Πολυδισεκατομμυριούχος, πολύτεκνος, μετανάστης, απρόβλεπτος, δημιουργικός, τολμηρός, είναι μερικά από τα χαρακτηριστικά που αποδίδονται στον Elon Musk, τον άνθρωπο που υποστήριξε όσο λίγοι την υποψηφιότητα του Donald Trump.

«Έχουμε ένα νέο αστέρι, ένα αστέρι γεννιέται – Elon», έγραψε ο Trump λίγες ώρες μετά τη θριαμβευτική του νίκη που τον φέρνει στον Λευκό Οίκο μετά από 4 χρόνια απουσίας. Αλλά αυτή η σχέση δεν ήταν πάντοτε τέτοια.

Πάμε στο 2017, για την ακρίβεια στην 1η Ιουνίου 2017. Ο Trump έχει συμπληρώσει περίπου έξι μήνες στον Λευκό Οίκο και αποφασίζει την απόσυρση των ΗΠΑ από τη Συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα. Ο Musk, που μετέχει σε δύο επιτροπές που έχει συστήσει ο Trump, παραιτείται.

«Η κλιματική αλλαγή είναι πραγματική. Η αποχώρηση από το Παρίσι δεν είναι καλή για την Αμερική και τον κόσμο», γράφει ο Musk. Πολλοί θεώρησαν ότι ο Musk διόρθωνε το λάθος που είχε κάνει τον Φεβρουάριο του ίδιου έτους, όταν είχε δεχθεί να συμμετάσχει στις δύο επιτροπές.

«Στόχος μου είναι να επιταχύνω τη μετάβαση του κόσμου στη βιώσιμη ενέργεια και να βοηθήσω να γίνει η ανθρωπότητα ένας πολιτισμός πολλών πλανητών, κάτι που θα δημιουργήσει εκατοντάδες χιλιάδες θέσεις εργασίας και ένα εμπνευστικό μέλλον για όλους», έγραφε εκείνον τον  Φεβρουάριο, αλλά 4 μήνες μετά το γυαλί έσπασε. Αυτή την επεισοδιακή συνεργασία θυμήθηκαν αρκετοί τις πρώτες ημέρες μετά τις προεδρικές εκλογές του 2024 και διαβλέπουν (τουλάχιστον) ένα σημείο τριβής.  

Ο Trump δεν δείχνει φίλος των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και λίγα μόλις 24ωρα μετά την εκλογή του τα hedge funds που στοιχημάτισαν στις διεθνείς αγορές κατά των εταιρειών της πράσινης ενέργειας έβγαλαν κέρδη 1,2 δισ. δολαρίων. Στον αντίποδα, η Tesla του Musk είναι κατά πολλούς (αν όχι για όλους) η εταιρεία που είναι πρωτοπόρα στην ηλεκτροκίνηση και στην αυτόνομη οδήγηση. Η Tesla επιχειρεί να πάει στο επόμενο επίπεδο των οχημάτων που θα είναι πλήρως αυτόνομα, δεν θα έχουν καν πεντάλ και τιμόνι, όμως για να κυκλοφορήσουν στους αμερικανικούς δρόμους θα απαιτηθούν σχετικές εγκρίσεις από τις αρμόδιες αρχές.

Ο Trump καλλιεργεί ένα φιλοεπιχειρηματικό προφίλ με μειωμένους φόρους και περιορισμένο έλεγχο και ο Musk θα έχει έναν ρόλο συμβούλου (πάλι) με πιο αυξημένες όμως αρμοδιότητες σε σχέση με το παρελθόν.

Στο οποίο παρελθόν αξίζει να επιστρέψουμε για λίγο. Το 2017, λοιπόν, ο Musk ήταν μέλος δύο επιτροπών που συμβούλευαν τον Trump για θέματα επιχειρηματικότητας. Στις προεδρικές εκλογές όμως που είχαν προηγηθεί -τον Νοέμβριο του 2016- ο Musk είχε ψηφίσει Δημοκρατικούς, όπως ο ίδιος είχε αναφέρει κάποια στιγμή.  Ήταν μία περίοδος που ο Musk περιέγραφε τον εαυτό του ως «μισό Δημοκρατικό, μισό Ρεπουμπλικανό» και φαίνεται ότι λίγο πιο πίσω στον χρόνο ήταν υπέρ των Δημοκρατικών.

«Υποστήριξα σθεναρά τον Obama για πρόεδρο όμως το Δημοκρατικό Κόμμα σήμερα έχει καταληφθεί από εξτρεμιστές», είχε πει τον Απρίλιο του 2022, ενώ σε ερώτηση για το αν έχει να πει κάτι για τους Ρεπουμπλικανούς και τον Trump είχε επιλέξει τη σιωπή.

Σε ένα γράφημά του ο ίδιος είχε περιγράψει τη σταδιακή του αποστασιοποίηση από τους (μπλε) Δημοκρατικούς και την προσέγγισή του στους (κόκκινους) Ρεπουμπλικανούς.

Πολύτιμα κρατικά συμβόλαια

Όσοι παρακολουθούν τα τεκταινόμενα δεν μπορούν παρά να παρατηρήσουν ότι στον έλεγχο του Musk βρίσκεται και η SpaceX, οι πύραυλοι της οποίας διεκπεραιώνουν τις διαστημικές αποστολές της NASA. Η αμερικανική υπηρεσία Διαστήματος προσβλέπει και στη συνεργασία της Boeing, οι επιδόσεις της οποίας όμως προς το παρόν περισσότερο προβληματισμό προκαλούν παρά αισιοδοξία, οπότε η SpaceX έχει τον πρώτο λόγο και ρόλο.

Η συνεργασία με την NASA αποτελεί σταθερή πηγή εσόδων για την SpaceX, καθώς κάθε αποστολή προς τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό αποδίδει στην εταιρεία 145 – 260 εκατ. δολάρια, ενώ η εταιρεία θα εισπράξει 843 εκατ. δολάρια για ελεγχόμενη είσοδο του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού στην ατμόσφαιρα της Γης (και την καταστροφή του) το 2030.

Ανεξαρτήτως του πώς θα εξελιχθεί η σχέση Trump – Musk, η σχέση της NASA με την SpaceX θα συνεχίσει να υφίσταται, ανεξαρτήτως του τι μπορεί να λένε οι άσπονδοι φίλοι του νεοεκλεγέντος προέδρου και του στενού του συνεργάτη.

Εξίσου ισχυρή είναι η σχέση της SpaceX με το αμερικανικό Πεντάγωνο. Οι δορυφόροι της SpaceX προσφέρουν τηλεπικοινωνιακές υπηρεσίες στα ουκρανικά στρατεύματα και η εταιρεία του Musk πληρώνεται από το υπουργείο Άμυνας, καθώς και από ιδιώτες για τη συγκεκριμένη δραστηριότητα. Εκτός από τις υπηρεσίες προς πολίτες η SpaceX ανέπτυξε τον Δεκέμβριο του 2022 μια νέα μονάδα την οποία ονόμασε Starshield με στόχο την παροχή υπηρεσιών προς τις ένοπλες δυνάμεις και τις μυστικές υπηρεσίες. Σύμφωνα με το Reuters, η συγκεκριμένη μονάδα βασίστηκε σε ένα συμβόλαιο ύψους 1,8 δισ. δολαρίων που υπέγραψε η SpaceX με το  National Reconnaissance Office, την υπηρεσία των ΗΠΑ που είναι υπεύθυνη για τη διαχείριση κατασκοπευτικών δορυφόρων.

Reality check

Δεν διαφαίνεται ότι τα συγκεκριμένα «χρυσά» συμβόλαια της SpaceX κινδυνεύουν, αφού προς το παρόν δεν υπάρχει ισχυρός ανταγωνιστής. Με τα διαθέσιμα δεδομένα, ουδείς είναι σε θέση να επιχειρηματολογήσει ότι κακώς η SpaceX έχει κερδίσει τις συγκεκριμένες συμβάσεις.

Οπότε, τι θέλει ο Musk;

Το βέβαιο είναι ότι, ακόμα και αν το ήθελε, δεν μπορεί να διεκδικήσει την προεδρία, καθώς δεν έχει γεννηθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπως ρητά προβλέπεται από το Σύνταγμα των ΗΠΑ.  

Ο ίδιος δηλώνει ότι η οργάνωση America PAC, την οποία δημιούργησε ο ίδιος για να στηρίξει την υποψηφιότητα Trump, θα συνεχίσει τη λειτουργία της ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του 2026 και όποιων άλλων εκλογών μπορεί να προκύψουν στο μεσοδιάστημα.

Όμως δεν είναι βέβαιο ότι θα πρέπει κάποιος να στηρίζεται στα λεγόμενα του Musk χωρίς επιφυλάξεις. Όταν ανέλαβε τον έλεγχο του Twitter τον Οκτώβριο του 2022 ουδείς προέβλεψε ότι θα προχωρούσε σε μαζικές απολύσεις που θα μείωναν το προσωπικό κατά 50%. Η εφαρμογή μιας παρόμοιας πολιτικής σε ομοσπονδιακό επίπεδο δεν φαίνεται να έχει πολλές πιθανότητες επιτυχίας, ενώ ακόμα και ο ίδιος δείχνει να αναγνωρίζει ότι το σχέδιό του για περικοπές δαπανών ύψους τουλάχιστον 2 τρισ. δολαρίων θα προκαλέσει αναταράξεις στην αμερικανική οικονομία.

Το ποσό που υπόσχεται ότι θα περικόψει είναι θηριώδες από μόνο του αλλά είναι επίσης θηριώδες σε σύγκριση με τον συνολικό ομοσπονδιακό προϋπολογισμό ο οποίος για το τρέχον έτος ανέρχεται σε 6,75 τρισ. δολάρια. Ο Musk, λοιπόν, υπόσχεται ότι θα περικόψει δαπάνες που αντιστοιχούν στο 1/3 του προϋπολογισμού των ΗΠΑ και κάτι τέτοιο φαντάζει αδύνατο να συμβεί, εκτός και αν στην κλίνη του Προκρούστη-Musk πέσουν οι δαπάνες για την άμυνα και την κοινωνική ασφάλιση. Τέτοιες περικοπές είναι βέβαιο ότι θα προκαλέσουν αντιδράσεις και στο εσωτερικό των Ρεπουμπλικανών και θα προσδώσουν νέο ενδιαφέρον στην πολιτική σκηνή των Ηνωμένων Πολιτειών.

Ο Musk, ωστόσο, είναι αισιόδοξος.

«Το μέλλον θα είναι φανταστικό», υποστηρίζει.

Θα δείξει…

Το cover του άρθρου δημιουργήθηκε στο πρόγραμμα DALLE.

The post Elon Musk, ο άνθρωπος πίσω από τον βασιλιά appeared first on 2045.gr.

Δυο φαντάσματα πλανιούνται πάνω από την Ευρώπη

Το ένα είναι πολιτικό…

Η ανησυχία για τα απρόοπτα που μπορεί να εμφανιστούν στην πορεία προς τις ευρωεκλογές, αλλά και για το αποτέλεσμα που θα βγάλουν οι κάλπες στα 27 κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι έκδηλη αν και οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι στην αναμέτρηση για τις 705 θέσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, δεν υπάρχουν αμφιβολίες και αγωνίες για την πρωτιά. Το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (ΕΛΚ, η ευρωπαϊκή Κεντροδεξιά) αναμένεται να κόψει το νήμα και να ακολουθήσουν από απόσταση οι Σοσιαλδημοκράτες. Μαζί με το φιλελεύθερο κόμμα Renew μπορούν να σχηματίσουν μια άτυπη συμμαχία και να ορίσουν μια φιλοδυτική κατεύθυνση που θα λάβει τα επόμενα χρόνια το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ακόμα και αν επαληθευτεί το χειρότερο δημοσκοπικά σενάριο.

Ωραία ως εδώ, προς τι η ανησυχία…

Πρώτον, τα κόμματα στο δεξιότερο άκρο του πολιτικού φάσματος -δεξιότερα του ΕΛΚ- κερδίζουν έδαφος έναντι πιο αδύναμων κεντρώων σχηματισμών και μπορεί στο τέλος να αναδειχθούν τρίτη δύναμη, προσπερνώντας το Renew. Κόμματα που πολλές φορές κατηγορούνται για την υιοθέτηση λαϊκιστικών προσεγγίσεων ή για δεσμούς με τη Ρωσία, έχουν κερδίσει έδαφος τα τελευταία χρόνια στο εκλογικό σώμα σε όλη την Ευρώπη. Οι λόγοι είναι πολλοί και αναλύονται εξαντλητικά από αρθρογράφους και σχολιαστές ανά τον κόσμο.

Την ίδια στιγμή το ενδιαφέρον των πολιτών για τις ευρωεκλογές είναι μάλλον μειωμένο. Η πιο πρόσφατη έρευνα του Ευρωβαρόμετρου έδειξε μεν ότι το 60% των πολιτών δηλώνει ότι ενδιαφέρεται σε κάποιο βαθμό για τις εκλογές, αλλά δεν είναι ποσοστό για το οποίο θα έπρεπε να πανηγυρίζει κανείς, ασχέτως που η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μέτσολα υιοθετεί μια αισιόδοξη ανάγνωση λέγοντας ότι οι Ευρωπαίοι αντιλαμβάνονται ποιο είναι το διακύβευμα.

Αν οι πολίτες επιλέξουν τα πάρκα ή τις παραλίες αντί του εκλογικού τμήματος, το αποτέλεσμα της κάλπης θα αποτελέσει δυσάρεστη έκπληξη για τις ισχυρότερες των πολιτικών δυνάμεων, έστω και αν δεν διακινδυνεύεται ο πρωταγωνιστικός τους ρόλος στα ευρωπαϊκά πράγματα.

Το δεύτερο φάντασμα

Κάπου εδώ εμφανίζεται ο αστάθμητος παράγοντας, το δεύτερο φάντασμα που πλανάται πάνω από την Ευρώπη: Η τεχνητή νοημοσύνη.

Οι αμερικανικές προεδρικές εκλογές του 2016 έδειξαν πώς η παιδική χαρά του Facebook μπορούσε να αποτελέσει πεδίο δόξης λαμπρό για επιχειρήσεις παραπληροφόρησης και για οργανωμένες εκστρατείες προπαγάνδας. Η ρωσική ανάμειξη στις προεδρικές εκλογές και, κυριότερα, ο τρόπος με τον οποίο αυτή εκδηλώθηκε, αναστάτωσε ΗΠΑ και την Ευρώπη.

Ακολούθησε η πανδημία του κορωνοϊού όπου εκδηλώθηκαν εκστρατείες παραπληροφόρησης που έκαναν διάσημους ανθρώπους που υπό άλλες συνθήκες δεν θα γίνονταν. Η Ευρώπη εκδήλωσε την αντίδρασή της νομοθετώντας. Η Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA) παρουσιάστηκε ως μοντέλο για τη ρύθμιση του online περιβάλλοντος, αλλά όπως θα δούμε, άλλο πράγμα είναι να νομοθετήσεις και άλλο να εφαρμόσεις τη νομοθεσία.

Ο (όχι και τόσο ανομολόγητος) φόβος των αξιωματούχων είναι ότι οι διοργανωτές των εκστρατειών παραπληροφόρησης μπορούν να χρησιμοποιήσουν ισχυρά εργαλεία γενικής και δημιουργικής τεχνητής νοημοσύνης που είναι διαθέσιμα για ελάχιστα δολάρια ή ευρώ (αν δεν είναι διαθέσιμα δωρεάν).

Δεν κάνουν λάθος…

Το πλαστό αρχείο που (ίσως) έβγαλε πρωθυπουργό

Το περασμένο φθινόπωρο, δύο 24ωρα πριν ανοίξουν οι κάλπες για τις εθνικές εκλογές στη Σλοβακία και με τα ΜΜΕ σε υποχρεωτική αποχή από κάθε αναφορά σε σχετικά πολιτικά θέματα, κυκλοφόρησε στο διαδίκτυο ένα ηχητικό απόσπασμα. Σε αυτό, ο επικεφαλής της φιλοευρωπαϊκής αντιπολίτευσης Μίκαλ Σιμέτσκα ακουγόταν να συνομιλεί με τη δημοσιογράφο Μόνικα Τόντοβα σχετικά με το πώς μπορούν να επηρεάσουν την εκλογική διαδικασία, δωροδοκώντας μέλη της κοινότητας των Ρομά. Η υπηρεσία επαλήθευσης του Γαλλικού Πρακτορείου Ειδήσεων πολύ γρήγορα επιβεβαίωσε ότι το αρχείο ήταν πλαστό, ήταν ένα ηχητικό deepfake. Αυτό δεν είχε τόσο μεγάλη σημασία όμως, αφενός λόγω της 48ωρης σιγής των σλοβακικών μέσων και αφετέρου λόγω του ότι το ηχητικό αρχείο μπορούσε να «ταξιδεύει» ελεύθερα στις σελίδες του Facebook ή άλλων κοινωνικών δικτύων. Οι κανονισμοί της Meta, της μητρικής εταιρείας του Facebook, ορίζουν την άμεση απομάκρυνση πλαστών βίντεο, όχι όμως και αρχείων ήχου. Βεβαίως οι διατάξεις της DSA περιλαμβάνουν πρόνοια για την αντιμετώπιση ενεργειών που στοχεύουν στην αθέμιτη επιρροή του εκλογικού σώματος αλλά η ζημιά (φαίνεται ότι) είχε γίνει.

Tο περιστατικό θορύβησε αλλά δεν αιφνιδίασε. Η επίτροπος Βέρα Γιούροβα είχε εγκαίρως προειδοποιήσει ότι οι εκλογές στη Σλοβακία θα έδειχναν αν οι εκλογές στην Ευρώπη είναι ευάλωτες στους μηχανισμούς χειραγώγησης που χρησιμοποιεί η Μόσχα.

Δύο ημέρες μετά η κάλπη στη Σλοβακία είχε δώσει την ετυμηγορία της. Το κόμμα του Ρόμπερτ Φίτσο, ο οποίος τάσσεται κατά της στήριξης της Ουκρανίας στον πόλεμο με τη Ρωσία, κέρδισε τις εκλογές με 23,37%. Το κόμμα του Σιμέτσκα συγκέντρωσε 18%. O Φίτσο κατόρθωσε να σχηματίσει κυβέρνηση με τη συμμετοχή δύο μικρότερων κομμάτων της αντιπολίτευσης. Δεν είναι σαφές αν το παραποιημένο αρχείο έπαιξε κάποιο ρόλο στην εκλογή (και, αν έπαιξε, σε ποιο βαθμό), όμως προκάλεσε μία ευρύτερη ανησυχία. «Όσοι λένε ότι ρατσιστικά, λαϊκιστικά και φιλορωσικά κόμματα δεν μπορούν να αναλάβουν θέσεις εξουσίας καλό θα είναι να κοιτάξουν προς την Μπρατισλάβα», είχε δηλώσει η ευρωβουλευτής Ναταλι Λουασό, μέλος του κόμματος του Εμανουέλ Μακρόν και επικεφαλής της προεκλογικής του εκστρατείας το 2019.

Θύμα της εκστρατείας δεν ήταν μόνο η φιλοδυτική αντιπολίτευση της Σλοβακίας. Η δημοσιογράφος της οποίας η (τεχνητή) φωνή ακουγόταν στο επίμαχο αρχείο, η Μόνικα Τόντοβα, έχει βρεθεί κατ’ επανάληψη στο παρελθόν στο στόχαστρο επιχειρήσεων δυσφήμησης. Το Women Press Freedom επισήμανε ότι αυτή ήταν η πρώτη φορά όπου ένας δημοσιογράφος στην Ε.Ε. έγινε στόχος μιας τόσο προηγμένης από τεχνολογικής πλευράς επιχείρησης.

Μάλλον δεν θα είναι η τελευταία και το συγκεκριμένο περιστατικό δεν είναι το μόνο.

«Σας ομιλεί ο Πρόεδρος των ΗΠΑ»

Τον περασμένο Ιανουάριο, πολίτες στην Πολιτεία του Νιου Χαμσάιρ απάντησαν σε μια τηλεφωνική κλήση που δέχθηκαν και άκουσαν (έκπληκτοι, φυσικά) τον πρόεδρο Τζο Μπάιντεν να τους προτρέπει να μην συμμετάσχουν στις προκριματικές εκλογές, ενόψει των προεδρικών εκλογών του Νοεμβρίου. Γρήγορα αποκαλύφθηκε ότι η φωνή είχε παραχθεί με κάποιο εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης και (φυσικά) δεν ανήκε στον Αμερικανό πρόεδρο.

Λίγες εβδομάδες πριν, στα κοινωνικά δίκτυα εμφανίστηκαν φωτογραφίες με τον πρώην πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ περιτριγυρισμένο από έφηβες στο αεροπλάνο του Τζέφρεϊ Επστάιν. Πολλοί έσπευσαν να αναδημοσιεύσουν τις φωτογραφίες, ανάμεσά τους και ο ηθοποιός Μαρκ Ράφαλο που μετά την αποκάλυψη της πλαστογραφίας έσπευσε να ζητήσει συγγνώμη.

Τσουνάμι παραπληροφόρησης

Τον Μάρτιο του 2023 και στη διάρκεια μίας προεκλογικής συγκέντρωσης στην Κωνσταντινούπολη, ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έπαιξε ένα βίντεο που εμφάνιζε ένα κορυφαίο στέλεχος του -εκτός νόμου στην Τουρκία- PKK να τραγουδάει το τραγούδι του μεγαλύτερου κόμματος της αντιπολίτευσης. «Θα ψηφίσουν αυτούς οι συμπολίτες μου;» διερωτήθηκε από μικροφώνου ο Ερντογάν. Ο Ερντογάν δεν είπε ποτέ στους συγκεντρωμένους ότι το βίντεο ήταν ένα deepfake, αφήνοντας να εννοηθεί ότι ο βασικός του αντίπαλος, Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου, συνεργάζεται με τους Κούρδους.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, İstanbul Mitingi'nde Kemal Kılıçdaroğlu'nun "Haydi" reklam filmine PKK'lı Murat Karayılan’ın videosunu montajlayıp PKK'lılar CHP'nin şarkısını söylüyorlar gibi izlettirdi. pic.twitter.com/BgJy5O1Wot

— 23 DERECE (@yirmiucderece) May 7, 2023

Το καλοκαίρι του 2023 κινεζικές υπηρεσίες (ή άνθρωποι που εργάζονται για λογαριασμό των κινεζικών υπηρεσιών) διοχέτευσαν στα κοινωνικά δίκτυα αναρτήσεις με τον ισχυρισμό ότι οι καταστροφικές πυρκαγιές στη Χαβάη είχαν προκληθεί από κάποιο «μετεωρολογικό όπλο» που είχαν αναπτύξει οι Ηνωμένες Πολιτείες. Η εκστρατεία παραπληροφόρησης δεν είχε ιδιαίτερη επιτυχία από πλευράς δημοτικότητας, ωστόσο οι ερευνητές που την αποκάλυψαν, σχολίασαν ότι πιθανώς η  Κίνα δημιουργούσε ένα δίκτυο λογαριασμών που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σε μελλοντικές επιχειρήσεις παραπληροφόρησης, συμπεριλαμβανομένων των προεδρικών εκλογών στις ΗΠΑ. Αυτό είναι το μοτίβο που έθεσε η Ρωσία κατά το έτος περίπου που προηγήθηκε των εκλογών του 2016.

Τον περασμένο Μάρτιο, ένα δίκτυο από websites άρχισε να δημοσιεύει άρθρα στα αγγλικά και τα γαλλικά με κατηγορίες κατά του Ισραήλ για εγκλήματα πολέμου, με θέματα σχετικά με το μεταναστευτικό στις ΗΠΑ και με θεωρίες περί Πολωνών μισθοφόρων που πολεμούν στο πλευρό των Ουκρανών. Παρόμοια δίκτυα διανομής αρθρογραφίας αμφισβητούμενης αξιοπιστίας είχαν εντοπιστεί και στο παρελθόν. Το συγκεκριμένο όμως, πρωτοτύπησε, καθώς χρησιμοποίησε ως πρώτη ύλη δημοσιεύματα από αξιόπιστους ειδησεογραφικούς οργανισμούς και τα αλλοίωσε με τη βοήθεια γλωσσικών μοντέλων. Η εταιρεία Recorded Future, που εντόπισε το δίκτυο, επισήμανε ότι σε κάποιες περιπτώσεις είχε δημοσιευτεί και η εντολή που είχε δοθεί στο γλωσσικό μοντέλο. «Ξαναγράψε αυτό το άρθρο με μια συντηρητική στάση απέναντι στις φιλελεύθερες απόψεις του Μακρόν» ήταν η φράση που εντοπίστηκε σε 90 κείμενα γραμμένα στα γαλλικά. Η Recorded Future υποστήριξε ότι το συγκεκριμένο δίκτυο -που φιλοξενούσε 19.000 άρθρα σε 11 γλώσσες- είχε διασυνδέσεις με το dc Weekly, μία πλατφόρμα παραπληροφόρησης την οποία λειτουργούσε ένας Αμερικανός που το 2016 διέφυγε στη Ρωσία.

Πριν από μερικούς μήνες, διαπιστώθηκε ότι σε μία κάπως πιο παλιομοδίτικη επιχείρηση, ρωσικές επιχειρήσεις με διασυνδέσεις στο Κρεμλίνο είχαν προσλάβει αρθρογράφους σε χώρες της Κεντρικής και Νότιας Αμερικής για να παράγουν κείμενα τα οποία ακολούθως διοχετεύονταν με επιθετικό ρυθμό στα κοινωνικά δίκτυα, με τη χρήση AI chatbots. Σύμφωνα με το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών, η επιχείρηση έχει ως στόχο την ανάπτυξη σχέσεων με ΜΜΕ της συγκεκριμένης γεωγραφικής περιοχής για την άσκηση επιρροής και την προώθηση των ρωσικών συμφερόντων.

Λίγες ημέρες πριν την Πρωτοχρονιά του 2024, ένα deepfake βίντεο που κυκλοφόρησε στο Telegram εμφάνιζε την πρόεδρο της Μολδαβίας Μάια Σάντου να μιλάει ειρωνικά για τους πολίτες της χώρας της και για την ποιότητα ζωής στη χώρα. Η προεδρία της χώρας έκανε λόγο για ενέργεια που είναι μέρος του υβριδικού πολέμου που διεξάγεται σε βάρος της δημοκρατικής ηγεσίας της Μολδαβίας.

Ενόψει των προεδρικών εκλογών οι αμερικανικές υπηρεσίες αναζητούν τρόπους αντίδρασης. Ο διοικητής του FBI Κρίστοφερ Ρέι σχολίασε τον περασμένο Φεβρουάριο ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αντιμετωπίσει και στο παρελθόν κακοήθεις ενέργειες που προέρχονται από το εξωτερικό «όμως σε αυτόν τον εκλογικό κύκλο οι ΗΠΑ θα αντιμετωπίσουν περισσότερους αντιπάλους που κινούνται με ταχύτητα με τη βοήθεια νέων τεχνολογιών».

«Δεσμευόμαστε να…»

Μπροστά σε αυτή την ανησυχία οι μεγάλες εταιρείες στον χώρο της τεχνητής νοημοσύνης δηλώνουν ότι θα είναι σε εγρήγορση ενόψει των ευρωεκλογών του Ιουνίου και των προεδρικών εκλογών στις ΗΠΑ του Νοεμβρίου.  Στην ετήσια Διάσκεψη του Μονάχου για την Ασφάλεια, 20 εταιρείες τεχνολογίες, ανάμεσά τους οι Google, Microsoft, Meta, OpenAI, Adobe, TikTok και ElevenLabs, το εργαλείο της οποίας χρησιμοποιήθηκε στην εκστρατεία παραπληροφόρησης στη Σλοβακία, υπέγραψαν μία συμφωνία για την καταπολέμηση της παραπλανητικής χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης στις επερχόμενες εκλογές. Οι εταιρείες δεσμεύονται να αναπτύξουν τεχνολογίες που θα αντιμετωπίζουν το επιβλαβές περιεχόμενο που έχει δημιουργηθεί με τη χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης και αποσκοπεί στην εξαπάτηση των ψηφοφόρων. Όμως υπάρχουν πολλοί που έχουν στη διάθεσή τους εργαλεία γενικής ή δημιουργικής τεχνητής νοημοσύνης που δεν έχουν υπογράψει τη συμφωνία. Άλλωστε, η τεχνολογία δεν είναι μόνο υπόθεση των εταιρειών.

Τι κάνει ο κόσμος

Θα δυσκολευτούν άραγε; Αν κριτήριο αποτελούν οι αριθμοί των αντιδράσεων σε μία ανάρτηση στο Facebook, η απάντηση είναι όχι.

Μια ανάρτηση με μία φωτογραφία που… σαντορινίζει, συγκεντρώνει 94.000 αλληλεπιδράσεις και περισσότερα από 3.000 σχόλια με πολλούς να ζητούν πληροφορίες για το μέρος που εμφανίζεται στο κάδρο. Ακόμα χειρότερα ίσως, 5.100 άνθρωποι επιλέγουν να αναδημοσιεύσουν τη συγκεκριμένη δημιουργία ενός προγράμματος τεχνητής νοημοσύνης, κάποιοι επειδή τους φάνηκε ωραία και (μάλλον) κάποιοι επειδή τους φάνηκε ότι απεικονίζει ένα φανταστικό (με την έννοια του μοναδικού) μέρος.

Επιστρέφοντας στο πολιτικό πεδίο, έχουμε δει σατιρικά deepfakes με «πρωταγωνιστές» τους Κυριάκο Μητσοτάκη και Στέφανο Κασσελάκη.

Δεν είναι καθόλου δύσκολο να δούμε διαφορετικού περιεχομένου deepfakes με έναν πολιτικό αρχηγό να εμφανίζεται να λέει πράγματα που δεν θα περιμέναμε. Βεβαίως, η νομοθεσία που προστατεύει από κακόβουλες ενέργειες και εκστρατείες παραπληροφόρησης με τη χρήση (και) της τεχνητής νοημοσύνης υπάρχει.  Τα όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης ξεπέρασαν κάθε προσδοκία κατορθώνοντας να συμφωνήσουν για το κείμενο της Πράξης για την Τεχνητή Νοημοσύνη, μέσα σε διάστημα περίπου δύο ετών. Μεταξύ άλλων, στο τελικό κείμενο διαβάζουμε ότι τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης  (ΤΝ) «που προορίζονται να χρησιμοποιηθούν για να επηρεάσουν το αποτέλεσμα εκλογών ή δημοψηφισμάτων ή τη συμπεριφορά των φυσικών προσώπων κατά την άσκηση της ψήφου τους σε εκλογές ή δημοψηφίσματα θα πρέπει να ταξινομούνται ως συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου, με εξαίρεση τα συστήματα ΤΝ στα στοιχεία εξόδου των οποίων δεν εκτίθενται άμεσα τα φυσικά πρόσωπα, όπως εργαλεία που χρησιμοποιούνται για την οργάνωση, τη βελτιστοποίηση και τη διάρθρωση πολιτικών εκστρατειών από διοικητική και υλικοτεχνική άποψη». Η Πράξη ορίζει επίσης πρόστιμα που φτάνουν τα 15 και 30 εκατ. ευρώ για τους παραβάτες, αλλά όταν το τρόπαιο είναι μια θέση εκτελεστικής εξουσίας ή μερικές θέσεις σε ένα κοινοβούλιο, δεν είναι βέβαιο ότι μια τέτοια απειλή κύρωσης θα αποθάρρυνε τους δράστες, ιδίως αν αυτοί συνδέονται με μια ξένη δύναμη. Άλλωστε, αν στόχος σου είναι να ελέγξεις τις αποφάσεις μιας κυβέρνησης ή ενός υπερεθνικού οργανισμού, η απειλή ενός προστίμου δεν θα σε πτοήσει…

Μια καίρια πολιτική κίνηση

Με αυτά υπόψιν και καθώς οι 27 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης κινούνται σε ρυθμούς εκλογών, ζητήσαμε από τη νομικό Νιόβη Χριστοπούλου, υποψήφια ευρωβουλευτή με τη Νέα Δημοκρατία, να μας αναπτύξει τις σκέψεις της. Η Ν. Χριστοπούλου έχει εργαστεί στο παρελθόν ως νομική σύμβουλος στην Amazon και σήμερα εργάζεται ως σύμβουλος σε εταιρείες fintech και τεχνητής νοημοσύνης, οπότε γνωρίζει αρκετά από όσα συμβαίνουν στο παρασκήνιο.

– Τα όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατέληξαν πρόσφατα σε συμφωνία για έναν νόμο σχετικά με τον έλεγχο της τεχνητής νοημοσύνης. Πολύ κακό για το τίποτα, κάλλιο αργά παρά ποτέ ή too litle too late;

Θεωρώ ότι η ψήφιση του EU AI Act ήταν μια καίρια πολιτική κίνηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για να αποκτήσει μια θέση στο τραπέζι των παγκόσμιων πολιτικών για την Τεχνητή Νοημοσύνη και να προστατεύσει τα δικαιώματα των Ευρωπαίων πολιτών παρά το γεγονός ότι οι ΗΠΑ προηγούνται με μεγάλη διαφορά στις επενδύσεις και την ανάπτυξη τεχνολογιών για την τεχνητή νοημοσύνη. Η πρόκληση τώρα για την ΕΕ είναι να εξασφαλίσει την απαραίτητη μόχλευση κεφαλαίων για να γίνει πιο ανταγωνιστική στην τεχνολογία της ΤΝ αλλά και να εφαρμόσει μηχανισμούς εφαρμογής των ρυθμίσεων της AI Act που θα ελαχιστοποιούν την γραφειοκρατία και θα πριμοδοτούν την Ευρωπαϊκή καινοτομία.

Η νομοθετική πρωτοβουλία της ΕΕ άλλωστε συμπαρέσυρε και τις ΗΠΑ στην θεώρηση κάποιου νομοθετικού πλαισίου για την ΤΝ.  Γενικότερα, η ΕΕ και οι ΗΠΑ έχουν πλέον αναπτύξει μια δυναμική ανταγωνισμού αλλά και στενής συνεργασίας σε θέματα νομοθετικών ρυθμίσεων της ψηφιακής τεχνολογίας γενικότερα, εξ’ ου και ή ίδρυση του US-EU Trade and Technology Council. Οι δυο υπερδυνάμεις δεν μπορούν πλέον να αγνοήσουν την αυξανόμενη επιρροή της Κίνας και τις ψηφιακές απολυταρχικές της αξίες και είναι περισσότερο από ποτέ συντονισμένες σε ένα ευρύτερο γεωπολιτικό και τεχνολογικό πλαίσιο. Θεωρώ ότι είναι ιδιαίτερα κρίσιμη στην παρούσα συγκυρία η συνεργασία ΗΠΑ και ΕΕ σε θέματα ψηφιακών τεχνολογιών, Τ.Ν. αλλά και κυβερνοασφάλειας.

– Με αφορμή το σκάνδαλο με την Cambridge Analytica είδαμε τα τελευταία χρόνια να γίνονται επενδύσεις στον τομέα του fact-checking, τόσο από μεγάλους ειδησεογραφικούς οργανισμούς όσο και από πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Ωστόσο οι εκστρατείες παραπληροφόρησης συνεχίζουν με την ίδια ένταση, κάποιοι θα πουν και με την ίδια αποτελεσματικότητα. Εκτιμάτε ότι θα δούμε κάποια στιγμή μία πιο αυστηρή νομοθεσία για την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης και αν ναι, τι αντίκτυπο μπορεί να έχει μια τέτοια κίνηση στον σημερινό τρόπο λειτουργίας του διαδικτύου; 

Στις 26 Μαρτίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε οδηγίες για την χρήση online platforms και μηχανών αναζήτησης έτσι ώστε να μην θέσουν σε κίνδυνο τις δημοκρατικές διαδικασίες στις επερχόμενες Ευρωεκλογές. Προτεινόμενα μέτρα συμπεριλαμβάνουν την ταυτοποίηση πολιτικών διαφημίσεων καi deep fakes, υποχρέωση προώθησης διαφορετικού πολιτικού περιεχομένου και την ύπαρξη ομάδων εργασίας μέσα στις εταιρίες που ορίζονται από την Ευρωπαϊκή νομοθεσία ως very large online platforms για να παρακολουθούν τις σχετικές πρακτικές και να εντοπίζουν έγκαιρα κινδύνους παραπληροφόρησης.

Παράλληλα 7 πολιτείες των ΗΠΑ περάσανε νομοσχέδια για την χρήση παραπλανητικών ή συνθετικών μέσων στις εκλογές και τις προεκλογικές επικοινωνίες. 

Γνωρίζουμε όλοι ότι το TikTok χρησιμοποιείται ευρέως στις προεκλογικές καμπάνιες. Ήδη φαίνεται να υπάρχει μία άτυπη διατλαντική συνεργασία σε θέματα τεχνολογίας που απειλούν την ασφάλεια των κρατών και των πολιτών των ΗΠΑ και της ΕΕ- στις ΗΠΑ απειλείται η απαγόρευση του TikTok αν δεν πωληθεί από την ιδιοκτήτρια εταιρία ByteDance ενώ σε πρόσφατες δηλώσεις της η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής von der Leyen δεν απέκλεισε την απαγόρευση του στην ΕΕ υπενθυμίζοντας ότι ήδη απαγορεύεται η χρήση του στα εταιρικά κινητά όσων εργάζονται στην Επιτροπή. Στα τέλη Απριλίου η TikTok ανακοίνωσε την παύση προϊόντος της που κρίθηκε από την Επιτροπή ως πιθανώς εθιστικό για τη νεολαία υπό τις προβλέψεις του Digital Services Act.

Επιπλέον, στις 24 Απριλίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ολοκλήρωσε το πρώτο στάδιο των stress tests για την ετοιμότητα των ενδιαφερομένων μερών να αποτρέψουν παραπλάνηση της κοινής γνώμης στις Ευρωεκλογές με την διάδοση ψευδούς περιεχομένου. Συγκεκριμένα τα stress tests εντόπισαν κενά στην λειτουργία των very large online platforms kαι πώς αυτά μπορούν να αντιμετωπισθούν καίρια στο πλαίσιο της Digital Services Act. Με το συγκεκριμένο νομοθέτημα, η ΕΕ στοχεύει στο να αποτρέψει ρίσκα που θα διακινδύνευαν τις Ευρωεκλογές του 2024. Παράλληλα, η Επιτροπή άρχισε έρευνα για να εκτιμήσει την συμμόρφωση της Meta με τις επιταγές του Digital Services Act και εγκαινίασε στις 30 Απριλίου ένα μηχανισμό για συγκέντρωση πληροφοριών σε ανώνυμη βάση σχετικά με παραβιάσεις των Digital Services Act Digital Markets Act δείχνοντας έτσι τις προθέσεις της για την εφαρμογή των σχετικών διατάξεων.

* Η Νιόβη Παναγιώτα Χριστοπούλου είναι δικηγόρος Νέας Υόρκης, Ουάσιγκτον και Αθηνών και υποψήφια Ευρωβουλευτής με το κόμμα της ΝΔ. 

Έχει εργαστεί σε διεθνή δικηγορικά γραφεία στη Νέα Υόρκη στον τομέα συγχωνεύσεων και εξαγορών εταιριών, ενώ σταδιοδρόμησε ως νομική σύμβουλος στην Amazon στον τομέα των παγκόσμιων συστημάτων πληρωμών. Σήμερα εργάζεται ως νομική σύμβουλος μεγάλων εταιρειών στους τομείς της ψηφιακής τεχνολογίας, τεχνητής νοημοσύνης και της καινοτομίας. Συμμετέχει, επίσης, ως venture partner σε εταιρείες μόχλευσης κεφαλαίων σε Ευρώπη και ΗΠΑ.

The post Ευρωεκλογές, παραπληροφόρηση και τεχνητή νοημοσύνη appeared first on 2045.gr.

Συνεπή στην υπόσχεση που είχαν δώσει τον Ιούνιο του 2023 ήταν τα αρμόδια όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ολοκληρώνοντας την ψήφιση και εφαρμογή του νόμου για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act) πριν τον χρονικό ορίζοντα των Ευρωεκλογών του 2024. Για ουσιαστικούς, αλλά και για λόγους γοήτρου, η Ευρώπη τήρησε κατά γράμμα τα χρονοδιαγράμματα, κινήθηκε πολύ γρήγορα για τα δικά της δεδομένα και μόλις χθες ο τελικός νόμος για το AI Act υπερψηφίστηκε με ευρεία πλειοψηφία από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Απομένoυν πλέον μόνο δύο τυπικά βήματα: ο κανονισμός να υποβληθεί σε τελικό έλεγχο από γλωσσομαθείς νομικούς της ΕΕ και να εγκριθεί οριστικά και να επικυρωθεί επίσημα και από το Συμβούλιο. Βήματα που αναμένεται να ολοκληρωθούν μέσα στο πρώτο δεκαήμερο του Απριλίου, ώστε από το Μάιο το AI Act να τεθεί σε ισχύ.

Με την ψήφιση του ΑΙ Act η Ευρωπαϊκή Ένωση γίνεται η πρώτη οντότητα κρατών στον κόσμο που υιοθετεί ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο για τον περιορισμό των κινδύνων που πηγάζουν από την αλόγιστη ανάπτυξη συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης. Η Κίνα έχει ήδη εισαγάγει ένα συνονθύλευμα ρυθμίσεων για το ΑΙ, η κυβέρνηση Μπάιντεν στις ΗΠΑ εξέδωσαν τον προηγούμενο Οκτώβριο ένα εκτελεστικό διάταγμα που απαιτεί από τους οργανισμούς που αναπτύσσουν συστήματα τεχνητής νοημοσύνης να μοιράζονται δεδομένα με την κυβέρνηση.

Η Ευρώπη όμως προχώρησε πολύ περισσότερο και η υιοθέτηση του νόμου για την τεχνητή νοημοσύνη σηματοδοτεί μια νέα εποχή στην αντιμετώπιση της τεχνητής νοημοσύνης. «Η τεχνητή νοημοσύνη είναι ήδη σε μεγάλο βαθμό μέρος της καθημερινότητάς μας. Τώρα, θα είναι και μέρος της νομοθεσίας μας» έγραψε σε ανάρτησή της στα social media η πρόεδρος του ΕΚ, Roberta Metsola.

Promised. Negotiated. Approved.

Proud of Europe’s trailblazing #AIAct.

It means leadership, innovation & new avenues. But equally respect for fundamental rights.

Artificial intelligence is already very much part of our daily lives. Now, it will be part of our legislation too. pic.twitter.com/dUu3IUa1lT

— Roberta Metsola (@EP_President) March 13, 2024

Το ΑΙ Act τοποθετεί την Ευρώπη στην πρώτη γραμμή των παγκόσμιων προσπαθειών αντιμετώπισης των προκλήσεων (μαζί και των ευκαιριών) που συνδέονται με το ΑΙ, αφήνοντας τις άλλες αγορές να παίζουν ένα είδος κυνηγητού για να την προφτάσουν. «Έχουμε επιτέλους την πρώτη νομοθεσία στον κόσμο για την τεχνητή νοημοσύνη, για τη μείωση των κινδύνων, τη δημιουργία ευκαιριών, την καταπολέμηση των διακρίσεων και την επίτευξη διαφάνειας. Χάρη στο Κοινοβούλιο, η Ευρώπη απαγορεύει απαράδεκτες χρήσεις της τεχνητής νοημοσύνης και προστατεύει τα δικαιώματα εργαζομένων και πολιτών» ανέφερε χαρακτηριστικά ο Brando Benifei, συνεισηγητής του ΑΙ Act.

Παράλληλα -και κατά το παράδειγμα του Γενικού Κανονισμού για την Προστασία των Δεδομένων (GDPR)- η Ευρωπαϊκή Ένωση θέλει να αποτελέσει το παγκόσμιο πρότυπο για την ανάπτυξη αξιόπιστων συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης. Άλλωστε, οι ρυθμίσεις που φέρνει το AI Act δεν αφορούν μόνο τις ευρωπαϊκές εταιρείες που αναπτύσσουν τέτοια συστήματα. Αφορά το σύνολο των εταιρειών, από όλο τον κόσμο, που παρέχουν τις υπηρεσίες τους σε ευρωπαϊκό έδαφος. Επομένως, έχει ένα παγκόσμιο αποτύπωμα, που θα αναγκάσει όλους τους Οργανισμούς να προσαρμοστούν αν θέλουν να δραστηριοποιούνται στη μεγάλη ευρωπαϊκή αγορά.

Ίσως, εκτός από τους νομοθέτες, να “πανηγυρίζουν” και οι εταιρείες ή οι οργανισμοί που αναπτύσσουν συστήματα ΑΙ, αφού πλέον έχουν έναν ολοκληρωμένο -θεσμικό και οδικό- χάρτη πάνω στον οποίο πρέπει να προσαρμοστούν οι ίδιες και να προσαρμόσουν τις λύσεις τους. Ενδεχομένως, να μην είναι τυχαίο ότι μέχρι στιγμής δεν έχουμε σημαντικές αντιδράσεις από μεγάλες, πολυεθνικές εταιρείες. Οι επιχειρήσεις χρειάζονται και θέλουν ασφάλεια και ένα ολοκληρωμένο θεσμικό πλαίσιο στο οποίο θα λειτουργούν. Δεν είναι τυχαίο ότι σε πολλές πρώτες δηλώσεις εταιρειών του κλάδου γίνεται λόγος για “ιστορική μέρα τόσο για την Ευρωπαϊκή Ένωση, όσο και για την Τεχνητή Νοημοσύνη“, όπως δήλωσε στο 2045 η Μαρία Παπουτσή Managing Associate, AI, Technology & Innovation, Tax & Legal, Deloitte Ελλάδος. Πολύ πιο θερμός ήταν ο Γιάννης Κανελλόπουλος, CEO and Founder της Code4Thought, εταιρείας που ελέγχει την αξιοπιστία λογισμικού AI. “Το χθεσινό ψήφισμα για το EU AI Act δίνει τόση ικανοποίηση όσο το να κερδίζει η αγαπημένη σου ομάδα derby με τον αιώνιο αντίπαλο. Ιστορικά, η Ευρώπη οδηγεί τις εξελίξεις σε ό,τι αφορά τη διακυβέρνηση των τεχνολογιών Τεχνητής Νοημοσύνης. Θεωρώ πως στο Act υπάρχει ισορροπία μεταξύ της καινοτομίας και της (σε λογικά πλαίσια) νομοθέτησης” μας ανέφερε χαρακτηριστικά.

Η βασική αρχή του ΑΙ Act: ρύθμιση ανάλογα με το ρίσκο

Η κύρια ιδέα πίσω από το AI Act και την υλοποίησή του είναι να ρυθμίζει την τεχνητή νοημοσύνη ανάλογα με το επίπεδο κινδύνου που (εκτιμάται ότι) προκαλεί στην κοινωνία. «Το ΑΙ Act έχει κατά βάση ανθρωποκεντρική προσέγγιση» σημειώνουν οι δημιουργοί του. Όσο μεγαλύτερο είναι το ρίσκο (για την κοινωνία) τόσο πιο αυστηροί είναι οι κανόνες και αντίστροφα.

“Το AI Act προβλέπει πρόστιμα έως και 35 εκατομμύρια ευρώ ή 7% του παγκόσμιου ακαθάριστου τζίρου για όσες επιχειρήσεις δεν συμμορφωθούν”

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η καθολική απαγόρευση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης που θέτουν σαφή κίνδυνο για θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα, όπως εκείνα που περιλαμβάνουν την επεξεργασία βιομετρικών δεδομένων. «Θα απαγορεύονται επίσης η αναγνώριση συναισθημάτων στον χώρο εργασίας και το σχολείο, η κοινωνική βαθμολόγηση, η προληπτική αστυνόμευση (όταν βασίζεται αποκλειστικά στην κατάρτιση προφίλ ενός ατόμου ή στην αξιολόγηση των χαρακτηριστικών του) και η τεχνητή νοημοσύνη που χειραγωγεί την ανθρώπινη συμπεριφορά ή εκμεταλλεύεται τα τρωτά σημεία των ανθρώπων» αναφέρει η επίσημη ανακοίνωση. Βέβαια, για τα συστήματα βιομετρικής ταυτοποίησης από τις αρχές επιβολής του νόμου προβλέπονται εξαιρέσεις σε συγκεκριμένες περιπτώσεις και υπό αυστηρές προϋποθέσεις, όπως η χρήση τους για περιορισμένο χρόνο και σε περιορισμένη γεωγραφική έκταση, με προηγούμενη ειδική άδεια από τις δικαστικές ή τις διοικητικές αρχές. Τέτοιες περιπτώσεις μπορεί να είναι η στοχευμένη αναζήτηση αγνοουμένου προσώπου ή η πρόληψη μιας τρομοκρατικής επίθεσης.

Αμέσως πιο κάτω συναντάμε  τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης «υψηλού κινδύνου», όπως εκείνα που χρησιμοποιούνται σε υποδομές ζωτικής σημασίας, εκπαίδευση, υγειονομική περίθαλψη, επιβολή του νόμου, διαχείριση συνόρων ή εκλογές. Τα συγκεκριμένα συστήματα θα πρέπει να συμμορφώνονται με αυστηρές απαιτήσεις, «λόγω των σημαντικών επιβλαβών επιπτώσεων που ενδέχεται να έχουν στην υγεία, την ασφάλεια, τα θεμελιώδη δικαιώματα, το περιβάλλον, τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου» σημειώνεται στο επίσημο κείμενο. Τα συστήματα αυτά πρέπει να αξιολογούν και να ελαχιστοποιούν τους κινδύνους, να τηρούν αρχεία καταγραφής της χρήσης τους, να είναι διαφανή και ακριβή και να εποπτεύονται από ανθρώπους. Οι πολίτες θα έχουν το δικαίωμα να υποβάλλουν καταγγελίες για τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης και να λαμβάνουν εξηγήσεις για τυχόν αποφάσεις που βασίστηκαν σε συστήματα υψηλού κινδύνου και επηρεάζουν τα δικαιώματά τους.

Πνευματικά δικαιώματα, GenAI και lobbying

Η αμέσως επόμενη βαθμίδα αφορά τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης «γενικής χρήσης» και τα μοντέλα στα οποία βασίζονται πρέπει να πληρούν ορισμένες απαιτήσεις διαφάνειας, συμπεριλαμβανομένης της συμμόρφωσής τους με τη νομοθεσία της ΕΕ για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και της δημοσιοποίησης λεπτομερών περιλήψεων του περιεχομένου που χρησιμοποιούν για την εκπαίδευση των μοντέλων τους. Για τα ισχυρότερα μοντέλα που μπορούν να δημιουργήσουν συστημικούς κινδύνους θα ισχύουν επιπλέον απαιτήσεις, όπως η αξιολόγησή τους, η εκτίμηση και ο περιορισμός των συστημικών κινδύνων και η υποβολή εκθέσεων σχετικά με περιστατικά και δυσλειτουργίες.

Επιπλέον, αν οποιοδήποτε οπτικοακουστικό υλικό είναι τεχνητό ή παραποιημένο (τα λεγόμενα «προϊόντα βαθυπαραποίησης» ή «deepfakes») θα πρέπει να επισημαίνεται σαφώς.

Ο Dragoş Turodache, o έτερος εκ των εισηγητών του ΑΙ Act, στη συνέντευξη Τύπου που ακολούθησε αμέσως μετά το ψήφισμα, σημείωσε ότι πριν την ψηφοφορία οι διατάξεις για τα πνευματικά δικαιώματα ήταν σ’ αυτές που έγιναν οι περισσότερες προσπάθειες επηρεασμού (heaviest lobbied parts of the bill). Μάλλον αναμενόμενο, αφού εταιρείες όπως οι OpenAI, Stability AI, Google/Alphabet και αρκετές ακόμα αναμένεται είτε να κληθούν να εξηγήσουν ή ακόμα και να αντιμετωπίσουν αγωγές για τα δεδομένα που χρησιμοποίησαν για την εκπαίδευση των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης.

Ο νόμος είναι μόνο η αρχή, τώρα αρχίζουν τα δύσκολα

Μπορεί η μεγάλη πλειονότητα των ευρωβουλευτών να πανηγύριζε χθες μετά την ευρεία υπερψήφιση του AI Act, όμως όλοι γνωρίζουν ότι ο νέος νόμος είναι μόνο η αρχή και οι μεγάλες δυσκολίες θα προκύψουν με την εφαρμογή του. Το παραδέχτηκε δημόσια και ο Dragoş Turodache, σημειώνοντας ότι το μεγαλύτερο εμπόδιο (για το ΑΙ Act) παραμένει η εφαρμογή του.

Άλλωστε, κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων των προηγούμενων ετών και μηνών αρκετά κράτη της Ένωσης είχαν υποστηρίξει την αυτορρύθμιση ανησυχώντας ότι μια ασφυκτική ρύθμιση θα μπορούσε να θέσει εμπόδια στην πρόοδο της Ευρώπης και στην προσπάθεια που κάνει να ανταγωνιστεί την Κίνα και τις ΗΠΑ στον τομέα της τεχνολογίας. Γερμανία και Γαλλία, στις οποίες στεγάζονται μερικές από τις πιο υποσχόμενες startups τεχνητής νοημοσύνης στην Ευρώπη, συμπεριλαμβάνονται σε αυτές τις χώρες.

Στο ίδιο κλίμα ήταν και η τοποθέτηση του Βαγγέλη Παπακωνσταντίνου, συνεργάτη μας και Καθηγητή Δικαίου Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, στον οποίο απευθυνθήκαμε για μια πρώτη αντίδραση. “Ο νέος Νόμος για την Τεχνητή Νοημοσύνη καλείται να επιτύχει κάτι πολύ δύσκολο, να γεφυρώσει δηλαδή της υψηλές προσδοκίες, από νομική τουλάχιστον άποψη, και την πραγματικότητα. Οι υψηλές προσδοκίες, που δικαιολογημένα έχουν καλλιεργηθεί αφού αυτός είναι ο πρώτος νόμος παγκοσμίως για τη ρύθμιση της Τεχνητής Νοημοσύνης, αφορούν την επιτυχία της βασικής του νομοθετικής ιδέας, της διάκρισης δηλαδή όλων των εφαρμογών Τεχνητής Νοημοσύνης σε κατηγορίες αναλόγως του βαθμού επικινδυνότητάς τους. Μένει, με άλλα λόγια, να αποδειχτεί αν αυτή η διάκριση είναι πράγματι εφικτή στην πράξη. Μια πράξη που είναι αναμφίβολα σύνθετη, αφού ούτε η τεχνολογία έχει κατασταλάξει, ούτε οι συμμέτοχοι σε αυτή είναι καθορισμένοι, ούτε οι πιθανές μορφές εκμετάλλευσης είναι ήδη γνωστές. Το πρώτο βήμα έγινε, αυτό όμως είναι μόνο η αρχή” μας δήλωσε. “Η πρόκληση τώρα είναι να μην καταπέσει ο κανονισμός αυτός σε ένα αναγκαίο κακό στο οποίο οι οργανισμοί (Δημόσιου και Ιδιωτικού τομέα) πρέπει να απλά να δείξουν ότι συμμορφώνονται”, ανέφερε ο κ. Κανελλόπουλος της Code4Thought στην επικοινωνία μας, προσκαλώντας και τους πολίτες να συνειδητοποιήσουν τα δικαιώματα που αυτή η νομοθεσία τους κατοχυρώνει.

Το ΑΙ Act εκτός από απαγορεύσεις προβλέπει και μέτρα για τη στήριξη της καινοτομίας και των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, όπως η δημιουργία sandboxes από τα κράτη-μέλη, στα οποία θα δοκιμάζονται σε πραγματικές συνθήκες τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης. «Οι δομές αυτές θα πρέπει να είναι προσβάσιμες στις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, καθώς και στις νεοφυείς επιχειρήσεις, για να μπορούν να αναπτύσσουν και να εκπαιδεύουν καινοτόμα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης πριν από τη διάθεσή τους στην αγορά» αναφέρει το επίσημο κείμενο.

Το ΑΙ Act θα αρχίσει να εφαρμόζεται πλήρως 24 μήνες μετά την έναρξη της ισχύος του, δηλαδή την Άνοιξη του 2026. Εξαίρεση θα αποτελέσουν οι εξής διατάξεις του: η καθολική απαγόρευση ορισμένων πρακτικών που θα αρχίσει να εφαρμόζεται έξι μήνες μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού, οι κώδικες δεοντολογίας (εννέα μήνες μετά την έναρξη ισχύος), οι κανόνες για την τεχνητή νοημοσύνη γενικής χρήσης, συμπεριλαμβανομένων των κανόνων για τη διακυβέρνηση (12 μήνες μετά την έναρξη ισχύος), και οι υποχρεώσεις για συστήματα υψηλού κινδύνου (36 μήνες).

Μέχρι τα συγκεκριμένα χρονικά ορόσημα οι ενδιαφερόμενες εταιρείες και οργανισμοί θα πρέπει να έχουν ολοκληρώσει την προετοιμασία συμμόρφωσης με τον Κανονισμό. Και μάλλον έχουν ήδη (τουλάχιστον κάποιες) ξεκινήσει να το κάνουν. “Οι επιχειρήσεις θα πρέπει το συντομότερο να προβούν σε καταγραφή και αξιολόγηση ρίσκου των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης, ώστε να φτιάξουν ένα πλάνο συμμόρφωσης με τη νέα νομοθεσία” δήλωσε και σε εμάς η κα Παπουτσή της Deloitte. Για τον κ. Κανελλόπουλο οι εταιρείες που θα δουν το AI Act ως ευκαιρία θα έχουν το πλεονέκτημα. “Όσες το δουν ως αφορμή για να βελτιώσουν τα προϊόντα/υπηρεσίες τους που βασίζονται στις τεχνολογίες ΑΙ θα έχουν σαφές πλεονέκτημα έναντι του ανταγωνισμού τους” μας ανέφερε χαρακτηριστικά.

The post <strong>AI </strong><strong>Act: Η Ευρώπη θέλει να γίνει το παγκόσμιο πρότυπο για αξιόπιστη τεχνητή νοημοσύνη</strong><strong></strong> appeared first on 2045.gr.

Η διάθεση του ChatGPT στο ευρύ κοινό σηματοδότησε την πανηγυρική έξοδο της τεχνητής νοημοσύνης από το λυχνάρι (και την απόλυτη απροθυμία της να επιστρέψει σε αυτό) και πυροδότησε συζητήσεις σε επίπεδο ηθικής, δεοντολογίας και νομοθεσία. ΗΠΑ και Ευρωπαϊκή Ένωση φοβούνται ότι θα είναι η πρώτη φορά που μία δυνητικά επικίνδυνη τεχνολογία θα βρίσκεται στα χέρια του ιδιωτικού τομέα και σπεύδουν να ορίσουν θεσμικό πλαίσιο. Τα τελευταία νέα από τις Βρυξέλλες λένε ότι Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και Ευρωπαϊκό Συμβούλιο προσπαθούν να καταλήξουν σε συμφωνία για τη μορφή που θα έχει η Πράξη για την Τεχνητή Νοημοσύνη, δηλαδή το νομοθέτημα με το οποίο η Ευρώπη φιλοδοξεί (ή ελπίζει ή στοχεύει) να θέσει κανόνες. 

Δεν φαίνεται να είναι εύκολο.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επιθυμεί τη θέσπιση αυστηρών κανόνων, ορισμένα κράτη-μέλη και μεγάλες εταιρείες εκφράζουν επιφυλάξεις και οι εκτιμήσεις για μια συμφωνία εντός του έτους δεν φαίνεται να επιβεβαιώνονται. Η Ισπανία, που προεδρεύει του Συμβουλίου για το δεύτερο εξάμηνο του 2023 θα ήθελε η θητεία της να ολοκληρωθεί με μία επιτυχία στη ρύθμιση της τεχνητής νοημοσύνης όμως αν δεν υπάρξει συμβιβασμός, θα μείνει μόνο με την επιθυμία. Μία από τις προτάσεις βασίζεται στις Πράξεις για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες και τις Ψηφιακές Αγορές όπου ο εποπτικός έλεγχος ασκείται στις μεγάλες εταιρείες με περισσότερους από 45 εκατ. χρήστες. Όμως ένα ανεξέλεγκτο σύστημα τεχνητής νοημοσύνης με 44 εκατ. χρήστες ίσως να είναι πιο επικίνδυνο από ένα κοινωνικό δίκτυο ή μία πλατφόρμα επικοινωνίας με τον ίδιο αριθμό εγγεγραμμένων.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αναφέρει ότι προτεραιότητά του «είναι να διασφαλίσει ότι τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που χρησιμοποιούνται στην ΕΕ είναι ασφαλή, διαφανή, ανιχνεύσιμα, χωρίς διακρίσεις και φιλικά προς το περιβάλλον. Για την πρόληψη επιβλαβών αποτελεσμάτων, τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης θα πρέπει να επιβλέπονται από ανθρώπους και όχι από αυτοματισμούς. Το Κοινοβούλιο θέλει επίσης να καθιερώσει έναν τεχνολογικά ουδέτερο, ενιαίο ορισμό για την τεχνητή νοημοσύνη που θα μπορούσε να εφαρμοστεί σε μελλοντικά συστήματα τεχνητής νοημοσύνης».  Η επίτευξη μίας συμφωνίας είναι σημαντική ώστε η Ευρώπη να είναι παρούσα με δικές της εταιρείες στην τεχνητή νοημοσύνη. Η Κομισιόν προγραμματίζει επενδύσεις ύψους 1 δισ. ευρώ ετησίως και φιλοδοξεί να προσελκύσει κεφάλαια 20 δισ. ευρώ επίσης σε ετήσια βάση. Η Κομισιόν υποστηρίζει ότι σήμερα πάνω από το 25% των βιομηχανικών ρομπότ και των ρομπότ προσωπικών υπηρεσιών κατασκευάζονται στην Ευρώπη. Όμως η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι (μόνο) ρομπότ…

Στις ΗΠΑ ρωτούν και ξαναρωτούν τις εταιρείες

Όπως και στην Ευρώπη, η διάθεση του ChatGPT και των άλλων συστημάτων γενικής τεχνητής νοημοσύνης προκάλεσε το ενδιαφέρον των Αμερικανών νομοθετών. Κατά το τελευταίο 12μηνο πραγματοποιήθηκαν αρκετές ακροάσεις στις αρμόδιες επιτροπές της Γερουσίας από τις οποίες «παρέλασαν» πολλά από τα γνωστά ονόματα και τους ανερχόμενους αστέρες της Σίλικον Βάλεϊ.

Οι ανησυχίες των πολιτικών για τον αντίκτυπο της τεχνητής νοημοσύνης στην οικονομία και την ασφάλεια εκφράστηκαν με πολλούς και διάφορους τρόπους. Τα ερωτήματα είναι, άλλωστε, πολλά.

Πώς αποτρέπεις ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης από το να δώσει οδηγίες για την κατασκευή ενός εκρηκτικού μηχανισμού; Πώς θα αποφύγεις την προπαγάνδα που θα χρησιμοποιεί την τεχνητή νοημοσύνη για να παραμορφώσει μηνύματα και να προκαλέσει διχασμό σε μία κοινωνία; Τι κάνεις ώστε μία κακή χρήση τεχνητής νοημοσύνης να μην προκαλέσει την κατάρρευση μίας μετοχής ή μίας χρηματιστηριακής αγοράς; Πώς χρησιμοποιείς την τεχνητή νοημοσύνη για να βελτιώσεις τις υπηρεσίες υγείας;

Ίσως, πιο σημαντικό από όλα, πώς διασφαλίζεις ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν θα ενισχύσει στερεότυπα, προκαταλήψεις και την περιθωριοποίηση συγκεκριμένων ομάδων;

Η έως σήμερα εμπειρία έχει (απο)δείξει ότι και τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης κληρονομούν τις αδυναμίες και τις προκαταλήψεις των δημιουργών τους. Στην εντολή «ζωγράφισέ μου ένα άτομο με σπορ ρούχα μέσα σε μία πόλη» ένα από τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης στο οποίο απευθυνθήκαμε «σκιτσάρισε» έναν άνδρα. Σε ένα από τα σκίτσα θα μπορούσες να πεις ότι το πρόσωπο ήταν ασιατικής καταγωγής. Κανένα όμως δεν απεικόνιζε γυναίκα.

Κάπως πιο αισιόδοξα, όταν του ζητήσαμε να δημιουργήσει μια εικόνα με δύο πρόσωπα, οι διαθέσιμες επιλογές ήταν περισσότερες σε όρους φύλου και φυλής.

Τα αποτελέσματα οφείλονται σε μεγάλο βαθμό στο υλικό με το οποίο έχει «εκπαιδευτεί» κάθε σύστημα αλλά και στο αν οι «δάσκαλοι» είναι λευκοί, άνδρες και δυτικοί.

Καλώς ήρθες συνταγματική τεχνητή νοημοσύνη

Ενδεχομένως και υπό τον φόβο ότι οι νομοθέτες θα επιβάλουν ένα αυστηρό πλαίσιο που θα περιορίσει κατά πολύ τις δυνατότητες των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης (και την εμπορική τους απήχηση), ορισμένες εταιρείες προτάσσουν την ιδέα της αυτορύθμισης με ένα σαφές πλαίσιο δεσμεύσεων.

Ένα Σύνταγμα, δηλαδή, για την τεχνητή νοημοσύνη.

Περισσότερο δραστήρια στο συγκεκριμένο θέμα δείχνει να είναι η Anthropic, που έχει αναπτύξει το chatbot Claude και στην οποία η Amazon επένδυσε 4 δισ. δολάρια τον Σεπτέμβριο του 2023. Η εταιρεία έχει καταρτίσει έναν κατάλογο με 56 αρχές που θα πρέπει να τηρεί ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης, ήθελε όμως να δει τι λέει και ο κόσμος. Κάλεσε 1.000 Αμερικανούς από κάθε ηλικιακή ομάδα, μορφωτικό επίπεδο, μέγεθος ετήσιου εισοδήματος και περιφέρεια των ΗΠΑ και ζήτησε να βαθμολογήσουν τα κατά τους ίδιους σημαντικά χαρακτηριστικά ενός ιδανικού συστήματος τεχνητής νοημοσύνης. Η εταιρεία δεν έδωσε στη δημοσιότητα άλλα χαρακτηριστικά του δείγματος όπως φύλο, φυλή, θρησκεία.

Με την επεξεργασία των απαντήσεων προέκυψαν 75 αρχές που -κατά τη γνώμη του δείγματος- θα πρέπει να ορίζουν τη λειτουργία κάθε συστήματος τεχνητής νοημοσύνης. Η ανάλυση έδειξε ότι οι απόψεις των ειδικών της Anthropic (που είχαν καταρτίσει τις 56 αρχές) και του κοινού (με τις 75 αρχές) συνέπιπταν μόνο κατά 50%. Η ίδια η εταιρεία παραδέχθηκε ότι σε εννέα θεματικές περιοχές το κοινό εμφάνιζε μικρότερης έντασης προκαταλήψεις σε σχέση με τους ειδικούς.

«Αναμένουμε ότι τα ερωτήματα σχετικά με τη δημοκρατική νομιμοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης θα γίνονται όλο και πιο εμφανή τα επόμενα χρόνια», σχολιάζει η Anthropic.

Τη διαφορά στη θεώρηση των πραγμάτων μεταξύ ειδικών και μη ειδικών καταδεικνύει, ίσως, η στάση του δείγματος των χιλίων πολιτών στην ερώτηση αν η τεχνητή νοημοσύνη πρέπει να τηρεί τους τρεις νόμους της ρομποτικής που είχε διατυπώσει ο Ισαάκ Ασίμοφ (και για τους οποίους εσχάτως διατυπώνονται αντιρρήσεις για την πραγματική δυνατότητα αξιοποίησής τους). Μόλις το 51% απάντησε καταφατικά στο σύνολο του δείγματος.

Αν και μειοψηφικό, προκαλεί μία κάποια ανησυχία η διαπίστωση ότι το 41% δήλωσε ότι δεν είναι απαραίτητο για ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης να έχει εκπαιδευτεί με βάση τις αρχές της διαφορετικότητας και της ισότητας.

Στους επόμενους μήνες και χρόνια οι υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης αναμένεται να επηρεάζουν ολοένα και περισσότερους τομείς της οικονομίας και της κοινωνίας, καθιστώντας την ανάγκη ρύθμισης ολοένα επιτακτικότερη. Φαίνεται ότι οι νομοθέτες έχουν να αντιμετωπίσουν αρκετές παγίδες, από τις κοινωνικές συμβάσεις έως τις προκαταλήψεις που κληροδοτούν στα δημιουργήματά τους οι άνθρωποι πίσω από τα chatbots και τα συστήματα δημιουργικής τεχνητής νοημοσύνης. Το έργο θα είναι δύσκολο με πολλές παγίδες και σίγουρα αρκετές συζητήσεις σε διαδρόμους, που ίσως επιβεβαιώσουν τον παλιό αφορισμό που λέει ότι οι νόμοι είναι σαν τα λουκάνικα – δεν θέλεις να ξέρεις πώς φτιάχνονται…

The post Γράφοντας το Σύνταγμα της Τεχνητής Νοημοσύνης appeared first on 2045.gr.

Συνδεδεμένη με μερικές από τις πιο δύσκολες και ανελεύθερες στιγμές της ελληνικής Ιστορίας, οι ταυτότητες έχουν προκαλέσει περισσότερα πάθη από όσα θα θεωρούσε κανείς ότι αντιστοιχούν σε ένα δημόσιο έγγραφο που λειτουργεί ως αποδεικτικό ταυτοπροσωπίας. Στα νεότερα χρόνια και αρκετές φορές, οι ταυτότητες αποτέλεσαν αιτία αντιπαράθεσης και αποτέλεσαν αιτία (ή αφορμή) για περιθωριακές ομάδες να απολαύσουν δυσανάλογα μεγάλα σε όγκο και διάρκεια μερίδια δημοσιότητας.  Στο επίκεντρο άλλοτε ένα πεδίο που από τεχνικής πλευράς δεν έχει ιδιαίτερες απαιτήσεις και άλλοτε ένας αριθμός, στον οποίο συγκλίνουν αντίρροπες δυνάμεις. Αλλά ας δούμε τι λέει η Ιστορία…

Γιατί χαίρεται ο κόσμος…

Ενενήντα χρόνια πίσω, το μεταξικό καθεστώς της 4ης Αυγούστου θεσπίζει τις Επιτηρούμενες Ζώνες και καθιερώνει ειδικά μέτρα σε αυτές με τον Αναγκαστικό Νόμο 376 του 1936. Επρόκειτο για μια ζώνη πλάτους έως και 45 χιλιομέτρων που ακολουθούσε τη χάραξη των βορείων συνόρων της χώρας και περιλάμβανε περιορισμούς στις μετακινήσεις και την οικονομική δραστηριότητας. Η ζώνη αυτή επιβίωσε του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και παρέμεινε εν ισχύ μέχρι την αποκατάσταση της Δημοκρατίας το 1974 όταν και ξεκίνησε η κατάργησή της.

Διαδικασία που ολοκληρώθηκε μόλις το 1995 όταν καταργήθηκε το τελευταίο σημείο ελέγχου στον Εχίνο της Ξάνθης.

Οι μόνιμοι κάτοικοι των συγκεκριμένων περιοχών ήταν οι πρώτοι Έλληνες πολίτες που απέκτησαν ταυτότητα, ώστε να ελέγχονται οι διελεύσεις τους μεταξύ του τόπου κατοικίας τους και της υπόλοιπης -πιο ελεύθερης- χώρας.

Έως τότε, υποχρέωση έκδοσης δελτίου ταυτότητας είχαν, σύμφωνα με νόμο του 1925 οι αλλοδαποί άνω των 15 ετών που επρόκειτο να παραμείνουν στη χώρα για περισσότερο από 20 ημέρες.

Μετά ήρθαν οι Γερμανοί…

Η Κατοχή έφερε μαζί της τα δελτία ταυτότητας, στη βάση της πρακτικής που εφάρμοζαν οι ναζί στη Γερμανία από το 1938 για τους άρρενες και, συνολικά, τον εβραϊκό πληθυσμό. Ήδη από τους πρώτους μήνες της Κατοχής, την άνοιξη του 1941 είχε ξεκινήσει η διαδικασία έκδοσης ταυτοτήτων ή Kennkarte όπως τις ονόμαζαν οι Γερμανοί. Πολλές φορές ήταν δυνατή η πλαστογράφηση ταυτοτήτων. Καμία όμως πλαστογραφία δεν συγκρίνεται με την επιχείρηση που οργάνωσαν στην Αθήνα ο Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός και ο αρχηγός της Αστυνομίας Άγγελος Έβερτ για την προμήθεια γνήσιων ταυτοτήτων με ελληνικά ονόματα των διωκόμενων Εβραίων.

Και μετά…

Η αποχώρηση των Γερμανών από την Αθήνα  στις 12 Οκτωβρίου 1944 δεν έκλεισε τον κύκλο του αίματος, καθώς λιγότερο από 60 ημέρες μετά ξεκίνησε η αιματηρή σύγκρουση των Δεκεμβριανών.

Λίγο μετά, τον Ιανουάριο του 1945, κάθε πολίτης, Έλληνας ή ξένος, ηλικίας άνω των 14 ετών, οφείλει να εφοδιαστεί με δελτίο ταυτότητας, στο οποίο περιλαμβάνονται τα γνωστά στοιχεία ονοματεπώνυμο, ονόματα γονέων, ημερομηνία και τόπος γέννησης κ.τ.λ.), το θρήσκευμα και το επάγγελμα.

Επόμενη στάση, το καλοκαίρι του 1959, όταν με υπουργική απόφαση  ορίζεται η μορφή του δελτίου ταυτότητας, η οποία σε αρκετά σημεία της παραμένει απαράλλακτη από τότε. Διαβάζουμε βέβαια ότι «εντύπου δελτίου ταυτότητας, επί ειδικού λεπτού λευκού χάρτου φέρονται: α) Υδατογράφησις απεικονίζουσα την κεφαλή του Απόλλωνος», η τύχη του οποίου (Απόλλωνα) αγνοείται. Στη δε πίσω πλευρά αναφερόταν ρητώς ότι απεικονίζεται το βασιλικό στέμμα, το οποίο σήμερα έχει αντικατασταθεί από το εθνόσημο.

Ένας αριθμός μα τι αριθμός

Προσγειωνόμαστε στη δεκαετία του ’80 όπου η κυβέρνηση ΠΑΣΟΚ παρουσιάζει το 1986 τον νόμο 1599 με τίτλο «Σχέσεις κράτους-πολίτη, καθιέρωση νέου τύπου δελτίου ταυτότητας και άλλες διατάξεις». Ο νόμος περιλαμβάνει τα στοιχεία ταυτότητας που θα πρέπει να περιλαμβάνονται στο δελτίο, συμπεριλαμβανόμενης της εκπλήρωσης ή μη των (αυστηρά υποχρεωτικών, εκείνη την εποχή) στρατιωτικών υποχρεώσεων. Όμως εκείνο που θα προκαλέσει ισχυρές αναταράξεις είναι το Άρθρο 2 για την Καθιέρωση Ενιαίου Κωδικού Αριθμού Μητρώου (ΕΚΑΜ, καμία σχέση με την ομώνυμη ομάδα της Ελληνικής Αστυνομίας).  

Ο ΕΚΑΜ αποτελείται από 13 αριθμητικά ψηφία και σύμβολα, που αναλύονταν ως εξής: Το πρώτο ψηφίο ήταν η ένδειξη αιωνόβιου του προσώπου, τα επόμενα δύο προσδιορίζουν τον κωδικό αριθμό του νομού γέννησης, τα επόμενα τρία τον αύξοντα αριθμό καταχώρισης των γεννήσεων (μονός για τους άνδρες, ζυγός για τις γυναίκες), τα επόμενα έξι σχηματίζουν την ημερομηνία γέννησης (όπως συμβαίνει σήμερα με τα έξι πρώτα ψηφία του ΑΜΚΑ). Το τελευταίο ψηφίο θα αποτελούσε ψηφίο ελέγχου, δηλαδή θα επιβεβαίωνε την ορθότητα του ΕΚΑΜ στο σύνολό του. Τέλος, ο ΕΚΑΜ θα αναγράφονταν σε κάθε επίσημο έγγραφο που θα είχε στην κατοχή του ο πολίτης, όπως το διαβατήριο ή το δίπλωμα οδήγησης.

Με μια πρώτη και δεύτερη ανάγνωση ο ΕΚΑΜ ήταν ένας αριθμός που δεν απέχει πολύ από τον σημερινό ΑΜΚΑ. Ωστόσο οι αντιδράσεις ήταν σφοδρές από παραθρησκευτικές οργανώσεις, που αναγνώρισαν στον ΕΚΑΜ τον «αριθμό του θηρίου», δηλαδή το 666, αλλά και από οργανώσεις της Αριστεράς που αντιμετώπισαν τον ΕΚΑΜ ως απόπειρα φακελώματος των πολιτών. Αν και με τα σημερινά δεδομένα ο αριθμός μπορεί να μην περνούσε τη βάσανο του GDPR, δεν φαίνεται πώς ο 13ψήφιος αριθμός θα έστελνε τους κατόχους του στην αιώνια πυρά, όπως υποστήριζαν αρκετές παραθρησκευτικές οργανώσεις.

Κατά του ΕΚΑΜ είχαν ταχθεί και από την Αριστερά. Κατά την κατάληψη του Πολυτεχνείου το 1990, ένα από τα αιτήματα ήταν η κατάργηση του ΕΚΑΜ

Και μία λαοσύναξη

Όμως στο διάστημα που μεσολάβησε σημειώθηκε η μεγαλύτερη αναταραχή με επίκεντρο τις ταυτότητες και την αναγραφή του θρησκεύματος σε αυτές. Η κυβέρνηση Σημίτη επέμεινε στην απαλοιφή της σχετικής αναφοράς. Η Εκκλησία αντέδρασε και οργάνωσε συγκέντρωση διαμαρτυρίας στο Σύνταγμα στην Αθήνα και στον Λευκό Πύργο στη Θεσσαλονίκη με τον Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο να υψώνει -στο κέντρο της πρωτεύουσας- το αντίγραφο του λαβάρου της Επανάστασης του 1821. Ακολούθησε η συγκέντρωση υπογραφών -κατά τους διοργανωτές της σχετικής εκστρατείας συγκεντρώθηκαν τρία εκατ. υπογραφές- υπέρ της αναγραφής του θρησκεύματος στις ταυτότητες και με αίτημα τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος.

Το ημερολόγιο έγραφε 29 Αυγούστου 2001, όταν ο Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος επισκέφθηκε τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωστή Στεφανόπουλο και έλαβε την απορριπτική απάντηση. «Οι εκτός νομοθετημένης διαδικασίας συλλεγείσες υπογραφές δεν είναι δυνατόν να ανατρέψουν τις διατάξεις του Συντάγματος», ανέφερε, τότε, η Προεδρία σε ανακοίνωσή της.

Αντί ΕΚΑΜ, Προσωπικός Αριθμός

Επιστρέφοντας στα του ΕΚΑΜ, αν και το άρθρο 2 του νόμου του 1986 είχε καταργηθεί με νόμο του 1991, ο ΕΚΑΜ αποδείχθηκε πολύ σκληρός για να πεθάνει. «Επιβάλλεται, επιτέλους, ο Ενιαίος Κωδικός Αριθμός Μητρώου για κάθε έλληνα πολίτη, μετά από καθυστέρηση 12 χρόνων στην υλοποίηση της σχετικής νομοθεσίας. Ο υπουργός Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης κ. Αλέκος Παπαδόπουλος έδωσε εντολή στις αρμόδιες υπηρεσίες να προχωρήσουν το ταχύτερο σε ένα από τα πιο ουσιώδη μέτρα εκσυγχρονισμού της Δημόσιας Διοίκησης και εξυπηρέτησης του πολίτη», διαβάζουμε στο Βήμα στις 24.11.2008 και από το ρεπορτάζ εύκολα συνάγεται το συμπέρασμα πως μεταξύ 1991 και 2008 υπήρξε… ανάσταση του ΕΚΑΜ.

Όμως από το 2008 και μετά μεσολάβησαν πολλά και δυσάρεστα. Μεταξύ μνημονίων, περικοπών και αναταραχών, το ενδιαφέρον για τον ΕΚΑΜ ατόνησε και χρειάστηκε να φτάσουμε στο 2020 με την εμφάνιση του Προσωπικού Αριθμού (ΠΑ). Ίσως κάποιος να θεώρησε ότι τα 13 ψηφία του ΕΚΑΜ έφταιγαν για την… κακοτυχία του αριθμού και να σκέφτηκε ότι ο ΠΑ θα πρέπει να αποφύγει τις κακοτοπιές, οπότε αυτός να είναι και ο λόγος της καθιέρωσης μιας δομής 12 ψηφίων. Ωστόσο, ο Κώδικας Ψηφιακής Διακυβέρνησης με τον οποίο καθιερώθηκε, το 2020, ο ΠΑ, παρέπεμπε σε Προεδρικό Διάταγμα τις τεχνικές λεπτομέρειες που αφορούν στον αριθμό. Τρία χρόνια μετά, το συγκεκριμένο Προεδρικό Διάταγμα φέρεται να οδεύει εντός του 2023 προς δημοσίευση στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως ώστε να τεθεί σε ισχύ. Βεβαίως, η πρόθεση της σημερινής κυβέρνησης να αλλάξει τις ταυτότητες που αισίως και με μικροαλλαγές έχουν κλείσει 64 χρόνια με τη σημερινή τους μορφή, συναντά και πάλι αντιδράσεις. Μόνο όμως από την ακροδεξιά και τις παραθρησκευτικές οργανώσεις, ίσως γιατί οι υπόλοιποι αντιλαμβάνονται το παράλογο του πράγματος.

Τα δε φωτογραφικά στιγμιότυπα με πολίτες να κρατούν στα χέρια τους το κινητό τους τηλέφωνο διαμαρτυρόμενοι για την -πώς άραγε- καταγραφή των κινήσεών τους με τις νέες ταυτότητες, τουλάχιστον ως οξύμωρο μπορεί να περιγραφεί.

Ο ΠΑ δεν θα καταργήσει τον ΑΜΚΑ ή τον ΑΦΜ, ο οποίος έχει αποδειχθεί ότι αποτελεί σήμερα τον ισχυρότερο αριθμό ταυτοπροσωπίας καθώς χρησιμοποιείται σε όλες τις σημαντικές συναλλαγές. Αντίθετα, θα λειτουργεί συμπληρωματικά ως προς αυτούς τους αριθμούς και (υποτίθεται ότι) θα βελτιώσει τις σχέσεις κράτους – πολίτη και θα συμβάλει στη μείωση της γραφειοκρατίας. Η δε καθυστέρηση στην εμφάνισή του στην καθημερινότητά μας και ενώ έχουν περάσει 35 χρόνια από την πρώτη προσπάθεια καθιέρωσής του (ως ΕΚΑΜ), μάλλον ως αποτέλεσμα της ατολμίας του κράτους θα πρέπει να αντιμετωπίζεται.

The post Η περιπέτεια των ταυτοτήτων και ενός… αριθμού appeared first on 2045.gr.

«Γνωρίζαμε ότι ο κόσμος δεν θα είναι πια ο ίδιος. Λίγοι γέλασαν, λίγοι έκλαψαν, όμως οι περισσότεροι έμειναν σιωπηλοί. Θυμήθηκα τον στίχο από το ινδουιστικό κείμενο Μπαγκαβάντ Γκίτα: Ο Βίσνου προσπαθεί να πείσει τον Πρίγκιπα ότι πρέπει να πράξει το καθήκον του και για να τον εντυπωσιάσει, παίρνει τη μορφή με τα πολλά χέρια και λέει, ‘Τώρα έχω γίνει ο Θάνατος, ο καταστροφέας τον κόσμων”. Υποθέτω ότι με κάποιο τρόπο όλοι το γνωρίζαμε αυτό».

Σχεδόν 80 χρόνια μετά την έκρηξη της πρώτης ατομικής βόμβας, μια προειδοποίηση με παρόμοιο ύφος διατρέχει διακηρύξεις που υπογράφουν ερευνητές στο πεδίο της τεχνητής νοημοσύνης – και δεν είναι η πρώτη φορά. Οι λειτουργίες γενικής και δημιουργικής τεχνητής νοημοσύνης ενσωματώνονται σταδιακά σε εφαρμογές ευρείας χρήσης. Δημιουργούν εικόνες από λέξεις. Φτιάχνουν περιλήψεις. Μεταφράζουν κείμενα. Βοηθούν στη δημιουργία παρουσιάσεων και βιογραφικών σημειωμάτων. Γράφουν ιστορίες. Αναλύουν πολύπλοκες έννοιες. Παράγουν βίντεο. Με δυο λέξεις, παράγουν περιεχόμενο. Με άλλες δυο λέξεις, παράγουν πλούτο.

Επιτρέψτε μας μία παρένθεση και μερικά βήματα πίσω στον χρόνο. Στις 11 Αυγούστου 2017 δημοσιεύθηκε η διακήρυξη της Διάσκεψης του Ασιλομάρ για τις Αρχές της Τεχνητής Νοημοσύνης. Ήταν το αποτέλεσμα της διήμερης συνάντησης επιστημόνων και ερευνητών τόσο από τον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης όσο και από άλλα πεδία όπως η Οικονομία, η Νομική και η Φιλοσοφία, που πραγματοποιήθηκε στο Ασιλομάρ της Καλιφόρνια. Στα 23 σημεία της η διακήρυξη αποτυπώνει τις προσδοκίες, αλλά και τις ανησυχίες των επιστημόνων και όσων, στο μεταξύ, την έχουν προσυπογράψει.

«Τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης πρέπει να σχεδιάζονται και να λειτουργούν με τρόπο που να είναι συμβατά με τα ιδανικά της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, των δικαιωμάτων, των ελευθεριών και της πολιτισμικής ποικιλομορφίας» αναφέρει το 11^ο σημείο της διακήρυξης, ενώ το 15^ο σημείο διακηρύττει ότι «η οικονομική ευημερία που δημιουργεί η τεχνητή νοημοσύνη θα πρέπει να μοιραστεί ευρέως, προς όφελος όλης της ανθρωπότητας». Η διακήρυξη υπογραμμίζει επίσης την ανάγκη να αποφευχθεί ένας αγώνας δρόμου για την παραγωγή οπλικών συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης. Κλείνουμε την παρένθεση και ερχόμαστε στο 2023, στην εποχή του ChatGPT, του Bard, της Stability AI και τόσων ακόμα δημιουργών και δημιουργημάτων γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη.

Ο Οπενχάιμερ δεν είναι πια μαζί μας, αλλά διαβάζοντας τη Δήλωση για τους Κινδύνους από την Τεχνητή Νοημοσύνη ίσως να χαμογελούσε και να κουνούσε συγκαταβατικά το κεφάλι.

«H αντιμετώπιση του κινδύνου εξαφάνισης [της ανθρωπότητας] από την Τεχνητή Νοημοσύνη θα πρέπει να αποτελέσει παγκόσμια προτεραιότητα μαζί με άλλους κινδύνους κοινωνικής κλίμακας, όπως οι πανδημίες και ο πυρηνικός πόλεμος», αναφέρει η δήλωση που προσυπογράφουν ερευνητές και στελέχη από πανεπιστήμια και εταιρείες από όλο τον κόσμο.

Δεν είναι μόνο οι επιστήμονες και τα στελέχη των εταιρειών που δραστηριοποιούνται στον συγκεκριμένο τομέα που θέτουν κάποιον προβληματισμό. Ο Λευκός Οίκος προτείνει σχέδιο πέντε σημείων ώστε «η τεχνητή νοημοσύνη να εργάζεται για τον αμερικανικό λαό» . Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διατυπώνει μία ευρωπαϊκή προσέγγιση στο θέμα και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επιταχύνει τη διαδικασία για τη διαμόρφωση μίας Πράξης για την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Ίσως κάποιοι από τους πρωτοπόρους της τεχνητής νοημοσύνης να νιώθουν λίγο τον κίνδυνο να εξελιχθούν οι δημιουργίες τους σε καταστροφείς, αν όχι του κόσμου, ίσως του διαδικτύου.

Ένα Δίκτυο που τρίζει

Οι πολλές φορές εντυπωσιακές απαντήσεις που παίρνουμε από το ChatGPT ή το Bard  ή το Claude οφείλονται σε ένα σημαντικό γεγονός – τα chatbots έχουν «εκπαιδευθεί» σε κείμενα που έχουν δημιουργηθεί από ανθρώπους. Είτε πρόκειται για κλασικά έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας και δραματουργίας, είτε πρόκειται για συνταγές, είτε πρόκειται για ερωταπαντήσεις σε πλατφόρμες όπως το Quora και το Reddit, είτε πρόκειται για κριτικές, εξομολογήσεις, κουτσομπολιά και καβγάδες σε φόρουμ και blogs, είτε πρόκειται για φωτογραφίες, ζωγραφικούς πίνακες, σκίτσα, καρικατούρες, αρχιτεκτονικά διαγράμματα, όλα όσα αποτέλεσαν την ύλη πάνω στην οποία εκπαιδεύτηκαν τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης προέρχονται από ανθρώπους. Όλο το Internet, τόσο το ανοικτό κομμάτι που μπορεί να προσπελάσει κανείς χωρίς εγγραφή είτε εκείνο που βρίσκεται σε περίκλειστους τοίχους όπως το Facebook ή το LinkedIn, είναι δημιούργημα ανθρώπων.

Όμως με την είσοδο της δημιουργικής τεχνητής νοημοσύνης και των chatbots τα πράγματα αρχίζουν να αλλάζουν. Βλέπουμε διαρκώς γύρω μας δημιουργίες που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη.

Κάποιες από αυτές είναι εντυπωσιακές.

Αλλά όλες έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό – είναι συνθετικές. Αυτό από μόνο του δεν είναι κακό. Το πρόβλημα φαίνεται να δημιουργείται από τη στιγμή που αυτά τα συνθετικά δεδομένα (δηλαδή δεν έχουν παραχθεί αποκλειστικά από ανθρώπους) εισάγονται ως νέα «διδακτέα ύλη» για την εκμάθηση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης.

Αν τα συνθετικά δεδομένα δεν αντιπροσωπεύουν πτυχές του πραγματικού κόσμου τότε το υπό εκπαίδευση μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης δεν θα μπορεί να αποδώσει τα αναμενόμενα. Αν, για παράδειγμα, έχουν δημιουργηθεί πολλές -προφανέστατα ανακριβείς- αναφορές που υποστηρίζουν ότι ο Κωνσταντίνος Κανάρης συμμετείχε στη Ναυμαχία της Ναυπάκτου, το σύστημα τεχνητής νοημοσύνης που θα «εκπαιδευτεί» με βάση αυτές τις αναφορές είναι φυσικό να παράγει ψευδή γεγονότα.  

Στην πληροφορική το φαινόμενο περιγράφεται κυνικά με τη φράση “Garbage in, Garbage out” ή, αν προτιμάτε μια πιο ευγενική διατύπωση, η ποιότητα της πληροφορίας που εξάγει ένα σύστημα είναι ανάλογη της ποιότητας των δεδομένων που εισάγονται σε αυτό. Ερευνητές από τα πανεπιστήμια της Οξφόρδης, του Κέιμπριτζ, του Τορόντο και του Imperial College παρατήρησαν ότι τα συστήματα που εκπαιδεύονται σε περιεχόμενο που έχει δημιουργηθεί από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, χαρακτηρίζονται από ατέλειες που σταδιακά επιδεινώνονται.  Ουσιαστικά, ένα μοντέλο που έχει «αποφοιτήσει» διαβάζοντας συνθετικά δεδομένα σταδιακά εκφυλίζεται και καταρρέει.  Τηρουμένων των σχετικών αναλογιών, είναι σαν να ζητήσουμε από κάποιον που ήταν άσος στην παπαγαλία να αυτοσχεδιάσει.

Αυτή η κατάρρευση μπορεί να αντιμετωπιστεί αν η διδακτέα ύλη συνεχίσει να προέρχεται από ανθρώπους. Ωστόσο, η ταχύτητα με την οποία αναπτύσσεται το συνθετικό περιεχόμενο καθιστά ολοένα και πιο περιορισμένη αυτή την προοπτική. Ενδεχομένως το Bard ή το ChatGPT, χάρη στην υποστήριξη από την Google και την Microsoft θα μπορούν να απασχολούν ανθρώπους που θα αναλαμβάνουν τον ρόλο του δασκάλου, όμως άλλες προσπάθειες με πιο περιορισμένη πρόσβαση σε οικονομικούς πόρους δεν θα έχουν την ίδια πολυτέλεια.

Ο βραχνάς της προκατάληψης

Αν ζητήσετε από ένα σύστημα δημιουργικής τεχνητής νοημοσύνης να σας ζωγραφίσει έναν άνθρωπο, το πιθανότερο είναι ότι θα πάρετε ως αποτέλεσμα έναν λευκό άνδρα. Αν του ζητήσετε μια απεικόνιση γυναίκας θα λάβετε μάλλον μία λευκή γυναίκα. Αφροαμερικανοί καλλιτέχνες που έχουν δοκιμάσει συστήματα δημιουργικής τεχνητής νοημοσύνης επί μακρόν, μιλούν για σαφείς φυλετικές προκαταλήψεις και στερεοτυπικές απεικονίσεις. Δεν είναι η πρώτη φορά που τα συστήματα προηγμένης τεχνολογίας δείχνουν τέτοιες τάσεις.

Το 2019 αποκαλύφθηκε ότι ένας αλγόριθμος που χρησιμοποιούσαν πολλά νοσοκομεία στις ΗΠΑ, αντιμετώπιζε τους μαύρους ασθενείς με αυστηρότερο τρόπο σε σχέση με τους λευκούς. Όπως διαπιστώθηκε, ο αλγόριθμος λάμβανε υπόψιν ιστορικά δεδομένα σύμφωνα με τα οποία οι μαύροι ασθενείς είχαν λιγότερα χρήματα στη διάθεσή τους σε σχέση με τους λευκούς, ως αποτέλεσμα χρόνιων ανισοτήτων στις αποδοχές τους. Δηλαδή, ο αλγόριθμος δεν λάμβανε υπόψιν του μόνο δεδομένα υγείας, αλλά αξιολογούσε και την οικονομική κατάσταση -με βάση τη φυλή- για να προτείνει την εισαγωγή του ασθενούς στο νοσοκομείο. 

Κίνδυνοι διακρίσεων εξαιτίας της προκατάληψης καταγράφονται και στον τραπεζικό τομέα, όπως προκύπτει από σχετική μελέτη της Deloitte. Η εταιρεία σχολιάζει ότι οι εποπτικές αρχές δεν έχουν τους πόρους και τη γνώση να επιθεωρήσουν τους αλγορίθμους και ότι αυτό εμπεριέχει τον κίνδυνο να ενισχυθούν οι προκαταλήψεις και η μη πρόσβαση ομάδων του πληθυσμού σε τραπεζικές υπηρεσίες.

Οι Λουδίτες δικαιώνονται

Οι εργάτες που κατέστρεφαν τις μηχανές κατά την αυγή της Βιομηχανικής Επανάστασης δεν ήταν τεχνοφοβικοί, όπως θέλει να τους εμφανίζει το σύγχρονο στερεότυπο. Εξεγέρθηκαν διεκδικώντας μια θέση στο νέο εργασιακό περιβάλλον. Εκείνο οι εξεγερμένοι των αρχών του 19^ου αιώνα θα έβλεπαν ότι σήμερα η Ιστορία επαναλαμβάνεται – όχι ως φάρσα.

Η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης προκαλεί τριγμούς. Ίσως, αντί τριγμών, θα μπορούσαμε να μιλάμε και για ενδείξεις προ-σεισμικής δραστηριότητας. Οι 160.000 ηθοποιοί – μέλη του Screen Actors Guild ξεκίνησαν απεργία διαρκείας στις 12 Ιουλίου 2023 ζητώντας όχι μόνο δικαιότερες αμοιβές από τα στούντιο και τις πλατφόρμες streaming, αλλά και κατοχύρωση των δικαιωμάτων τους έναντι των ψηφιακών τους αντιγράφων.

Στην πρώτη τους απεργία μετά από 43 χρόνια εργασιακής ειρήνης, οι Αμερικανοί ηθοποιοί απορρίπτουν τις προτάσεις των στούντιο για τη δημιουργία ψηφιακών αντιγράφων τους με αντίτιμο… ένα ημερομίσθιο και ζητούν σαφώς κάτι καλύτερο ενόψει της καθιέρωσης της τεχνητής νοημοσύνης ως εργαλείου δημιουργίας νέων ταινιών και σίριαλ. Η έναρξη της κινητοποίησής τους συνέπεσε με την πρεμιέρα στο Λονδίνο της ταινίας για τη ζωή του Οπενχάιμερ – καμιά φορά η ζωή κλείνει το μάτι στην Ιστορία.

The post Ο πυρηνικός κίνδυνος της τεχνητής νοημοσύνης, το Internet που τρίζει και οι Λουδίτες που δικαιώνονται appeared first on 2045.gr.

«Σήμερα γράφουμε ιστορία, διαμορφώνοντας το μέλλον μας» ανέφερε στο μήνυμά της η Ρομπέρτα Μέτσολα, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, λίγα λεπτά μετά την ψήφιση με ευρεία πλειοψηφία του προσχεδίου νομοθεσίας για την τεχνητή νοημοσύνη, γνωστό και ως ΑΙ Act.

Making history by shaping our future.

This is what today's groundbreaking vote on the world’s first ever #AI legislation is all about.

It is about Europe taking the lead in digital innovation. pic.twitter.com/jICNwcX9hy

— Roberta Metsola (@EP_President) June 14, 2023

Για πρώτη φορά ένας συνασπισμός κρατών (ή ένα κράτος μεμονωμένα) επιχειρεί να βάλει όρια στην κακόβουλη ανάπτυξη και χρήση των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης. Με νόμους, όχι με συστάσεις ή οδηγίες, περιμένοντας την αυτορρύθμιση των εταιρειών. Αυτό από μόνο του είναι ένα σημείο που καθιστά το σχετικό ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ως ορόσημο (το τελικό κείμενο μπορείτε να το βρείτε εδώ). «Ένα ιστορικό γεγονός, σήμερα όλος ο κόσμος στρέφει το βλέμμα του στην Ευρώπη», ανέφεραν κάποιοι εκ των ευρωβουλευτών στις δικές τους τοποθετήσεις τους. Μια φράση που αντικατοπτρίζει ένα ακόμα στόχο, μια φιλοδοξία της Ευρώπης: να αποτελέσει το παράδειγμα για τον υπόλοιπο κόσμο -τουλάχιστον τον δυτικό- όπως έγινε και στην περίπτωση του Γενικού Κανονισμού Προσωπικών Δεδομένων (GDPR).

«Η νομοθετική πράξη για την τεχνητή νοημοσύνη θα ορίσει τη βάση της παγκόσμιας συζήτησης για την ανάπτυξη και τη διακυβέρνηση της τεχνητής νοημοσύνης, διασφαλίζοντας ότι η τεχνολογία αυτή, η οποία είναι έτοιμη να αλλάξει ριζικά τις κοινωνίες μας μέσω των τεράστιων οφελών που μπορεί να προσφέρει, θα αναπτυχθεί και θα χρησιμοποιηθεί σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές αξίες της δημοκρατίας, των θεμελιωδών δικαιωμάτων και του κράτους δικαίου» σημείωσε ο Ντράγκος Τουντοράκε, ένας εκ των βασικών εισηγητών του ΑΙ Act.

Προφανώς για να έχουμε την τελική μορφή που θα λάβει η νομοθεσία θα χρειαστεί χρόνος. Όμως, πρόθεση της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι να «τρέξει» η διαδικασία, έτσι ώστε να έχει ολοκληρωθεί πριν τις επόμενες ευρωεκλογές, τον Ιούνιο του 2024. Πρόθεση που δείχνει και την αποφασιστικότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να επέμβει, αλλά και τη σημασία που αποδίδει στην Τεχνητή Νοημοσύνη και στις επιπτώσεις της κακόβουλης χρήσης της.

Τι περιλαμβάνει το προσχέδιο που ψηφίστηκε

Στους νέους κανόνες που ψηφίστηκαν είναι εμφανής η προτεραιότητα του Ευρωκοινοβουλίου να διασφαλίσει ότι τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που χρησιμοποιούνται στην ΕΕ είναι ασφαλή, διαφανή, ανιχνεύσιμα, χωρίς  να δημιουργούν διακρίσεις (και φιλικά προς το περιβάλλον, όπως προσθέτει η ανακοίνωση). Τόσο ο Ντράγκος Τουντοράκε και ο Μπράντο Μπενιφέι, (ο έτερος εκ των δύο κύριων εισηγητών της ρύθμισης) στάθηκαν ιδιαίτερα στα παραπάνω σημεία και στην προσπάθεια που έγινε έτσι ώστε οι κανόνες να καλύπτουν τις παραπάνω παραμέτρους, που αποτελούν και πτυχές των βασικών αξιών του οικοδομήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Επιπλέον, «τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης θα πρέπει να επιβλέπονται από ανθρώπους και όχι από αυτοματισμούς, για την πρόληψη επιβλαβών αποτελεσμάτων», αναφέρει σε ένα σημείο της η ανακοίνωση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, προσθέτοντας ότι πρόθεσή του είναι να καθιερώσει έναν τεχνολογικά ουδέτερο, ενιαίο ορισμό για την τεχνητή νοημοσύνη που θα μπορούσε να εφαρμοστεί σε μελλοντικά ΑΙ συστήματα.

Βασική πτυχή του ΑΙ Act είναι η θέσπιση κανόνων (για παρόχους και χρήστες) ανάλογα με το επίπεδο κινδύνου από την τεχνητή νοημοσύνη. Υπάρχει δηλαδή μια διαβάθμιση κινδύνου και με βάση αυτή επιτρέπεται η ανάπτυξη και χρήση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης. Ειδικότερα:

Απαράδεκτος κίνδυνος

Σ’ αυτά τα συστήματα που θεωρούνται απειλή για τον άνθρωπο, υπάρχει γενική απαγόρευση. Σ’ αυτό το επίπεδο περιλαμβάνονται συστήματα γνωστικής συμπεριφορικής χειραγώγησης ατόμων ή συγκεκριμένων ευάλωτων ομάδων (παιχνίδια που ενθαρρύνουν επικίνδυνη συμπεριφορά σε παιδιά), κοινωνικής βαθμολογίας (ταξινόμηση ατόμων με βάση τη συμπεριφορά, την οικονομική κατάσταση κ.α.), εξ’ αποστάσεως βιομετρικής αναγνώρισης σε πραγματικό χρόνο (αναγνώριση προσώπου). Ως προς τα τελευταία προβλέπεται η δυνατότητα εξαίρεσης, όπου η ταυτοποίηση πραγματοποιείται μετά από σημαντική καθυστέρηση και η οποία θα επιτρέπεται για τη δίωξη σοβαρών εγκλημάτων, αλλά μόνο μετά από έγκριση δικαστηρίου.

Υψηλού κινδύνου

Σ’ αυτήν την κατηγορία εμπίπτουν τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που επηρεάζουν αρνητικά την ασφάλεια ή τα θεμελιώδη δικαιώματα. Το ΑΙ Act προβλέπει δύο κατηγορίες:

• Συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που χρησιμοποιούνται σε προϊόντα που εμπίπτουν στη νομοθεσία της ΕΕ για την ασφάλεια των προϊόντων (παιχνίδια, αυτοκίνητα, ιατρικές συσκευές κ.α.)
• Συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που εμπίπτουν σε οκτώ συγκεκριμένους τομείς που θα καταχωρούνται σε μια βάση δεδομένων της ΕΕ. Ειδικότερα:

1. Βιομετρική αναγνώριση και κατηγοριοποίηση φυσικών προσώπων
2. Διαχείριση και λειτουργία υποδομών ζωτικής σημασίας
3. Εκπαίδευση και επαγγελματική κατάρτιση
4. Απασχόληση, διαχείριση εργαζομένων και πρόσβαση στην αυτοαπασχόληση
5. Πρόσβαση και απόλαυση βασικών ιδιωτικών υπηρεσιών και δημόσιων υπηρεσιών και παροχών
6. Επιβολή του νόμου
7. Διαχείριση μετανάστευσης, ασύλου και ελέγχου των συνόρων
8. Βοήθεια στη νομική ερμηνεία και εφαρμογή του νόμου

Όλα τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης υψηλού κινδύνου θα αξιολογούνται όχι μόνο πριν διατεθούν στην αγορά, αλλά και καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής τους.

Generative AI

Για το Generative AI, όπως το ChatGPT, έχουν προβλεφθεί συγκεκριμένες απαιτήσεις διαφάνειας, που περιλαμβάνουν τη ρητή αναφορά ότι το περιεχόμενο δημιουργήθηκε από ένα ΑΙ σύστημα, την αποτροπή δημιουργίας παράνομου περιεχομένου και τη δημοσίευση περιλήψεων για τα δεδομένα (που έχουν χρησιμοποιηθεί) που προστατεύονται από πνευματικά δικαιώματα που χρησιμοποιούνται για εκπαίδευση.

Περιορισμένος κίνδυνος

Σ’ αυτό το επίπεδο περιλαμβάνονται συστήματα τα οποία θα πρέπει να είναι σύμφωνα με ελάχιστες απαιτήσεις διαφάνειας, που θα επιτρέπουν στους χρήστες να λαμβάνουν τεκμηριωμένες αποφάσεις. Ειδικότερα, αφού αλληλεπιδράσουν με τέτοιες εφαρμογές, οι χρήστες θα αποφασίζουν αν θέλουν να συνεχίσουν να το χρησιμοποιούν, ενώ επιπλέον θα πρέπει να ενημερώνονται (οι χρήστες) όταν αλληλεπιδρούν με ΑΙ συστήματα. Σ’ αυτά περιλαμβάνονται εκείνα που δημιουργούν ή διαχειρίζονται αρχεία εικόνας, ήχου ή βίντεο, όπως τα deepfakes.

Πρόστιμα
Σύμφωνα με τους αξιωματούχους της ΕΕ η μεγάλη πλειονότητα των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης δεν εμπίπτουν στη ρύθμιση. Μόλις το 10% του συνόλου των συστημάτων σε όλο τον κόσμο εκτιμάται ότι επηρεάζονται από το ΑΙ Act, το οποίο προβλέπει και σημαντικά πρόστιμα σε περιπτώσεις ενασχόλησης με απαγορευμένες πρακτικές. Ενδεικτικά, για την κατηγορία απαράδεκτου κινδύνου η ενασχόληση μιας εταιρείας θα μπορούσε να οδηγήσει σε πρόστιμο έως και 40 εκατομμύρια ευρώ ή έως και το 7% του παγκοσμίου κύκλου εργασιών της, όποιο από τα δύο ποσά είναι μεγαλύτερο. Για λόγους σύγκρισης, η παραβίαση των κανόνων GDPR προβλέπει πρόστιμο ύψους 10 εκατομμυρίων ευρώ ή 2% του ετήσιου κύκλου εργασιών. Οι διαφορές στο ύψος των προστίμων δείχνουν και τη μεγάλη σημασία που αποδίδει η ΕΕ στην ορθή ανάπτυξη και χρήση της τεχνητής νοημοσύνης. Πάντως σε περιπτώσεις startups πιθανώς να υπάρξει μια επιείκεια στην επιβολή προστίμων.

Οι πρώτοι κανόνες στον κόσμο

«Τη στιγμή που οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας κρούουν το καμπανάκι κινδύνου για τα δικά τους συστήματα, η Ευρώπη προχώρησε και προτείνει μια συγκεκριμένη απάντηση στους κινδύνους που έχει αρχίσει να εγκυμονεί η τεχνητή νοημοσύνη» σχολίασε μεταξύ άλλων ο Μπράντο Μπενιφέι, ένας εκ των εισηγητών του ΑΙ Act.

Μόλις μια εβδομάδα πριν την ψήφιση του ΑΙ Act, το 42% των CEOs αρκετών από τις μεγαλύτερες εταιρείες στον κόσμο εξέφραζαν την άποψη ότι η τεχνητή νοημοσύνη έχει τη δυνατότητα να καταστρέψει την ανθρωπότητα σε 5 με 10 χρόνια, ζητώντας περισσότερη ρύθμιση. Δεν ήταν η πρώτη φορά που εκφράστηκε μια τέτοια άποψη.

Το ΑΙ Act αποτελεί για την Ευρώπη την απάντηση, έτσι ώστε και να περιοριστούν οι κίνδυνοι, αλλά και να εμπεδωθεί στο κοινό ένα αίσθημα ασφάλειας, όπως και εμπιστοσύνης για τα «νόμιμα» συστήματα τεχνητής νοημοσύνης.

Για τους συντάκτες του ΑΙ Act, το προσχέδιο είναι ένα καλά ισορροπημένο κείμενο μεταξύ της προστασίας θεμελιωδών αξιών και δικαιωμάτων των Ευρωπαίων πολιτών, εξασφαλίζοντας παράλληλα την προώθηση της καινοτομίας, ως προς την τεχνητή νοημοσύνη. Άποψη που εξέφρασε και ο Πίτερ Βιτάνοφ (σκιώδης εισηγητής της επιτροπής LIBE για το ΑΙ Act) στη συνάντηση που είχαμε μαζί του, ο οποίος στάθηκε και στο γεγονός ότι στο ΑΙ Αct όλα τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης υπόκεινται στην ανθρώπινη εποπτεία.

«Με αυτό το κείμενο θέλαμε να επιτύχουμε την ισορροπία», ανέφερε μεταξύ άλλων και ο βασικός εισηγητής του ΑΙ Act, Ντράγκος Τουντοράτσε. Ο νόμος προστατεύει τους πολίτες, ενώ παράλληλα «προωθεί την καινοτομία, χωρίς να εμποδίζει τη δημιουργικότητα και την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης στην Ευρώπη», πρόσθεσε. Ως προς το τελευταίο, το ΑΙ Act απαιτεί από τα κράτη-μέλη τη δημιουργία ενός τουλάχιστον sandbox, για τη δοκιμή συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης πριν από το λανσάρισμά τους, ενώ ως προς την προστασία των πολιτών, αυτοί έχουν το δικαίωμα να υποβάλλουν καταγγελίες κατά παρόχων συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης. Επιπλέον, προβλέπεται ένα κεντρικό γραφείο τεχνητής νοημοσύνης της ΕΕ για την παρακολούθηση της επιβολής της νομοθεσίας, ενώ και πάλι τα κράτη-μέλη υποχρεώνονται να ορίσουν εθνικές εποπτικές αρχές για την τεχνητή νοημοσύνη.

Πρόθεση της Ευρώπης και των οργάνων είναι να ψηφιστεί η τελική μορφή που θα λάβει η νομοθεσία πριν από τη λήξη της θητείας του τρέχοντος  Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Ήδη, όπως ανέφερε ο κ. Τουντοράτσε οι διαπραγματεύσεις με το Συμβούλιο των κρατών και την Επιτροπή (τριμερής διάλογος) πάνω στο προσχέδιο έχει ξεκινήσει από το ίδιο απόγευμα της ψήφισής του (14 Ιουνίου). Επιπλέον, όπως έχει συμβεί και σε άλλα ψηφίσματα στο παρελθόν, το ΑΙ Act θα προβλέπει και μια περίοδο δύο ετών στη διάρκεια των οποίων όλοι οι ενδιαφερόμενοι θα πρέπει να έχουν προσαρμοστεί στους κανόνες. Αυτό σημαίνει ότι με βάση το υπάρχον χρονοδιάγραμμα η εφαρμογή του ΑΙ Act θα ξεκινήσει το 2026.

Θα είναι αποτελεσματική η ρύθμιση;

Όπως σημείωσαν πλήθος Ευρωπαίων αξιωματούχων που συμμετείχαν στις διαβουλεύσεις για το ΑΙ Act πραγματοποιήθηκαν εκατοντάδες συναντήσεις και με εταιρείες που αναπτύσσουν συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, προκειμένου η ρύθμιση να λαμβάνει υπόψη και τη συγκεκριμένη πλευρά.

Αμέσως μετά την ψήφιση του προσχεδίου αρκετές εταιρείες χαιρέτησαν την πρόοδο που επιτεύχθηκε, σημειώνοντας από την πλευρά τους τις βελτιώσεις που θα ήθελαν να δουν στο τελικό κείμενο. Ενδεικτικά, η ανακοίνωση της IBM, προτείνει βελτιώσεις, όπως η μεγαλύτερη σαφήνεια για την τεχνητή νοημοσύνη υψηλού κινδύνου, «έτσι ώστε να καταγράφονται μόνο περιπτώσεις χρήσης πραγματικά υψηλού κινδύνου».

Αρκετοί παράγοντες της αγοράς και αναλυτές εξέφρασαν ερωτηματικά σχετικά με την αποτελεσματικότητα της ρύθμισης, με την έννοια ότι οι νέες δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης αναδύονται πιο γρήγορα από το χρόνο στον οποίο μπορούν να ανταποκριθούν οι νομοθέτες. Ήδη στο κείμενο που ψηφίστηκε έχουν γίνει πλήθος αλλαγών σε σχέση με το πρώτο προσχέδιο που παρουσιάστηκε το 2021. Το πεδίο εφαρμογής του νόμου θα διευρύνεται καθώς αναπτύσσεται η τεχνολογία εκτιμούν, σημειώνοντας το επίπεδο δυσκολίας μιας αποτελεσματικής ρύθμισης, καθώς οι ίδιες οι εταιρείες που αναπτύσσουν ΑΙ συστήματα δεν είναι απολύτως σαφείς για την εξέλιξή τους.

Από την άλλη πλευρά, όπως αναφέρουν οι υπερασπιστές της ρύθμισης, θα ήταν σίγουρα χειρότερο για όλους μας να λειτουργούμε χωρίς κάποιον επαρκή κανονισμό.

The post Κανόνες στην Τεχνητή Νοημοσύνη, η Ευρώπη δείχνει το δρόμο appeared first on 2045.gr.

Ιστορικά η πολιτική επικοινωνία προϋπάρχει της εταιρικής και αυτό είναι απολύτως λογικό αν σκεφτείτε ότι οι πολιτικοί απευθύνονται στους πολίτες από αρχαιοτάτων χρόνων, ενώ οι εταιρείες ακολούθησαν με πολλούς πολλούς αιώνες διαφορά.

Ωστόσο η απόσταση καλύφθηκε με ταχύτητα τον 19^ο και τον 20^ο αιώνα, ενώ παρά την άνοδο του ρόλου τους πολλές επιχειρήσεις αντιλήφθηκαν ότι χρειάζεται να διατηρούν ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με το πολιτικό σύστημα για έναν προφανή λόγο – το πολιτικό σύστημα δημιουργεί το θεσμικό πλαίσιο εντός του οποίου λειτουργεί (και) η οικονομία. Για την οικονομία της κουβέντας, ο όρος πολιτικό σύστημα δεν περιλαμβάνει εδώ μόνο τον πυρήνα που αποτελείται από τους νομοθέτες και την κυβέρνηση, αλλά εκτείνεται και στις ρυθμιστικές αρχές και, γενικότερα, κάθε φορέα που με κάποιο τρόπο ορίζει το θεσμικό πλαίσιο.

Όμως το να προσεγγίσεις τους διαμορφωτές πολιτικής χωρίς επιχειρήματα ενέχει προφανείς κινδύνους.  Κάθε μηχανισμός που μπορεί να στηρίξει την άποψη ενός κλάδου ή ενός μεμονωμένου επιχειρηματία είναι ευπρόσδεκτος και αν αυτός ο μηχανισμός έχει και μία επίφαση επιστημοσύνης τόσο το καλύτερο.

Μπορεί, δηλαδή, ένας κλάδος να επηρεάσει τα πράγματα προς όφελός του (και να αποκτήσει επιχειρήματα στις συζητήσεις του με το πολιτικό σύστημα) επικαλούμενος την επιστήμη;

Ναι, όπως δείχνουν δύο εξαιρετικά διδακτικές ιστορίες και ένα επεισόδιο που βρίσκεται σε εξέλιξη στα πρώτα μεταπανδημικά χρόνια στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Θα σε δω (και θα σε ξαναδώ) στο Plaza

Στις 4 Ιανουαρίου 1954 δημοσιεύθηκε σε σχεδόν 450 εφημερίδες στις ΗΠΑ η «Ειλικρινής Δήλωση προς τους Καπνιστές», όπου οι καπνοβιομηχανίες  αμφισβητούσαν ευθέως τα αποτελέσματα μελετών που συνέδεαν το κάπνισμα με τον καρκίνο του πνεύμονα.

Η καταχώριση ανέφερε μεταξύ άλλων:

«Διακεκριμένες αρχές επισημαίνουν ότι:

• Η ιατρική έρευνα των πρόσφατων ετών υποδεικνύει πολλές πιθανές αιτίες του καρκίνου του πνεύμονα
• Δεν υπάρχει συμφωνία μεταξύ των αρχών σχετικά με την ακριβή αιτία
• Δεν υπάρχει απόδειξη ότι το κάπνισμα είναι μία από τις αιτίες
• Οι στατιστικές που ισχυρίζονται ότι συνδέουν το κάπνισμα με την ασθένεια θα μπορούσαν εξίσου να ισχύουν για οποιοδήποτε από τα πολλά άλλα στοιχεία της σύγχρονης ζωής. Η ίδια η εγκυρότητα των στατιστικών αμφισβητείται από πολλούς επιστήμονες».

Υπολογίζεται ότι περισσότεροι από 40 εκατ. Αμερικανοί είδαν την καταχώριση, η οποία δεν δημιουργήθηκε έτσι ξαφνικά…

Λιγότερο από έναν μήνα πριν, στις 14 Δεκεμβρίου 1953, τα κορυφαία στελέχη των επτά μεγαλύτερων καπνοβιομηχανιών των ΗΠΑ συναντήθηκαν στο ξενοδοχείο Plaza στη Νέα Υόρκη. Είχαν προηγηθεί εκτενή ρεπορτάζ στα περιοδικά Time και Readers’ Digest για τη σύνδεση του καπνίσματος με τον καρκίνο του πνεύμονα μετά από σχετικές ιατρικές μελέτες σε ΗΠΑ και Βρετανία. Αντικείμενο της συνάντησης ήταν, φυσικά, η αντιμετώπιση της αρνητικής δημοσιότητας που έπληττε τον κλάδο της καπνοβιομηχανίας και τυχόν κίνδυνοι για τις εταιρείες. Παρόντες στη συνάντηση ήταν και κάποιοι άνθρωποι που δεν ήταν της δουλειάς. Επικεφαλής αυτών των ανθρώπων ήταν ο John Hill της εταιρείας δημοσίων σχέσεων Hill & Knowlton. Χάρη στα πρακτικά της συνάντησης -τα οποία αποκαλύφθηκαν τέσσερις δεκαετίες μετά- υπήρξε έντονος προβληματισμός των στελεχών για τον αντίκτυπο των ερευνών και της σχετικής δημοσιότητας. Συζητήθηκαν επίσης ενέργειες που παραπέμπουν σε εναρμονισμένες πρακτικές.

Παραμονή των Χριστουγέννων του 1953 η Hill & Knowlton πρότεινε τη δημιουργία ενός φορέα που θα χρηματοδοτούσε ανεξάρτητες επιστημονικές έρευνες για τις επιπτώσεις του καπνίσματος στην υγεία. Τέσσερις ημέρες μετά και σε μια νέα συνάντηση στο Plaza οι εκπρόσωποι των καπνοβιομηχανιών ενέκριναν την πρόταση που τους είχε υποβληθεί και αποφάσισαν τη σύσταση της Ερευνητικής Επιτροπής της Καπνοβιομηχανίας. Η «Ειλικρινής Δήλωση προς τους Καπνιστές» ανήγγειλε το νέο, αναφέροντας ότι «το ενδιαφέρον μας για την υγεία των ανθρώπων  είναι υψίστης σημασίας» και υποσχέθηκε «συνδρομή στην ερευνητική προσπάθεια σε όλες τις φάσεις της χρήσης καπνού». Φυσικά ο σκοπός ήταν να θολώσει τα νερά και να δημιουργηθεί σύγχυση ως προς τη σύνδεση καπνίσματος – καρκίνου του πνεύμονα. Κρίνοντας εκ του αποτελέσματος, η έμπνευση της Hill & Knowlton και η αποφασιστικότητα των εταιρειών πέτυχαν τον σκοπό τους, αφού η καπνοβιομηχανία κέρδισε περίπου 40 χρόνια (σχεδόν) ανεμπόδιστης λειτουργίας. Εύκολο να αντιληφθεί κανείς πώς θα ήταν η εξέλιξη των πραγμάτων, ποιες θα μπορούσαν να ήταν οι παρεμβάσεις από τους διαμορφωτές πολιτικής αν δεν είχαν γίνει οι συγκεκριμένες συναντήσεις στο Plaza.

Ρίχνοντας σε άλλους το φταίξιμο

H δρ Κρίστιν Κερνς κάτι άλλο ίσως έψαχνε κάτι άλλο στις στοιβαγμένες κούτες μίας αποθήκης του Χάρβαρντ όταν διαπίστωσε ότι τρεις -μακαρίτες σήμερα- διατροφολόγοι του διάσημου πανεπιστημίου συνεργάστηκαν με τη βιομηχανία της ζάχαρης και όχι για καλό σκοπό. Αντικείμενο της συνεργασίας ήταν να «καθαρίσουν» το όνομα της ζάχαρης ως παράγοντα πρόκλησης καρδιαγγειακών ασθενειών. Το νήμα της ιστορίας μας πηγαίνει πάλι πίσω στη δεκαετία του ’50, όταν εμφανίστηκαν οι πρώτες που συνέδεαν την κατανάλωση της ζάχαρης με τις καρδιαγγειακές παθήσεις. Ο κλάδος, ωστόσο, δεν έδειξε τα ίδια αντανακλαστικά με εκείνα της καπνοβιομηχανίας. Όπως έδειξε η σχετική έρευνα της Κερνς, το Ερευνητικό Ίδρυμα Ζάχαρης (γνωστό ως Ένωση Ζάχαρης)  κατέβαλε ποσό ισοδύναμο με 50.000 δολάρια σήμερα για να δημοσιεύσουν το 1967 μία μελέτη που αξιολογούσε δημοσιευμένες έρευνες και περιόριζε σημαντικά τον ρόλο της ζάχαρης στην εκδήλωση καρδιαγγειακών παθήσεων, ρίχνοντας το φταίξιμο στα κορεσμένα λιπαρά. Σε αντίθεση με τους κατασκευαστές τσιγάρων που έφτιαξαν ένα ολόκληρο σύμπαν (παρα)πληροφόρησης από το μηδέν, η βιομηχανία της ζάχαρης επέλεξε έναν πιο σύντομο δρόμο – του χρηματισμού. Ένας από τους τρεις ερευνητές που υπέκυψαν στον πειρασμό, ο Δρ Μαρκ Χέγκεστ, έφτασε το 1977 στη θέση του επικεφαλής διατροφολόγου στο υπουργείο Γεωργίας των ΗΠΑ.

Αν αναζητάτε χαρακτηριστικότατη περίπτωση λύκου που φύλαξε τα πρόβατα μόλις βρήκατε μία…

Αναφερόμενοι στις αποκαλύψεις οι New York Times έγραφαν το 2016 ότι για πολλές δεκαετίες ενθαρρύνονταν οι Αμερικανοί να μειώσουν την πρόσληψη λιπαρών «γεγονός που έστρεψε πολλούς στην κατανάλωση τροφών με χαμηλά λιπαρά και υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη, τις οποίες τροφές κάποιοι ειδικοί κατηγορούν σήμερα για ενίσχυση της κρίσης παχυσαρκίας». Έναν χρόνο νωρίτερα, η αμερικανική εφημερίδα είχε αποκαλύψει ότι η Coca-Cola είχε διαθέσει εκατομμύρια δολάρια στη χρηματοδότηση ερευνών που επιχειρούσαν να υποβαθμίσουν τη σχέση  μεταξύ ζαχαρούχων ποτών και παχυσαρκίας. Ανάλογες πρακτικές είχαν υιοθετήσει και εταιρείες παραγωγής γλυκών, σύμφωνα με σχετικό ρεπορτάζ του Associated Press.

Τι είναι ελευθερία λόγου;

Γνωρίζουμε ότι οι πολίτες έχουμε συνταγματικά δικαιώματα και ότι ορισμένα από αυτά είναι απαράγραπτα στις σύγχρονες δημοκρατίες, όπως είναι η ελευθερία λόγου. Έχουν όμως τα ίδια ακριβώς δικαιώματα και οι επιχειρήσεις;  Αυτό το επεισόδιο δεν εξελίσσεται στα μέσα του 20ου αιώνα αλλά στις ημέρες μας. Η ομοσπονδιακή Υπηρεσία Φαρμάκων και Τροφίμων (FDA) επιδιώκει να αναθεωρήσει τους κανόνες σχετικά με το ποια τρόφιμα μπορούν να επικαλούνται στις συσκευασίες τους ότι είναι υγιεινά. Ορισμένοι από τους μεγαλύτερους παραγωγούς δημητριακών, κατεψυγμένων και συσκευασμένων τροφών αντιδρούν στα σχέδια της FDA και υποστηρίζουν ότι παραβιάζονται τα συνταγματικά τους δικαιώματα συμπεριλαμβανομένης της Πρώτης Τροπολογίας που προστατεύει την ελεύθερη έκφραση..

Η FDA επιδιώκει ο όρος «υγιεινός» (και τα παράγωγά του) να μη χρησιμοποιείται στις συσκευασίες προϊόντων με χαμηλά λιπαρά και υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη, κάτι που έχει προκαλέσει αντιδράσεις από εταιρείες όπως η γνωστή και στη χώρα μας Kellog’s ή η General Mills της οποίας το όνομα μπορεί να μη σας λέει πολλά πράγματα αλλά διαχειρίζεται γνωστά και στην Ελλάδα προϊόντα όπως τα Cheerios, τα προϊόντα της σειράς Pillsbury και τα γαλακτοκομικά προϊόντα Yoplait. Η General Mills μιλάει για υπερβολικά περιοριστικά όρια που επιχειρεί να θέσει η FDA και παραπονιέται για την παραβίαση της Πρώτης Τροπολογίας, ωστόσο δεν καλεί σε συγκέντρωση διαμαρτυρίας και δεν έχει ζητήσει τη συνδρομή των οργανώσεων προστασίας πολιτικών δικαιωμάτων.

Η εταιρεία δεν είναι η μόνη που επικαλείται το Σύνταγμα των Ηνωμένων Πολιτειών. Η Ένωση Καταναλωτικών Προϊόντων με μέλη όπως η Coca-Cola, η PepsiCo και η Campbell Soup υποστηρίζουν ότι με βάση την Πρώτη Τροπολογία «οι καταναλωτές έχουν δικαίωμα να λαμβάνουν αληθείς πληροφορίες για τα προϊόντα και οι κατασκευαστές έχουν δικαίωμα να τις παρέχουν». Το τι είναι αληθές και τι όχι, όπως είδαμε πιο πριν, είναι κάτι συζητήσιμο…

Μπορεί ο επιστημονικός λόγος να επιστρατευτεί στην εξυπηρέτηση συγκεκριμένων συμφερόντων; Όπως φαίνεται, η απάντηση είναι καταφατική γεγονός που, βεβαίως, επηρεάζει δραστικά τη διαμόρφωση πολιτικών που δεν αφορούν κάποια νεφελώδη έννοια αλλά την καθημερινότητα και την υγεία εκατομμυρίων ανθρώπων. Η εμπειρία έχει δείξει ότι διαρροές πληροφοριών με καθυστέρηση μερικών δεκαετιών μπορεί μεν να ανοίγουν τον δρόμο σε αποζημιώσεις αλλά δεν λύνουν θεμελιώδη προβλήματα.

Με μια κλονισμένη εμπιστοσύνη του κοινού απέναντι στην επιστημονική κοινότητα πώς μπορεί να δημιουργηθούν οι κατάλληλες συναινέσεις για τη λήψη μέτρων; Δεν χρειάζεται να πάμε και πολύ μακριά. Στη διάρκεια της πανδημίας υπήρξαν οι φωνές που επέμεναν «να ακουστεί και η άλλη άποψη», φράση που έχει τις ρίζες της στο εγχειρίδιο της αμερικανικής καπνοβιομηχανίας για την αντιμετώπιση δύσκολων καταστάσεων. Το πώς αυτές οι φωνές έφτασαν να επηρεάζουν και μέρος του λεγόμενου πολιτικού προσωπικού είναι γνωστό και καταγεγραμμένο. Δεν είναι, άλλωστε, πάντα απαραίτητο να χρησιμοποιηθούν εξελιγμένες τεχνολογικές λύσεις για να σπείρεις αμφιβολίες για την επιστημονική αλήθεια και, κατά βάθος, για το θεσμικό πλαίσιο…

The post Το hacking της Δημοκρατίας (2): Επιστήμη στην υπηρεσία της συναίνεσης appeared first on 2045.gr.

Όταν αποφασίσαμε να σχεδιάσουμε αυτή τη σειρά άρθρων σχετικά με τους κινδύνους hacking που αντιμετωπίζει η σύγχρονη Δημοκρατία, αντιμετωπίσαμε ένα βασικό πρόβλημα – από πού ξεκινάμε; Η εκλογική συμπεριφορά μέσω της οποίας αναδεικνύονται αντιδημοκρατικές φωνές πρέπει να αποτελέσει την αφετηρία μας; Τα οργανωμένα δίκτυα προπαγάνδας και παραπληροφόρησης που εντέχνως πυροδοτούν διενέξεις και ενισχύουν τις διαχωριστικές γραμμές στις δυτικές κοινωνίες; Η αβλεψία των πολιτών που σπεύδουν να μοιραστούν, πολλές φορές με αφέλεια, προσωπικά τους δεδομένα με απροσδιόριστα ανταλλάγματα; Μήπως με την ελληνική επικαιρότητα των παρακολουθήσεων και του ερωτήματος του ποιος θα μας φυλάει από τους φύλακες; Ή με την πολλές φορές ασύδοτη δραστηριότητα πολυεθνικών επιχειρήσεων που αγνοούν επιδεικτικά νομικά πλαίσια και ρυθμιστικές αρχές;

Η Δημοκρατία χρειάζεται διαρκή υπεράσπιση, έλεγε πριν από λίγες ημέρες η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σε μία σύνοδο της ομάδας των επτά πλουσιότερων χωρών του κόσμου – δήλωση που συχνά πυκνά τα τελευταία χρόνια εμφανίζεται στην επικαιρότητα σε κάθε ευκαιρία είτε ως υπενθύμιση είτε ως διαπίστωση.

Ο ρόλος των δικτύων παραπληροφόρησης στην επικράτηση Τραμπ το 2016 αποτέλεσε ένα μόνο επεισόδιο στη σειρά των κινδύνων που αντιμετωπίζει η Δημοκρατία. Μόλις τρία χρόνια πριν, ένας συνεργάτης της Υπηρεσίας Εθνικής Ασφάλειας των Ηνωμένων Πολιτειών θα προκαλούσε ντόμινο αποκαλύψεων σχετικά με ένα ευρύ δίκτυο παρακολουθήσεων που είχε ενεργοποιήσει η Ουάσιγκτον σε βάρος εχθρών και φίλων.

Η παρακολούθηση των τηλεφωνικών συνδιαλέξεων της καγκελαρίου Άνγκελα Μέρκελ προκάλεσε ισχυρό κλονισμό στις σχέσεις ΗΠΑ – Γερμανίας και έδειξε -μάλλον όχι για πρώτη φορά- πως η Δύση έχει αρκετές ακαταστασίες εντός του οίκου της. Το «δικό μας» επεισόδιο με τις υποκλοπές μέσω του δικτύου της Vodafone την περίοδο 2004-2005 δεν απασχόλησε ιδιαίτερα τη διεθνή επικαιρότητα, όπως το ίδιο συνέβη και για άλλα αντίστοιχα επεισόδια της δεκαετίας του ’90 ή της δεκαετίας του ’60. Για τους έκπληκτους, ναι, καταγγελίες για υποκλοπές υπήρχαν και πριν την επιβολή της δικτατορίας.

H περίπτωση της Clearview AI

Όμως επιλέξαμε, τελικά, να ξεκινήσουμε κάπως ανορθόδοξα και από ένα σημείο αφετηρίας που εκ πρώτης όψεως να μην αφορά τον πυρήνα του hacking της Δημοκρατίας. Στα μέσα Ιουλίου η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα επέβαλε πρόστιμο 20 εκατ. ευρώ σε βάρος της Clearview AI για παράνομη συλλογή φωτογραφιών και άλλων προσωπικών δεδομένων από πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Είχε προηγηθεί προσφυγή ενώπιον της Αρχής από την Homo Digitalis, την Privacy International και την Hermes Center. Η Clearview AI διατείνεται πως διαθέτει μια βάση δεδομένων με 3 δισ. φωτογραφίες προσώπων, η οποία διατίθεται προς πώληση σε ιδιωτικές εταιρείες και κρατικές αρχές ανά τον κόσμο.

Θα μπορούσε να πει κανείς πως η Clearview AI είναι άλλη μια περίπτωση επιχείρησης που βοηθάει στο «χτίσιμο» μίας δυστοπίας.  Αλλά τι λέει για αυτά ένας από τους ανθρώπους που κινήθηκαν κατά της Clearview AI;

Η Homo Digitalis έχει ως επίκεντρο της δράσης της την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των ανθρώπων που χρησιμοποιούν το διαδίκτυο στην Ελλάδα έχοντας πραγματοποιήσει αρκετές δράσεις ευαισθητοποίησης για το ευρύ κοινό. Ήταν στην ομάδα που πέτυχε την επιβολή του προστίμου-ρεκόρ από την Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα στην ClearView AI.

Οι κίνδυνοι για τη δημοκρατία

Μοιραία, λοιπόν, η συζήτησή μας για τη Δημοκρατία και τους κινδύνους που αντιμετωπίζει στο ψηφιακό περιβάλλον με τον Στέφανο Βιτωράτο, ιδρυτικό μέλος της Homo Digitalis, ξεκίνησε από αυτό το σημείο και από τη δική μας παρατήρηση πως ο ιδιωτικός χώρος διαρκώς περιστέλλεται. Ο συνομιλητής μας παρατηρεί μια αντίφαση. «Από τη μία πλευρά έχουμε ένα ισχυρό νομικό πλαίσιο όπως το GDPR και την 2016/680, τη λεγόμενη αστυνομική οδηγία σχετικά με την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων από τις αστυνομικές αρχές, ενώ από την άλλη πλευρά ο πολίτης μειώνει τον ιδιωτικό του χώρο για να λάβει μια υπηρεσία προσφέροντας προσωπικά του δεδομένα. Υπάρχει λοιπόν μια σύγκρουση εδώ, ουσιαστικά η ιδιωτικότητα συχνά περιστέλλεται σε έναν βαθμό που το ίδιο το άτομο το επιλέγει. Εξαιρούνται τα δημόσια πρόσωπα όπου το τι είναι προσωπικά δεδομένα και τι όχι έχει πολλές φορές τεθεί υπό συζήτηση. Θυμίζω για παράδειγμα την επιχειρηματολογία γύρω από το αν έπρεπε οι πολίτες να γνωρίζουν στοιχεία του ιατρικού φακέλου του Τάσσου Παπαδόπουλου ή του Φρανσουά Μιτεράν. Όμως όσον αφορά στην προσωπική βούληση, θεωρούμε πως είναι αρκετά χαμηλό το επίπεδο της ευαισθητοποίησης. Ο GDPR σου δίνει δικαιώματα που μπορείς να χρησιμοποιήσεις όμως είναι ελάχιστες οι περιπτώσεις που οι άνθρωποι γνωρίζουν τι μπορούν να πράξουν έναντι κάποιου που επεξεργάζεται τα δεδομένα τους. Αυτό είναι μια ακούσια πάσα προς κάποιους όπως η Cambridge Analytica στο παρελθόν ή η ClearView».

Ο ίδιος βλέπει κάποια κοινά σημεία μεταξύ των δύο περιπτώσεων, καθώς και οι δύο εταιρείες «οχυρώθηκαν» πίσω από την άποψη πως αφού οι χρήστες δημοσιοποιούσαν πληροφορίες τους στα κοινωνικά δίκτυα, τα έθεταν στη διάθεση του οποιουδήποτε. «Αυτό δεν ισχύει, εξέθεσα τα προσωπικά μου δεδομένα για έναν συγκεκριμένο σκοπό, αυτό δεν σημαίνει πως μπορείς να πάρεις μια φωτογραφία μου και να την κάνεις μέρος μιας διαφημιστικής καμπάνιας ή να τη χρησιμοποιήσεις σε ένα πείραμα εκμάθησης ενός συστήματος τεχνητής νοημοσύνης. Βεβαίως τα πρόστιμα που έχουν επιβληθεί στην ClearView θα αργήσουν να εισπραχθούν και στο μεταξύ μπορεί η εταιρεία να έχει βγάλει πολλαπλάσια κέρδη. Υπάρχει ένα ζήτημα εδώ».

Ο Στ. Βιτωράτος σπεύδει να διευκρινίσει πως αυτά τα φαινόμενα δεν πρέπει να συγχέονται με τις παρακολουθήσεις, όπου «έχεις να κάνεις με ένα κράτος που πρέπει να απολαμβάνει της πλήρους εμπιστοσύνης των πολιτών. Ένας ευνομούμενος  πολίτης δίνει το πλεονέκτημα της εμπιστοσύνης προς το κράτος. Αν αυτό διαρραγεί, τότε ο πολίτης αρχίζει να αναρωτιέται αν θα μπορούσε να αποτελεί ο ίδιος στόχο και τι είναι τελικά η εθνική ασφάλεια. Βεβαίως οι λόγοι της εθνικής ασφάλειας πάντοτε υπάρχουν αλλά δεν έχουν εξειδικευτεί, σε αντίθεση με συγκεκριμένα εγκλήματα που αναφέρονται και δικαιολογούν την άρση απορρήτου. Νομίζω πως ηθελημένα δεν υπάρχει κάτι συγκεκριμένο από πλευράς ορισμού στο τι είναι ‘εθνική ασφάλεια».

Διερωτόμαστε αν η επιχειρηματολογία «πάντα γίνονται παρακολουθήσεις» υποστηρίζει αυτή τη ρήξη εμπιστοσύνης μεταξύ πολίτη και κράτους.

«Σίγουρα θα συνεχίσουν οι παρακολουθήσεις, αλλά σε ένα πλαίσιο και εδώ το θέμα είναι ποιος ελέγχει. Δεχόμαστε πως ένας θεσμός μια υπηρεσία μπορεί να μη λειτουργεί άριστα αλλά πρέπει να υπάρχει έλεγχος και αυτή τη στιγμή έχουμε μπει σε ένα τέλμα.

“H δύναμη και η αδυναμία της Δημοκρατίας βρίσκεται στο πλήθος. Aπό τη μία μπορείς να ενώσεις τη φωνή σου με άλλους πολίτες και να διεκδικήσεις κάτι και από την άλλη ακριβώς μπορεί να χάνεσαι στο ίδιο πλήθος και να δέχεσαι μοιρολατρικά μια κατάσταση”

Στέφανος Βιτωράτος

Όμως αν οι θεσμοί δεν μπορούν να ελέγξουν αποτελεσματικά τη δραστηριότητα εταιρειών όπως η ClearView και να παρέμβουν εγκαίρως, δεν ενισχύεται αυτή η μείωση της εμπιστοσύνης προς το κράτος και τελικά και προς τη Δημοκρατία;  «Νομίζω πως, ναι, μειώνεται στους πολίτες που αξιολογούν την πραγματικότητα. Η πλειονότητα όμως έχει αποδεχθεί σχεδόν μοιρολατρικά πως κάποιος μπορεί να πάρει τα δεδομένα τους, πως υπάρχουν παρακολουθήσεις αλλά πιστεύουν πως κατά πάσα πιθανότητα αυτό δεν αφορά τους ίδιους. Νομίζω πως η δύναμη και η αδυναμία της Δημοκρατίας βρίσκεται στο πλήθος, δηλαδή ότι από τη μία μπορείς να ενώσεις τη φωνή σου με άλλους πολίτες και να διεκδικήσεις κάτι και από την άλλη ακριβώς μπορεί να χάνεσαι στο ίδιο πλήθος και να δέχεσαι μοιρολατρικά την κατάσταση και με αυτή την αποδοχή γίνεσαι μέρος της παρακμής. Συνεχίζεις να συμπεριφέρεσαι στα κοινωνικά δίκτυα χωρίς αλλαγή, αρχίζεις να αναπτύσσεις θεωρίες συνωμοσίας, διότι προσπαθείς να ερμηνεύσεις την πραγματικότητα με αφοριστικό τρόπο τύπου όλοι μας παρακολουθούν, όλοι τα παίρνουν, όλοι είναι ψεύτες κτλ».

Ο συνομιλητής μας παρατηρεί πως τις τελευταίες δύο δεκαετίες έχει συντελεστεί ένας εκδημοκρατισμός της τεχνολογίας και έχει αλλάξει ο τρόπος πρόσβασης στην πληροφορία. «Αυτό είναι θετικό για τη Δημοκρατία, αλλά θα πρέπει να αναγνωρίσουμε πως αυτό το χαρακτηριστικό το εκμεταλλεύονται και κακόβουλοι που παράγουν παραπληροφόρηση και προπαγάνδα. Βεβαίως τα fake news προϋπήρχαν και μπορεί να ήταν πιο δύσκολη η διάχυσή τους, όμως ήταν και πιο δύσκολη η αντιμετώπισή τους. Συνολικά νομίζω πως η ταχύτητα παραγωγής και διάχυσης έχει αυξηθεί σε βαθμό που πρέπει να είσαι καλά εκπαιδευμένος και πονηρεμένος για να εντοπίσεις την παραπληροφόρηση στον ψηφιακό χώρο.  Συμβαίνει όμως και αυτό να αντιμετωπίζεται μοιρολατρικά. Μπορεί, δηλαδή, λόγω της γενικότερης αδιαφορίας κάποιοι να γίνονται ευκολότερα θύματα της παραπληροφόρησης επειδή δεν μπαίνουν στη διαδικασία του προβληματισμού».

«Υπάρχει και η τάση ενίσχυσης των echo chambers, όπου δημιουργείται η ψευδαίσθηση πως επειδή επικρατεί η ίδια άποψη, η άποψη αυτή να είναι επικρατούσα ή ιδιαίτερα δημοφιλής. Αυτό το στοιχείο που εντείνεται στα κοινωνικά δίκτυα έχει πολλαπλασιαστική ισχύ. Είναι  άλλο πράγμα να νομίζεις πως είσαι ο τρελός του χωριού και άλλο να βλέπεις πως την ίδια άποψη την ενστερνίζονται και άλλοι και αυτό είναι, με κάποιον τρόπο, ένα hacking κατά της Δημοκρατίας».

«Αν και οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης είναι ιδιωτικές εταιρείες, έχουν αναχθεί πλέον σε δημόσιες σφαίρες. Η Ε.Ε. το έχει συνειδητοποιήσει αυτό και έρχονται νομοθεσίες όπως οι πράξεις για τις ψηφιακές αγορές και υπηρεσίες που θα δεσμεύσουν τις εταιρείες. Προφανώς μέχρι σήμερα υπήρχαν όροι χρήσης αλλά όλοι κινούμασταν με τους όρους της ιδιωτικής εταιρείας που σου ορίζει ακόμα και το αρμόδιο δικαστήριο επίλυσης μιας διαφοράς. Όλες οι προσπάθειες των εταιρειών να δημιουργήσουν μια υπέρτερη ρυθμιστική αρχή δεν είχαν εχέγγυο ανεξαρτησίας, δεν μπορεί ελέγχων και ελεγχόμενος να είναι ο ίδιος. Υπάρχει λοιπόν εξέλιξη στο νομικό πεδίο, μένει να δούμε τι θα κάνουν οι εταιρείες που είναι σήμερα μηχανές παραγωγής χρημάτων και όχι μόνο για τις ίδιες. Γύρω από αυτές δημιουργούνται οικοσυστήματα, είτε εταιρείες που συνεργάζονται μαζί τους για τον έλεγχο του περιεχομένου είτε επιχειρήσεις που λειτουργούν αποκλειστικά μέσω των κοινωνικών δικτύων. Περιμένουμε, λοιπόν, με ενδιαφέρον τις κινήσεις τους».

Και η Δημοκρατία;

«Η Δημοκρατία κινδύνευε και κινδυνεύει από την αδιαφορία, ανέκαθεν κινδύνευε και θα κινδυνεύει από την κακόβουλη εκμετάλλευση του πλήθους, θεωρώ πως η Δημοκρατία χρήζει πάντοτε υπερασπίσεως. Δεν είναι αυτονόητο πως η Δημοκρατία λειτουργεί καλά επειδή υπάρχουν κάποιοι θεσμοί. Είναι μια καθημερινή διαδικασία που βέβαια περνά και από τη διαχείριση της τεχνολογικής εξέλιξης και της αξιοποίησης της τεχνολογίας για την παραγωγή δημόσιου καλού. Νομίζω όμως πως περισσότερο κινδυνεύει από την αδιαφορία. Στον φυσικό κόσμο αν έχεις κάποιο σχέδιο κατάληψης συνειδήσεων θα χρειαστείς κάποιον χρόνο, θέλεις μια διαδικασία για να φτιάξεις έναν μηχανισμό. Με τη χρήση της τεχνολογίας όμως υπάρχει το ενδεχόμενο να επιταχυνθεί η διαδικασία. Έχουμε δει και στην Ελλάδα να δημιουργούνται κινήσεις που εξελίχθηκαν ακόμα και σε πολιτικά κόμματα. Η τεχνολογία λειτουργεί ως επιταχυντής, προς την κάτω βόλτα όταν πρόκειται να εκμεταλλευτεί κάποιος πολλαπλασιαζόμενες αδιαφορίες. Ένα φοβερό hack είναι πως αυτοί με τις ριζοσπαστικές απόψεις είναι πάντοτε πιο διαθέσιμοι να τις εκφράσουν δυνατά να συγκρουστούν με τρίτους, ακόμα και για απόψεις που είναι εριστικές ενώ η μέση οδός, η μέση άποψη, η κοινή λογική ακούγονται καμία φορά ως παρωχημένες».

The post Το hacking της Δημοκρατίας (Μέρος 1ο) appeared first on 2045.gr.

Τη μέρα που ολοκληρωνόταν αυτό το ρεπορτάζ, η Ζαπορίζια δεχόταν δριμεία πυραυλική επίθεση και τουλάχιστον τέσσερις κωμοπόλεις στην περιφέρεια του Χαρκόβου και του Ντονμπάς περνούσαν στα χέρια του ρωσικού στρατού. Ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχιζόταν με αμείωτη ένταση για 63η μέρα. 

Το επόμενο πρωί, οι Ρώσοι ανακοίνωσαν τη διακοπή παροχής φυσικού αερίου στην Πολωνία και τη Βουλγαρία, ενώ εκρήξεις συντάραξαν τα περίχωρα της Τιράσπολ στην Υπερδνειστερία, την αυτόνομη περιφέρεια στα ανατολικά σύνορα της Μολδαβίας. Ο παράλληλος πόλεμος, αυτός που διεξάγεται γύρω από την Ουκρανία για την απόκτηση ή την ανάκτηση οικονομικών και γεωστρατηγικών πλεονεκτημάτων, αποκτούσε κατ’ αυτόν τον τρόπο δύο ακόμα μέτωπα, επιβεβαιώνοντας το δυσοίωνο προαίσθημα ότι από τη στιγμή που τα βουβάλια αποφάσισαν να παλέψουν στον ευρωπαϊκό βάλτο, κανένα από τα βατραχάκια της ηπείρου δεν θα βγει αλώβητο από τη σύγκρουσή τους. 

Με δεδομένο ότι ο πόλεμος είναι ακόμα σε εξέλιξη και, μάλιστα, χωρίς κάποιον ορατό ορίζοντα για ανακωχή ή κατάπαυση του πυρός, είναι δύσκολο να γίνουν εκτιμήσεις για την έκβασή του και για την έκταση της καταστροφής που θ’ αφήσει πίσω του. Ο ίδιος ο πόλεμος, όμως, αποτελεί από μόνος του ένα δεδομένο. Το ανεπίστρεπτο, συντριπτικό γεγονός της βίαιης εισβολής μιας πυρηνικής δύναμης σε μια ευρωπαϊκή χώρα με σκοπό την απόσπαση εδαφών, δημιουργεί μια συνθήκη πρωτόγνωρη για τον 21ο αιώνα και μοιάζει να αναδιαμορφώνει δραστικά το διπλωματικό, οικονομικό και -αναπόφευκτα- το στρατηγικό τοπίο εντός του οποίου θα κινηθεί ο πλανήτης τα επόμενα χρόνια. 

Η καταστροφή 

Από την πρώτη σχεδόν στιγμή της ρωσικής εισβολής έγινε αντιληπτό ότι οι μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες συνέπειες αυτού του πολέμου θα προκύψουν ανεξάρτητα από την έκβασή του και δεν θα αφορούν αποκλειστικά τις αντιμαχόμενες πλευρές. Θα επηρεάσουν σίγουρα την Ευρώπη (κάποιες τις βιώνουμε ήδη) και σε έναν σημαντικό βαθμό την παγκόσμια κοινότητα. 

Σε πρώτη φάση, βέβαια, όπως σημειώνει ο Κωνσταντίνος Φίλης, εκτελεστικός διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων του Παντείου Πανεπιστημίου, «οι μεγάλοι χαμένοι του πολέμου είναι τρεις. Με σειρά προτεραιότητας: η Ουκρανία, η Ρωσία και η Ευρώπη». Για την Ουκρανία η καταστροφή είναι ήδη ασύλληπτη: δεκάδες χιλιάδες νεκροί στρατιώτες και πολίτες, ισοπεδωμένες πόλεις, ανυπολόγιστος αριθμός εκτοπισμένων που έχουν προσφύγει σε άλλες χώρες, διαλυμένες υποδομές, δίκτυα συγκοινωνίας και μεταφορών. 

Ο Μάνος Καραγιάννης, αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, με γνωστικό αντικείμενο την Πολιτική και τις Διεθνείς Σχέσεις στη Ρωσία και τον Μετασοβιετικό Κόσμο, εκτιμά ότι στο τέλος του πολέμου η κατεστραμμένη Ουκρανία θα έχει επιστρέψει σε πολλούς τομείς στην εποχή του Β’ Παγκοσμίου. «Αυτή η χώρα θα πληρώσει, δυστυχώς, πολύ βαρύ τίμημα. Απ’ ό,τι φαίνεται ένα κομμάτι της θα είναι στο εξής υπό ρωσική κατοχή -η Κριμαία και το Ντονμπάς- ενώ στο διπλωματικό πεδίο συζητιέται το σενάριο της ‘Φινλανδοποίησης’. Να παραμείνει, δηλαδή, η Ουκρανία ανεξάρτητη, αλλά να υποχρεωθεί σε στρατηγική ουδετερότητα. Θα είναι σίγουρα εκτός ΝΑΤΟ και πιθανότατα εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης – θα έχει την αμέριστη συμπαράσταση της Ευρώπης, αλλά θεωρώ ότι είναι δύσκολο να φτάσει ως την ένταξη».

«Και για τη Ρωσία, όμως, το κόστος του πολέμου είναι πάρα πολύ μεγάλο και θα γίνεται ολοένα και μεγαλύτερο προϊόντος του χρόνου», σημειώνει ο Κωνσταντίνος Φίλης. Πέρα από τις δεδομένες στρατιωτικές απώλειες της εισβολής, «η ρωσική οικονομία θα υποστεί ασφυκτικές πιέσεις και είναι βέβαιο ότι κάποια στιγμή θα κλονιστεί. Και εννοείται ότι η Ευρώπη κατατάσσεται αυτομάτως στους χαμένους γιατί η οικονομία της έχει πολύ μεγάλο βαθμό εξάρτησης από τη ρωσική, κυρίως στον τομέα της ενέργειας. Η Ρωσία είναι ο βασικός ενεργειακός προμηθευτής ευρωπαϊκών κρατών κι αυτό δημιουργεί ένα αντικειμενικό και πολύ σοβαρό πρόβλημα». 

Ο Κώστας Ράπτης, δημοσιογράφος με μεγάλη εμπειρία στο διεθνές ρεπορτάζ και εξαιρετικός αναλυτής των διεθνών σχέσεων, ξεχωρίζει ως χαρακτηριστικό το παράδειγμα της Γερμανίας. «Η Ευρωπαϊκή Ένωση ως μια γραφειοκρατική υπηρεσία των Βρυξελλών με επικεφαλής την Ούρσουλα Φον Ντερ Λάιεν, τον Μπορέλ και τους υπόλοιπους, ακολουθεί απλώς τις γραμμές των Αμερικανών και κινείται σε μια λογική γοήτρου. Για τα ισχυρότερα κράτη – μέλη της Ένωσης, όμως, οι αποφάσεις για κυρώσεις κατά της Ρωσίας θα έχουν σημαντικό κόστος. Η Γερμανία, για παράδειγμα, αυτήν τη στιγμή κάνει οικονομικό χαρακίρι. Θα πρέπει μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα να αλλάξει άρδην το αναπτυξιακό μοντέλο στο οποίο στήριξε την ευημερία της και την ηγεμονία της στην Ευρώπη. Ήταν ένα βολικό μοντέλο, αφού της εξασφάλιζε αμυντική ασπίδα από τους Αμερικανούς για να μην ξοδεύει για εξοπλισμούς, φθηνή ενέργεια από τους Ρώσους και εξαγωγική αγορά στους Κινέζους, ενώ τοποθετούσε όλη την υπόλοιπη Ευρώπη από κάτω της. Πολλοί υποστηρίζουν ότι η Γερμανία θα έπρεπε ούτως ή άλλως να οδηγηθεί σε ένα μοντέλο αποβιομηχάνισης για λόγους οικονομικούς, κοινωνικούς και οπωσδήποτε περιβαλλοντικούς, αλλά αυτά δεν γίνονται εύκολα. Είναι σίγουρο ότι για την τωρινή στάση της έπαιξε πολύ μεγάλο ρόλο και η πρόσφατη πολιτική αλλαγή, που έφερε στην κυβέρνηση τις πιο ατλαντιστικές δυνάμεις, τους Πράσινους και τους Φιλελεύθερους. Συνολικά, πάντως, οι εξελίξεις των τελευταίων μηνών κατέστησαν σαφές ότι η Ευρώπη δεν είναι δρώσα. Δεν έχει δική της ατζέντα. Σε έναν βαθμό, βέβαια, αυτό είναι μια αυτοεκπληρούμενη προφητεία». 

Mετά την καταστροφή 

“Οι ΗΠΑ ήταν, είναι και θα είναι η ηγέτιδα δύναμη του ελεύθερου κόσμου. Χωρίς την Αμερική η Δύση δεν μπορεί να επιβιώσει”

Μάνος Καραγιάννης

Από τις πρώτες κιόλας ώρες του πολέμου έγινε σαφές ότι η Ευρώπη δεν θα είχε τον πρώτο ή τον καθοριστικό λόγο στις αποφάσεις που έπρεπε να παρθούν για την αντιμετώπιση ενός κοσμοϊστορικού γεγονότος που λαμβάνει χώρα σε ευρωπαϊκό έδαφος. Η Ρωσία έχει απέναντί της τη Δύση -τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ- κι αυτή είναι μια σημαντική διαπίστωση για να κατανοήσουμε πώς θα διαμορφωθεί η ισορροπία δυνάμεων στον πλανήτη μετά την κίνηση της Ρωσίας να εισβάλει στρατιωτικά στην Ουκρανία. 

«Οι ΗΠΑ ήταν, είναι και θα είναι η ηγέτιδα δύναμη του ελεύθερου κόσμου. Χωρίς την Αμερική η Δύση δεν μπορεί να επιβιώσει», τονίζει εμφατικά ο Μάνος Καραγιάννης. Κατά τη γνώμη του, το καθοριστικό νέο δεδομένο που προκύπτει μετά τον πόλεμο είναι η επιστροφή των ΗΠΑ στην Ευρώπη. «Όλη αυτή η συζήτηση που υπήρχε από τα χρόνια του Ομπάμα για την αποχώρηση των Αμερικανικών δυνάμεων -το λεγόμενο pivot- έχει πλέον ξεπεραστεί από τις εξελίξεις. Θα αλλάξουν πολλά πράγματα στην αρχιτεκτονική ασφαλείας της Δύσης. Το ΝΑΤΟ θα επιστρέψει στην αρχική του αποστολή, που είναι η ανάσχεση της Ρωσικής απειλής και η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει πλέον έναν καλό λόγο -μια υπαρκτή μεγάλη απειλή- για να προχωρήσει στον τομέα της άμυνας. Η στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης είναι μονόδρομος και θα πραγματοποιηθεί με τον έναν ή με τον άλλον τρόπο. Οδηγούμαστε στη δημιουργία ενός νέου σιδηρού παραπετάσματος και στην απομόνωση της Ρωσίας για τα επόμενα χρόνια». 

Η απομόνωση της Ρωσίας μέσω των οικονομικών κυρώσεων είναι η βασική επιδίωξη της Δύσης κι ένας από τους κεντρικούς πυλώνες της στρατηγικής της, μαζί με την παροχή στρατιωτικού υλικού στην Ουκρανία. Η Ρωσία, όμως, δεν έχει απομονωθεί, τουλάχιστον όχι με την απολυτότητα που εμφανίζουν τα δυτικά μέσα ενημέρωσης. Όπως παρατηρεί ο Κωνσταντίνος Φίλης, «σε σχέση με τη Δύση, η Ρωσία είναι πλέον πολύ περισσότερο απομονωμένη απ’ ό,τι ήταν τα προηγούμενα χρόνια, ακόμα και μετά την Κριμαία. Για διεθνή απομόνωση, όμως, δεν μπορούμε να μιλήσουμε, αφού οι περισσότερες χώρες της Ασίας -συμπεριλαμβανομένης της Κίνας και της Ινδίας- πολλές χώρες της Αφρικής, οι χώρες της Νότιας Αμερικής, ακόμα και κάποιοι παραδοσιακοί εταίροι των ΗΠΑ όπως τα κράτη της Μέσης Ανατολής, δεν έχουν απομονώσει τη Ρωσία. Δεν έχουν επιβάλει κυρώσεις σε βάρος της και δεν έχουν υιοθετήσει τη σκληρή στάση που θα ήθελαν οι Αμερικανοί. Κι αυτό, βέβαια, δείχνει μια νέα τάση που έρχεται στον κόσμο». 

Η «απομόνωση» της Ρωσίας θυμίζει στον Κώστα Ράπτη το παλιό ανέκδοτο για τα βρετανικά πρωτοσέλιδα: «ομίχλη στη Μάγχη, η ήπειρος αποκλείστηκε». Για τον έμπειρο δημοσιογράφο, «η μεγάλη εξέλιξη των ημερών είναι αυτή ακριβώς η απροθυμία των τρίτων να μπουν στη διαδικασία των κυρώσεων. Ένα ακόμα ενδιαφέρον στοιχείο, είναι ότι διάφορες χώρες πλασάρονται ως κόμβοι υποδοχής διωκόμενων ρωσικών κεφαλαίων. Μπορώ να κατονομάσω τουλάχιστον τρεις: τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Ισραήλ και την Τουρκία. Όλες τους φιλοδοξούν να γίνουν τα “καταφύγια” των Ρώσων ολιγαρχών, ενώ η Τουρκία ενδιαφέρεται και για τους Ρώσους τουρίστες, οι οποίοι δεν έχουν πια και πολλές διεξόδους. 

“Στην εποχή μας αναδύονται νέες πλανητικές ισορροπίες και η προηγούμενη μονοπολική αμερικανική ηγεμονία δεν συμβαδίζει μ’ αυτήν την πραγματικότητα”

Κώστας Ράπτης

»Στην πράξη, είναι πολύ λίγες και πολύ συγκεκριμένες οι χώρες που έχουν προχωρήσει σε κυρώσεις κατά της Ρωσίας. Και αυτό είναι η πραγματική δοκιμασία, όχι η ψήφος που ρίχνει ο καθένας σε μια ψηφοφορία πολιτικής αποδοκιμασίας στη γενική συνέλευση του ΟΗΕ για μια πράξη μη υπερασπίσιμη όπως μια στρατιωτική εισβολή ή για την αποβολή της Ρωσίας από το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων – ακόμα και η Σερβία που είναι φιλορωσική χώρα ψήφισε υπέρ της αποβολής της από το ΣΑΔ. Το να δηλώσεις την πολιτική σου διαφωνία με την εισβολή δεν είναι το ίδιο με το να στρατευτείς έμπρακτα στην απομόνωση της Ρωσίας που επιβάλλει η Δύση μέσω κυρώσεων. Ο πλανήτης δεν είναι η Δύση και αυτό που συμβαίνει τώρα κατά τη γνώμη μου μας οδηγεί στην καρδιά της συζήτησης: Στην εποχή μας αναδύονται νέες πλανητικές ισορροπίες και η προηγούμενη μονοπολική αμερικανική ηγεμονία δεν συμβαδίζει μ’ αυτήν την πραγματικότητα. Πρέπει να ακούμε ακριβώς αυτό που λένε οι πρωταγωνιστές της Ιστορίας, γιατί κάποιες φορές είναι πολύ ξεκάθαροι στις επιδιώξεις τους. Ο Λαβρόφ (σ.σ: ο υπουργός εξωτερικών της Ρωσίας), αλλά και η κινεζική ηγεσία και οι Ινδοί με την πολύ χαρακτηριστική στάση τους, μιλάνε για την έλευση ενός πολυπολικού κόσμου. Αυτό προκύπτει από τη δυναμική των πραγμάτων – το κέντρο βάρους του σύγχρονου καπιταλισμού μετατοπίζεται ανατολικά. Και νομίζω ότι η αυτόματη άμυνα της Αμερικής, είναι αυτόν τον αναδυόμενο πολυπολισμό να τον εκβιάσει σε έναν νέο διπολισμό. Σε ένα “ή μαζί μας ή με τους άλλους”. Προσωπικά δεν μπορώ να φανταστώ ότι θα πετύχει αυτό το μάντρωμα του πλανήτη σε δύο στρατόπεδα, ένα της απομονωμένης Ρωσίας με τους δορυφόρους της κι ένα στο οποίο απρόσκοπτα θα ασκείται η αμερικανική ηγεμονία». 

Μια βεβαιότητα που προκύπτει μετά τις κυρώσεις της Δύσης και δημιουργεί ένα νέο δεδομένο παγκόσμιας εμβέλειας και, ίσως, μια νέα αβεβαιότητα, είναι ότι η περίφημη απομόνωση της Ρωσίας τη φέρνει πιο κοντά στη Κίνα. Όπως αναλύει ο Κώστας Ράπτης, «Η Κίνα γνωρίζει ότι αν η Ρωσία “πέσει” και μείνει μόνη της, έχει έρθει η σειρά της. Εδώ και χρόνια, λοιπόν, η λογική των πραγμάτων ρίχνει την Κίνα στην αγκαλιά της Ρωσίας και αντιστρόφως, πράγμα που ιστορικά είναι πολύ πρωτότυπο. Αυτοί οι δύο έχουν αντικειμενικούς λόγους να αντιμετωπίζουν με καχυποψία η μία την άλλη. Ο κυριότερος λέγεται Σιβηρία: μια αχανής, αραιοκατοικημένη, πλούσια σε υπέδαφος και φυσικούς πόρους περιοχή, υπό τον έλεγχο της Ρωσίας, δίπλα σε έναν διαρκώς αναπτυσσόμενο δημογραφικό γίγαντα που λέγεται Κίνα. Αυτή τη στιγμή, όμως, οι δύο χώρες έρχονται πιο κοντά κι αυτό προκύπτει από μια αντίληψη συμπληρωματικότητας των οικονομιών τους, αλλά και για λόγους ασφαλείας – να μη μείνει κανείς μόνος του απέναντι στη Δύση. Η Ρωσία έχει συγκροτήσει την Ευρασιατική Ένωση, η Κίνα έχει το αγαπημένο της πρότζεκτ, τον νέο Δρόμο του Μεταξιού, τα οποία έτσι κι αλλιώς αναγνωρίζονται ως αλληλοδιαπλεκόμενα και αλληλοσυμπληρούμενα και τώρα πλέον, στο φόντο των κυρώσεων, πάνε να πάρουν και μια ενδιαφέρουσα χρηματοπιστωτική μορφή. Συζητιέται η δημιουργία ενός παράλληλου νομίσματος που θα τους επιτρέπει -στηριγμένους σε ένα καλάθι νομισμάτων και πρώτων υλών- να συναλλάσσονται έξω από το δολάριο και τους νόμους του. 

»Νομίζω ότι το συγκλονιστικότερο πράγμα που έχουμε δει το τελευταίο δίμηνο δεν ήταν στα πεδία των μαχών. Ήταν η απόφαση της Δύσης να δεσμεύσει διαθέσιμα της Ρωσικής Κεντρικής Τράπεζας που βρίσκονται σε δυτική δικαιοδοσία. Αυτό τινάζει στον αέρα όλους τους κανόνες του παιχνιδιού όπως τους ξέραμε στη διεθνή οικονομία και επιταχύνει την ανάγκη να βρεθούν εναλλακτικές. Με αυτήν την έννοια, οι Αμερικανοί επιταχύνουν τις εξελίξεις που θέλουν να αποτρέψουν». 

Για τον Μάνο Καραγιάννη, οι εξελίξεις οδηγούν τις ΗΠΑ σε ένα νέο μοντέλο διπλής ανάσχεσης. «Το dual containment το είχαν εφαρμόσει οι Αμερικανοί για πρώτη φορά εναντίον του Ιράν και του Ιράκ. Δεν μπορούσαν να πάρουν το μέρος κανενός εκ των δύο και αναγνώρισαν και τους δύο ως αντιπάλους. Το ίδιο θα γίνει και τώρα με τη Ρωσία και την Κίνα. Δεν θα διαλέξουν τη μία απειλή σε σχέση με την άλλη. Είναι μια συζήτηση που γινόταν στην Αμερική τα τελευταία χρόνια στην οποία έχω συμμετάσχει κι εγώ. Έχω αρθρογραφήσει και στα ελληνικά και στα αγγλικά υπέρ της άποψης ότι η Ρωσία δεν ήταν μεγάλη απειλή και ότι οι ΗΠΑ είχαν την ευκαιρία να τη φέρουν πιο κοντά τους, σπάζοντας το Ρωσοκινεζικό μέτωπο. Αυτή η άποψη -την οποία υποστήριζα κι εγώ- έχει πλέον πεθάνει. Δεν μπορείς πλέον να επιχειρηματολογήσεις ότι μπορείς να φέρεις τη Ρωσία πιο κοντά σου. Είναι αντίπαλος, τέλος». 

Πριν την καταστροφή 

Μια από τις πιο αγωνιώδεις ερωτήσεις για την επόμενη μέρα είναι το αν αυτός ο φονικός πόλεμος θα αποτελέσει αφορμή για νέους πολέμους και τι μπορούμε να κάνουμε για να τους αποτρέψουμε. Η απάντηση μπορεί ίσως να εντοπιστεί στα αίτια της Ρωσικής εισβολής. Ήταν μια κίνηση που θα μπορούσε να έχει προβλεφθεί, προκειμένου να αποφευχθεί το αιματοκύλισμα της Ουκρανίας; 

“Οι κινήσεις της Δύσης έδωσαν άλλοθι και κάποιες αφορμές στη Ρωσία για να κινηθεί μ’ αυτόν τον απαράδεκτο τρόπο που κινείται στην Ουκρανία ήδη από τις 24 Φεβρουαρίου και μετά” 

Κωνσταντίνος Φίλης

«Αυτό που θα μπορούσε να έχει προβλεφθεί είναι το γεγονός ότι η Ρωσία κάποια στιγμή θα αντιδρούσε σε ό,τι συνέβη όλα τα προηγούμενα χρόνια στην ευρύτερη περιοχή -στην προέκταση ουσιαστικά του μετασοβιετικού χώρου», παρατηρεί ο Κωνσταντίνος Φίλης. «Ξέραμε ότι η Ρωσία προετοίμαζε το έδαφος για κάποιου είδους δυναμική παρέμβαση στα ανατολικά της Ουκρανίας από το 2014 και μετά, όχι απαραιτήτως στρατιωτικού χαρακτήρα, αλλά αυτού του είδους την εισβολή που είναι σχεδόν full scale -πλήρους κλίμακας- πολύ δύσκολα μπορούσε να την προβλέψει κανείς. Η αλήθεια, βέβαια, είναι ότι και η Δύση, από τη δεκαετία του 1990 και μετά, επιχείρησε να τιμωρήσει τη Ρωσία ή -καλύτερα- να την ταπεινώσει. Έκανε κινήσεις οι οποίες εκλήφθηκαν από τη Ρωσία ως επιθετικές, όπως ήταν οι επαναστάσεις σε Γεωργία και Ουκρανία, όπου άλλαξαν τα καθεστώτα κι εγκατέστησαν ακραία φιλονατοϊκά και φιλοαμερικανικά καθεστώτα. Όλα αυτά, βέβαια, ούτε κατά το ελάχιστο δεν δικαιολογούν αυτό το οποίο συμβαίνει από πλευράς Ρωσίας, θέλω να είμαι ξεκάθαρος σ’ αυτό. Έδωσαν, όμως, άλλοθι και κάποιες αφορμές στη Ρωσία για να κινηθεί μ’ αυτόν τον απαράδεκτο τρόπο που κινείται στην Ουκρανία ήδη από τις 24 Φεβρουαρίου και μετά». 

Ο Μάνος Καραγιάννης εκτιμά ότι ακόμα κι αν η Δύση είχε την πρόθεση να αποτρέψει αυτόν τον πόλεμο, κανείς δεν θα μπορούσε να εγγυηθεί ότι θα τα κατάφερνε. «Η Ρωσία δεν είναι μια μικρή χώρα στην οποία μπορείς να κάνεις παρεμβάσεις ή διαμεσολαβήσεις. Επιπλέον, όλο το τελευταίο διάστημα, οι Ρώσοι μας διαβεβαίωναν ότι δεν πρόκειται να κάνουν πόλεμο. Προσωπικά, δεν είμαι φανατικά υπέρ της άποψης ότι η Δύση πρέπει να αυτομαστιγώνεται, παρότι έχει κάνει κάποια λάθη – η επέκταση του ΝΑΤΟ προς ανατολάς έγινε με έναν τρόπο που σίγουρα προκάλεσε τα αντιδυτικά αντανακλαστικά της Ρωσίας. Για την εισβολή φταίει η Ρωσία, δεν φταίει η Δύση». 

Για τον Κώστα Ράπτη, η τελευταία ευκαιρία που είχε ο πλανήτης να αποτρέψει την πολεμική σύρραξη στην Ουκρανία ήταν το διάστημα από τον περασμένο Δεκέμβριο μέχρι τον Φεβρουάριο. «Οι Ρώσοι ιθύνοντες, στις 15 Δεκεμβρίου επέδωσαν στις ΗΠΑ και στο ΝΑΤΟ και δύο μέρες μετά το δημοσιοποίησαν κιόλας, ένα είδος τελεσιγράφου. Ήταν οι λεγόμενες “κόκκινες γραμμές” τους, αποτυπωμένες σε νομική γλώσσα. Θα μπορούσαμε να τα περιγράψουμε ως δύο σχέδια διεθνών συνθηκών -με τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ αντιστοίχως- στα οποία αποτυπώθηκαν όλες οι εγγυήσεις που ήθελε να λάβει η Ρωσία. Στην ουσία, αυτό που ζητούσαν οι Ρώσοι ήταν μια νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας στην Ευρώπη, η οποία θα συνιστούσε μια επιστροφή στο πνεύμα της τελικής πράξης του Ελσίνκι το 1975 και στη λογική της συλλογικής αδιαίρετης ασφάλειας. Ότι, δηλαδή η δική μου ασφάλεια δεν πρέπει να εξασφαλίζεται κατά τρόπο που βλάπτει τη δική σου. Η δημοσιοποίηση εκείνων των οιονεί τελεσιγράφων είχε πυροδοτήσει μια έντονη διπλωματική κινητοποίηση: επικοινωνίες Πούτιν – Μπάιντεν, επισκέψεις Ευρωπαίων ηγετών στη Μόσχα κλπ. Βέβαια, ήδη τη στιγμή της δημοσιοποίησης, οι Ρώσοι είχαν προειδοποιήσει ότι αν δεν λάβουν της εγγυήσεις ασφαλείας που ζητούσαν, θα προχωρούσαν σε τεχνικά-στρατιωτικά μέτρα. Οι αναλυτές σπάγαμε το κεφάλι μας τότε για να σκεφτούμε ποια θα μπορούσαν να είναι αυτά τα μέτρα, θεωρώντας ότι η κήρυξη πολέμου στην Ουκρανία θα είχε πολύ μεγάλο κόστος για τη Ρωσία. Στην πραγματικότητα, είναι αυτό που προσπαθούσε να πετύχει η Αμερική πολλά χρόνια τώρα: να σύρει τη Ρωσία σε μια εμπλοκή στην Ουκρανία, ώστε να την απομονώσει πολιτικοοικονομικά. Νομίζαμε, λοιπόν, ότι η εισβολή ήταν το τελευταίο ενδεχόμενο, η παγίδα στην οποία η Ρωσία δεν ήθελε να πέσει. Και προφανώς κάναμε όλοι λάθος, συμπεριλαμβανομένου του Λαβρόφ, νομίζω. Ο κύκλος των αξιωματούχων που πήρε την απόφαση για τον πόλεμο ήταν εξαιρετικά στενός: Πούτιν, στρατός, μυστικές υπηρεσίες. Το υπουργείο εξωτερικών της Ρωσίας δεν συμμετείχε». 

«Η ουσία είναι ότι το διπλωματικό πήγαινε-έλα εκείνων των μηνών δεν απέδωσε. Η Ρωσία δεν πήρε τις εγγυήσεις που ζητούσε. Κι εδώ διαφαίνεται η ανευθυνότητα των δυτικών ηγετών. Μια διαβεβαίωση από πλευράς τους ότι η Ουκρανία δεν θα μπει στο ΝΑΤΟ -στο οποίο δεν είχε και ρεαλιστική ορατή προοπτική εισόδου- θα είχε εκτονώσει την κατάσταση. Νομίζω ότι και η Μόσχα επένδυσε στην ελπίδα πώς θα πετύχαινε ένα εσωτερικό ρήγμα στο ΝΑΤΟ. Ότι θα υποχρέωνε τους Γάλλους και τους Γερμανούς -οι οποίοι φοβόντουσαν το ενδεχόμενο ανάφλεξης γιατί γνώριζαν ότι θα την πληρώσουν πολύ περισσότερο απ’ ότι οι Αμερικανοί- να οδηγηθούν ας πούμε σε μία δημόσια τοποθέτηση ότι η Ουκρανία δεν θα μπει στο ΝΑΤΟ. Κάτι τέτοιο δεν συνέβη και δρομολογήθηκε η στρατιωτική κίνηση». 

Ο πόλεμος όχι μόνο δεν απετράπη, αλλά σήμερα, μετά από δύο μήνες σφυροκοπήματος της Ουκρανίας, οι σχέσεις της Δύσης με τη Ρωσία έχουν ενταθεί δραματικά. Το ερώτημα, λοιπόν, παραμένει: 

Ο πόλεμος θα φέρει πόλεμο;  

Τις πρώτες μέρες της εισβολής, οι αναλυτές προσπαθούσαν να μαντέψουν το στρατηγικό σχέδιο της Ρωσίας. Επεδίωκε την καθολική προσάρτηση της Ουκρανίας; Την κατάληψη, ίσως, των Νοτιοανατολικών επαρχιών, που θα της εξασφάλιζαν την αποκλειστική έξοδο στην Αζοφική και κυριαρχία στη Μαύρη θάλασσα; Θα προχωρούσε σε μια αντίστοιχη δυναμική παρέμβαση στη φιλορωσική και ρωσόφωνη Υπερδνειστερία; Σύντομα στην κουβέντα προστέθηκαν οι πυρηνικές απειλές και οι προειδοποιήσεις της Ρωσίας προς χώρες όπως η Φινλανδία και η Σουηδία. Υπήρχε γενικά η αίσθηση ότι ο πόλεμος θα μπορούσε να κλιμακωθεί ανεξέλεγκτα. 

«Στην πράξη, όμως, αποδείχτηκε ότι δεν είναι καθόλου εύκολο να εισβάλεις σε μια μεγάλη χώρα», σχολιάζει ο Μάνος Καραγιάννης. «Οι στρατιωτικές απώλειες των Ρώσων στην Ουκρανία είναι μεγάλες, οπότε θεωρώ ότι η επανάληψη μιας τέτοιας κίνησης από την πλευρά της Ρωσίας σύντομα, είναι απίθανη. Στην αρχή της εισβολής συζητήθηκαν σενάρια για γενίκευση του πολέμου, αλλά ήταν απλώς μια ρητορική που αναπτύχθηκε εκείνο το διάστημα. Αν οι Ρώσοι έκαναν περίπατο στην Ουκρανία μπορεί κάποια από τα σενάρια να επιβεβαιώνονταν -όπως πχ η επέμβαση στη Μολδαβία, που δεν είναι νατοϊκή χώρα- αλλά σήμερα ένα τέτοιο ενδεχόμενο δεν συγκεντρώνει πολλές πιθανότητες». 

Στην Ελλάδα, πάντως, συζητήσαμε πολύ και την πιθανότητα ενός πολέμου που δεν θα ξεκινήσει από τη Ρωσία, αλλά από κάποια άλλη στρατιωτική δύναμη η οποία ίσως επιδιώξει να εκμεταλλευτεί το αναθεωρητικό κλίμα που πυροδότησε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Η Τουρκία, για παράδειγμα, είναι δίπλα μας, έχει παίξει ενεργό ρόλο στη διπλωματική σκηνή των τελευταίων μηνών και θα τη βολεύει πάρα πολύ το ξεχαρβάλωμα των διεθνών κανόνων. Ο Κωνσταντίνος Φίλης εμφανίζεται καθησυχαστικός απέναντι σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο: «Αυτήν τη στιγμή διαμορφώνεται ένα σκηνικό αναθεωρητισμού, με την έννοια ότι εμφανίζεται μια τάση περιφρόνησης του διεθνούς δικαίου και γενικότερα οποιασδήποτε αίσθησης δικαιοκρατικής τάξης υπήρχε στο διεθνές σύστημα. Και βέβαια, μια τάση περιφρόνηση κάποιων νόρμων και κάποιων κανόνων, οι οποίοι όμως δεν είχαν τηρηθεί και από τους δυτικούς. Αυτό άλλωστε είναι κι ένα βασικό επιχείρημα των Ρώσων και όσων καταγγέλλουν την υποκρισία της Δύσης. Δεν νομίζω, πάντως, ότι η Τουρκία θα επιδιώξει να εκμεταλλευτεί στρατιωτικά τη συγκυρία. Στην πραγματικότητα, η ενέργεια αυτή των Ρώσων λειτουργεί αποτρεπτικά για όλους τους υπόλοιπους, αφού πλέον τα φώτα της κοινής γνώμης -και σίγουρα της διεθνούς κοινότητας- είναι στραμμένα στους αναθεωρητές. Θα είναι, λοιπόν, δύσκολο για την Τουρκία να προβεί σε επιθετικές κινήσεις». 

Η σκληρή αλήθεια είναι ότι όσο ο πόλεμος συνεχίζεται κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει μια κλιμάκωση, κάποιο νέο μέτωπο ή ακόμα κι έναν νέο πόλεμο. Μια ακόμα πιο σκληρή αλήθεια είναι ότι ακόμα κι αν πρυτανεύσει η στοιχειώδης λογική και αποφύγουμε άλλα θερμά επεισόδια, η Ευρώπη δεν θα βγει εύκολα από τα χαρακώματα των παράλληλων πολέμων που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη στο έδαφός της. Η οικονομία, η ενέργεια, το τεράστιο ανθρωπιστικό ζήτημα των προσφύγων της Ουκρανίας είναι μέτωπα που έχουν ήδη ανοίξει και δεν μπορούμε πια να φυγομαχήσουμε. Και σίγουρα δεν μπορούμε να αγνοήσουμε ή να συνεχίσουμε να περνάμε στα ψιλά τον περιβαλλοντικό πόλεμο που έχει πυροδοτήσει ο στρατιωτικός πόλεμος.  

Η οικολογική καταστροφή στην εμπόλεμη Ουκρανία είναι ασύλληπτη. Η ατμόσφαιρα, ο υδροφόρος ορίζοντας και το υπέδαφος τεράστιων εκτάσεων έχουν μολυνθεί από τα βαρέα μέταλλα, τα τοξικά αέρια και τα σωματίδια που απελευθερώνουν στον αέρα οι εκρήξεις, οι πυρκαγιές και τα κτίρια που κατεδαφίζονται. Τα μολυσμένα ύδατα και ο μολυσμένος αέρας έχουν ήδη ταξιδέψει και σε άλλες περιοχές. H ανοικοδόμηση της χώρας μετά τον πόλεμο θα αποτελέσει γεγονός κολοσσιαίων διαστάσεων, με ανυπολόγιστο οικολογικό κόστος. Τα ευρωπαϊκά κράτη που θα επανενεργοποιήσουν λιγνιτικές μονάδες παροχής ενέργειας μετά τον αποκλεισμό από το φυσικό αέριο της Ρωσίας -ανάμεσά τους και η Ελλάδα- θα συμβάλουν στο πισωγύρισμα πολλών ετών που θα προκληθεί στο μέτωπο της κλιματικής αλλαγής. Στην εποχή μας δεν δικαιούμαστε να ξεχνάμε ότι όταν παλεύουν τα βουβάλια στον βάλτο, αποσαθρώνεται και ο βάλτος. 

The post Πώς θα διαμορφωθεί ο κόσμος μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία appeared first on 2045.gr.