ομάδα του καθηγητή αρχαιολογίας Γιόσεφ Γκαρφίνκελ στην ανασκαφή της αρχαίας Λαχίς, της δεύτερης πιο σημαντικής πόλης της Ιουδαίας κατά τη δεύτερη χιλιετία προ Χριστού. Οι προσπάθειες των αρχαιολόγων να τη χρονολογήσουν με άνθρακα 14 απέβησαν άκαρπες, αλλά υπολογίζεται ότι είναι ένα αντικείμενο που κατασκευάστηκε γύρω στο 1700 π.Χ. Τα δόντια της χτένας είναι σπασμένα, αλλά από τις ρίζες τους συμπεραίνουμε ότι είχε έξι μεγάλα και αραιά δόντια στη μία της πλευρά και 14 μικρά και πυκνά στην άλλη, τα οποία χρησίμευαν για την απομάκρυνση των ψειρών και των αυγών τους. Στην επιφάνεια της χτένας, μάλιστα, εντοπίστηκαν υπολείμματα από την εξωτερική μεμβράνη που καλύπτει τις ψείρες όταν ακόμα βρίσκονται στο στάδιο της νύμφης. 

Η επιγραφή παρατηρήθηκε από τους επιστήμονες μόλις τον περασμένο Δεκέμβρη και η μετάφρασή της δημοσιεύθηκε στις αρχές Νοεμβρίου στην Αρχαιολογική Επιθεώρηση της Ιερουσαλήμ. Αποτελείται από επτά λέξεις και σύμφωνα με τον δρ Γκαρφίνκελ, «αποτυπώνει μια πολύ ανθρώπινη κατάσταση. Ας μην ξεχνάμε ότι τότε δεν υπήρχαν σπρέι, φάρμακα και σαμπουάν για τις ψείρες. Η χτένα ήταν το μοναδικό όπλο των ανθρώπων στον πόλεμο με τα παράσιτα της κεφαλής». Για τον Κρίστοφερ Ρόλστον, καθηγητή σημιτικών γλωσσών στο πανεπιστήμιο Τζορτζ Ουάσιγκτον, «το γεγονός ότι η επιγραφή έχει να κάνει με την καθημερινή ζωή είναι πολύ συναρπαστικό. Μας υπενθυμίζει ότι οι ψείρες αποτελούν ένα διαχρονικό πρόβλημα για την ανθρωπότητα και μας διαβεβαιώνει ότι πρόκειται για έναν μπελά που απασχολούσε εξίσου τους πλούσιους και διάσημους του αρχαίου κόσμου. Οι περισσότερες χτένες εκείνης της περιόδου φτιάχνονταν από ξύλο ή κόκκαλα ζώων. Το ελεφαντόδοντο ήταν ένα εισαγόμενο είδος πολυτελείας το οποίο προοριζόταν μόνο για τους προνομιούχους». 

Κάποιοι ίσως διαφωνήσουν με τον καθηγητή Ρόλστον ως προς το πόσο συναρπαστικές είναι οι ψείρες, αλλά η σκέψη ότι απέναντί τους όλοι είμαστε ίσοι θα ανακουφίσει τους περισσότερους. Οι πλούσιοι και οι φτωχοί ξύνονται το ίδιο όταν τα κρανία τους γίνονται ξενιστές για αρθρόποδα, σ’ αυτά δεν χωράνε οπαδικά. Απ’ την άλλη, βέβαια, φαντάζει και κάπως απογοητευτικό το ότι η μήτρα της γραπτής γλώσσας -όλων των γλωσσών-  είναι μια ταπεινή επίκληση ενάντια στις ψείρες. Γι’ αυτό άραγε επινοήθηκε η γραφή; Για να κληροδοτηθούν στην αιωνιότητα ταπεινές, ανάξιες, ενίοτε και άβολες στιγμές της εκάστοτε ασήμαντης καθημερινότητας; Η απάντηση είναι «ναι» ή, εν πάσει περιπτώσει, «και ναι και όχι». Σε κάθε περίπτωση, η γραφή γεννήθηκε για πρακτικούς λόγους. Για να διευκολύνει την επικοινωνία και τις συνεννοήσεις ως επέκταση της ομιλίας, αλλά και για την καταγραφή αγαθών που διακινούνταν μέσω του εμπορίου ή αποθηκεύονταν σε κελάρια και αποταμιευτήρες. Στα σωζόμενα έπη της Μεσοποταμίας για τον Ένμερκαρ, αναφέρεται ότι ο μυθικός Σουμέριος βασιλιάς έγινε ο πρώτος που αποτύπωσε λέξεις σε πηλό, γιατί ο αγγελιοφόρος του δεν μπορούσε να μεταφέρει με ακρίβεια ένα μήνυμά του. 

Ακόμα και στα συστήματα γραφής που προηγήθηκαν του αλφαβήτου, στα εικονογλυφικά της Μεσοποταμίας, της αρχαίας Αιγύπτου και της Κίνας, οι πρώτες αποτυπώσεις αφορούν αγαθά πρώτης ανάγκης ή προορισμένα για εμπορική συναλλαγή. Οι Κιπού Καμαγιόκ, οι «γραφείς» των πολιτισμών της Μεσοαμερικής, αιώνες πριν την επινόηση των ιερογλυφικών των Ίνκας σημείωναν με κόμπους σε χοντρές κλωστές και κορδόνια τις ποσότητες των σιτηρών και άλλων ειδών που βρίσκονταν αποθηκευμένες σε ναούς και ανάκτορα. 

Ταπεινά, άλλωστε, ήταν και τα κίνητρα της επινόησης της γλώσσας αυτής καθαυτής, του προφορικού δηλαδή λόγου. Αυτό τουλάχιστον έδειξε η πιο εκτενής σχετική μελέτη που πραγματοποιήθηκε το 2013 από το πανεπιστήμιο του Ρέντινγκ. Η μέθοδος που ακολούθησαν οι γλωσσολόγοι του βρετανικού πανεπιστημίου είναι σίγουρα αμφιλεγόμενη, αλλά ποια μέθοδος θα μπορούσε να θεωρηθεί έγκυρη σε μια αναζήτηση για την αρχαιότερη λέξη του προφορικού λόγου; Στο Ρέντινγκ, τέλος πάντων, χρησιμοποίησαν ένα στατιστικό μοντέλο για να συγκρίνουν επτά ομάδες γλωσσών και να εντοπίσουν σ’ αυτές λέξεις που μοιάζουν ηχητικά κι έχουν το ίδιο ή παραπλήσιο νόμημα. Η έρευνα κατέληξε στην καταγραφή 23 «υπερσυντηρημένων» συγγενών λέξεων, οι οποίες εμφανίζονται με παραπλήσια συχνότητα σε τουλάχιστον τέσσερα από τα επτά γλωσσικά συστήματα που μελετήθηκαν. Για τους επιστήμονες, αυτές οι λέξεις είναι πολύ πιθανό να συγκαταλέγονται στις πρώτες που ξεστόμισαν ανθρώπινα όντα. Πρωτακούστηκαν στο τέλος της εποχής των παγετώνων, πριν από 15.000 χρόνια, και η ηχητική τους ομοιότητα οδηγεί στο συμπέρασμα ότι μπορεί να προέρχονται από μια ενιαία πρωτοευρασιατική γλώσσα.  

Στον κατάλογο των πρώτων αυτών λέξεων υπάρχουν αντωνυμίες, αρνητικά και καταφατικά μόρια, αλλά και μερικές πιο συγκεκριμένες έννοιες όπως η «μητέρα», η «φωτιά», το «μαύρο», το «χέρι», οι «στάχτες». Οι γλωσσολόγοι του Ρέντινγκ συμπέραναν ότι οι πρώτες φράσεις που ειπώθηκαν από ανθρώπινα στόματα, όπως ακριβώς και οι πρώτες που γράφτηκαν από ανθρώπινα χέρια, αφορούσαν λειτουργικά ζητήματα ή προειδοποιήσεις για φωτιά, επίθεση ενός άγριου ζώου ή κάποιου είδος κίνδυνο. Τα έπη, το μέλος, τα επιγράμματα και τα ωραία μεγάλα λόγια μπήκαν στη γραμματεία μας πολύ αργότερα. Εν αρχή ήσαν οι λόγοι επιβίωσης.  

Η τελευταία λέξη 

Στα σχεδόν 4000 χρόνια που έχουν παρέλθει από την επινόηση του πρώτου συστήματος γραφής, η γραφή εξελίχθηκε με συναρπαστικούς τρόπους και προς απίθανες κατευθύνσεις και αποτέλεσε το βασικό εργαλείο για τη δημιουργία του πνευματικού πολιτισμού, για την απογείωση του υλικού πολιτισμού, ενώ ευθύνεται αποκλειστικά για τη δημιουργία του συλλογικού συνειδητού της ανθρωπότητας. Είμαστε άνθρωποι γιατί κουβαλάμε την κληρονομιά των ανθρώπων που υπήρξαν πριν από μας. 

“Στα 4000 χρόνια από το πρώτο σύστημα γραφής η γραπτή γλώσσα δεν ακολούθησε γραμμική πορεία και η δική μας εποχή είναι μια ακόμα σοβαρής δοκιμασίας της”

Σε όλο αυτό το διάστημα, η γραπτή γλώσσα δεν ακολούθησε γραμμική πορεία. Πέρασε τα πάνω της και τα κάτω της και γνώρισε περιόδους φοβερής παρακμής ακόμα και μετά τη διάδοση και την καθιέρωσή της ως το απόλυτο εργαλείο επίδειξης της ανθρώπινης σκέψης και ικανότητας. Στον ευρωπαϊκό Μεσαίωνα για παράδειγμα, η φιλολογική και λογοτεχνική παραγωγή ήταν σαφώς μικρότερης έκτασης και μικρότερου ποιοτικού μεγέθους απ’ ό,τι στα κλασικά, στα ελληνιστικά ή στα ρωμαϊκά χρόνια. 

Και η δική μας εποχή είναι απ’ αυτές που υποβάλλουν τον γραπτό λόγο σε σοβαρή δοκιμασία. Η εικόνα κερδίζει συνεχώς έδαφος στο κρίσιμο πεδίο της αφήγησης (το ποτάμι του streaming έχει πλημμυρίσει τα πάντα και δεν φαίνεται να γυρίζει πίσω), ενώ πλέον απειλείται σοβαρά η πρωτοκαθεδρία της γραφής ακόμα και στον θεμελιώδη τομέα της γραπτής επικοινωνίας. Emoji και GIF έχουν ενταχθεί οργανικά στην καθημερινή μας ανταλλαγή μηνυμάτων, ενώ τα φωνητικά μηνύματα έχουν ήδη βολέψει όλους όσοι περνούν πολλές ώρες στο αυτοκίνητό τους ή απλώς βαριούνται να πληκτρολογούν στο κινητό ή το tablet τους. 

Ήδη, αρκετοί διακεκριμένοι γλωσσολόγοι και κοινωνιολόγοι έχουν προειδοποιήσει (κάποιοι και σε δραματικούς τόνους) ότι η γραφή βρίσκεται σήμερα σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Ο Γάλλος φιλόσοφος Νταν Σπερμπέρ τόλμησε να εκτιμήσει μόλις τον Οκτώβρη του 2001, σε συνέδριο που συνδιοργάνωσε η Ευρωπαϊκή Ένωση με το Ίδρυμα Πομπιντού, ότι «η επανάσταση της πληροφορίας και η τεχνολογία των επικοινωνιών ίσως καταστήσουν -σύντομα κιόλας- τη γραφή ένα απολίθωμα του παρελθόντος». Στην εισήγησή του σε εκείνο το συνέδριο, ο Σπερμπέρ υπογράμμισε ότι δεν «προφητεύει» κάποιο μακάβριο τέλος για τη γλώσσα συνολικά, αλλά ότι απλώς προβάλλει στο μέλλον τα στοιχεία που μας παρέχουν τα εργαλεία που έχουν αναπτυχθεί για τη μελέτη των γνωστικών και κοινωνικών επιστημών. 

Άλλοι, όπως ο Ουίλιαμ Κρόσμαν (φιλόσοφος και συγγραφέας του βιβλίου «Η Επερχόμενη Εποχή των Ομιλούντων Υπολογιστών»), προοιωνίζονται το οριστικό τέλος όχι μόνο της γραφής όσο και της ανάγνωσης. «Οι ιστορικοί του μέλλοντος θα αντιμετωπίζουν και τις δύο αυτές πρακτικές σαν μια παρένθεση στην ανθρώπινη Ιστορία», σημειώνει εμφατικά, διευκρινίζοντας πως «Όταν θα μπορούμε όλοι να έχουμε πρόσβαση σε τράπεζες προφορικο-ακουστικών πληροφοριών, οι ομιλούντες υπολογιστές θα καταστήσουν δυνατή την αντικατάσταση του συνόλου της γραπτής γλώσσας από την ομιλούμενη γλώσσα». Το πόνημα του Κρόσμαν εκδόθηκε το 1999, όταν ακόμα δεν υπήρχαν μετατροπείς φωνής σε κείμενο, οπότε κατά τα γραφόμενά του σήμερα έχουμε ήδη κάνει ένα σημαντικό βήμα προς αυτό το άγραφο μέλλον. Όπως περιέγραφε τότε, «σύντομα θα μπορούμε να αποθηκεύουμε και να ανασύρουμε πληροφορίες μιλώντας, ακούγοντας και βλέποντας εικόνες και γραφικά – όχι κείμενα. Όλο αυτό θα μοιάζει με γιγάντιο βήμα προς το παρελθόν, αφού κατά κάποιον τρόπο θα επιστρέψουμε στον προφορικό πολιτισμό, με τη διαφορά ότι αυτός πλέον θα στηρίζεται στα στιβαρά και αποτελεσματικά θεμέλια της τεχνολογίας». 

Η επιχειρηματολογία όσων διαβλέπουν ένα κοντινό ή μακρινό τέλος της γραφής στηρίζεται στο ότι είναι μια αρκετά δύσκολη επίκτητη ιδιότητα που προϋποθέτει διδασκαλία. Τα παιδιά μαθαίνουν να μιλούν μόνα τους. Δεν χρειάζεται να πάμε στο σχολείο για να κατακτήσουμε την ομιλία, ο προφορικός λόγος ενυπάρχει μέσα μας ως προδιάθεση. Ο γραπτός λόγος, αντίθετα, είναι ένα τεχνητό σύστημα αποτύπωσης της ομιλίας που διέπεται από κανόνες που απαιτούν εκμάθηση, απομνημόνευση και εξάσκηση. Οι άνθρωποι μιλούσαν κι επικοινωνούσαν προφορικά πολλές χιλιετίες πριν την επινόηση της γραφής. Και για αρκετούς αιώνες μετά την επινόησή της, η γραφή (και κατά συνέπεια η ανάγνωση) ήταν κάτι που αφορούσε πολύ λίγους. Την ελίτ, τους προνομιούχους ή τους επαγγελματίες της εξειδικευμένης συντεχνίας: γραφείς, γραμματείς, λειτουργούς του κράτους κλπ. Η καταπολέμηση του αναλφαβητισμού είναι ένας στόχος που τέθηκε πρόσφατα μόλις από τις κοινωνίες και κανείς δεν μπορεί να καυχηθεί ότι έχει επιτευχθεί 100%. Ακόμα και σήμερα υπάρχουν σύγχρονα κράτη, που συγκαταλέγονται στον ανεπτυγμένο κόσμο, με σοκαριστικά ποσοστά αναλφαβητισμού στον πληθυσμό τους.  

Η ιστορική κοινωνιολογία έχει συμπεράνει ότι η γραφή και η ανάγνωση διαδόθηκαν για δύο βασικούς λόγους: Επειδή στο πέρασμα των αιώνων αποδείχθηκε ότι ήταν δεξιότητες που τα οφέλη τους ήταν σημαντικότερα από το κόστος της απόκτησής τους για όλο και περισσότερους ανθρώπους. Κι επειδή το κόστος τους σταματά στην εκμάθηση. Από εκεί και πέρα, η χρήση τους είναι δωρεάν και μπορεί να γίνεται στο διηνεκές, παράλληλα με άλλες δραστηριότητες. Αν αυτός ο λόγος οφέλους – κόστους ανατραπεί ή τείνει να γίνει οριακός, οι άνθρωποι θα αρχίσουν να γράφουν και να διαβάζουν λιγότερο. Αυτό ακριβώς συνέβαινε στην αρχαιότητα, όταν οι επιγραφές χαράσσονταν σε πέτρες ή σε πηλό και αυτό μπορεί να ξανασυμβεί αν οι άνθρωποι αρχίσουν να χρησιμοποιούν λιγότερο τη γραφή: θα παράγονται λιγότερα κείμενα και -συνεπώς- θα λιγοστέψουν και οι αναγνώστες τους. 

Τα φωνητικά μηνύματα είναι ένας τρόπος για να παράγονται λιγότερα κείμενα. Οι μετατροπείς της φωνής σε κείμενο είναι ένας τρόπος να παράγονται πολλά κείμενα, αλλά χωρίς τη διαμεσολάβηση της γραφής. Η υπαγόρευση, ας μην ξεχνάμε, είναι μια προαιώνια πρακτική που επιβιώνει ως τις μέρες μας, είτε για λόγους ταχύτητας, είτε ως επιβολή εξουσίας (ο διευθυντής υπαγορεύει στη γραμματέα του), είτε ως αναγκαιότητα (ο Μίλτον υπαγόρευσε τον αριστουργηματικό «Χαμένο Παράδεισο» όταν πλέον είχε χάσει την όρασή του). Όταν η τεχνολογία μετατροπής της φωνής σε κείμενο και του κειμένου σε φωνή τελειοποιηθεί, τα οφέλη της γραφής θα έχουν πρακτικά εξανεμιστεί. Η μετατρεπόμενη ομιλία θα κάνει όλες τις δουλειές του κειμένου και μάλιστα πιο γρήγορα και χωρίς κόπο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν ήδη οι συσκευές που λειτουργούν με φωνητικές εντολές. Είναι απλώς θέμα χρόνου όλα τα μηχανήματα και τα εργαλεία να αποκτήσουν αυτήν τη δυνατότητα.

“Τα είδη γραφής που είναι πιο πιθανό να επιβιώσουν είναι τα δύο άκρα της: η απλοϊκή και η περίπλοκη”

Αυτό που υποστηρίζει ο Σπερμπέρ είναι ότι σε ένα όχι και τόσο μακρινό μέλλον η γραφή δεν αποκλείεται να καταλήξει μια περιττή δεξιότητα, η απόκτηση της οποίας θα προϋποθέτει πάντα ένα σημαντικό οικονομικό και χρονικό κόστος (διδασκαλία – εκμάθηση). Γραπτά κείμενα βεβαίως θα συνεχίσουν να υπάρχουν για πολύ καιρό, μπορεί και για πάντα, αλλά θα προορίζονται για δύο μόνο χρήσεις. Η πρώτη είναι η σηματοδότηση δρόμων και η αποτύπωση ενδείξεων, οδηγιών κλπ και θα αφορά τον γενικό πληθυσμό: Μια πινακίδα μπορεί να πιάνει χώρο, αλλά διαβάζεται πιο γρήγορα απ’ ό,τι ακούγεται και βοηθά στον περιορισμό της ηχορύπανσης και στην πρόκληση χασμωδίας (φανταστείτε πόσες φορές θα έπρεπε να ακούγεται ένα «Stop» που απευθύνεται σε πεζούς που θέλουν να διασχίσουν έναν πολυσύχναστο δρόμο σε ώρα αιχμής). Εξυπακούεται ότι αυτό το τυπικό γράψιμο μπορούν να το κάνουν οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές, επιτρέποντας στον γενικό πληθυσμό να γλιτώσει την εκμάθηση της γραφής και να περιοριστεί στην απόκτηση της δεξιότητας της ανάγνωσης, η οποία είναι και πιο εύκολη και πιο χρήσιμη. Εννοείται, επίσης, ότι στη σύγχρονη παγκοσμιοποιημένη κοινωνία τα σύμβολα και οι εικόνες θα αντικαθιστούν καθημερινά όλο και περισσότερες λέξεις που προορίζονται για δημόσια χρήση, αφού ως κώδικες είναι πιο εύκολα αναγνωρίσιμοι από ανθρώπους που συνυπάρχουν στο ίδιο μέρος αλλά προέρχονται από διαφορετικές κουλτούρες. 

Το δεύτερο είδος γραφής που μπορεί να επιβιώσει μαζί με την πολύ απλοϊκή, είναι η πολύ περίπλοκη – η ποίηση και η λογοτεχνία. Αυτό, γιατί ο βαθμός δυσκολίας που έτσι κι αλλιώς έχει το γράψιμο και ο χρόνος που απαιτείται για την πραγματοποίηση της διαδικασίας της γραφής, επιτρέπουν στους συγγραφείς (και την ίδια στιγμή τους «αναγκάζουν») να επενδύουν περισσότερη σκέψη και συγκέντρωση στον Λόγο τους, κάτι το οποίο εν προκειμένω είναι και το ζητούμενο. Εννοείται ότι αυτού του είδους η γραφή και η ανάγνωση θα αφορούν στο πέρασμα των γενεών όλο και λιγότερους. Τους πιο προνομιούχους, ίσως. Αυτούς που θα έχουν τα χρήματα αλλά και την πολυτέλεια του χρόνου να διδαχθούν και να απολαύσουν την υψηλή γραφή και ανάγνωση. 

Αν συμβούν όλα αυτά, αν όντως το γράψιμο αντικατασταθεί ολοκληρωτικά από ψηφιακά εργαλεία αμφίδρομης μετατροπής της φωνής, η γραφή θα συνεχίσει μεν να υπάρχει, αλλά θα υποβιβαστεί σε κάποιου είδους «γλώσσα μηχανής». Άγνωστη στους πολλούς, θα λειτουργεί σαν κώδικας προγραμματισμού ο οποίος θα μεσολαβεί στη μετατροπή των φωνητικών εντολών σε γράμματα ή εικόνες και τούμπαλιν. Ως δεξιότητα, θα επιστρέψει στα χέρια της ελίτ, των προνομιούχων και των ιερατείων που θα κατέχουν την υψηλή χρήση της και στη συντεχνία των γραφέων / προγραμματιστών που θα εκτελούν τις ταπεινές της λειτουργίες. 

Και κατά κάποιον τρόπο θα ολοκληρώσει έναν τέλειο κύκλο. 

Και δεν αποκλείεται καθόλου οι τελευταίες γραπτές λέξεις να θυμίζουν τις πρώτες. Θα προειδοποιούν, θα προτρέπουν, θα αποτρέπουν και θα δίνουν απλές οδηγίες. «Είσοδος». «Έξοδος». «Προσοχή Κίνδυνος!». «Στοπ». «Για μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα στην εξολόθρευση των φθειρών αφήστε το σαμπουάν σε υγρά μαλλιά για περίπου 15 λεπτά». 

The post Η τελευταία γραπτή λέξη appeared first on 2045.gr.

«Η δημιουργικότητα των ανθρώπων πάσχει από δυσκοιλιότητα και εμείς θα τη βοηθήσουμε να χέσει ουράνια τόξα»…

Δεν είναι μια κουβέντα που περιμένεις να ακούσεις από μικροφώνου σε μια γιορτή.

Ειδικά όταν η γιορτή γίνεται με την αφορμή της συγκέντρωσης 101 εκατ. δολαρίων και με μερικούς από τους πιο διάσημους δισεκατομμυριούχους τεχνολόγους και επενδυτές του πλανήτη στο ακροατήριο.

Όχι πως θα κοκκίνιζαν από ντροπή.

Ίσως όμως να ένιωθαν κάποιον φόβο πως αυτή τη φορά κάποιος έρχεται να αμφισβητήσει με αξιώσεις το status quo.

Αλλά ένα πράγμα τη φορά…

Στη διάρκεια του 2022, η σκληρή πραγματικότητα πληθωρισμών και επιτοκίων εξελίσσεται σε ισχυρό τεστ αντοχής για το NFT και τα κρυπτονομίσματα. Το Metaverse της Meta απολαμβάνει ίσως δυσανάλογα μερίδια στην ειδησεογραφία επειδή τα avatars των χρηστών απέκτησαν πόδια και μπορούν να χρησιμοποιούν λογιστικά φύλλα στον εικονικό κόσμο, σαν να μην έφτανε η γερά εγκατεστημένη τυραννία του συγκεκριμένου λογισμικού στον κλασικό ψηφιακό κόσμο. Σε αυτό το περιβάλλον, η τεχνητή νοημοσύνη της δημιουργίας και της παραγωγικότητας –Generative AI για τους φίλους-  γίνεται δεκτή με ενθουσιασμό από δημιουργούς, γίνεται αντικείμενο μεγάλων επενδυτικών στοιχημάτων και, αυτό ίσως είναι το πιο ενδιαφέρον, γίνεται κτήμα όλων μας.

H Open AI ταράζει τα νερά…

Τους τελευταίους μήνες ίσως έχετε παρατηρήσει πως στις σελίδες σας στα κοινωνικά δίκτυα παρελαύνουν δημιουργίες από εργαλεία όπως το DALL-E 2. Η ιδέα είναι να περιγράψεις μία εικόνα και το σύστημα τεχνητής νοημοσύνης να το μετατρέψει σε εικόνα. Η συγκεκριμένη πλατφόρμα ανήκει στην Open AI, στην οποία το 2019 η Microsoft επένδυσε ένα δισ. δολάρια. Σήμερα, η εταιρεία των Windows, του Azure και του X-Box μελετά σοβαρά το ενδεχόμενο να ενισχύσει περαιτέρω την επένδυσή της, με στόχο να ενσωματώσει τις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης στα προϊόντα της. Το πώς ίσως να μην το γνωρίζει ούτε η ίδια, όμως ήδη 1,5 εκατ. άνθρωποι χρησιμοποιούν την πλατφόρμα της Open AI για να φτιάξουν πράγματα όπως, για παράδειγμα, ένα ρομπότ που διαβάζει εφημερίδα στο καφέ ενός αεροδρομίου.

Βεβαίως υπάρχει και η δυνατότητα της πιο αφηρημένης διατύπωσης. Χρησιμοποιώντας για παράδειγμα έναν στίχο των Doors…

H Open AI και το DALL-E δεν απολαμβάνουν τη μοναξιά τους. Το Midjourney.com είναι αποτέλεσμα ενός ανεξάρτητου εργαστηρίου που αλληλεπιδρά με τους χρήστες μέσω ενός Discord server. Η περιγραφή δίνεται σε μια γραμμή που υποχρεωτικά ξεκινά με την εντολή “/imagine”, ενώ ο κάθε χρήστης μπορεί να δημιουργήσει συγκεκριμένο αριθμό εικόνων πριν «οδηγηθεί» προς το συνδρομητικό μοντέλο. Εδώ, το Midjourney παρουσιάζει τη Βενετία (ή μία πόλη που θα μπορούσε να είναι η Βενετία) από την οπτική γωνία ενός γλάρου που πετά ψηλά.

… και η Stability AI φέρνει φουρτούνα

Στην ερώτηση αν το Generative AI μπορεί να γίνει κτήμα των πολλών η απάντηση φαίνεται πως είναι, παραδόξως, καταφατική. Βεβαίως δεν μπορεί ο καθένας να εγκαταστήσει συστοιχίες χιλιάδων επεξεργαστών που θα «εκπαιδευτούν» σε μοντέλα εικόνας και σε χρήση φυσικής γλώσσας αλλά για αυτό υπάρχει η κοινότητα του ελεύθερου λογισμικού.

Η Stability AI είναι, λοιπόν, η εταιρεία που «σήκωσε» 101 εκατ. δολάρια και το γιόρτασε με ένα πάρτι στο οποίο παρευρέθηκε πλήθος κόσμου όπως θα έλεγαν ίσως οι κοσμικές στήλες αθηναϊκών εφημερίδων. Σε αυτό το πλήθος οι δημοσιογράφοι των New York Times ξεχώρισαν τον συνιδρυτή της Google Sergey Brin, τον ιδρυτή της Angelist Naval Ravikant και τον επενδυτή Ron Conway, που άκουσαν τον επικεφαλής της Stability AI, τον Emad Mostaque, να διατυπώνει αυτή την τόσο γλαφυρή πρόταση που σύνδεσε τη δυσκοιλιότητα με τα ουράνια τόξα.

Λίγες ημέρες αργότερα και μιλώντας σε ένα podcast της αμερικανικής εφημερίδας ο Mostaque παρατήρησε πως η τεχνολογία που παραμένει σήμερα «κλειδωμένη» στις πλατφόρμες των κοινωνικών δικτύων και των άλλων υπηρεσιών που χαρακτηρίζουν την καθημερινότητά μας, καλλιεργούν μια κουλτούρα κατανάλωσης και όχι δημιουργίας. Στις επανειλημμένες ερωτήσεις που δέχθηκε σχετικά με το πώς διασφαλίζεται η μη χρήση του Generative AI για σκοπούς όπως η πορνογραφία ή ο εγκωμιασμός της βίας, ανέφερε πως η απάντηση θα μπορούσε να είναι ίδια με εκείνη που θα έδιναν οι δημιουργοί του Photoshop. Για να το πούμε αλλιώς, κανείς δεν σκέφτηκε να επιβάλει κάποιου είδους ρύθμιση στις κάμερες παρ’ όλο που οι κάμερες χρησιμοποιούνται στην πορνογραφία ή στην απαθανάτιση βίαιων πράξεων.

H Stability AI, που μετά τη χρηματοδότηση των 101 εκατ. δολαρίων φτάνει σε αποτίμηση το ένα δισ. δολάρια, μιλάει για μια τεχνητή νοημοσύνη από ανθρώπους για ανθρώπους και έχει διαθέσει τη «μηχανή» της, τη Stability Diffusion ως ελεύθερο λογισμικό που μπορεί ο καθένας να κατεβάσει, να «πειράξει» και να επαναδιανείμει.

Στο κλασικό ερώτημα «πώς θα βγάλετε λεφτά» δεν χρειάζονται και πολλές θεωρίες αν δει κανείς την αγορά που έχουν δημιουργήσει open source έργα όπως το Linux ή το WordPress. Τα στούντιο που συνεργάζονται με την Stability AI και χρησιμοποιούν την Stability Diffusion για τις δημιουργίες τους συνάπτουν, βεβαίως, συμφωνίες που προβλέπουν, επίσης βεβαίως, κάποιο οικονομικό αντάλλαγμα.

Άρα δεν υπάρχει ανησυχία στο αν υπάρχουν λεφτά. Λεφτά, σε αυτή την περίπτωση, υπάρχουν, όπως και ιδέες.

Στο Stable Diffusion βασίζονται αρκετές πλατφόρμες που δημιουργούν εικόνες λαμβάνοντας οδηγίες σε μορφή κειμένου. Ένα από αυτά, το Nightcafe, έχει μια ξενύχτικη διάθεση, σύμφωνα τουλάχιστον με όσα μαρτυρά το όνομά του. να τι παράγει αν του ζητήσεις μια «Αθήνα μετά την Αποκάλυψη».

Σε μια ίσως περισσότερο αισιόδοξη και απλούστερη εφαρμογή, ζητήσαμε από το Nightcafe να βασιστεί σε μια υφιστάμενη εικόνα και να δημιουργήσει μια εικόνα «πειραγμένη» με το στιλ του Πικάσο. Χωρίς να το γνωρίζει (σ.σ. κανένα κατοικίδιο δεν υπέστη οποιαδήποτε κακομεταχείριση για τις ανάγκες αυτού του δημοσιεύματος), ρόλο μοντέλου, έπαιξε ο σκύλος Μπότι. Βεβαίως οι έμπειροι χρήστες του Instagram, του Snapseed και των δεκάδων άλλων εφαρμογών με φίλτρα μπορεί να προσπεράσετε αδιάφορα. Αλλά το σκεπτικό μας ήταν να δούμε το εύρος των δυνατοτήτων.

Η εύκολη πρόσβαση σε τέτοιες τεχνολογίες λύνει τα χέρια σε πολλούς. Όπως έλεγε ο Mostaque, από όσους φτιάχνουν (ή είναι αναγκασμένοι να φτιάχνουν) παρουσιάσεις σε Powerpoint, μόλις το 10% έχει καλές δημιουργικές ικανότητες, ένα 30% το παλεύει ή νομίζει πως έχει κάποιες σχετικές δεξιότητες και ένα 60% πελαγοδρομεί μεταξύ κειμένων, επικεφαλίδων και χρωμάτων. To Stable Diffusion (προφανώς και οι άλλες τεχνολογίες που κινούνται στον ίδιο χώρο) μπορεί να βοηθήσει τους απελπισμένους επαγγελματίες και να τους βοηθήσει στην… παραγωγή ουράνιων τόξων που λέγαμε πιο πριν.

Με όλα αυτά κατά νου, στραφήκαμε στον Κώστα Περήφανο, ο οποίος ασχολείται με τις τεχνολογίες του machine learning και της τεχνητής νοημοσύνης προτού αυτές φτάσουν στα πρωτοσέλιδα εφημερίδων και sites και σήμερα εργάζεται στη βρετανική Codec.ai.  «Η Open AI είναι η κινητήριος δύναμη, μιας και όλα τα μοντέλα που βλέπουμε βασίζονται στην open source εκδοχή του CLIP που έχει αναπτύξει η ίδια» λέει και προσθέτει, σχολιάζοντας την επικαιρότητα και τις εξελίξεις με αφορμή την Stability AI αλλά και το ενδιαφέρον του κοινού. «Είναι πολύ ενδιαφέρον, καθώς αυτή τη στιγμή βλέπουμε πολλούς “παίκτες” να ανοίγουν μοντέλα. Βλέπουμε φερ’ ειπείν το AlphaFold, γίνεται μεγάλη πρόοδος στο Protein Discovery, το Facebook κάνει πρόοδο με το No Language Left Behind για μετάφραση από οποιαδήποτε γλώσσα σε οποιαδήποτε γλώσσα δίνοντας βάρος και σε γλώσσες που δεν έχουν μεγάλο “βάθος” σε πηγές και πόρους, το Google Brain κ.τ.λ. Αυτό λοιπόν σημαίνει πως υπάρχουν δυνάμεις που ωθούν συγκεκριμένες τεχνολογίες να γίνονται ανοικτές και προσβάσιμες. Νομίζω λοιπόν πως το πιο κλειστό μοντέλο της Open AI με την Microsoft θα αναθεωρηθεί».

Δεν παραβλέπει πως αν «το έχεις» με τους υπολογιστές έχεις κάποια πλεονεκτήματα. «Αυτή τη στιγμή, το Generative AI έχει δώσει… ωραίους τίτλους αλλά και εργαλεία όπως το Craiyon. Αν  ασχοληθείς λίγο περισσότερο και έχεις μια βασική ιδέα από  Python μπορείς να δημιουργήσεις ωραία πράγματα.

Είμαστε βέβαια στην αρχή. Αλλά αν έλεγες το 2012 πως θα είχαμε μηχανές που μπορούν να δημιουργήσουν τόσο καλή τέχνη θα σου έλεγα πως υπερβάλεις».

Αλλά υπάρχουν ακόμα πράγματα που χρήζουν αντιμετώπισης. «Υπάρχουν ακόμα θέματα που πρέπει να λυθούν και που δεν είναι από αυτά που θα έλεγε κανείς πως είναι εύκολα με όρους τεχνητής νοημοσύνης. Για παράδειγμα, υπάρχει το θέμα της χωροθέτησης, τα μοντέλα μπερδεύουν οδηγίες που έχουν σχέση με τον τρισδιάστατο χώρο, τι είναι πάνω, τι είναι κάτω, τι είναι μπροστά, και ίσως το πιο σημαντικό από όλα, τους φυσικούς νόμους που είναι μάλλον αδύνατο μια μηχανή να τους μάθει από κείμενα και φωτογραφίες… Tο να μπορείς όμως να δημιουργήσεις πρωτότυπα έργα σε 60 δευτερόλεπτα ή και λιγότερο είναι τουλάχιστον εντυπωσιακό και ένα τεράστιο εργαλείο για τους digital artists», προσθέτει.

Φαίνεται πως η δημιουργική πλευρά της τεχνητής νοημοσύνης έχει εξαιρετικό μέλλον για τον απλούστατο λόγο ότι το κοινό αντιλαμβάνεται τις δυνατότητές της. Αυτό τουλάχιστον δείχνει ο μεγάλος αριθμός ανθρώπων που δοκιμάζουν τις δυνατότητες του DALL-E, του Stable Diffusion, του Midjourney και των άλλων συστημάτων που, εξοπλισμένα με τη δύναμη χιλιάδων επεξεργαστών, υπόσχονται να μας βοηθήσουν να… φτιάξουμε τα δικά μας ουράνια τόξα…

The post Οι μεγάλες προοπτικές της Δημιουργικής Τεχνητής Νοημοσύνης appeared first on 2045.gr.