Η σύλληψη του ιδρυτή του Telegram  Pavel Durov στη Γαλλία στις 24 Αυγούστου προκάλεσε (και εξακολουθεί να προκαλεί) αίσθηση. Οι κατηγορίες που αντιμετωπίζει ο Durov είναι αρκετά βαριές. Συνέργεια στη διανομή υλικού παιδικής πορνογραφίας, παροχή συνδρομής σε εγκληματιaκές οργανώσεις, άρνηση παροχής πληροφοριών στις διωκτικές αρχές. Αν κριθεί ένοχος μπορεί να βρεθεί για πολλά χρόνια στις γαλλικές φυλακές. Σχεδόν ταυτόχρονα η Βραζιλία έκλεισε στους πολίτες της την πρόσβαση στο X λόγω μη συμμόρφωσης της εταιρείας με την υποχρέωση ορισμού νομικού εκπροσώπου στη νοτιομερικανική χώρα. Η σύλληψη του Durov και το «μπλόκο» στο Χ προκάλεσαν ποικίλα σχόλια σχετικά με την προστασία της ελευθερίας του λόγου, τα όριά της, τις νομικές υποχρεώσεις των μεγάλων online υπηρεσιών, το γεωπολιτικό περιβάλλον και το μέλλον του διαδικτύου.  

Μια από τις απόψεις που εκφράστηκε με ποικίλους τρόπους είναι ότι πλατφόρμες όπως το Telegram, όπου ο έλεγχος του περιεχομένου είναι ιδιαίτερα περιορισμένος, οι χρήστες μπορούν να εκφραστούν ελεύθερα και ότι αυτή η ελευθερία είναι σημαντικότερη από την κρατική εξουσία που ερευνά εγκληματικές δραστηριότητες ορισμένων χρηστών. Το είδαμε γραμμένο στην Washington Post, πολύ πιο έντονα στο Cato Institute και επίσης με μια έντονα κριτική διάθεση στο Politico.  Ο ιδιοκτήτης του Χ Elon Musk δεν εξέπληξε με τη δημόσια δήλωση στήριξής του στον Durov, αλλά μία κάποια έκπληξη προκλήθηκε μετά την ανάλογη δήλωση του Edward Snowden, δεδομένου ότι ο πρώην εργολάβος των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών διαμένει στη Ρωσία, η οποία διατηρεί μία μάλλον ταραχώδη σχέση με τον δημιουργό του Telegram.

Στον αντίποδα, διαβάζουμε στον Guardian ότι ο Durov είναι ο πρώτος διευθύνων σύμβουλος τεχνολογικής εταιρείας που καλείται να αναλάβει τις ευθύνες των πράξεών του, ενώ άλλοι αμφισβητούν το κατά πόσο η σύλληψη του Durov σχετίζεται με την ελευθερία του λόγου. Υπάρχει επίσης η άποψη ότι η Γαλλία το παράκανε, ενώ η Le Monde υποστηρίζει ότι η σύλληψη του επικεφαλής του Telegram συνιστά υπεράσπιση του κράτους δικαίου και όχι περιορισμό στην ελευθερία της έκφρασης.

Ουσιαστικά η συζήτηση επιστρέφει σε ένα παλιό θέμα – ποια ευθύνη έχουν οι πλατφόρμες για το περιεχόμενο που αναρτούν σε αυτές οι χρήστες τους;

Ο λύκος που «έφτιαξε» το Internet

Το όνομα Jordan Belfort  μπορεί να μη θυμίζει πολλά πράγματα. Μεσουράνησε ως χρηματιστής στη δεκαετία του 1990 με τη χρηματιστηριακή εταιρεία Stratton Oakmont  που ο ίδιος είχε ιδρύσει. Όπως αποδείχθηκε αργότερα εξαπάτησε πελάτες του, ενώ ενεπλάκη σε πράξεις χειραγώγησης της αγοράς. Έκανε το χρέος του στην κοινωνία μένοντας 22 μήνες στη φυλακή και αργότερα έγραψε ένα βιβλίο για τη ζωή του στο οποίο έδωσε τον τίτλο “Ο Λύκος της Wall Street”. Το βιβλίο έγινε ταινία με τον Leonardo diCaprio στον κεντρικό ρόλο, αλλά δεν είναι το βιβλίο ή η ταινία το θέμα μας. Το 1995 σε ένα από τα φόρουμ της διαδικτυακής εταιρείας Prodigy (σ.σ. στη δεκαετία του ’90 οι εταιρείες πρόσβασης στο διαδίκτυο λειτουργούσαν διάφορες υπηρεσίες όπως online φόρουμ μέσω των οποίων οι χρήστες επικοινωνούσαν με ανταλλαγή μηνυμάτων) δημοσιεύθηκαν μηνύματα που ανέφεραν ότι η εταιρεία του Belfort ήταν μια «σέχτα χρηματιστών που ή λένε ψέματα για να βγάλουν το προς το ζειν ή απολύονται».

Η Stratton Oakmont μήνυσε την Prodigy με την κατηγορία της συκοφαντίας και η υπόθεση έφτασε στο Ανώτατο Δικαστήριο της Νέας Υόρκης, που έκρινε ότι η Prodigy είχε ευθύνη για τα σχόλια που είχε δημοσιεύσει ο συνδρομητής της. Η απόφαση προκάλεσε ανατριχίλα στις εταιρείες του νέου, τότε, διαδικτύου. Στα μέσα της δεκαετίας του ’90 δεν υπήρχαν social media, η Microsoft μόλις είχε «ανακαλύψει» το διαδίκτυο, Google και Amazon δεν υπήρχαν και ο συνολικός αριθμός των χρηστών παγκοσμίως ήταν μόλις 40 εκατ. άνθρωποι, εκ των οποίων 25 εκατ. ήταν στις ΗΠΑ. Οι πιέσεις προς τους νομοθέτες απέδωσαν καρπούς, αν και γλυκόπικρους. Έναν χρόνο μετά, η διαδικτυακή κοινότητα ξεσηκώθηκε μεν για ορισμένες διατάξεις του Νόμου για την Ευπρέπεια στις Επικοινωνίες αλλά είδε με ικανοποίηση τη διακομματική υπερψήφιση του Άρθρου 230 που υψώνει τείχος νομικής προστασίας των εταιρειών για ενέργειες των πελατών τους.

Το Άρθρο 230 έχει περιγραφεί ως οι «26 λέξεις που δημιούργησαν το Internet» για την πρώτη του παράγραφο:

“No provider or user of an interactive computer service shall be treated as the publisher or speaker of any information provided by another information content provider.”

Σε ελεύθερη μετάφραση:

Ο πάροχος ή χρήστης μιας online υπηρεσίας δεν θα αντιμετωπίζεται ως εκδότης ή εκπρόσωπος για κάθε πληροφορία που παρέχεται από άλλον πάροχο πληροφορίας.

Υπάρχει άλλη μία παράγραφος στο ίδιο άρθρο που προβλέπει ότι οι εταιρείες λαμβάνουν μέτρα για την προστασία των παιδιών, ωστόσο η πρώτη παράγραφος έχει κλέψει τη δόξα, καθώς θεωρείται ως το θεμέλιο για την ανάπτυξη των υπηρεσιών που γνωρίζουμε σήμερα. Με μια διάθεση υπερβολής, ο Λύκος της Wall Street «έφτιαξε» το Internet κατ’ αναλογία του τρόπου με τον οποίο κάποιοι (κανονικοί) λύκοι έφτιαξαν ένα ποτάμι.

Σε έναν κόσμο χωρίς το Άρθρο 230, εταιρείες όπως η Alphabet, η Meta ή η Amazon θα ήταν νομικά υπόλογες για κάθε ανάρτηση, κάθε σχόλιο, κάθε κριτική που ανεβαίνει σε μια σελίδα προϊόντος ή υπηρεσίας. Σε έναν κόσμο όπου οι εταιρείες τεχνολογίας θα είχαν περισσότερους νομικούς από μηχανικούς αυτό θα ήταν μάλλον αντιπαραγωγικό.

Φωνές που ζητούν αλλαγή, φωνές που δεν ζητούν αλλαγή

Η γιγάντωση του online κόσμου την τελευταία 20ετία προκαλεί όμως ανάγκες για επανεξέταση του νομικού πλαισίου, αφού στο μεταξύ προέκυψαν ενδιαφέροντα ερωτήματα.

Για παράδειγμα, ποιες είναι οι νομικές υποχρεώσεις του Facebook ή του Twitter στην υπόθεση της Cambridge Analytica το 2016 ή των ταραχών στο Καπιτώλιο στις 6 Ιανουαρίου 2021 αντίστοιχα; Υπάρχει ελευθερία του λόγου εδώ; Για τους Αμερικανούς τα πράγματα είναι σαφή, με την ελευθερία της έκφρασης να προστατεύεται από την Πρώτη Τροπολογία του Συντάγματος. Οργανώσεις με κοινωνικά φιλελεύθερο προσανατολισμό, υπερασπίζονται με θέρμη το Άρθρο 230. Χωρίς το Άρθρο 230 τα websites και οι υπηρεσίες πρόσβασης στο διαδίκτυο θα ήταν ακριβότερες, θα λειτουργούσαν λιγότερο αποτελεσματικά και θα είχαν κίνητρα να λογοκρίνουν περιεχόμενο, υποστηρίζει η Electronic Frontier Foundation.

Στον αντίποδα, το Harvard Business Review μιλάει για ανάγκη αναθεώρησης, επισημαίνοντας ότι σε μία (τουλάχιστον) περίπτωση η Δικαιοσύνη έθεσε όρια. Ήταν το Ανώτατο Δικαστήριο του Τέξας που έκρινε ότι το Facebook δεν προστατεύεται από τις προστατευτικές διατάξεις του άρθρου όταν υπάρχουν στην πλατφόρμα του απόπειρες εμπορίας ανθρώπων και ότι το διαδίκτυο δεν μπορεί να λειτουργεί ως μια άνομη περιοχή που δεν ανήκει σε κανέναν. «Το να καθιστάς τις διαδικτυακές πλατφόρμες υπεύθυνες για τα λόγια ή τις πράξεις των χρηστών τους είναι ένα πράγμα (…)  Το να τις καθιστάς υπεύθυνες για τις παραλείψεις τους είναι εντελώς διαφορετικό πράγμα. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για την εμπορία ανθρώπων», έγραψε το δικαστήριο στο σκεπτικό του.

Φυσικά, η αμερικανική νομοθεσία δεν είναι η μόνη που ορίζει τι μπορεί και τι δεν μπορεί να γίνει στο διαδίκτυο. Υπάρχει το ευρωπαϊκό πλαίσιο όπως ορίζεται από τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων, την Πράξη για τις Ψηφιακές Αγορές, την Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες και -λίγο πιο πρόσφατα- την Πράξη για την Τεχνητή Νοημοσύνη. Υπάρχει το διεθνές πλαίσιο όπως η Σύμβαση της Βουδαπέστης για το έγκλημα στον κυβερνοχώρο, όμως κανένα από τα κείμενα αυτά δεν έχει παίξει (έως σήμερα) τον ρόλο του Άρθρου 230.

Μία αλλαγή του άρθρου που θα καθιστά τις εταιρείες υπόλογες για παραλείψεις τους είναι πιθανό να οδηγήσει σε τεκτονικές αλλαγές. Οι υπέρμαχοι της αναθεώρησης σημειώνουν ότι με βάση την αμερικανική νομοθεσία, ο μπάρμαν ενδέχεται να είναι νομικά υπεύθυνος αν ένας μεθυσμένος πελάτης του προκαλέσει τροχαίο ατύχημα. Κατ’ αναλογία, το εκάστοτε κοινωνικό δίκτυο μπορεί, τελικά, να είναι νομικά υπεύθυνο όταν επιτρέπει να διακινούνται θεωρίες συνωμοσίας για ένα εκλογικό αποτέλεσμα ή δεν κάνει ό,τι είναι δυνατό για να παρεμποδίσει την ανάρτηση υλικού παιδικής πορνογραφίας στις σελίδες του.

Και το Telegram; Ελευθερία του λόγου δεν σημαίνει να φωνάζεις για πλάκα «φωτιά!» μέσα σε ένα θέατρο γεμάτο κόσμο και μάλλον όλοι συμφωνούμε ότι δεν μπορείς να επικαλεστείς την ελευθερία της έκφρασης όταν χρησιμοποιείς τα κοινωνικά δίκτυα για πράξεις όπως το trafficking.

Οι αντίθετες απόψεις υποστηρίζουν ότι μία αναθεώρηση του Άρθρου 230 θα περιορίσει τον ανταγωνισμό και θα λειτουργήσει υπέρ των μεγάλων εταιρειών τεχνολογίας που έχουν τους πόρους για να αντεπεξέλθουν σε κάθε νομική απαίτηση. Αν ισχύει αυτή η θεώρηση, τότε κάθε προσπάθεια ρύθμισης του σημερινού online περιβάλλοντος είναι καταδικασμένη σε αποτυχία και η μόνη ίσως λύση που υπάρχει είναι η ενεργοποίηση ενός άλλου κεφαλαίου της αμερικανικής νομοθεσίας – της αντιμονοπωλιακής.

Η σύλληψη του Durov και η απαγόρευση λειτουργίας του Χ στη Βραζιλία δείχνουν (για άλλη μια φορά) ότι η εποχή του ενιαίου διαδικτύου βρίσκεται πίσω μας.  Άλλωστε οι διαφορετικές ερμηνείες στο τι είναι ελευθερία έκφρασης και στο τι μπορεί να βλέπει ένας πολίτης έχουν ήδη οδηγήσει σε διαφοροποιήσεις τις οποίες έχουμε συνηθίσει – άλλο Internet βλέπει ο πολίτης της Κίνας και άλλο εμείς. Σίγουρα όμως η εξέλιξη του Άρθρου 230 μπορεί να επηρεάσει τις online συνήθειες και συμπεριφορές μας σε μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι νομίζουμε και για αυτό κάθε αλλαγή στις συγκεκριμένες 26 λέξεις έχουν σημασία…

The post Η ελευθερία της έκφρασης, το Άρθρο 230 και εμείς appeared first on 2045.gr.

Κάθε μέρα ένας στρατός από μερικές εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους σε όλο τον κόσμο, καλύπτουν τη σχεδόν μηδενική απόσταση που χωρίζει το κρεβάτι από τον υπολογιστή τους, συντονίζονται σε διαφορετικές ζώνες ώρας, «χτυπούν κάρτα» σε προγράμματα καταμέτρησης απασχόλησης και ξεκινάνε την εργασιακή τους ημέρα.

Μια εργασιακή ημέρα που μπορεί εύκολα να καλύψει 10, 12 ή και περισσότερες ώρες. Εξαρτάται από τις αντοχές και τη διαθέσιμη δουλειά – κυρίως από τη διαθέσιμη δουλειά.

Οι άνθρωποι αυτοί μπορεί να ελέγχουν περιεχόμενο που ανεβαίνει στα κοινωνικά δίκτυα. Να εξετάζουν διαφημίσεις και αν αυτές παραβιάζουν κάποιον από «τους όρους της κοινότητας». Ή, σχετικώς πιο πρόσφατα, να εκπαιδεύουν chatbots. Είναι άνθρωποι από κάθε κοινωνικό περιβάλλον, επιστήμονες με εξειδίκευση σε ένα αντικείμενο, μεταφραστές, τεχνίτες, αυτοαπασχολούμενοι, εκπαιδευτικοί ό,τι μπορείτε να φανταστείτε.

Καλώς ήρθατε στα ενδότερα της 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης που, όπως θα δούμε, σε ορισμένα σημεία της θυμίζει ανησυχητικά πολύ την 1η Βιομηχανική Επανάσταση. Επιλέξαμε να ασχοληθούμε με την εκπαίδευση των chatbots, που είναι από τις πιο πρόσφατες δραστηριότητες που μπορεί να κάνει κάποιος online εργαζόμενος και η οποία -φυσικά- λόγω της δημοτικότητας των υπηρεσιών τεχνητής νοημοσύνης είναι λογικό να συγκεντρώνει το ενδιαφέρον ανθρώπων από όλο τον κόσμο.

Ξεκινάμε με μια διαπίστωση: Η επέλαση των υπηρεσιών τεχνητής νοημοσύνης γρήγορα ανέδειξε ένα σοβαρό πρόβλημα. Εταιρείες όπως η Google, η OpenAI, η Anthropic ή η Mistral σάρωσαν όλο το διαδίκτυο και χρησιμοποίησαν κάθε διαθέσιμη δημοσιευμένη πληροφορία για να εκπαιδεύσουν τα μεγάλα γλωσσικά τους μοντέλα και να δημιουργήσουν chatbots όπως το ChatGPT, το Gemini ή το Claude. Όμως το διαθέσιμο υλικό εξαντλήθηκε γρήγορα. Ορισμένοι δημιουργοί περιεχομένου κινήθηκαν νομικά, υποστηρίζοντας ότι η σάρωση του υλικού τους παραβαίνει τους νόμους για την προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας. Οι εταιρείες έγιναν ευρηματικές. Για παράδειγμα, η OpenAI δημιούργησε ένα πρόγραμμα που κατέγραφε τους διαλόγους στα βίντεο που δημοσιεύονται στο YouTube για να δημιουργήσει νέο εκπαιδευτικό υλικό. Συνολικά, καταγράφηκαν ένα εκατ. ώρες βίντεο μέσω αυτής της διαδικασίας.

Ωστόσο, η διαδικασία διεκόπη διότι η Google απείλησε με νομικά μέσα, οπότε γρήγορα το πρόβλημα της απουσίας υλικού επανεμφανίστηκε. Μεγάλες πλατφόρμες παραγωγής περιεχομένου όπως το Reddit ή το Quora προσφέρουν επιπλέον δυνατότητες αλλά έχουν ένα βασικό πρόβλημα – κυριαρχούνται από την αγγλική γλώσσα και είναι πολύ δύσκολο να βρεις σημαντικό όγκο υλικού σε άλλες γλώσσες.

Ζητούνται άνθρωποι

Τι κάνεις όταν ένα παιδί θέλει βοήθεια στα μαθήματα; Φροντιστήριο! Το ίδιο συμβαίνει και στα γλωσσικά μοντέλα, μόνο που εδώ ο όρος που προτιμάται είναι η ενισχυτική μάθηση ή (στα αγγλικά) reinforcement learning. Ουσιαστικά, ο άνθρωπος βάζει ερωτήσεις, το σύστημα επιστρέφει απαντήσεις τις οποίες ο άνθρωπος αξιολογεί επισημαίνοντας λάθη και αστοχίες. Δεδομένου ότι τα γλωσσικά μοντέλα (επιδιώκεται να) είναι κάτι σαν παντογνώστες, υπάρχει ανάγκη για ανθρώπους με διαφορετικές καταβολές. Από επιστήμονες με πολυετείς μεταπτυχιακές σπουδές σε μια θετική επιστήμη μέχρι τεχνίτες. Η βασική προϋπόθεση είναι η γνώση της αγγλικής γλώσσας και η γνώση χρήσης υπολογιστή και βασικών υπηρεσιών του διαδικτύου για την επαλήθευση πληροφοριών. Ακόμα και άνθρωποι που εργάζονται σε κλάδους όπου ο υπολογιστής δεν παίζει βασικό ρόλο –εντελώς ενδεικτικά, οι κομμωτές, οι οδηγοί, οι υδραυλικοί κ.ο.κ.- έχουν θέση και ρόλο σε ένα περιβάλλον όπου εκείνοι είναι οι δάσκαλο και η μηχανή ο μαθητής.

Για λόγους που φαίνεται ότι αφορούν κυρίως στη νομική επιστήμη, εταιρείες όπως η Google, η Meta ή η Open AΙ δεν λειτουργούν τις πλατφόρμες μέσω των οποίων προσλαμβάνονται και εργάζονται οι «δάσκαλοι των μηχανών». Τον ρόλο αυτό παίζουν  άλλες εταιρείες που αναλαμβάνουν την πρόσληψη των ανθρώπων και, βέβαια, τη λειτουργία των συστημάτων εκμάθησης. Οι εταιρείες αυτές λειτουργούν ουσιαστικά ως εργολάβοι και όπου υπάρχει εργολάβος υπάρχει και υπεργολάβος. Όλα αυτά για να μην υπάρχουν νομικές περιπλοκές ή για να γίνεται μια καλύτερη καταγραφή των εξόδων, δηλαδή, πόσο κοστίζει τελικά στην κάθε μεγάλη εταιρεία τεχνολογίας η εκπαίδευση ενός συστήματος τεχνητής νοημοσύνης.

Κάθε πρόσληψη συνοδεύεται από την υποχρεωτική υπογραφή μίας σύμβασης εμπιστευτικότητας (ή μυστικότητας) και μετά από μια διαδικασία εκπαίδευσης ο αντισυμβαλλόμενος «δάσκαλος» ξεκινάει τα μαθήματα.

Κάτι θυμίζει όλο αυτό…

Στο τέλος, χιλιάδες άνθρωποι με γνώσεις, εμπειρία (ή και τα δύο) βρίσκονται να δίνουν οδηγίες σε μια μηχανή και αξιολογούν τις απαντήσεις της. Διαφοροποιούνται από τους εργάτες των κλωστοϋφαντουργείων της 1ης Βιομηχανικής Επανάστασης στο γεγονός ότι εργάζονται από την άνεση του σπιτιού τους και σίγουρα σε ένα σαφώς πιο υγιεινό από πλευράς φυσικής ασφάλειας περιβάλλον.

Αλλά ως εκεί με τις διαφορές.

Ανά πάσα στιγμή η δουλειά μπορεί να τελειώσει, χωρίς καμία προειδοποίηση. Μια ομάδα εργαζομένων μπορεί να διαλυθεί και να λάβει εντολές να εργαστεί σε άλλο έργο για το οποίο μπορεί να παρέχεται μηδενική εκπαίδευση. Ή να παρέχεται πολύωρη και απλήρωτη εκπαίδευση. Μπορεί ανά πάσα στιγμή κάποιος να «τραβήξει την πρίζα» όπως λένε και οι Αγγλοσάξονες για να δηλώσουν τον ξαφνικό θάνατο μίας δουλειάς. Οι ώρες εργασίας πληρώνονται στο ακέραιο αλλά είναι ζήτημα -ας όψονται οι ρήτρες εμπιστευτικότητας- αν μπορείς να γράψεις στο βιογραφικό σου ότι εκπαίδευσες το Claude, το Gemini ή το ChatGPT. Για αποζημίωση ούτε λόγος και η ανασφάλεια είναι δεδομένη. Δεν είναι τυχαίο που κάποιοι άνθρωποι εργάζονται για χρόνια σε αυτές τις πλατφόρμες χωρίς να έχουν πάρει μια ημέρα κανονικής άδειας. Ο φόβος του αποκλεισμού από ένα πολλά υποσχόμενο (και καλά αμοιβόμενο) έργο υπερισχύει κάθε ανάγκης.

Όσον αφορά, δε, στο «δικαίωμα στην αποσύνδεση» ή την ισορροπία εργασίας – ελεύθερου χρόνου, τα πράγματα είναι απολύτως ασαφή. Μπορεί να μην υπάρχει ρητή υποχρέωση αλλά αρκετοί -βλέποντας την αστάθεια στην απασχόληση και στον όγκο της διαθέσιμης εργασίας- δείχνουν πρόθυμοι να διαθέσουν ακόμα και ολόκληρα 24ωρα για να ολοκληρωθεί ένα έργο.

Είναι οι άνθρωποι που αποτελούν το πρεκαριάτο, μια κοινωνική ομάδα που κινείται μεταξύ εργασιακής φθοράς και αβεβαιότητας. Ο Guy Standing, είναι ο συγγραφέας του Πρεκαριάτου και ένα άρθρο του στο World Economic Forum περιγράφει αρκούντως αναλυτικά πώς δομείται το πρεκαριάτο και ποια είναι τα χαρακτηριστικά του.

Άνθρωποι που εργάζονται στην εκμάθηση των μηχανών τεχνητής νοημοσύνης και με τους οποίους συνομίλησε το 2045 δείχνουν μια κάποια αμφιθυμία. Από τη μία πλευρά, αισθάνονται ικανοποιημένοι καθώς για τα ελληνικά δεδομένα η αμοιβή που θα λάβουν για τη συμμετοχή τους σε ένα έργο είναι εξαιρετικά ικανοποιητική. Γνωρίζουν βέβαια τον προσωρινό χαρακτήρα της δουλειάς, αλλά κοιτάζοντας στον «κανονικό κόσμο» της ελληνικής αγοράς εργασίας κάνουν υπομονή. Υπάρχουν και άλλοι που έχουν γράψει χιλιόμετρα στην online εργασία και δείχνουν εξοργισμένοι ή και απογοητευμένοι. Τα πραγματικά στοιχεία των ανθρώπων με τους οποίους συνομιλήσαμε είναι στη διάθεση του 2045.

Εκπαιδεύω το chatbot που θα πάρει τη δουλειά μου

Ο Χ. ξεκίνησε να εργάζεται στην μετάφραση για 3 ευρωλεπτά τη λέξη του πρωτότυπου κειμένου, δηλαδή αν έπρεπε να μεταφράσει στα ελληνικά ένα αγγλικό κείμενο 1.000 λέξεων θα λάβει, θεωρητικά, 30 ευρώ. «Στην πράξη η αμοιβή είναι μικρότερη γιατί μπαίνουν στη μέση διάφορα αυτοματοποιημένα εργαλεία και τώρα με το ΑΙ βλέπουμε να περιορίζεται ακόμα περισσότερο η δουλειά του μεταφραστή και να γινόμαστε επιμελητές», μας λέει . Όταν ήρθε σε επαφή με μία από τις online εταιρείες που στρατολογούν ανθρώπους από όλο τον κόσμο για να εκπαιδεύσουν συστήματα τεχνητής νοημοσύνης και ενημερώθηκε για τους όρους απασχόλησης, νόμισε ότι ήταν… απάτη.

«Στην αρχή σκέφτηκα δεν μπορεί, είναι πολύ καλό για να είναι αληθινό. Η αμοιβή των 20 δολαρίων την ώρα μου φάνηκε εξωπραγματική, αλλά δεν είχα να χάσω και τίποτα. Έστειλα ένα mail μου απάντησαν σχεδόν αμέσως -άλλη έκπληξη αυτή-  μου άνοιξαν λογαριασμό στην πλατφόρμα τους, παρακολούθησα ένα σεμινάριο, έκανα κάποια τεστ και όλα αυτά τα πληρώθηκα!»

Σε διάστημα μεγαλύτερο των 12 μηνών ο Χ. έχει εργαστεί σε διάφορα έργα της πλατφόρμας, πάντα με ένα κοινό σημείο – την εκπαίδευση AI chatbots. «Οι οδηγίες είναι ξεκάθαρες, οι πληρωμές είναι σωστές και στην ώρα τους» λέει ο Χ. αναφερόμενος στα πλεονεκτήματα. Τον ρωτάμε αν τον ανησυχεί κάτι…

«Ναι, μου προκαλεί στρες η εργασιακή ανασφάλεια, το ότι δεν ξέρω αν θα έχω δουλειά αύριο, τι θα γίνει όταν τελειώσει ένα project, αν θα έρθει άλλο και πότε, προσπαθώ να διαχειρίζομαι σωστά τα χρήματά μου, να έχω κάτι στην άκρη, ενώ παράλληλα τα έξοδα τρέχουν, ο λογιστής, ο ΕΦΚΑ…» διότι ο Χ. όπως και πολλοί άλλοι σε αυτό το αντικείμενο εργάζονται ως ελεύθεροι επαγγελματίες με δελτίο παροχής υπηρεσιών και σκέψεις για φοροδιαφυγή δεν υπάρχουν στον πλήρως ψηφιακό κόσμο.

Ανασφάλεια και έξοδα που τρέχουν, άρα όταν υπάρχει δουλειά, πέφτουμε με τα μούτρα… Αυτός άλλωστε είναι ο κανόνας για τις χιλιάδες των ανθρώπων που εργάζονται στις πλατφόρμες εκπαίδευσης ή επανεκπαίδευσης των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης. Κυριακές, αργίες, οκτάωρα, δικαίωμα στην αποσύνδεση, όλα αυτά παραμερίζονται όταν ένα chatbot πρέπει να καθίσει στο θρανίο και να μάθει νέα πράγματα.  Ο Χ. επιβεβαιώνει ότι όταν υπάρχει δουλειά, όλος ο διαθέσιμος χρόνος κατευθύνεται προς αυτή.

Για τους εκπαιδευτές, αν υπάρχει δυνατότητα απασχόλησης για 40 ώρες την εβδομάδα, η μηνιαία αμοιβή φτάνει τα 3.200 δολάρια που μετά από την παρακράτηση κάποιων μικρών εξόδων διαχείρισης από την πλατφόρμα φτάνουν στον τραπεζικό τους λογαριασμό μέσα σε 2-3 ημέρες. Το ποσό ακούγεται θεαματικό. Σαφώς πιο ξεκούραστο από την εργασία στον ελληνικό τουρισμό για παράδειγμα που κάθε χρόνο απορροφά μεγάλο μέρος κυρίως της νεανικής προσφοράς εργασίας. Βεβαίως ουδείς εγγυάται ότι θα υπάρχει ανάλογος όγκος εργασίας τον επόμενο μήνα, γι’ αυτό και άνθρωποι όπως ο Χ. προσέχουν για να έχουν.

Ένας παράγοντας που εντείνει το άγχος είναι η ίδια η ελληνική γλώσσα, καθώς θεωρείται δευτερεύουσης σημασίας για τους δημιουργούς των chatbots. Γλώσσες όπως τα αγγλικά, τα γαλλικά, τα ισπανικά ή τα γερμανικά θεωρούνται πρώτης προτεραιότητας και οι αντίστοιχες ομάδες εκπαιδευτών αριθμούν πολλές. εκατοντάδες (ή λίγες χιλιάδες) μελών. Αντίθετα, γλώσσες με μικρό κοινό όπως τα ελληνικά ή οι γλώσσες των χωρών της Βαλκανικής και κάποιων ασιατικών χωρών μπαίνουν σε μια ομάδα με την επιγραφή «Εξωτικές γλώσσες» όπου οι ομάδες είναι ολιγομελείς και η εργασία όχι τόσο εγγυημένη. Το γεγονός ότι οι διαθέσιμες θέσεις δεν είναι πολλές για τους ελληνόφωνους εκπαιδευτές κάνει λίγο πιο δύσκολο το εργασιακό περιβάλλον.

Αλλά τελικά, για ποιους θα είναι εγγυημένη η εργασία του εκπαιδευτή σε βάθος χρόνου;

«Με ανησυχεί ότι η ελληνική γλώσσα είναι περιφερειακή, αλλά με ανησυχούν περισσότερο άλλα πράγματα» λέει ο Χ. και προσθέτει. «Σήμερα εκπαιδεύω ένα chatbot και μπορεί το ίδιο το chatbot να έρχεται και να ελέγχει τη δουλειά μου σε δεύτερο χρόνο και, μάλιστα, από την ετυμηγορία του εξαρτάται αν θα συνεχίσω να εργάζομαι αύριο», λέει.

«Νιώθω ότι θα δούμε chatbots να εκπαιδεύουν chatbots και εμείς θα είμαστε άχρηστοι. Βλέπεις δηλαδή τον εαυτό σου να εργάζεται κατά κάποιον τρόπο στην εξέλιξη του ΑΙ και βλέπεις ότι και η δική σου δουλειά θα υποκατασταθεί από το ΑΙ».

«Γενικά είμαι ευχαριστημένος από την εμπειρία μου, κυρίως επειδή πληρώνει καλά αλλά δεν ξέρω αν θα συνεχίσουν να υπάρχουν μεγάλα έργα για την ελληνική γλώσσα.  Συνολικά νομίζω ότι η απληστία με τους αυτοματισμούς και την περιθωριοποίηση των ανθρώπων ρίχνει την ποιότητα στη δουλειά που κάνουμε εμείς».

Τελικά;

«Όσο περισσότερο το επεξεργάζομαι τόσο περισσότερο απαισιόδοξος γίνομαι. Αλλάζει τόσο γρήγορα η αγορά εργασίας που για να προσαρμοστείς πρέπει να είσαι ευέλικτος και δεν ξέρω ποια θα είναι η επόμενη ανάγκη και τι expertise θα χρειάζεται και αν θα ταιριάζω σε αυτό το περιβάλλον» λέει ο Χ. πριν επιστρέψει στην… έδρα του δασκάλου για άλλη μια ώρα εκπαίδευσης του chatbot.

Δέκα χρόνια στις πλατφόρμες – Μία εκ βαθέων εξομολόγηση

Η Ζ. ήθελε να ξεφύγει από το περιβάλλον των ελληνικών κέντρων τηλεφωνικής εξυπηρέτησης πελατών και σήμερα μετράει περισσότερα από δέκα χρόνια στον κόσμο της απομακρυσμένης εργασίας.

Για ένα μεγάλο διάστημα εργάστηκε στον έλεγχο διαφημίσεων σε υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης και από τα μάτια της έχουν περάσει πράγματα που κανείς δεν θα ήθελε να δει. «Μια φορά μου έτυχε βίντεο με παιδική πορνογραφία. Έχουν περάσει χρόνια αλλά το θυμάμαι ακόμα σαν να ‘ταν χθες. Έκανα όλα όσα έλεγαν οι οδηγίες αλλά ακόμα αναρωτιέμαι τι να συνέβη σε αυτό το κοριτσάκι. Δεν με ενημέρωσε ποτέ κανείς αν η αναφορά μου βοήθησε με κάποιον τρόπο, δεν ξέρω καν αν είδε κάποιος την αναφορά αυτή  – ελπίζω ναι». 

Αλλά η αρχή ήταν πιο απλή και ανέφελη. «Στο πρώτο project που εργάστηκα έδιναν 13 δολάρια την ώρα και για μερικούς μήνες έβγαζα πολύ καλά λεφτά με σχετικά εύκολη εργασία και χωρίς ιδιαίτερο άγχος. Αλλά η ίδια η δουλειά ήταν βαρετή, αξιολογούσα αν οι υπόλοιποι βαθμολογούσαν σωστά τα αποτελέσματα αναζήτησης σε ένα κοινωνικό δίκτυο».  

Τα 13 δολάρια έγιναν αργότερα 15 και ήταν, ίσως, το τυράκι. Υπήρχε και φάκα, όπως θα δούμε πιο κάτω.

Δεδομένου ότι όλα έχουν ένα τέλος, κάποια στιγμή το συγκεκριμένο project έριξε την αυλαία του. Η Ζ. ζήτησε να μετατεθεί σε άλλη ομάδα, όπου το βασικό αντικείμενο ήταν να επιβεβαιώνει ότι οι διαφημίσεις που εμφανίζονταν σε ένα αποτέλεσμα αναζήτησης είχαν κάποια σχέση με το ερώτημα που είχε διατυπώσει ο χρήστης και τις σχετικές λέξεις-κλειδιά.

«Διάβασα τουλάχιστον 100 σελίδες με οδηγίες. Εκτός από τη συνάφεια των διαφημίσεων είχαμε και άλλες εργασίες. Για παράδειγμα, διαβάζαμε άρθρα για να δούμε αν είχαν σεξουαλικά υπονοούμενα του τύπου ‘δείτε πόσο καυτή είναι η τάδε με το μπικίνι της’,  ή αν είχαν πορνογραφικό περιεχόμενο, λόγο μίσους, αν προωθούσαν όπλα, αλκοόλ ή προϊόντα καπνού κ.τ.λ.  Έπρεπε να διασφαλίζουμε ότι οι διαφημίσεις δεν θα εμφανίζονταν δίπλα σε τέτοια άρθρα».

«Η δουλειά ήταν βαρετή σε σημείο να νιώθεις ότι πέφτει το IQ σου είκοσι μονάδες κάθε φορά που άνοιγες τον υπολογιστή σου», σχολιάζει.

Οι όροι συνεργασίας ήταν δρακόντειοι. Φυσικά δεν μπορούσε να αναφέρει δημοσίως αν έκανε όλη αυτή τη δουλειά για παράδειγμα για την Google, το Facebook ή το Instagram. Τυχόν αναφορές στο βιογραφικό θα συνιστούσε παράβαση των όρων της συμφωνίας μη αποκάλυψης πληροφοριών (Non-Disclosure Agreement). Το κερασάκι στην τούρτα, ένας όρος που περιλαμβανόταν στη σύμβαση με την εταιρεία μέσω της οποία η Ζ. εργαζόταν. «Υπήρχε όρος που έλεγε ότι δεν μπορώ να πω κακή κουβέντα για την εταιρεία σε κανέναν», θυμάται.

Στο μεταξύ, το θέμα των πληρωμών είχε αρχίσει να γίνεται πολύπλοκο.

«Βάζαμε δικό μας time tracker και στο τέλος της μέρας καταχωρούσαμε πόσες ώρες δουλέψαμε. Μερικές φορές ερχόταν ένα αυστηρό μήνυμα μαζικά σε όλους μας ότι δήθεν δηλώνουμε παραπάνω ώρα από όσο πρέπει. Μας ανάγκαζαν να δηλώσουμε λιγότερες ώρες, αλλιώς δε θα πληρωνόμασταν. Έλεγαν ‘ο μέσος όρος για το ελληνικό τμήμα είναι 55 δευτερόλεπτα το task. Σύμφωνα με αυτό, εφόσον έκανες Χ tasks θα έπρεπε να σου πάρει Ψ χρόνο. Εσύ έχεις δηλώσει Ψ +2 ώρες. Αφαίρεσε τις δύο, να πληρωθείς’. Το αστείο βέβαια είναι ότι ο μέσος όρος της ομάδας επηρεαζόταν από spammers και bots. Επίσης, μπορεί σε όλη την ομάδα να τύχαιναν εύκολα tasks 60 ή 120 δευτερολέπτων αλλά σε εσένα να τύχαινε μια ομάδα με δύσολα tasks με πολύπλοκες ερωτήσεις στο καθένα που ήθελαν 10 λεπτά το λιγότερο για να γίνει σωστή αξιολόγηση. Δεν είχε σημασία καμία, έπρεπε να κόψεις τις ώρες που σου έλεγαν, αλλιώς δε θα πληρωνόσουν».

Η δε εσωτερική επικοινωνία είχε στοιχεία σαδισμού.

«Λαμβάναμε άπειρες προσκλήσεις για να εργαστούμε σε έργα σχετικά με μια πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης. Όλοι θέλαμε να εργαστούμε σε αυτά γιατί είχαν μεγαλύτερο ενδιαφέρον.  Θυμάμαι να ξενυχτάω να διαβάζω οδηγίες για τρία τέτοια projects. Να κάνω όλα τα τεστ, να περνάω σε ένα 24ωρο και τα τρία και να έρχεται email και για τα τρία «συγχαρητήρια μπήκατε στο project, τι φοβερή που είστε! Περιμένετε τώρα email να σας ενημερώσουμε για την έναρξη του project!» Και περιμέναμε, περιμέναμε, περιμέναμε. Για μέρες, για βδομάδες. Μετά από ένα τρίμηνο και άπειρα μηνύματά μας, έστελναν ένα email που έλεγε «ουπς, δεν έχουμε άλλες θέσεις τελικά, sorry for the inconvenience!» Μου έχει τύχει να βλέπω άτομο να γράφει σχόλιο στο chat της δουλειάς ότι είναι πολύ χαρούμενη που πέρασε στο τάδε project και εγώ να ξέρω ότι το project έχει τερματίσει πέντε μήνες πριν. Δεν τους ένοιαζε να ενημερώσουν κανέναν, άφηναν τον κόσμο να διαβάζει άπειρες οδηγίες και να κάνει ένα σωρό τεστ ενώ τα projects είτε είχαν τελειώσει ήδη είτε δεν είχαν ανοιχτές θέσεις. Και όλα αυτά φυσικά δεν τα πληρωνόμασταν. Άπειρες ώρες διάβασμα σε οδηγίες, τεστ, συζητήσεις στο chat, όλα ήταν απλήρωτα. Υπήρχε project με οδηγίες 270 ή 370 σελίδες, δεν θυμάμαι καν, και μόνο το τεστ για το συγκεκριμένο έπαιρνε δύο μέρες απ’ τη ζωή σου. Θυμάμαι ότι διάβαζα δύο βδομάδες. Δεν το πέρασα τελικά».

«Είχαμε τη δοκιμασία των blind set. Ήταν ασκήσεις όπου το σύστημα έχει ήδη την σωστή απάντηση και αν έδινες λάθος σε ένα καθορισμένο ποσοστό, σε πετούσαν αμέσως από το project. Κάθε πρωί ξυπνούσα με την απορία αν θα ήταν σήμερα η μέρα που δεν θα περνούσα το τεστ. Υπήρχαν άνθρωποι που έφευγαν μετά από πέντε μέρες, οι περισσότεροι έτρωγαν ban σε λίγους μήνες υπήρχαν και κάποιοι λίγοι που ήταν εκεί πάνω από 5 χρόνια. Δεν ξέρω πώς κατάφερα να μείνω τόσα χρόνια, ίσως επειδή απέφευγα τα πολύ δύσκολα tasks ή ίσως επειδή ήμουν πολύ τυχερή».

Η κάθοδος των απολαβών και ο εφιάλτης του NTA

Από την πληρωμή των 13-15 δολαρίων ανά ώρα η τιμή για την ελληνική αγορά υποχώρησε σταδιακά στα 6 δολάρια, λέει η Ζ. Και μετά…

«Το χειρότερο ήρθε με την πανδημία. Εκεί μπήκε πάρα πολύς κόσμος στην πλατφόρμα και ταυτόχρονα άρχισε η κόλαση του NTA.  NTA σημαίνει No Tasks Available. Ο μεγαλύτερος εφιάλτης μας. Οι μέρες χωρίς καθόλου δουλειά γίνονταν βδομάδες και οι βδομάδες μήνες. Το χειρότερο ήταν ότι πού και πού το σύστημα έφτυνε κάνα δυο tasks. Υπήρχαν άνθρωποι που κάθονταν όλη μέρα μπροστά από τον υπολογιστή και έκαναν refresh στην οθόνη. Όλη μέρα, ασταμάτητα refresh, μέχρι να πέσουν σε δύο tasks των 60 δευτερολέπτων. Ταυτόχρονα υπήρχαν αγορές με άπειρη δουλειά. Έρχονταν στο chat και τρόλαραν όλους όσους δεν είχαν δουλειά για μήνες, γράφοντας σχόλια τύπου ‘εγώ αυτήν τη βδομάδα δούλεψα 60 ώρες, λολ’.  Οι Αμερικανοί είχαν περιορισμό, μπορούσαν να δουλέψουν μόνο 20 ώρες την εβδομάδα αν θυμάμαι καλά. Οι υπόλοιπες χώρες δεν είχαν τέτοιο όριο. Υπήρχαν άτομα που δούλευαν 70-80 ώρες τη βδομάδα».

Και όλα αυτά με το άγρυπνο μάτι ενός μετρητή… Προγράμματα που υποχρεωτικά εγκαθιστάς στον υπολογιστή σου και μετρούν τον χρόνο που εργάζεσαι στην πλατφόρμα, ώστε να υπολογιστεί ο χρόνος που θα πληρωθείς.

«Νομίζω είναι δύσκολο να εξηγήσεις σε κάποιον που δεν έχει δουλέψει με time tracker πόσο διαφορετικά περνάει ο χρόνος στη δουλειά όταν δουλεύεις καταγράφοντας το κάθε δευτερόλεπτο. Στις περισσότερες δουλειές γραφείου η πραγματική δουλειά αφορά στις μισές ώρες από αυτές για τις οποίες πληρώνεσαι. Οι υπόλοιπες είναι συζητήσεις με τους συναδέλφους σου, τηλέφωνα σε οικεία πρόσωπα, chat, διάλειμμα για φαγητό, κάτσε να σταματήσω να πω μια κουβέντα και στο κορίτσι απέναντι που γλυκοκοιτάζω, κάτσε να ψάξω και κάτι άσχετο που θέλω να αγοράσω…  Σκέψου 80 ώρες δουλειά με time tracker τη βδομάδα. Είμαι σίγουρη ότι κάτι τέτοια έχουν στείλει ανθρώπους στο ψυχιατρείο, δεν αντέχει ο ανθρώπινος νους τόσο κάψιμο και τόση βαρεμάρα. Από ένα σημείο και μετά κάνεις αποσύνδεση, δεν είσαι πλέον εκεί. Όταν δούλευα πάρα πολλές ώρες, ειδικά σε tasks γρήγορα που δεν ήθελαν και πολλή σκέψη, το πάθαινα αυτό. Ήταν σαν να ξυπνάω ξαφνικά μπροστά στον υπολογιστή μου και να μη θυμάμαι πώς πέρασε το προηγούμενο μισάωρο.

«Για μένα, το πιο ψυχοφθόρο πράγμα ήταν να διαβάζω καθημερινά άλλους συναδέλφους στο chat… Θυμάμαι πολλές φορές να γκρινιάζω για το πώς φέρονται στους εργαζόμενους και τα περισσότερα σχόλια που μου έσκαγαν όταν τα έχωνα για τις πρακτικές των εταιρειών, για το ότι δεν έχουμε καθόλου εργασιακά δικαιώματα, ανά πάσα στιγμή μπορούν να σε πετάξουν μετά από δέκα χρόνια καθημερινής εργασίας, ήταν τύπου “you are not an employee, you have no rights, shut up”, “you agreed to this, deal with it”, “please, don’t say negative stuff, you’ re bringing us down”. Επίσης, τα πιο νέα παιδιά είχαν αυτό το “grind mentality” που με ταράζει πάρα πολύ όταν το βλέπω, ειδικά σε νέους. Έκαναν συνέχεια quotes από το ‘Grit: The No B.S. mentality on how to become a Grind Animal, Hack your Powers within and build Supreme Confidence’. Μόλις έβγαιναν tasks έλεγαν “Let’s grind now, fuck yeah” και δούλευαν 24ωρο χωρίς ύπνο. Η έλλειψη εργατικής αλληλεγγύης, η έλλειψη ενσυναίσθησης, το ανταγωνιστικό κλίμα, η άγνοια σχετικά με τα εργατικά δικαιώματα και το πώς οι εταιρείες αυτές τα καταπατούν, αυτά με έριχναν εμένα καθημερινά πιο πολύ από τις πρακτικές των μεγάλων εταιρειών. Οι περισσότεροι raters ‘έγλειφαν’ τους managers, και αν κάποιος στο chat παραπονιόταν έπεφταν να τον φάνε και του έκαναν και προσωπικές επιθέσεις. Ήταν ό,τι πιο θλιβερό και μίζερο έχω βιώσει στην εργασιακή μου εμπειρία…».

Είπαμε, θυμίζει πολύ την 1^η Βιομηχανική Επανάσταση…

The post Επάγγελμα: Εκπαιδευτής τεχνητής νοημοσύνης appeared first on 2045.gr.

Θα πουν πολλά για την εποχή μας και σίγουρα ανάμεσα σε αυτά τα πολλά θα πουν πως ήταν μια εποχή δημιουργίας, χάρη στον εκδημοκρατισμό της τεχνολογίας. Ποτέ άλλοτε στην Ιστορία τόσοι πολλοί άνθρωποι δεν είχαν πρόσβαση σε τόσα πολλά εργαλεία για να φτιάξουν ό,τι μπορούσαν να φανταστούν.

Μέσα σε περίπου πενήντα χρόνια η δύναμη των μηχανών που έστειλε τον Άνθρωπο στη Σελήνη έγινε κτήμα όλων μας μέσω των κινητών τηλεφώνων, των φορητών υπολογιστών και τα tablets. Πενήντα χρόνια ακούγονται πολλά, μια γενιά έχει μεγαλώσει και μια άλλη ετοιμάζεται να τη διαδεχθεί, αλλά σε όρους εξέλιξης και σε όρους Ιστορίας είναι μόλις λίγο πριν.

Οι δημιουργοί του καιρού μας έχουν να λένε πως για σχεδόν κάθε τους ανάγκη έχουν τουλάχιστον ένα ψηφιακό εργαλείο στη διάθεσή τους και ακόμα δεν έχουμε φτάσει στην κορύφωση. Οι 3D εκτυπωτές γίνονται όλο και πιο γρήγορα μέρος του νοικοκυριού. Εφαρμογές επαυξημένης και εικονικής πραγματικότητας σταματούν να αποτελούν μέρος κινηματογραφικών σεναρίων και έρχονται να γίνουν κομμάτι της καθημερινότητάς μας. Ολόκληροι κλάδοι της οικονομίας και εκατομμύρια εργαζόμενοι σε αυτούς περνούν σε νέες ψηφιακές σφαίρες επικοινωνίας και εργασίας και η τηλεργασία που γνωρίσαμε ως αναγκαία λύση στην περίοδο της πανδημίας λύνει χέρια και φέρνει με το πάτημα λίγων πλήκτρων στην ίδια οθόνη ανθρώπους από διαφορετικά γεωγραφικά πλάτη και ζώνες ώρας.

Ήταν 1927, όταν ο κινηματογράφος αποκτούσε φωνή και άρχισε να απομακρύνεται από την πρώτη του, βωβή, εποχή με την πρώτη ομιλούσα ταινία «Ο Τραγουδιστής της Τζαζ» και τον ηθοποιό Αλ Γιόλσον να λέει πως «δεν έχετε ακούσει τίποτε ακόμη», προφανώς κάνοντας τους θεατές να γελούν ή να χαμογελούν ευχαριστημένοι μπροστά στη νέα εξέλιξη στην ψυχαγωγία τους. Ενενήντα πέντε χρόνια μετά, η φράση είναι εδώ, ελαφρώς παραλλαγμένη –«δεν έχετε δει τίποτε ακόμα». Η αλήθεια είναι πως αν οδηγός μας είναι το συναρπαστικό ταξίδι των προηγούμενων τριών ή τεσσάρων δεκαετιών, πράγματι δεν έχουμε δει τίποτε ακόμα, και μια δεύτερη αλήθεια είναι πως οι δημιουργοί του σήμερα και του αύριο έχουν ακόμα περισσότερα εργαλεία στη διάθεσή τους για να πειραματιστούν, να ανταλλάξουν ιδέες, να αναπτύξουν πρωτότυπα και, τελικά, να δοκιμάσουν τα όρια και τις ικανότητές τους στις επιστήμες ή τις τέχνες.

Όλοι αυτοί έχουν στα χέρια τους εξοπλισμό που θα ζήλευε, όχι η γενιά των παππούδων τους, αλλά οι λίγο μεγαλύτεροι στην ίδια γενιά! Στη χώρα μας, που έως πριν από λίγες δεκαετίες ήταν ένας παρατηρητής των μεγάλων αλλαγών και τις ακολουθούσε πολλές φορές ακόμα και με απροθυμία, ένα νέο κύμα ανθρώπων που καθημερινά μεγαλώνει ζητά ακόμα περισσότερα. Περισσότερα εργαλεία, περισσότερες δυνατότητες, περισσότερες ευκαιρίες συνεργασίας και δημιουργίας. Είναι ένα στοίχημα που για πολλούς είναι προσωπικό, αλλά τελικά εξελίσσεται σε στοίχημα για την αναβάθμιση ολόκληρης της χώρας και σε αυτό το αίτημα ο ΟΤΕ δηλώνει δυναμικό «παρών».

Για πρώτη φορά, η COSMOTE προσφέρει ταχύτητα 1Gbps μέσω του COSMOTE Fiber, δίνοντας στους δημιουργούς τη δυνατότητα να ανοίξουν τα ψηφιακά φτερά τους και να αναπτύξουν τις νέες τους ιδέες, χωρίς όρια. Οι νέες ταχύτητες 300Mbps, 500Mbps & 1Gbps είναι ήδη διαθέσιμες και, ως το τέλος του έτους, θα δίνουν σε 1 εκατομμύριο νοικοκυριά κι επιχειρήσεις τη δυνατότητα να συνδεθούν με τον ψηφιακό κόσμο και να αλληλοεπιδράσουν με αυτόν με νέους μοναδικούς τρόπους.

Η ανάπτυξη δεν σταματά εδώ – έως το 2027 πάνω από 3 εκατ. νοικοκυριά και επιχειρήσεις σε όλη την Ελλάδα θα έχουν τη δυνατότητα σύνδεσης σε ταχύτητες 1Gbps μέσω υποδομής οπτικής ίνας μέχρι το σπίτι. Ένα δίκτυο 100% οπτικής ίνας με εγγυημένη ταχύτητα «κατεβάσματος» και με μεγάλες δυνατότητες «ανεβάσματος» αρχείων  που κάνει πραγματικότητα τα «θέλω» κάθε δημιουργού και καλύπτει απόλυτα τις ανάγκες επικοινωνίας, ψυχαγωγίας, εκπαίδευσης και εργασίας κάθε νοικοκυριού στη χώρα. Μπορείτε να μάθετε περισσότερα, εδώ.

Χάρη στο FTTH δίκτυο, επιχειρήσεις σε σημαντικούς κλάδους της οικονομίας όπως ο τουρισμός, ο αγροδιατροφικός τομέας και η Βιομηχανία θα εφαρμόσουν τα νέα αυτά δεδομένα στην καθημερινότητά τους, αξιοποιώντας στο έπακρο την τεχνολογία, τις γρήγορες ταχύτητες και την απόλυτη σταθερότητα των οπτικών ινών ανταγωνιζόμενοι με ίσους όρους τους ανταγωνιστές τους στη διεθνή αγορά, γιατί αυτό που συνήθως δεν αντιλαμβανόμαστε είναι πως οι υποδομές είναι εκείνες που οδηγούν στην ανάπτυξη της οικονομίας και στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας. Οι επιχειρηματίες μπορούν να μάθουν περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με τις ταχύτητες που καλύπτουν τις ανάγκες της επιχείρησής τους,  εδώ.

Η COSMOTE με τα δίκτυα νέας γενιάς αποτελούν ισχυρό και αξιόπιστο συνεργάτη για τον σύγχρονο Έλληνα δημιουργό, ερευνητή, καλλιτέχνη, επιστήμονα, επιχειρηματία.

The post Η νέα γενιά της δημιουργίας λέει: «Δεν έχετε ακούσει τίποτα ακόμα» appeared first on 2045.gr.

Όταν αποφασίσαμε να σχεδιάσουμε αυτή τη σειρά άρθρων σχετικά με τους κινδύνους hacking που αντιμετωπίζει η σύγχρονη Δημοκρατία, αντιμετωπίσαμε ένα βασικό πρόβλημα – από πού ξεκινάμε; Η εκλογική συμπεριφορά μέσω της οποίας αναδεικνύονται αντιδημοκρατικές φωνές πρέπει να αποτελέσει την αφετηρία μας; Τα οργανωμένα δίκτυα προπαγάνδας και παραπληροφόρησης που εντέχνως πυροδοτούν διενέξεις και ενισχύουν τις διαχωριστικές γραμμές στις δυτικές κοινωνίες; Η αβλεψία των πολιτών που σπεύδουν να μοιραστούν, πολλές φορές με αφέλεια, προσωπικά τους δεδομένα με απροσδιόριστα ανταλλάγματα; Μήπως με την ελληνική επικαιρότητα των παρακολουθήσεων και του ερωτήματος του ποιος θα μας φυλάει από τους φύλακες; Ή με την πολλές φορές ασύδοτη δραστηριότητα πολυεθνικών επιχειρήσεων που αγνοούν επιδεικτικά νομικά πλαίσια και ρυθμιστικές αρχές;

Η Δημοκρατία χρειάζεται διαρκή υπεράσπιση, έλεγε πριν από λίγες ημέρες η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σε μία σύνοδο της ομάδας των επτά πλουσιότερων χωρών του κόσμου – δήλωση που συχνά πυκνά τα τελευταία χρόνια εμφανίζεται στην επικαιρότητα σε κάθε ευκαιρία είτε ως υπενθύμιση είτε ως διαπίστωση.

Ο ρόλος των δικτύων παραπληροφόρησης στην επικράτηση Τραμπ το 2016 αποτέλεσε ένα μόνο επεισόδιο στη σειρά των κινδύνων που αντιμετωπίζει η Δημοκρατία. Μόλις τρία χρόνια πριν, ένας συνεργάτης της Υπηρεσίας Εθνικής Ασφάλειας των Ηνωμένων Πολιτειών θα προκαλούσε ντόμινο αποκαλύψεων σχετικά με ένα ευρύ δίκτυο παρακολουθήσεων που είχε ενεργοποιήσει η Ουάσιγκτον σε βάρος εχθρών και φίλων.

Η παρακολούθηση των τηλεφωνικών συνδιαλέξεων της καγκελαρίου Άνγκελα Μέρκελ προκάλεσε ισχυρό κλονισμό στις σχέσεις ΗΠΑ – Γερμανίας και έδειξε -μάλλον όχι για πρώτη φορά- πως η Δύση έχει αρκετές ακαταστασίες εντός του οίκου της. Το «δικό μας» επεισόδιο με τις υποκλοπές μέσω του δικτύου της Vodafone την περίοδο 2004-2005 δεν απασχόλησε ιδιαίτερα τη διεθνή επικαιρότητα, όπως το ίδιο συνέβη και για άλλα αντίστοιχα επεισόδια της δεκαετίας του ’90 ή της δεκαετίας του ’60. Για τους έκπληκτους, ναι, καταγγελίες για υποκλοπές υπήρχαν και πριν την επιβολή της δικτατορίας.

H περίπτωση της Clearview AI

Όμως επιλέξαμε, τελικά, να ξεκινήσουμε κάπως ανορθόδοξα και από ένα σημείο αφετηρίας που εκ πρώτης όψεως να μην αφορά τον πυρήνα του hacking της Δημοκρατίας. Στα μέσα Ιουλίου η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα επέβαλε πρόστιμο 20 εκατ. ευρώ σε βάρος της Clearview AI για παράνομη συλλογή φωτογραφιών και άλλων προσωπικών δεδομένων από πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Είχε προηγηθεί προσφυγή ενώπιον της Αρχής από την Homo Digitalis, την Privacy International και την Hermes Center. Η Clearview AI διατείνεται πως διαθέτει μια βάση δεδομένων με 3 δισ. φωτογραφίες προσώπων, η οποία διατίθεται προς πώληση σε ιδιωτικές εταιρείες και κρατικές αρχές ανά τον κόσμο.

Θα μπορούσε να πει κανείς πως η Clearview AI είναι άλλη μια περίπτωση επιχείρησης που βοηθάει στο «χτίσιμο» μίας δυστοπίας.  Αλλά τι λέει για αυτά ένας από τους ανθρώπους που κινήθηκαν κατά της Clearview AI;

Η Homo Digitalis έχει ως επίκεντρο της δράσης της την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των ανθρώπων που χρησιμοποιούν το διαδίκτυο στην Ελλάδα έχοντας πραγματοποιήσει αρκετές δράσεις ευαισθητοποίησης για το ευρύ κοινό. Ήταν στην ομάδα που πέτυχε την επιβολή του προστίμου-ρεκόρ από την Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα στην ClearView AI.

Οι κίνδυνοι για τη δημοκρατία

Μοιραία, λοιπόν, η συζήτησή μας για τη Δημοκρατία και τους κινδύνους που αντιμετωπίζει στο ψηφιακό περιβάλλον με τον Στέφανο Βιτωράτο, ιδρυτικό μέλος της Homo Digitalis, ξεκίνησε από αυτό το σημείο και από τη δική μας παρατήρηση πως ο ιδιωτικός χώρος διαρκώς περιστέλλεται. Ο συνομιλητής μας παρατηρεί μια αντίφαση. «Από τη μία πλευρά έχουμε ένα ισχυρό νομικό πλαίσιο όπως το GDPR και την 2016/680, τη λεγόμενη αστυνομική οδηγία σχετικά με την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων από τις αστυνομικές αρχές, ενώ από την άλλη πλευρά ο πολίτης μειώνει τον ιδιωτικό του χώρο για να λάβει μια υπηρεσία προσφέροντας προσωπικά του δεδομένα. Υπάρχει λοιπόν μια σύγκρουση εδώ, ουσιαστικά η ιδιωτικότητα συχνά περιστέλλεται σε έναν βαθμό που το ίδιο το άτομο το επιλέγει. Εξαιρούνται τα δημόσια πρόσωπα όπου το τι είναι προσωπικά δεδομένα και τι όχι έχει πολλές φορές τεθεί υπό συζήτηση. Θυμίζω για παράδειγμα την επιχειρηματολογία γύρω από το αν έπρεπε οι πολίτες να γνωρίζουν στοιχεία του ιατρικού φακέλου του Τάσσου Παπαδόπουλου ή του Φρανσουά Μιτεράν. Όμως όσον αφορά στην προσωπική βούληση, θεωρούμε πως είναι αρκετά χαμηλό το επίπεδο της ευαισθητοποίησης. Ο GDPR σου δίνει δικαιώματα που μπορείς να χρησιμοποιήσεις όμως είναι ελάχιστες οι περιπτώσεις που οι άνθρωποι γνωρίζουν τι μπορούν να πράξουν έναντι κάποιου που επεξεργάζεται τα δεδομένα τους. Αυτό είναι μια ακούσια πάσα προς κάποιους όπως η Cambridge Analytica στο παρελθόν ή η ClearView».

Ο ίδιος βλέπει κάποια κοινά σημεία μεταξύ των δύο περιπτώσεων, καθώς και οι δύο εταιρείες «οχυρώθηκαν» πίσω από την άποψη πως αφού οι χρήστες δημοσιοποιούσαν πληροφορίες τους στα κοινωνικά δίκτυα, τα έθεταν στη διάθεση του οποιουδήποτε. «Αυτό δεν ισχύει, εξέθεσα τα προσωπικά μου δεδομένα για έναν συγκεκριμένο σκοπό, αυτό δεν σημαίνει πως μπορείς να πάρεις μια φωτογραφία μου και να την κάνεις μέρος μιας διαφημιστικής καμπάνιας ή να τη χρησιμοποιήσεις σε ένα πείραμα εκμάθησης ενός συστήματος τεχνητής νοημοσύνης. Βεβαίως τα πρόστιμα που έχουν επιβληθεί στην ClearView θα αργήσουν να εισπραχθούν και στο μεταξύ μπορεί η εταιρεία να έχει βγάλει πολλαπλάσια κέρδη. Υπάρχει ένα ζήτημα εδώ».

Ο Στ. Βιτωράτος σπεύδει να διευκρινίσει πως αυτά τα φαινόμενα δεν πρέπει να συγχέονται με τις παρακολουθήσεις, όπου «έχεις να κάνεις με ένα κράτος που πρέπει να απολαμβάνει της πλήρους εμπιστοσύνης των πολιτών. Ένας ευνομούμενος  πολίτης δίνει το πλεονέκτημα της εμπιστοσύνης προς το κράτος. Αν αυτό διαρραγεί, τότε ο πολίτης αρχίζει να αναρωτιέται αν θα μπορούσε να αποτελεί ο ίδιος στόχο και τι είναι τελικά η εθνική ασφάλεια. Βεβαίως οι λόγοι της εθνικής ασφάλειας πάντοτε υπάρχουν αλλά δεν έχουν εξειδικευτεί, σε αντίθεση με συγκεκριμένα εγκλήματα που αναφέρονται και δικαιολογούν την άρση απορρήτου. Νομίζω πως ηθελημένα δεν υπάρχει κάτι συγκεκριμένο από πλευράς ορισμού στο τι είναι ‘εθνική ασφάλεια».

Διερωτόμαστε αν η επιχειρηματολογία «πάντα γίνονται παρακολουθήσεις» υποστηρίζει αυτή τη ρήξη εμπιστοσύνης μεταξύ πολίτη και κράτους.

«Σίγουρα θα συνεχίσουν οι παρακολουθήσεις, αλλά σε ένα πλαίσιο και εδώ το θέμα είναι ποιος ελέγχει. Δεχόμαστε πως ένας θεσμός μια υπηρεσία μπορεί να μη λειτουργεί άριστα αλλά πρέπει να υπάρχει έλεγχος και αυτή τη στιγμή έχουμε μπει σε ένα τέλμα.

“H δύναμη και η αδυναμία της Δημοκρατίας βρίσκεται στο πλήθος. Aπό τη μία μπορείς να ενώσεις τη φωνή σου με άλλους πολίτες και να διεκδικήσεις κάτι και από την άλλη ακριβώς μπορεί να χάνεσαι στο ίδιο πλήθος και να δέχεσαι μοιρολατρικά μια κατάσταση”

Στέφανος Βιτωράτος

Όμως αν οι θεσμοί δεν μπορούν να ελέγξουν αποτελεσματικά τη δραστηριότητα εταιρειών όπως η ClearView και να παρέμβουν εγκαίρως, δεν ενισχύεται αυτή η μείωση της εμπιστοσύνης προς το κράτος και τελικά και προς τη Δημοκρατία;  «Νομίζω πως, ναι, μειώνεται στους πολίτες που αξιολογούν την πραγματικότητα. Η πλειονότητα όμως έχει αποδεχθεί σχεδόν μοιρολατρικά πως κάποιος μπορεί να πάρει τα δεδομένα τους, πως υπάρχουν παρακολουθήσεις αλλά πιστεύουν πως κατά πάσα πιθανότητα αυτό δεν αφορά τους ίδιους. Νομίζω πως η δύναμη και η αδυναμία της Δημοκρατίας βρίσκεται στο πλήθος, δηλαδή ότι από τη μία μπορείς να ενώσεις τη φωνή σου με άλλους πολίτες και να διεκδικήσεις κάτι και από την άλλη ακριβώς μπορεί να χάνεσαι στο ίδιο πλήθος και να δέχεσαι μοιρολατρικά την κατάσταση και με αυτή την αποδοχή γίνεσαι μέρος της παρακμής. Συνεχίζεις να συμπεριφέρεσαι στα κοινωνικά δίκτυα χωρίς αλλαγή, αρχίζεις να αναπτύσσεις θεωρίες συνωμοσίας, διότι προσπαθείς να ερμηνεύσεις την πραγματικότητα με αφοριστικό τρόπο τύπου όλοι μας παρακολουθούν, όλοι τα παίρνουν, όλοι είναι ψεύτες κτλ».

Ο συνομιλητής μας παρατηρεί πως τις τελευταίες δύο δεκαετίες έχει συντελεστεί ένας εκδημοκρατισμός της τεχνολογίας και έχει αλλάξει ο τρόπος πρόσβασης στην πληροφορία. «Αυτό είναι θετικό για τη Δημοκρατία, αλλά θα πρέπει να αναγνωρίσουμε πως αυτό το χαρακτηριστικό το εκμεταλλεύονται και κακόβουλοι που παράγουν παραπληροφόρηση και προπαγάνδα. Βεβαίως τα fake news προϋπήρχαν και μπορεί να ήταν πιο δύσκολη η διάχυσή τους, όμως ήταν και πιο δύσκολη η αντιμετώπισή τους. Συνολικά νομίζω πως η ταχύτητα παραγωγής και διάχυσης έχει αυξηθεί σε βαθμό που πρέπει να είσαι καλά εκπαιδευμένος και πονηρεμένος για να εντοπίσεις την παραπληροφόρηση στον ψηφιακό χώρο.  Συμβαίνει όμως και αυτό να αντιμετωπίζεται μοιρολατρικά. Μπορεί, δηλαδή, λόγω της γενικότερης αδιαφορίας κάποιοι να γίνονται ευκολότερα θύματα της παραπληροφόρησης επειδή δεν μπαίνουν στη διαδικασία του προβληματισμού».

«Υπάρχει και η τάση ενίσχυσης των echo chambers, όπου δημιουργείται η ψευδαίσθηση πως επειδή επικρατεί η ίδια άποψη, η άποψη αυτή να είναι επικρατούσα ή ιδιαίτερα δημοφιλής. Αυτό το στοιχείο που εντείνεται στα κοινωνικά δίκτυα έχει πολλαπλασιαστική ισχύ. Είναι  άλλο πράγμα να νομίζεις πως είσαι ο τρελός του χωριού και άλλο να βλέπεις πως την ίδια άποψη την ενστερνίζονται και άλλοι και αυτό είναι, με κάποιον τρόπο, ένα hacking κατά της Δημοκρατίας».

«Αν και οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης είναι ιδιωτικές εταιρείες, έχουν αναχθεί πλέον σε δημόσιες σφαίρες. Η Ε.Ε. το έχει συνειδητοποιήσει αυτό και έρχονται νομοθεσίες όπως οι πράξεις για τις ψηφιακές αγορές και υπηρεσίες που θα δεσμεύσουν τις εταιρείες. Προφανώς μέχρι σήμερα υπήρχαν όροι χρήσης αλλά όλοι κινούμασταν με τους όρους της ιδιωτικής εταιρείας που σου ορίζει ακόμα και το αρμόδιο δικαστήριο επίλυσης μιας διαφοράς. Όλες οι προσπάθειες των εταιρειών να δημιουργήσουν μια υπέρτερη ρυθμιστική αρχή δεν είχαν εχέγγυο ανεξαρτησίας, δεν μπορεί ελέγχων και ελεγχόμενος να είναι ο ίδιος. Υπάρχει λοιπόν εξέλιξη στο νομικό πεδίο, μένει να δούμε τι θα κάνουν οι εταιρείες που είναι σήμερα μηχανές παραγωγής χρημάτων και όχι μόνο για τις ίδιες. Γύρω από αυτές δημιουργούνται οικοσυστήματα, είτε εταιρείες που συνεργάζονται μαζί τους για τον έλεγχο του περιεχομένου είτε επιχειρήσεις που λειτουργούν αποκλειστικά μέσω των κοινωνικών δικτύων. Περιμένουμε, λοιπόν, με ενδιαφέρον τις κινήσεις τους».

Και η Δημοκρατία;

«Η Δημοκρατία κινδύνευε και κινδυνεύει από την αδιαφορία, ανέκαθεν κινδύνευε και θα κινδυνεύει από την κακόβουλη εκμετάλλευση του πλήθους, θεωρώ πως η Δημοκρατία χρήζει πάντοτε υπερασπίσεως. Δεν είναι αυτονόητο πως η Δημοκρατία λειτουργεί καλά επειδή υπάρχουν κάποιοι θεσμοί. Είναι μια καθημερινή διαδικασία που βέβαια περνά και από τη διαχείριση της τεχνολογικής εξέλιξης και της αξιοποίησης της τεχνολογίας για την παραγωγή δημόσιου καλού. Νομίζω όμως πως περισσότερο κινδυνεύει από την αδιαφορία. Στον φυσικό κόσμο αν έχεις κάποιο σχέδιο κατάληψης συνειδήσεων θα χρειαστείς κάποιον χρόνο, θέλεις μια διαδικασία για να φτιάξεις έναν μηχανισμό. Με τη χρήση της τεχνολογίας όμως υπάρχει το ενδεχόμενο να επιταχυνθεί η διαδικασία. Έχουμε δει και στην Ελλάδα να δημιουργούνται κινήσεις που εξελίχθηκαν ακόμα και σε πολιτικά κόμματα. Η τεχνολογία λειτουργεί ως επιταχυντής, προς την κάτω βόλτα όταν πρόκειται να εκμεταλλευτεί κάποιος πολλαπλασιαζόμενες αδιαφορίες. Ένα φοβερό hack είναι πως αυτοί με τις ριζοσπαστικές απόψεις είναι πάντοτε πιο διαθέσιμοι να τις εκφράσουν δυνατά να συγκρουστούν με τρίτους, ακόμα και για απόψεις που είναι εριστικές ενώ η μέση οδός, η μέση άποψη, η κοινή λογική ακούγονται καμία φορά ως παρωχημένες».

The post Το hacking της Δημοκρατίας (Μέρος 1ο) appeared first on 2045.gr.

Η ανθρώπινη ιστορία χαρακτηρίζεται από εποχές ανάλογα με το τεχνολογικό στοιχείο που καθορίζει την ανάπτυξή της ανθρωπότητας τη συγκεκριμένη περίοδο (εποχή της πέτρας, του σιδήρου, του χαλκού κ.ο.κ.), όπως αντίστοιχα η ιστορία του πλανήτη μας χαρακτηρίζεται από τις δυνάμεις της φύσης που κάθε φορά επηρεάζουν τον πλανήτη (γεωλογικές εποχές). Αντίστοιχα, λοιπόν, υπάρχουν οι εποχές στην τεχνολογία, οι οποίες συχνά αποκαλούνται βιομηχανικές επαναστάσεις: ο ατμός, οι μηχανές το πετρέλαιο, τα αυτοκίνητα, οι υπολογιστές, το Internet και τα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας άλλαξαν βαθιά τις ανθρώπινες κοινωνίες, την παραγωγή, τις πόλεις, τους ανθρώπους, τους πολιτισμούς και την ιστορία του είδους μας.

Οι τεχνολογικές εποχές χαρακτηρίζονται από εφευρέσεις που αποδεικνύονται τόσο κομβικές ώστε αλλάζουν ριζικά το μοντέλο που λειτουργεί η βιομηχανία, οι κοινωνίες και η καθημερινότητά μας. Άνθρωποι που έζησαν στο μεταίχμιο δύο εποχών μπορούν να κατανοήσουν καλύτερα το μέγεθος της αλλαγής, καθώς μέσα σε λίγα μόλις χρόνια ο κόσμος μας μεταμορφώθηκε εκθετικά από τη στιγμή που π.χ. ο προσωπικός υπολογιστής, το Internet και τα κινητά μπήκαν στη ζωή μας.

“Η επόμενη τεχνολογική επανάσταση μπορεί να μην είναι ακόμη τόσο έκδηλη, αλλά κατά πολλούς έχει ήδη ξεκινήσει να προετοιμάζεται”

Όπως συμβαίνει με όλες σχεδόν τις τεχνολογικές εξελίξεις των τελευταίων δύο δεκαετιών, οι αλλαγές είναι “αόρατες”, επιβεβαιώνοντας ότι η περίοδος ωριμότητάς τους έχει φτάσει και οι εξελίξεις μας φαίνονται φυσικές. Πριν μερικά χρόνια, ο Bill Gates δήλωνε πως ο υπολογιστής στο μέλλον θα γινόταν “αόρατος”, ότι δηλαδή θα τον θεωρούμε τόσο ενσωματωμένο στην καθημερινότητά μας, ώστε να μην τον αντιλαμβανόμαστε σαν συσκευή. Παρόλα αυτά, συνεχίζει να επηρεάζει βαθιά την ιστορία μας.

Καθώς σήμερα, την εποχή του ψηφιακού μετασχηματισμού και της γρήγορης εναλλαγής τεχνολογιών, μιλάμε συχνά για τέταρτη βιομηχανική επανάσταση, ας δούμε πού βρισκόμαστε, πώς καθορίζονται οι τεχνολογικές εποχές, και αν τελικά το Blockchain είναι η ελπιδοφόρα αυτή νέα τεχνολογία που θα σηματοδοτήσει την αρχή μιας νέας περιόδου στην ιστορία της τεχνολογίας.

Οι πέντε τεχνολογικές εποχές

Όλοι είμαστε εξοικειωμένοι με τις πρώτες εναλλαγές: από την πρώτη βιομηχανική επανάσταση με τη μηχανοποίηση και τη μαζική αύξηση παραγωγής περάσαμε στην εποχή του ατμού, οι ατμομηχανές έφεραν στη συνέχεια την εποχή του ατσαλιού, του πετρελαίου και της μηχανοκίνησης, για να ακολουθήσει η εποχή της πληροφορίας και της επανάστασης των επικοινωνιών. Όλες αυτές οι αλλαγές συνέβησαν μέσα σε μόλις δυόμιση αιώνες.

Τι είναι αυτό που σηματοδοτεί μια νέα εποχή; Είναι ένας συνδυασμός παραγόντων που πρέπει να συμβούν: μια νέα εφεύρεση, μια αλλαγή σε επίπεδο υποδομών η οποία σταδιακά γίνεται οικονομικά συμφέρουσα ώστε να εξαπλωθεί μαζικά, μια σειρά από άλλες εφευρέσεις που συνδέονται και δημιουργούν ένα τεχνολογικό σύστημα. Ακολουθεί μια περίοδος οικονομικού φιλελευθερισμού (laissez-faire), μία ή περισσότερες “φούσκες” και στη συνέχεια κρίσεις. Αρχίζει να οικοδομείται κανονιστικό πλαίσιο και ρυθμιστικές αρχές, η τεχνολογία γίνεται προσβάσιμη σε όλους, μειώνονται οι ανισότητες, και τέλος απολαμβάνει μαζική εξάπλωση σε μια περίοδο ενσωμάτωσης. Συνήθως, το δεύτερο μισό κάθε τεχνολογικής εποχής είναι μια περίοδος πιο “ήσυχη”, κατά τη διάρκεια της οποίας οι επαναστατικές τεχνολογίες του πρώτου μισού ενσωματώνονται πραγματικά στην καθημερινότητα της ανθρωπότητας και την ωφελούν.

Η παραπάνω ακολουθία είναι αυτό που στον κόσμο της οικονομίας ονομάζεται κύκλος Κοντράτιεφ (γνωστό και ως K-wave, επειδή κάθε κύκλος περιλαμβάνει ανοδικές και καθοδικές πορείες, ακριβώς όπως μια κυματομορφή) και περιγράφει την πορεία της οικονομίας που ακολουθεί συνήθως μια τεχνολογική επανάσταση. Κάθε τέτοιος κύκλος μπορεί να διαρκεί από πέντε ως πενήντα χρόνια, επομένως οι αλλαγές των τεχνολογικών εποχών δεν συμβαίνουν απαραίτητα σε ίσα μεταξύ τους χρονικά διαστήματα.

Πώς τα τεχνολογικά συστήματα γεννούν τεχνολογικές επαναστάσεις

Ένα τεχνολογικό σύστημα είναι ένα σύνολο τεχνολογιών που διασυνδέονται μεταξύ τους σαν μία πλατφόρμα, ώστε να δώσουν τη δυνατότητα να γεννηθούν πραγματικές καινοτομίες. Οι τεχνολογίες αυτές δεν είναι απαραίτητο να έχουν δημιουργηθεί την ίδια περίοδο ούτε με σκοπό να συμπληρώνουν η μία την άλλη, αλλά με κάποιο τρόπο λειτουργούν σαν ένα σύστημα. Όταν ένα τεχνολογικό σύστημα παράξει μια θεμελιώδη καινοτομία, τότε υπάρχουν οι προϋποθέσεις για τη δημιουργία μιας τεχνολογικής επανάστασης. Η τεχνολογική επανάσταση επηρεάζει την ανθρωπότητα σε πολλά επίπεδα, αλλάζοντας την κοινωνική και οικονομική πραγματικότητα.

Ειδικά στην εποχή της Πληροφορίας, η χρήση του όρου τεχνολογικό σύστημα έχει περισσότερο νόημα από ποτέ, καθώς όλες οι τεχνολογίες δεν τυχαίνει απλά να εμφανίζονται την ίδια περίοδο, αλλά πραγματικά λειτουργούν η μία χάρη στην άλλη. Για παράδειγμα, οι ημιαγωγοί, τα ολοκληρωμένα κυκλώματα, οι υπολογιστές, η ανάπτυξη του λογισμικού, τα δίκτυα επικοινωνιών και η κινητή τηλεφωνία είναι τεχνολογίες που ο συνδυασμός μερικών από αυτές οδήγησε στη δημιουργία των μικροεπεξεργαστών, που σηματοδότησε την αρχή μιας νέας τεχνολογικής επανάστασης- αυτής την οποία ακόμη διανύουμε.

Οι τεχνολογικές επαναστάσεις είναι και οικονομικές επαναστάσεις

Η οικονομολόγος Carlota Perez έγραψε για την αλλαγή των τεχνολογικών εποχών και την επίδρασή τους στην οικονομία το 2002, στο βιβλίο “Technological Revolutions and Financial Capital”, δείχνοντας τις ομοιότητες που όλες οι μέχρι σήμερα εναλλαγές έχουν μεταξύ τους στον τρόπο που έχουν επηρεάσει την ανθρώπινη κοινωνία σε όλα τα επίπεδα. Η θεωρία της Perez δεν έχει τύχει ακόμη καθολικής αποδοχής, αλλά έχει προκαλέσει μεγάλο διάλογο, και αν αποδειχθεί σωστή, τα επόμενα χρόνια στην ανθρώπινη ιστορία θα έχουν πολύ μεγάλο ενδιαφέρον, και το κυριότερο – θα μπορέσουν ίσως να προβλεφθούν (ως έναν βαθμό).

Πού βρισκόμαστε λοιπόν σήμερα; Με βάση τους κύκλους που έχουν εντοπιστεί και καταγραφεί μέχρι σήμερα, τα τελευταία 240 χρόνια της ανθρώπινης ιστορίας έχουν ολοκληρωθεί 4 τέτοιοι κύκλοι, ενώ βρισκόμαστε στο πρώτο μισό του πέμπτου. Λίγο-πολύ, όλοι είμαστε εξοικειωμένοι με αυτήν την ακολουθία: η πρώτη βιομηχανική επανάσταση έφερε τη μηχανοποίηση και έκανε πραγματικότητα μια πρωτοφανή αύξηση στην παραγωγικότητα, η ατμομηχανή και η ανάπτυξη των σιδηροδρόμων έδωσε ώθηση στις μεταφορές, ακολούθησε η εποχή του ατσαλιού και των μηχανών, έπειτα η εποχή του πετρελαίου, των αυτοκινήτων και της μαζικής παραγωγής, για να βρεθούμε, από το 1970 και μετά στην εποχή της Πληροφορίας και των Τεχνολογιών Επικοινωνιών.

Κυματομορφές καινοτομίας

Ας δούμε όμως λίγο πιο αναλυτικά πώς ξεδιπλώνεται αυτή η καμπύλη που διατρέχει κάθε τεχνολογική εποχή. Κάθε επαναστατική τεχνολογία συναντά δυσκολίες στη μαζική της εξάπλωση, ειδικά τα πρώτα χρόνια, καθώς ο επιχειρηματικός κόσμος έχει επενδύσει πολλά σε τεχνολογίες της προηγούμενης περιόδου και προβάλλει αντίσταση. Ωστόσο, η νεοφυής επιχειρηματικότητα και οι οραματιστές ξεκινούν να πειραματίζονται και να αναπτύσσουν εφαρμογές, αντλώντας σταδιακά το ενδιαφέρον επενδυτών που θσ τους υποστηρίξουν. Από τη στιγμή που επιχειρηματικά κεφάλαια ξεκινούν να ρέουν στην έρευνα και ανάπτυξη, νέες τεχνολογίες αναπτύσσονται και ενδυναμώνουν το σύστημα, συγκεντρώνοντας περισσότερο ενδιαφέρον και πόρους, μέχρι που φτάνει ένα σημείο εκθετικής ανάπτυξης και υιοθέτησης.

Όπως είναι φυσικό, πολλές από τις πρώτες προσπάθειες θα καταλήξουν σε αποτυχία, ενώ την ξέφρενη και ενθουσιώδη πορεία των πρώτων χρόνων θα ανακόψει συνήθως μια “φούσκα”, και στη συνέχεια μια ύφεση. Όμως, όπως πρόσφατα με το dot-com και την ύφεση που ακολούθησε, μετά την κατάρρευση της οικονομίας, έρχεται το σημείο που το κεφάλαιο που δίνει ώθηση στην οικονομία και παράγει καινοτομία είναι διαφορετικό από το κεφάλαιο που βοήθησε να γίνουν τα πρώτα βήματα: πλέον το παραγωγικό κεφάλαιο – οι μεγάλες εταιρείες, οι καθιερωμένες επιχειρήσεις, ο συντηρητικός κόσμος – έχει πειστεί για τη χρησιμότητα και την αποτελεσματικότητα των νέων τεχνολογιών και πλέον τις χρηματοδοτεί για τη δική του επιβίωση και πρόοδο.

Το κεφάλαιο που στηρίζει την καινοτομία

Στο βιβλίο της, η Perez κάνει διαχωρισμό ανάμεσα στο ¨χρηματοδοτικό κεφάλαιο” (financial capital) και το “παραγωγικό κεφάλαιο” (productive capital), τον οποίο με ένα απλοϊκό τρόπο θα μπορούσαμε να εξηγήσουμε ως εξής: το χρηματοδοτικό κεφάλαιο (επενδυτές και παράγοντες έξω από τον παραγωγικό κύκλο) επενδύει στις νέες τεχνολογίες επειδή προσβλέπει στο να μεγιστοποιήσει τα κέρδη του χάρη σε αυτό, ενώ το παραγωγικό κεφάλαιο προσπαθεί να αυξήσει την παραγωγή του, με απώτερο σκοπό φυσικά το μεγαλύτερο περιθώριο κέρδους. Το παραγωγικό κεφάλαιο δεν προσπαθεί να δημιουργήσει αυτό που λέμε “disruption”, αλλά επενδύει σε καινοτομίες που με προβλέψιμο τρόπο θα ωφελήσουν τις επιχειρήσεις.

Τότε, ξεκινά μια περίοδος που περισσότερες εταιρείες ασχολούνται με τις καινοτόμες τεχνολογίες, συνεργάζονται με άλλες, υπάρχει λιγότερη αστάθεια και ρίσκο στην αγορά, δημιουργούνται νέες θέσεις εργασίας και οι πιθανότητες μεγάλων ανακατατάξεων μειώνονται. Αντίστοιχα, όμως, μειώνεται και η δυναμική που δημιουργεί νέες καινοτόμες τεχνολογίες. Οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες μεγαλώνουν, αλλά δεν έχουν καλή απόδοση για τους επενδυτές, οι οποίοι αναζητούν την επόμενη ευκαιρία – η ευκαιρία αυτή συνήθως βρίσκεται σε ένα νέο τεχνολογικό σύστημα, κι έτσι ξεκινά ένας νέος κύκλος που παράγει μια τεχνολογική επανάσταση. Η Perez δανείζεται τον όρο του αυστριακού οικονομολόγου Γιόζεφ Σουμπέτερ και γράφει πως η πρώτη εποχή χαρακτηρίζεται από δημιουργική καταστροφή (creative destruction) και την ονομάζει Εποχή της Εγκατάστασης (Installation Age), ενώ αυτή που την ακολουθεί μόλις το παραγωγικό κεφάλαιο αναλάβει τα ηνία (και αφού ολοκληρωθεί ο κύκλος της κρίσης), χαρακτηρίζεται από δημιουργική κατασκευή (creative construction) και ονομάζεται Εποχή της Εφαρμογής (Deployment Age).

Από την Εποχή της Εφαρμογής στην έκτη τεχνολογική εποχή

Σήμερα, βρισκόμαστε στη φάση της Εφαρμογής. Όλα τα παραπάνω που αναλύθηκαν εκτενώς στο βιβλίο της Carlota Perez (αλλά εξηγήθηκαν με πολύ κατανοητό τρόπο και στο άρθρο του Jerry Neumann) γράφτηκαν το 2002, στο ξεκίνημα της νέας χιλιετίας, τότε που ακόμη δεν είχαν κάνει την εμφάνισή τους τεχνολογίες που σήμερα θεωρούμε επαναστατικές, όπως το Blockchain και τα κρυπτονομίσματα. Θα μπορούσε να ανατέλλει ένας έκτος τεχνολογικός κύκλος;

Τα τελευταία χρόνια, η τεχνολογία Blockchain όχι μόνο μπήκε στη ζωή μας, αλλά και φαίνεται πως απασχολεί σοβαρά επιχειρηματικούς και ακαδημαϊκούς κύκλους, καθώς δεν πρόκειται για μια ακόμη μόδα της τεχνολογίας. Το Blockchain θεωρείται πως είναι ένας από τους βασικούς πυλώνες της 4ης βιομηχανικής επανάστασης. Είναι όντως τόσο επαναστατική τεχνολογία που θα φέρει τα πάνω, κάτω; Και μήπως είναι τόσο επαναστατική ώστε έχει ήδη συμβάλλει στην έλευση μιας νέας τεχνολογικής εποχής, έστω και λιγότερο ηχηρά;

Η Perez διατύπωσε τη θεωρία της αμέσως μετά το ξέσπασμα της φούσκας του Dot-Com, εκφράζοντας μάλιστα την άποψη ότι τότε ξεκινούσε η “χρυσή εποχή” της τεχνολογικής εποχής στην οποία βρισκόμαστε. Ωστόσο, όπως διατυπώνει σε άρθρο του ο αναλυτής Ben Thompson, συνομιλώντας το 2020 με την Perez, εκείνη αναδιατύπωσε τη θεωρία της, λέγοντας πως αυτή η “χρυσή εποχή” ίσως ακόμη να μην έχει έρθει, και πως μπορεί να βιώσουμε μια ακόμη κρίση, ενώ αργότερα συμπεριέλαβε στο έργο της και την πρόσφατη (ακόμα) παγκόσμια οικονομική κρίση που ακολούθησε.

Σε ένα podcast των Financial Times το 2019 αναφέρει πως τεχνολογίες όπως οι AI, IoT, 3D, ρομπότ, Blockchain δεν έχουν ακόμη δείξει την πλήρη τους δυναμική, αλλά διαφαίνεται πως οδηγούν την ανθρωπότητα σε μια “χρυσή εποχή” η οποία μάλιστα εκτυλίσσεται και ταυτόχρονα σε όλο τον κόσμο (σε αντίθεση με προηγούμενους τεχνολογικούς κύκλους, που καθυστερούσε η εξάπλωσή τους ακόμη και από τις ΗΠΑ προς την Ευρώπη). Ο Thompson αναφέρει ότι σε συνομιλία με την Perez, εκείνη θεωρεί πως η περίοδος του COVID-19 που βιώνουμε, θα σημάνει, όταν τελειώσει, το τέλος ενός παρατεταμένου σημείου καμπής (turning point) της προηγούμενης τεχνολογικής επανάστασης, ενώ σε μια πιο πρόσφατη μελέτη της δείχνει προς την κατεύθυνση της πράσινης ανάπτυξης ως τον παράγοντα που θα καθορίσει την επόμενη εποχή. Ωστόσο, ο Thompson πιστεύει ότι η άνοδος του Blockchain και των κρυπτονομισμάτων -με έμφαση στα τελευταία- δεν θα δημιουργήσει απλά άλλη μια φούσκα, αλλά και θα δώσει το έναυσμα για την έναρξη μιας νέας τεχνολογικής περιόδου, ανάλογα με το πόσο θα αξιοποιηθούν οι τεχνολογίες για τη δημιουργία οικονομικών εφαρμογών.

Μιας και, σύμφωνα με τη θεωρία της Perez, κάθε φάση μιας τεχνολογικής περιόδου διαρκεί περίπου 30 χρόνια, και με δεδομένο ότι η μελέτη του Satoshi Nakamoto που έθετε τα θεμέλια του Bitcoin δημοσιεύτηκε μόλις το 2008, φαίνεται πως ακόμη έχουμε αρκετά χρόνια μπροστά μας μέχρι να δούμε το ξεκίνημα μιας νέας τεχνολογικής επανάστασης. Θα σχετίζεται αυτή με το Blockchain; Πολύ πιθανόν. Αλλά την επόμενη φορά που κάποιος θα ισχυριστεί ότι η επόμενη επανάσταση είναι το Blockchain ή το Metaverse ή τα κρυπτονομίσματα κ.ο.κ., κοιτάξτε το ημερολόγιό σας και πάρτε μια βαθιά ανάσα: η αφύπνιση μιας νέας εποχής, αν η ιστορία ακολουθήσει τον μέχρι τώρα κύκλο της, θα ηχήσει μερικά χρόνια αργότερα. Ωστόσο, κρατήστε τα μάτια ανοιχτά, γιατί κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με ακρίβεια πόσα θα είναι αυτά τα χρόνια.

The post Βρισκόμαστε στο μεταίχμιο μιας νέας τεχνολογικής εποχής; appeared first on 2045.gr.

Τι κι αν είσαι φανατικός αναγνώστης του 2045.gr γιατί σε απασχολεί αν και πότε θα γίνει πραγματικότητα το singularity, αν και πόσο έχει μειώσει την ανισότητα η ψηφιακή τεχνολογία, αν και πόσο απειλεί το ποδόσφαιρο η κλιματική αλλαγή  ή αν η νέα κτηνοτροφία θα πρέπει να έχει… λέπια. Ακόμα κι αν επιλέγεις να καταναλώνεις τέτοιου είδους διαδικτυακό περιεχόμενο, έχω πολλές παραπάνω πιθανότητες τα γραφόμενά μου να πέσουν μπροστά στην οθόνη σου αν:

• βάλω υπότιτλο στο κείμενο,
• το εμπλουτίσω με links που παραπέμπουν σε παλαιότερα κείμενα και πηγές
• αν βάλω bullets (καλή ώρα)
• αν «μπολντάρω» τις λέξεις
• και «βεβαίως, βεβαίως» αν βάλω έναν click bate τίτλο (αν και το τελευταίο δεν σχετίζεται και τόσο με την συζήτησή μας).

Αν συμμορφώσω εν ολίγοις τον τρόπο γραφής μου με όλα αυτά που απαιτούν οι αλγόριθμοι της Google για να ξεχωρίσω από τον ορυμαγδό αντίστοιχων ειδήσεων που θα έχουν στον τίτλο τους την λέξη ρομπότ. Και φυσικά το παραπάνω αποτελεί ένα απλό παράδειγμα για το πώς, εν καιρώ διαδικτύου – ενσυνείδητα ή ασυνείδητα –  τροποποιώ τις συνήθειες μου, την συμπεριφορά μου και ίσως εντέλει κι εμένα την ίδια. Καθώς τα σκέφτομαι όλα αυτά και έχοντας διαβάσει προ ολίγου τις ανακοινώσεις της Tesla για το νέο ανθρωποειδές ρομπότ που θα μας συστήσει σύντομα, μου γεννάται ένα ενδιαφέρον ερώτημα…  τελικά φτιάχνουμε τα ρομπότ «κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν» του ανθρώπου ή προσαρμόζουμε όλο και περισσότερο τον άνθρωπο για να ομοιάσει στις μηχανές. Ανθρωπομορφοποιούμε δηλαδή τα ρομπότ ή ρομπομορφοποιούμε τον άνθρωπο, και τι προεκτάσεις μπορεί να έχει η όποια από τις δύο συνθήκες ισχύει;

Από την ανθρωπομορφοποίηση στη ρομπομορφοποίηση

Η έμπνευση για τον όρο ρομπομορφοποίηση προήλθε από τον όρο ανθρωπομορφοποίηση, με τον οποίο ο γνωστικός ανθρωπολόγος Pascal Boyer περιέγραφε «την εσκεμμένη προβολή ανθρώπινων χαρακτηριστικών (ανατομίας, ταυτότητας, κοινωνικής οργάνωσης ή συνηθέστερα ψυχολογίας) στο μη ανθρώπινο. Ωστόσο ο Boyer δεν ήταν ο μόνος που ασχολήθηκε με το πώς ο άνθρωπος επηρεάζει τα ανδροειδή ρομπότ ή το αντίστροφο. «We shape our tools and thereafter our tools shape us» υποστήριζε δεκαετίες πριν ο Herbert Marshall McLuhan, ένας άγνωστος Καναδός ακαδημαϊκός μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’60, ο οποίος χάρη στο best-seller βιβλίο του, Understanding Media, μετατράπηκε σε φαινόμενο της ποπ κουλτούρας.

Στην πιο σύγχρονη εκδοχή τους, τους όρους anthropomorphisation & robomorphisation – ανθρωπομορφοποίηση ή ρομπομορφοποίηση σε ελεύθερη μετάφραση – έχει χρησιμοποιήσει ευρύτατα η καθηγήτρια ανθρωπολογίας και ερευνήτρια της Τεχνητής Νοημοσύνης στο Homerton College του Cambridge, Dr. Beth Singler. H Singler ασχολείται κυρίως με το πώς οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται την τεχνητή νοημοσύνη και τα ρομπότ και τι είδους ελπίδες και φόβους νιώθουν γι’ αυτά. Για να το πετύχει αυτό εστιάζει στον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζονται τα ρομπότ και η τεχνητή νοημοσύνη στον Τύπο, στις ειδήσεις, στις ταινίες ή ακόμα και στις συζητήσεις που κάνουν μεταξύ τους οι χρήστες του διαδικτύου. «Η τεχνητή νοημοσύνη είναι ένα ενδιαφέρον θέμα για το ανθρώπινο μυαλό, το οποίο μας δίνει μια εικόνα για το τι εστί άνθρωπος και πρόοδος καθώς και για το πώς πιστεύουμε ότι θα εξελιχθεί το μέλλον. Μέσω των παραπάνω βέβαια ερχόμαστε αντιμέτωποι και με πολλές ηθικές και κοινωνικές προεκτάσεις της τεχνητής νοημοσύνης» μου είχε αναφέρει σε παλαιότερη συνέντευξή της.

Με τον, αδόκιμο μεν αλλά παραστατικό, όρο ρομπομορφοποίηση, η ίδια εννοεί τον μετασχηματισμό, με την μεταφορική έννοια του όρου, που υφίσταται ο άνθρωπος, ή καλύτερα η ανθρώπινη φύση κατά την αλληλεπίδρασή της με την «μηχανή» ή καλύτερα με την Τεχνητή Νοημοσύνη. Ο μετασχηματισμός αυτός μάλιστα, σύμφωνα με την ίδια, συντελείται με δύο τρόπους: είτε με την αλλαγή της αντίληψης του ανθρώπου για τον άνθρωπο, είτε με την προσπάθεια του ανθρώπου να «μιλήσει την γλώσσα» της τεχνητής νοημοσύνης.

Πόσο ρομπότ είμαστε ή πιστεύουμε ότι είμαστε;

Όπως το βλέπει η Singler, «όσο περισσότερο τροφοδοτούμε με ευφυΐα τις μηχανές τόσο περισσότερο αντιμετωπίζουμε τους ανθρώπους ως μηχανές» – άποψη που έχει εκφράσει  σε παλαιότερες ομιλίες και συνεντεύξεις της.

Ενδεικτικό του παραπάνω είναι το πώς αλλάζουμε τις μεταφορές που χρησιμοποιούμε στο λόγο μας – οι οποίες εδώ και χρόνια συμβαδίζουν με τις ανακαλύψεις της κάθε εποχής. Για παράδειγμα στο παρελθόν σχετίζαμε την ύπαρξη του ανθρώπου με τον κόσμο, το ωροσκόπιο ή και το εργοστάσιο (σ.σ.  για παράδειγμα ο χαρακτηρισμός των ανθρώπων ως «γρανάζι της μηχανής»). Πλέον σχετίζουμε τον άνθρωπο με την τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιώντας συχνά την έκφραση «οι άνθρωποι είναι καλωδιωμένοι». Αντίστοιχα παραδείγματα προσφέρει και η σημειολογία των εικόνων, στις οποίες όλο και συχνότερα οι νευρώνες του ανθρώπινου εγκεφάλου αναπαριστώνται με νευρωνικά δίκτυα για να συμβολίσουν τις προηγμένες λειτουργίες της τεχνητής νοημοσύνης.

Κάπως έτσι, ο άνθρωπος εξισώνεται υποσυνείδητα με την μηχανή και στη συνέχεια αντιμετωπίζεται ως τέτοιος.  Η αντιμετώπιση των ανθρώπων με αναλογικό με τις μηχανές τρόπο έχει αποτυπωθεί για παράδειγμα στον εργασιακό τομέα. Πολλές είναι οι εταιρείες που έχουν συρρικνώσει τα διαθέσιμα τετραγωνικά ανά εργαζόμενο (σκεφτείτε call center – προ πανδημίας τουλάχιστον), ή τους εργαζόμενους της Amazon για παράδειγμα οι οποίοι πολλές φορές έχουν διαδηλώσει κρατώντας πανό που γράφουν «We are not robots» (δεν είμαστε ρομπότ) για να υπογραμμίσουν τις μηχανικές επιδόσεις που απαιτεί ο αμερικανικός κολοσσός από αυτούς.

Αυτή η αντιμετώπιση ενισχύεται κι από τις αλλαγές στην συμπεριφορά ή στις συνήθειες του ανθρώπου – αλλαγές που γίνονται για να ταιριάξει καλύτερα στο «τεχνολογικό σύμπαν». Οι περισσότεροι από εμάς έχουμε επιλέξει συγκεκριμένες λέξεις ή ικανότητες για να προβάλουμε στο βιογραφικό μας, με στόχο να ανιχνευτούμε ευκολότερα από τους αλγόριθμους που έχουν αναλάβει χρέη γραφείου ευρέσεως εργασίας. Επίδοξοι youtubers και πετυχημένοι influences αντίστοιχα ακολουθούν τα βήματα που τους υποδεικνύουν οι αλγόριθμοι των δημοφιλών πλατφορμών για να τους πείσουν να κατατάξουν ψηλότερα τα βίντεό τους. Προσπαθούμε δηλαδή να μιλήσουμε «στην γλώσσα των μηχανών”.

Και κάπως έτσι καταλήγουμε στο να κυριαρχούν τα δικαιώματα των μηχανών στα ανθρώπινα δικαιώματα, «στο να απαιτούμε δηλαδή από τους ανθρώπους να κάνουν αυτό που η μηχανή μπορεί να κάνει» όπως εξηγεί η Singler. Προς επίρρωση του παραπάνω η ανθρωπολόγος χρησιμοποιεί ένα παράδειγμα εμπνευσμένο από τον αυτοματοποιημένο έλεγχο εισόδου σε αεροδρόμια, τράπεζες κ.ά. «Συνηθίζω να φοράω γυαλιά αντί για φακούς επαφής, ωστόσο κάθε φορά που πρέπει να περάσω από ένα αυτόματο μηχάνημα είμαι αναγκασμένη να τα βγάλω για να με αναγνωρίσει. Φυσικά δεν θα χρειαζόταν να κάνω κάτι αντίστοιχο αν στη θέση του μηχανήματος υπήρχε άνθρωπος αφού τα ανθρώπινα όντα έχουν διευρυμένη αντίληψη της προσαρμοστικότητας των προσώπων. Και το θέμα δεν είναι γιατί να βγάλω τα γυαλιά μου, αλλά ότι η συμπεριφορά μου αναπροσαρμόζεται για να βολεύει καλύτερα τη μηχανή».

“Χαράλαμπος Τσέκερης: Αντιμετωπίζουμε τον άνθρωπο ως απόλυτα ορθολογικό όν την ώρα που η ανθρώπινη φύση είναι μη αναγώγιμη, ο άνθρωπος είναι μια μη υπολογίσιμη μηχανή”

Την «ρομπομορφοποίηση» ως συστατικό της δεύτερης επανάστασης της Τεχνητής Νοημοσύνης, στην οποία και βρισκόμαστε σήμερα, σκιαγραφεί και ο κ. Χαράλαμπος Τσέκερης, Ερευνητής στο Ινστιτούτο Κοινωνικών Ερευνών του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών και Αντιπρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής Ηθικής και Βιοηθικής της χώρας μας, μιλώντας στο 2045.gr.

«Έχουμε περάσει από την πρώτη επανάσταση της τεχνητής νοημοσύνης των προηγούμενων δεκαετιών – όπου αντιμετωπίζαμε τις μηχανές ως μια όχι και τόσο έξυπνη παρέα του ανθρώπου ή ως καταστροφικές (βλέπε παραδείγματα από τον παγκόσμιο κινηματογράφο) στην δεύτερη επανάσταση της τεχνητής νοημοσύνης, η οποία εμπεριέχει τόσο την έννοια της ανθρωπομορφοποίησης όσο και της ρομπομορφοποίησης. Πλέον οι έξυπνες μηχανές μπορούν να κρατούν παρέα στον άνθρωπο, κάτι που βλέπουμε συχνά σε προηγμένες χώρες όπως η Ιαπωνία, έξυπνα ρομπότ βοηθούν τους νηπιαγωγούς ή εξυπηρετούν επισκέπτες σε ξενοδοχεία. Άρα η ανθρωπομορφοποίηση των ρομπότ η οποία υπήρχε ως φαντασία στην πρώτη φάση της ΤΝ είναι πλέον πραγματικότητα σε μεγάλο βαθμό».

«Την ίδια στιγμή βέβαια, πράγματι απομακρυνόμαστε από την απεικόνιση του ανθρώπου ως “γρανάζι“ μιας εργοστασιακής μηχανής και τον βλέπουμε ως τμήμα ενός αλγόριθμου, αλλάζει δηλαδή η αντίληψη του ανθρώπου για τον άνθρωπο, όπως αναφέρει και η Singler» εξηγεί ο κ. Τσέκερης.

«Επί της ουσίας δηλαδή, αντιμετωπίζουμε τον άνθρωπο ως ένα απόλυτα ορθολογικό ον ενώ γνωρίζουμε ότι η ανθρώπινη φύση είναι μη αναγώγιμη. Ο άνθρωπος δηλαδή είναι μια μη υπολογίσιμη μηχανή, ένα μη ανιχνεύσιμο ζώο που έχει ως θεμελιώδη βάση του την αγάπη, την φιλία, την συναίσθηση, τη συμπόνια. Είναι ένα ον που δεν εκτελεί εντολές με πιθανοκρατικούς όρους. Δεν αποφασίζει ορθολογικά, αλλά με βάση το συναίσθημα, την διαίσθηση, με βάση πολύπλοκα νοητικά μοντέλα. Σκέφτεται και αποφασίζει με βάση την κρυφή και σιωπηλή γνώση και με βάση την κοινωνικότητά του. Κι αυτά δεν είναι ρητορικά συμπεράσματα, αλλά επιστημονικά, στα οποία έχουν καταλήξει πλήθος επιστημονικών ερευνών για την συμπεριφορική ψυχολογία, την συμπεριφορική οικονομική επιστήμη κ.ά, καταξιωμένων επιστημόνων όπως ο κ. Νικόλας Χρηστάκης στο Υale University».

Η απεικόνιση αυτή του ανθρώπου, τού στερεί μέρος της πολυπλοκότητάς του, ενεργοποιεί αλυσιδωτές αντιδράσεις στην ψυχοσύνθεση του και διαφοροποιεί την συμπεριφορά του, σύμφωνα με τον κ. Τσέκερη. Δηλαδή τον ρομπομορφοποιεί.

Χάνει έδαφος η φαντασία και η αυτενέργεια

Για παράδειγμα διάφορες έρευνες έχουν επιστήσει την προσοχή στο πώς οι αλγόριθμοι τεχνητής νοημοσύνης επηρεάζουν τις γνωστικές λειτουργίες του ανθρώπου ή στο πώς υποβαθμίζουν ή υπονομεύουν την φαντασία του και την ορθολογική του κρίση, όπως επισημαίνει ο κ Τσέκερης. «Είτε μιλάμε για το Νetflix, είτε για την Amazon είτε για οποιαδήποτε άλλη εφαρμογή ξέρουμε ότι μας προτείνει αυτό που “θέλουμε να δούμε“, τι “θέλουμε να διαβάσουμε“, τι “θέλουμε να αγοράσουμε“. To FB μας συστήνει ανθρώπους τους οποίους θα θέλαμε να κάνουμε φίλους. Και οι περισσότεροι από εμάς εμπιστευόμαστε τις παραπάνω προτάσεις, υποβαθμίζοντας με τον τρόπο αυτό την γνωστική μας αυτενέργεια».

Αλλαγή παραδείγματος και έλλειψη εμπιστοσύνης

Έμμεση συνέπεια του παραπάνω είναι ότι επηρεάζεται και η ανθρώπινη εμπιστοσύνη. «Για παράδειγμα η Rachel Botsman στο βιβλίο της “Who can you trust“ μας προειδοποιεί για την ριζική αλλαγή παραδείγματος εμπιστοσύνης. Όπως εξηγεί, η τεχνολογία ενεργοποιεί μια εκ βάθρων αλλαγή στο πεδίο της εμπιστοσύνης που είναι το πιο εύθραυστο και πολύτιμο αγαθό της κοινωνίας. Με δεδομένο ότι οι πλατφόρμες βασίζονται σε δικές μας προτιμήσεις, μάς ψυχογραφούν, αντιγράφουν τις συνήθειες μας και μάς κάνουν να τις εμπιστευόμαστε, χωρίς καν να το σκεφτόμαστε. Φτάνουμε δηλαδή σε ένα σημείο να εμπιστευόμαστε κάτι που στην πραγματικότητα δεν έχει πρόσωπο, την ίδια στιγμή που δυσπιστούμε για όλα τα άλλα που έχουν, τους θεσμούς, το πολιτικό σύστημα, την δικαιοσύνη, τα Μέσα Ενημέρωσης, και μάλιστα σε πολύ μεγάλο βαθμό» επισημαίνει ο κ Τσέκερης.

«Αναλογιστείτε πόσοι από εσάς έχετε μείνει στις διακοπές σας σε Airbnb, πόσοι από εσάς χρησιμοποιείτε bitcoin, πόσοι από εσάς έχετε βγει με κάποιον που γνωρίσατε στο Tinder. Οι θετικές απαντήσεις στις παραπάνω ερωτήσεις υποδεικνύουν πως η τεχνολογία και οι αλγόριθμοι Τεχνητής Νοημοσύνης μας οδηγούν στο να εμπιστευόμαστε άγνωστους σε εμάς ανθρώπους. Την ίδια στιγμή μάλιστα που η εμπιστοσύνη σε θεσμούς και ιδέες έχει γκρεμιστεί, ειδικά μετά την χρηματοπιστωτική κρίση του 2007 και την κατάρρευσης της Lehman Brothers» αναφέρει εν ολίγοις η Bootsman στο βιβλίο της στο οποίο αναλύει το πώς και το γιατί «η τεχνολογία που μας έφερε κοντά μπορεί να καταφέρει να μας χωρίσει για πάντα».

Η ψευδοκοινωνικότητα που φέρνει η «οικονομία της προσοχής»

Την έννοια του διαζυγίου του ανθρώπου με τον άνθρωπο, εμπεριέχει και μια ακόμα συμπεριφορική αλλαγή που φέρνει η ρομπομορφοποίηση, η οποία εδράζεται στον κατασκοπευτικό καπιταλισμό, όπως τον είχε χαρακτηρίσει η Soschana Zuboff στο βιβλίο της «The Age of Surveillance Capitalism», όπως προσθέτει ο κ. Τσέκερης.

«Οι αλγόριθμοι ΤΝ επιτυγχάνουν να αναπροσαρμόσουν την ανθρώπινη συμπεριφορά μέσα από την οικονομία της προσοχής, μέσα από την αλγοριθμική διαμόρφωση του περιεχομένου και εντέλει μέσα από την ψυχογραφική χειραγώγηση» τονίζει.

«Στις μέρες μας δεν υπάρχει διάκριση μεταξύ ψηφιακού και πραγματικού εαυτού. Ο τρόπος που συμπεριφερόμαστε εντός των κοινωνικών δικτύων συνυφαίνεται με την εξω – διαδικτυακή μας ζωή, στην οποία και υιοθετούμε, όλο και περισσότερο, την αισθητική και την ηθική που μας υπαγορεύουν οι εκάστοτε πλατφόρμες. Το Ιnstagram για παράδειγμα, το οποίο ακολουθείται πάρα πολύ από την νέα γενιά, έχει δικούς του κώδικες αισθητικής και δικούς του κώδικες επικοινωνίας. Κώδικες που δεν έχουν να κάνουν με δημοκρατικές ή κοινωνικές ανάγκες, δεν απηχούν συλλογικά αιτήματα, ούτε την φιλία ή την ηθική με την αριστοτελική έννοια. Αντιθέτως, υπακούουν σε έναν τεχνολογικό σχεδιασμό και σε επιχειρηματικά μοντέλα που στόχο έχουν την εμπλοκή, τον εθισμό και το κέρδος. Με τον τρόπο αυτό διαμορφώνονται συνθήκες ρηχούς κοινωνικότητας ή ψευδοκοινωνικότητας, που αλλοιώνουν την ανθρώπινη ταυτότητα. Δημιουργείται δηλαδή κι ένας υπαρξιακός κίνδυνος για την ανθρωπότητα, η οποία τόσες χιλιάδες χρόνια χτίστηκε κι εξελίχθηκε πάνω στην συνεργασία, το διάλογο, την πολυδεκτικότητα και την συμπεριληπτικότητα, παρά τις όποιες εγγενείς παθογένειες κι αν παρουσιάστηκαν.

Αποκτάμε ενσυναίσθηση για την… «μηχανή»

Η ρομπομορφοποίηση που συντελείται ενδεικτικά με κάποιους από τους παραπάνω τρόπους ευθύνεται και για ένα ακόμα συμπεριφορικό μοντέλο που χρήζει ιδιαίτερης αναφοράς: την ενσυναίσθηση των ανθρώπων απέναντι στις μηχανές.

To φαινόμενο παρατηρήθηκε έντονα όταν κυκλοφόρησαν τα βίντεο της Boston Dynamics με πλάνα από ρομπότ που τα έσπρωχναν με ένα ραβδί ή τα κλωτσούσαν για να δοκιμάσουν την κινητικές του ικανότητες. Τα πλάνα πήραν και συνέθεσαν άλλοι χρήστες σε ένα νέο βίντεο με τίτλο «Every Time Boston Dynamics has abused a robot» (κάθε φορά που η Boston Dynamics κακοποίησε ένα ρομπότ).

Η επιλογή του ρήματος «κακοποίησε» είναι ενδεικτική αφενός της αντίληψης ότι τα ρομπότ δεν προσομοιώνουν συναισθήματα αλλά βιώνουν συναισθήματα κι αφετέρου της ενσυναίσθησης που έχουν αναπτύξει οι άνθρωποι απέναντι στα ρομπότ.

Ακόμα πιο ενδεικτικά ως προς το σκέλος της ενσυναίσθησης ήταν βέβαια τα σχόλια των χρηστών κάτω από το συγκεκριμένο βίντεο στο Youtube.

• «Πολλοί άνθρωποι το μπερδεύουν αυτό με δοκιμασία ισορροπίας. Απλώς δίνουν στα ρομπότ μια γεύση του τι σημαίνει να ζεις στη Γη. Για να τα προετοιμάσουν».
• «Ξέρω ότι είναι απλά μηχανές, αλλά κατά κάποιο τρόπο εξακολουθεί να μοιάζει σκληρό».
• «Το βίντεο με κάνει να νιώθω άσχημα για τα ρομπότ. Κάτι στην κίνησή τους μοιάζει τόσο ζωντανό και βλέποντας ανθρώπους να τα κλωτσάνε, νιώθω κάπως άβολα…».
• «Νιώθω λύπη για τα ρομπότ, αυτήν την εμπάθεια που αισθανόμαστε απέναντι σε έμψυχα όντα. Περίεργο».

«Αν και αυτά τα βίντεο δεν είχαν ως στόχο να προκαλέσουν ενσυναισθητικές αντιδράσεις από εμάς, το γεγονός ότι το έκαναν μαρτυρά ότι πρέπει να είμαστε προσεκτικοί» επισημαίνει η Singler.

«Οι παραπάνω συμπεριφορές εξηγούνται από την ψυχολογική τάση του ανθρώπου να κατανοεί και να μεροληπτεί ως προς αυτό με το οποίο νιώθει οικειότητα. Στον άνθρωπο αρέσουν τα όντα με τα οποία συμβιώνει, κι αυτή τη στιγμή συμβιώνει και με μη ανθρώπινα όντα. Η ενσυναίσθηση μπαίνει για πρώτη φορά στη συζήτηση κι όχι αποκλειστικά με την έννοια του να έχουν οι μηχανές ενσυναίσθηση απέναντι στον άνθρωπο αλλά και το αντίστροφο. Ακόμα κι αν αυτό ακούγεται παράξενο, η εξέλιξη των ρομπότ προϋποθέτει την συμβίωση και η συμβίωση από πλευράς της προϋποθέτει σεβασμό, κουλτούρα κατανόησης για τον άλλον, αναγνώριση της υπόστασης του, πράγματα που θα πρέπει να αρχίσουμε να καλλιεργούμε, παρότι μιλάμε για τεχνολογικά συστήματα χωρίς συνείδηση ή προσωπικότητα. Πόσο μάλλον όταν η συμβίωση αυτή οδεύει στο να γίνει ακόμα πιο αισθητή σε περιβάλλοντα Metaverse», επισημαίνει ο κ. Τσέκερης.

Ο ψηφιακός ανθρωπισμός, μια κάποια λύση

Οι συνέπειες της ρομπομορφοποίησης μπορεί να είναι πολλαπλές, αφού εξισώνοντας τον άνθρωπο με το ρομπότ του αφαιρούμε εν μέρει αξία. Για να αποφευχθούν δε, σύμφωνα με τον κ. Τσέκερη «χρειαζόμαστε μια ολιστική θεώρηση του ανθρώπου και της σχέσης του με την τεχνολογία, η οποία θα πρέπει να χτιστεί σε μια νέα βάση ώστε να μας προετοιμάζει για ένα κόσμο που δεν θα μοιάζει καθόλου με αυτόν στον οποίο κοινωνικοποιηθηκαν οι προηγούμενες γενιές. Μια εξ’ αρχής δεοντολογική προσέγγιση της Τεχνητής Νοημοσύνης, η οποία θα εξασφαλίζει ως ελάχιστη βάση για την εξέλιξή της τον πλουραλισμό, την ανεκτικότητα, την συλλογικότητα, την ανθρωποκεντρική προσέγγιση κι όλες τις αξίες που συνοδεύουν την ανθρώπινη εξέλιξη μέσα στα χρόνια».

Και μιας και όλες οι εκτιμήσεις συγκλίνουν στο ότι η «επανάσταση των ρομπότ» θα παραμείνει στη σφαίρα των κινηματογραφικών παραγωγών, «η άμεση επανάσταση στην οποία θα πρέπει να επενδύσουμε είναι αυτή της εκπαίδευσης και του ψηφιακού ανθρωπισμού». Για να γίνει βέβαια αυτό, θα πρέπει να κάνουμε δύο βήματα πίσω από την ψηφιακή μας ρουτίνα και να αναρωτηθούμε τι ή ποιον εμπιστευόμαστε και γιατί;

The post Ρομπομορφοποίηση: Πόσο ρομπότ είμαστε ή πιστεύουμε ότι είμαστε; appeared first on 2045.gr.

Η τεχνητή νοημοσύνη «δεν έχει πονοκέφαλο, δεν είναι αδιάθετη, δεν έχει τσακωθεί με τον/την σύντροφό της, δεν έχει διαπληκτιστεί με τον οδηγό άλλου αυτοκινήτου, δεν αντιπαθεί τις μειονότητες και για να το φέρουμε στην πιο πρόσφατη εκδοχή του, δεν είναι υπέρ ή κατά των εμβολίων». Οι παραπάνω είναι μόνο μερικοί από τους λόγους που η σύγχρονη αυτή τεχνολογία, η οποία εξελίσσεται με ταχύτατους ρυθμούς, παράγοντας από αυτόνομα αυτοκίνητα έως αυτοματοποιημένους «δικαστές», έχει καθιερωθεί στην συλλογική συνείδηση ως ουδέτερο, αμερόληπτο και χωρίς προκαταλήψεις δημιούργημα. Η προαναφερθείσα αντίληψη βέβαια έχει αρχίσει να καταρρίπτεται και όσο η χρήση της Τ.Ν. διευρύνεται, η κατάφαση γίνεται ερώτηση και συνοψίζεται κάπως έτσι: είναι πράγματι η Τ.Ν. αμερόληπτη; Όσο για την απάντηση, σε γενικές γραμμές είναι «όχι», γεγονός που επισφραγίζουν πολυάριθμες έρευνες και μαρτυρίες.

Οι προκαταλήψεις της Τεχνητής Νοημοσύνης

Ήδη από το 1988, η Επιτροπή Κατά των Φυλετικών Διακρίσεων της Μ. Βρετανίας, κατηγόρησε την Βρετανική Ιατρική Σχολή St. George για διακρίσεις. Συγκεκριμένα, ο αλγόριθμος που είχε αναπτύξει καθηγητής της σχολής για να επιταχύνει τη διαδικασία της αρχικής επιλογής των δυνητικών σπουδαστών, ανακαλύφθηκε ότι μεροληπτούσε έναντι γυναικών και άλλων υποψηφίων των οποίων το όνομα δεν ήταν και τόσο «ευρωπαϊκό». Παρόλα αυτά το πρόγραμμα ήταν αρκετά ακριβές – κατά την δοκιμαστική του εφαρμογή το 90%-95% των αποφάσεων που έπαιρνε συνέπιπταν με τις αποφάσεις των μελών της επιτροπής που έτρεχε μέχρι τότε την διαδικασία. Το σύστημα δηλαδή πετύχαινε το στόχο, μείωνε πράγματι τον όγκο δουλειάς, απλά αναπαρήγαγε τις προκαταλήψεις των καθηγητών.

Σχεδόν 30 χρόνια αργότερα, η χρήση των αλγορίθμων και της τεχνητής νοημοσύνης έχει αυξηθεί αισθητά, το ίδιο και οι σχετικές με τις διακρίσεις προκλήσεις.

Σύμφωνα με δημοσιογραφική έρευνα της ProPublica, ο αλγόριθμος ποινικής δικαιοσύνης που χρησιμοποιείται στη Φλόριντα και σε άλλες αμερικανικές πολιτείες για να προβλέψει την επικινδυνότητα όσων συλλαμβάνονται, είναι «υπέρμαχος» των φυλετικών διακρίσεων. Για την ακρίβεια κρίνει τους αφροαμερικανούς κατηγορούμενους «υψηλού κινδύνου» δύο φορές περισσότερο από ότι τους «λευκούς κατηγορούμενους». Ο λόγος είναι και εδώ απλός: γιατί βασίζεται σε προγενέστερες αποφάσεις που πράγματι χαρακτηρίζονταν από διακριτική φυλετική μεταχείριση.

Σε αντίστοιχα συμπεράσματα καταλήγει κι άλλη έρευνα για τους αλγόριθμους ενσωμάτωσης κειμένου και τα μοντέλα επεξεργασίας της φυσικής γλώσσας. Κάπως έτσι, την ώρα που οι προσπάθειες για την αύξηση του αριθμού των γυναικών σε θέσεις ανώτατων στελεχών διευρύνονται, αν κάποιος πληκτρολογήσει την λέξη CEO σε ένα iOS smartphone η εικόνα με την οποία αντιστοιχίζεται η λέξη, θα είναι ενός άντρα επιχειρηματία. Αντίστοιχα οι αλγόριθμοι ταξινόμησης εικόνας στην Apple και την Google εξακολουθούν να εμπεριέχουν ρατσιστικές αλληγορίες .

Επιπλέον, κατά το Google Translate «doctor» είναι γιατρός ενώ «nurse» είναι νοσοκόμα κι όχι νοσοκόμος. Στην τουρκική γλώσσα μάλιστα η μεροληψία εντείνεται, γιατροί και πρόεδροι είναι ανδρικού φύλου ενώ νοσηλευτικό προσωπικό και εκπαιδευτικοί είναι γυναικείου. Ακόμα χειρότερα υπάρχει ο σκληρά εργαζόμενος (άντρας) και η τεμπέλα (γυναίκα) ή ο προγραμματιστής και η νοικοκυρά.

“Το 2018 η Amazon κατήργησε το ΑΙ σύστημα που χρησιμοποιούσε για τις προσλήψεις εργαζομένων, αφότου διαπιστώθηκε ότι έδινε προβάδισμα σε βιογραφικά αντρών που εμπεριείχαν συνηθέστερα λέξεις όπως «executed» ή «captured».”

Τον κώδωνα του κινδύνου για τις προκαταλήψεις των αλγορίθμων έκρουσε προ τριετίας και η ερευνήτρια για την ηθική της Τ.Ν. στην Google, Timnit Gebru. Η Gebru ζητούσε από τους ανώτερούς της να προβούν σε περισσότερες προσλήψεις ανθρώπων που ανήκουν σε μειονότητες, κάνοντας λόγο για σοβαρές μεροληψίες στους αλγόριθμους της εταιρείας. Το email είχε σταλεί κατόπιν σχετικής μελέτης που πραγματοποίησε μαζί με τέσσερις συναδέλφους της. «Υπάρχουν πάρα πολύ μεγάλες πιθανότητες να εκπαιδεύουμε τις μηχανές να μεροληπτούν», συμπέρανε η έρευνα, «καθώς τις ταΐζουμε με άφθονα μεροληπτικά δεδομένα».

Αντίστοιχα, σε μεροληπτικούς αλγορίθμους μπορεί να οδηγήσει ακόμα και η τροφοδότηση τους με δεδομένα στα οποία συγκεκριμένα γκρουπ ανθρώπων υποεκπροσωπούνται ή υπερεκπροσωπούνται. Έρευνα που έκανε ο Joy Buolamwini σε συνεργασία με την Timnit Gebru στο MIT εντόπισε ότι οι τεχνολογίες αναγνώρισης προσώπου παρουσιάζουν μεγαλύτερα ποσοστά λάθους σε γυναίκες που ανήκουν σε μειονότητες, πιθανότατα λόγω έλλειψης αντιπροσωπευτικών δεδομένων.

Σχετική έρευνα διεξήγαγε και το National Institute of Standards and Technology (NIST). Σε αυτή αξιολογήθηκαν οι αλγόριθμοι αναγνώρισης προσώπου από περίπου 100 προγραμματιστές και 189 εταιρείες, συμπεριλαμβανομένων των Toshiba, Intel και Microsoft.

Μιλώντας για τα συμπεράσματα της μελέτης ένας εκ των συγγραφέων αυτής, ονόματι Patrick Grother, ανέφερε: «εντοπίσαμε την ύπαρξη δημογραφικών διαφοροποιήσεων στην πλειονότητα των αλγορίθμων που μελετήσαμε». Στη συνέχεια μάλιστα εξηγούσε: Οι αλγόριθμοι αναγνώρισης προσώπου έκαναν περισσότερα λάθη όταν κλήθηκαν να αναγνωρίσουν την εικόνα ενός Ασιάτη κι ενός Αφροαμερικανού. H ακρίβεια ήταν χειρότερη όταν επρόκειτο για Αφροαμερικανές αντί Αφροαμερικανούς. Παράλληλα, τα λάθη που εντοπίζονταν κατά την αναγνώριση προσώπου Ασιατών, Αφροαμερικακών και μειονοτήτων ήταν αριθμητικά περισσότερα σε αλγόριθμους που είχαν αναπτύξει Αμερικανοί. «Παρότι δεν εξετάζουμε τι μπορεί να προκαλεί αυτές τις διαφοροποιήσεις, τα δεδομένα παραμένουν χρήσιμα τόσο για τους προγραμματιστές όσο και για τους χαράσσοντες πολιτική, αφού αποδεικνύουν τους περιορισμούς και τα λάθη στη χρήση τέτοιων συστημάτων συμπλήρωνε ο Grother.

Κι όμως δεν είναι οι αλγόριθμοι προκατειλημμένοι

«Η ιδέα του ότι  η μηχανή παίρνει πιο αντικειμενικές αποφάσεις γιατί δεν επηρεάζεται από τις προϊδεάσεις που έχει ένας άνθρωπος έχει συζητηθεί πολύ και υποστηρίζεται κατά μία έννοια ακόμα και σήμερα. Πρόσφατα για παράδειγμα μια σουηδική κοινότητα «ανέθεσε» σε ένα ρομποτικό σύστημα να πραγματοποιεί τις αρχικές συνεντεύξεις υποψηφίων για θέσεις διοικητικού προσωπικού. Η τελική επιλογή θα γινόταν από τους εργαζόμενους του τμήματος HR. Η σκέψη ήταν ότι το σύστημα θα κάνει τις συνεντεύξεις χωρίς να επηρεάζεται από το φύλο, το ντύσιμο του υποψηφίου, την στάση του σώματος κ.ά., κάτι που ο άνθρωπος θα μπορούσε υποσυνείδητα να λαμβάνει υπόψιν. Σε αυτό το παράδειγμα η επιλογή δεν ενέχει κάποια προκατάληψη,  άρα το μηχάνημα θα είναι πιο αντικειμενικό» αναφέρει η Λίλιαν Μήτρου, καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Αιγαίου και πρόεδρος του Ινστιτούτου για το Δίκαιο Προστασίας της Ιδιωτικότητας, των Προσωπικών Δεδομένων και την Τεχνολογία.

«Ωστόσο, το να θεωρούμε ότι ένα μηχάνημα είναι εξ ορισμού αντικειμενικό είναι λάθος, εφόσον όλα τα συστήματα που επεξεργάζονται ένα σετ δεδομένων έχουν έναν τρόπο εκπαίδευσης και “σκέψης”» συμπληρώνει. «Θα πρέπει να δει κανείς ποιος είναι ο στόχος που τους τίθεται, τι διεργασία ακολουθείται, ποια είναι τα δεδομένα με τα οποία τροφοδοτούνται και ποιο το μοτίβο με το οποίο προγραμματίζονται να τα συσχετίζουν. Όλα τα παραπάνω είναι ανθρώπινη απόδοση. Άρα λοιπόν δεν είναι οι αλγόριθμοι προκατειλημμένοι, τα δεδομένα και οι διεργασίες για την επεξεργασία τους μπορεί να είναι. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο αλγόριθμος προσανατολίζεται, βασιζόμενος στη δική μας πρόσληψη της πραγματικότητας» τονίζει.

Το πρόβλημα του «μαύρου κουτιού»

Το πρόβλημα της μεροληψίας άλλωστε είναι γνωστό αλλά όχι μείζον, σύμφωνα με την ίδια. «Μείζον πρόβλημα της τεχνητής νοημοσύνης είναι η έλλειψη διαφάνειας, η ικανότητα δηλαδή του να μπορέσουμε να αποκαταστήσουμε την ροή της σκέψης. Αυτό δεν μπορεί να γίνει στο 100% ούτε στην περίπτωση του ανθρώπου, γιατί ακόμα και η πιο λογική διεργασία έχει ένα στοιχείο προϊδέασης. Για παράδειγμα εμένα δεν μου αρέσει το επίθετό σας (Παπάζογλου) γιατί έχω στο πίσω μέρος του μυαλού μου ότι είναι τουρκικής προελεύσεως» εξηγεί η κα Μήτρου. «Στην περίπτωση όμως που μια απόφαση λαμβάνεται από μια μηχανή το πρόβλημα είναι ακόμα σοβαρότερο, γιατί οι προκαταλήψεις είναι αδιαφανείς και δεν γνωρίζουμε πώς ένα σετ δεδομένων κατέληξε να πάρει μια απόφαση, η οποία ενέχει προκατάληψη».

«Αυτό με την σειρά του δυσκολεύει την διαδικασία αμφισβήτησης», συμπληρώνει. «Η αιτιολογία που υπάρχει κυρίως σε δύο πολύ κομβικές λειτουργίες του δημόσιου τομέα, στη Διοίκηση και την Δικαιοσύνη, δίνει εξηγήσεις για το πώς θεμελιώνεται μια απόφαση, πώς δηλαδή εκτίμησε κανείς τα στοιχεία και με ποια διεργασία, με ποιες αρχές κατέληξε σε ένα κάποιο συμπέρασμα. Και η αιτιολογία είναι απαραίτητη αρχικά για να καταλάβει κανείς την απόφαση και στη συνέχεια για να μπορεί να την αμφισβητήσει και να προσφύγει κατά αυτής, υποστηρίζοντας ότι ο συλλογισμός της έχει σφάλμα. Αν δεν μπορώ να δω τι έχει συμβεί, είναι δύσκολο και να το αμφισβητήσω. Στον αντίποδα, το ποιόν βαραίνει η ευθύνη μιας απόφασης από σύστημα τεχνητής νοημοσύνης, θεωρείται λυμένο πρόβλημα, αφού έχει αποφασιστεί ότι η ευθύνη μένει στην διοίκηση. Αν για παράδειγμα ένα σύστημα ΤΝ έκρινε κάποιον ύποπτο για φοροδιαφυγή, το πρόβλημα είναι ότι δεν μπορεί να αιτιολογήσει για ποιο λόγο κατέληξε στην απόφαση. Το κατά ποιου θα προσφύγει αυτός ο κάποιος αν θελήσει να την αμφισβητήσει είναι απλό, κατά της αρμόδιας αρχής του υπουργείου Οικονομικών».

«Το παραπάνω είναι γνωστό ως το “πρόβλημα του μαύρου κουτιού”» επισημαίνει από πλευράς του ο κ. Βασίλης Καρκατζούνης, Δικηγόρος, υποψήφιος διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αιγαίου και μέλος της επιστημονικής επιτροπής του ελληνικού υπουργείου Δικαιοσύνης για τις επιπτώσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης στο δικαστικό σύστημα. «Ο  χαμηλός βαθμός επεξηγησιμότητας που ενέχουν οι αποφάσεις των συστημάτων μηχανικής μάθησης, αποτελεί μια “κόντρα” μεταξύ επιστημόνων. Οι επιστήμονες της στατιστικής και των λοιπών τεχνολογικών επιστημών υποστηρίζουν ότι όσο πιο αδιαφανής, όσο πιο δύσκολα αντιληπτός γίνεται ο τρόπος λήψης αποφάσεων ενός συστήματος σε έναν άνθρωπο, τόσο καλύτερα λειτουργεί ένα σύστημα. Ο συλλογισμός δεν είναι παράλογος, αφού οι δυνατότητες σύνθετης σκέψης που έχει ένας ανθρώπινος εγκέφαλος είναι σίγουρα κατώτερες ενός ηλεκτρονικού υπολογιστή, κάτι που αποδεικνύεται κι από τον αριθμό των πράξεων που μπορούν να εκτελέσουν συγκριτικά αυτοί οι δύο. Ωστόσο υπάρχει και ο αντίλογος, που λέει ότι δεν μπορώ να υιοθετήσω άνευ αντίρρησης ένα σύστημα που δεν ξέρω πως δουλεύει. Άρα αποδεκτό κοινωνικά θα ήταν εντέλει ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης το οποίο θα εκτελεί τον αλγόριθμο με τον βέλτιστο δυνατό τρόπο αλλά θα μπορεί με κάποιο τρόπο να εξηγεί την απόφασή του, για να μπορεί να αμφισβητηθεί.”

“Κι εδώ όμως ξεκινά μια άλλη συζήτηση ως προς το τι σημαίνει εξήγηση. Να επισημάνω για παράδειγμα ότι οι αθωωτικές αποφάσεις ποινικών δικαστηρίων στην Ελλάδα δεν έχουν αιτιολογία, δεν βγαίνει δηλαδή συχνά ο δικαστής να αιτιολογήσει γιατί αθώωσε κάποιον. Κι αυτό είναι μόνο ένα παράδειγμα. Υπάρχουν πολλά αντίστοιχα παραδείγματα και στη δημόσια διοίκηση και στο σύστημα δικαιοσύνης. Αυτό δεν σημαίνει ότι υπερασπίζομαι το να υπάρχουν αδιαφανείς διαδικασίες. Ωστόσο η συζήτηση που πρέπει να κάνουμε θα πρέπει να αφορά και στον βαθμό της εξηγησιμότητας που απαιτούμε σε μια απόφαση, ο οποίος θα πρέπει να συγκρίνεται και με τα παρόντα δεδομένα» σημειώνει.

Ακαμψία και παγίωση του… παρελθόντος

Ένα άλλο βασικό πρόβλημα που εντοπίζεται ακριβώς επειδή η τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιείται στη διοίκηση, την δικαιοσύνη ή ακόμα και στον ιδιωτικό τομέα είναι η ακαμψία, η επανάληψη του παρόντος και του παρελθόντος στο μέλλον. «Για παράδειγμα το σύστημα Compas δεν διαιωνίζει απλά μια προκατάληψη, διαιωνίζει την αντίληψη αυτής και δημιουργεί μια νέα αντικειμενική πραγματικότητα ίδια με την προηγούμενη. Αυτό στην περίπτωση της δικαιοσύνης γίνεται ακόμα χειρότερο.”

“Αν λείψει από την δικαιοσύνη το ανθρώπινο κομμάτι της νόησης και απλά βασίζομαι σε παλαιότερες αποφάσεις, θα αδυνατώ να γνωμοδοτήσω για κάτι καινούργιο, να έχω μια ρήξη με το παρελθόν και να υπάρξει τελικά πρόοδος” – Λίλιαν Μήτρου

«Για να φέρω ένα παράδειγμα, υπήρξε παλαιότερα η περίφημη απόφαση του ΕΣΡ η οποία υποστήριζε ότι το ομοφυλοφιλικό φιλί σε μια σειρά του Παπακαλιάτη προκαλούσε την δημόσια αιδώ. Η εν λόγω απόφαση πήγε στο Συμβούλιο της Επικρατείας και ακυρώθηκε. Η απόφαση πέρασε μέσα από το φίλτρο του δικαστή το οποίο έλεγε ότι η κοινωνία έχει αλλάξει κι έτσι υπήρξε η ρήξη που μας πήγε μπροστά. Αυτό το στοιχείο της παγίωσης του παρελθόντος είναι μεγαλύτερο πρόβλημα από την προκατάληψη, αφού γεννά μια στασιμότητα στα υφιστάμενα» καταλήγει.

Για «κρυστάλλωση» της νομολογίας κάνει λόγο και ο κ. Καρκατζούνης υπογραμμίζοντας μάλιστα ότι η χρήση ενός σχήματος μηχανικής μάθησης ειδικά στους τομείς των κοινωνικών επιστημών θα πρέπει να προϋποθέτει την επανεκπαίδευση και επικαιροποίηση του με τον ίδιο δυναμικό τρόπο που εξελίσσεται και η κοινωνία. Ταυτόχρονα βέβαια επισημαίνει και την δυσκολία του όλου εγχειρήματος. «Έστω ότι τραβάμε μια γραμμή και αρχίζουμε να εκπαιδεύουμε σήμερα έναν αλγόριθμο. Δεδομένου ότι η μηχανική μάθηση είναι εξελιγμένη στατιστική, ένα βασικό σκέλος του αλγορίθμου θα κληθεί να επαναλαμβάνει αποφάσεις που έχουν προκριθεί ως οι καλύτερες, κάτι δηλαδή που στις κοινωνικές επιστήμες είναι πολύ δύσκολο να οριστεί. Η χρήση τεχνητής νοημοσύνης σε ένα εργοστάσιο για την βελτιστοποίηση της παραγωγής μπορεί να μετρηθεί ποσοτικά και ποιοτικά. Πώς όμως ορίζεται μια σωστή δικαστική απόφαση; Είναι μια απόφαση που αποκαθιστά το κοινό περί δικαίου αίσθημα, δηλαδή μια εξαντλητική ποινή για ένα ειδεχθές έγκλημα, ή μια αποκαταστατική ποινή που θα έδινε την ευκαιρία σε κάποιον να επανέλθει; Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που μπορούν να κρίνουν ένα αποτέλεσμα ως θετικό ή αρνητικό, γεγονός που κάνει τα πράγματα ακόμα πιο ρευστά».

Βαδίζοντας προς την Εθνική Στρατηγική για την ΤΝ

Οι προαναφερθέντες προβληματισμοί έρχονται στο προσκήνιο όλο και περισσότερο, δεδομένης της αύξησης της χρήσης της Τ.Ν στον Δημόσιο τομέα. Κι αν οι σχετικές λειτουργίες στην Ευρώπη – παρότι φειδωλά και σε μεμονωμένες περιπτώσεις, έχουν ξεκινήσει ήδη από το 2019, στην Ελλάδα η συζήτηση αρχίζει τώρα. Η αφορμή είναι η Εθνική Στρατηγική για την Τεχνητή Νοημοσύνη, η οποία αναμένεται να δημοσιοποιηθεί στα μέσα Οκτωβρίου και τα σχετικά με την Τ.Ν. έργα που περιλαμβάνονται στη Βίβλο Ψηφιακού Μετασχηματισμού.

Να θυμίσουμε ότι η Εθνική Στρατηγική για την Τ.Ν.  είναι ένα πλαίσιο πολιτικής για την ανάπτυξη και εφαρμογή της τεχνητής νοημοσύνης στην Ελλάδα, το οποίο θα δομηθεί σε ένα σύνολο συντονισμένων και αλληλένδετων δράσεων. Η στρατηγική δηλαδή θα έρθει να καθορίσει τις προϋποθέσεις ανάπτυξης και τις εθνικές προτεραιότητες ώστε να ακολουθήσουν δράσεις ,όπως η ανάπτυξη μηχανισμών για την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής και για τον έλεγχο των δημοσίων συμβάσεων, η αυτόματη κωδικοποίηση της νομοθεσίας και άλλα. Στόχος σύμφωνα με τον υπουργό Ψηφιακής Διακυβέρνησης,  κ. Κυριάκο Πιερρακάκη, είναι να υπάρξει μια τουλάχιστον πιλοτική εφαρμογή ανά τομέα άσκησης πολιτικής.

Ο στόχος βέβαια για να επιτευχθεί προϋποθέτει την ύπαρξη συγκεκριμένων παραμέτρων. «Για να συζητάμε για τεχνητή νοημοσύνη προϋπόθεση είναι η ψηφιοποίηση. Για παράδειγμα αν πείτε σε έναν μέσο δικηγόρο που πηγαίνει στην Ευελπίδων ότι θα χρησιμοποιηθούν συστήματα τεχνητής νοημοσύνης στο δικαστικό σύστημα θα σας απαντήσει ότι ακόμα δεν μπορεί να πάρει ψηφιακό αντίγραφο της απόφασής του, πώς μπορούμε λοιπόν να συζητάμε για κάτι τόσο εξελιγμένο όταν δεν έχουμε τα στοιχειώδη» αναφέρει σχετικά ο κ. Καρκατζούνης.

Όσο για την επιστημονική επιτροπή του ελληνικού υπουργείου Δικαιοσύνης για τις επιπτώσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης στο δικαστικό σύστημα εξηγεί ότι αυτό που συζητείται περιορίζεται στο «αν υπάρχουν εν τέλει τομείς στο σύστημα δικαιοσύνης στο οποίο οι αλγόριθμοι θα μπορούσαν να λειτουργήσουν επικουρικά, ούτε καν με ημιαυτοποιημένες λύσεις στη λήψη αποφάσεων, όπως το να  συμβάλλουν στην κωδικοποίηση της νομοθεσίας. Σημειωτέον ότι η χώρα μας αποτελεί μια από τις ελάχιστες της ΕΕ που δεν έχει κωδικοποιημένο δικαστικό σύστημα, δηλαδή ένας Έλληνας πολίτης δεν έχει πρόσβαση στην ψηφιοποιημένη μορφή του ποινικού κώδικα» τονίζει.

Βάσει των παραπάνω ο χρόνος για την υιοθέτηση της Τ.Ν. Στο Δημόσιο και στο δικαστικό σύστημα φαντάζει προαπαιτούμενο. Ακόμα κι αν χρειαστεί χρόνος όμως, οι αλλαγές θα έρθουν. «Εγώ δεν μπορώ να σκεφτώ καμία διαφορετική οπτική εξέλιξης της κοινωνίας σε 40-50 χρόνια από σήμερα. Η δομή των κοινωνιών μάλιστα είναι τέτοια που στο τέλος της ημέρας η πλειονότητα των αποφάσεων θα λαμβάνεται αλγοριθμικά. Οπότε το ζήτημα είναι πώς γίνεται η μετάβαση, ούτως ώστε να προχωρήσουμε σταδιακά και με μια λογική διαχείρισης ρίσκου, να ξεκινήσει δηλαδή από περιοχές που φαίνονται λιγότερο ριψοκίνδυνες ώς προς τα δικαιώματα των πολιτών.

Η συζήτηση για την ουδετερότητα της τεχνητής νοημοσύνης είναι μια ενδοσκόπηση

Οι προκαταλήψεις της ΤΝ έχουν σίγουρα ανθρώπινες προεκτάσεις, μεταφέρονται δηλαδή από τον φυσικό κόσμο στον ψηφιακό. Αρκεί να σκεφτεί κανείς ότι την ώρα που τη συζήτηση απασχολούν οι μεροληψίες τέτοιων συστημάτων έναντι Αφροαμερικανών και Ασιατών, τα αυτοκόλλητα επιθέματα, γνωστά κι ως χανσαπλάστ, κυκλοφορούν στο «χρώμα του δέρματος» παρότι η κλίμακα του Fitzpatrick (σ.σ. για το πόσο επηρεάζει η έκθεση στον ήλιο τα διαφορετικά χρώματα δέρματος) περιλάμβανε ήδη από το 1975 έξι δερματικές αποχρώσεις…

Αυτός είναι ίσως και ο λόγος που στο τέλος της ημέρας η συζήτηση για την μεροληψία της Τεχνητής Νοημοσύνης μοιάζει με αυτοκριτική, με ενδοσκόπηση, όπως επισημαίνει ο κ. Καρκατζούνης. «Πιθανότατα αν κοιταχτούμε με ειλικρίνεια όλοι στα μάτια θα πούμε ότι δεν είμαστε ικανοποιημένοι ούτε με το κοινωνικό, ούτε με το δικαστικό μας σύστημα ώστε να το περάσουμε σε έναν αλγόριθμο που θα το εφαρμόσει εσαεί και απόλυτα. Είναι αδύνατο να πούμε ότι είμαστε ικανοποιημένοι σε τέτοιο βαθμό οπότε ας κάνουμε outsource την διαδικασία σε μια μηχανή κι ας την αφήσουμε να αποδίδει δίκαιο. Στην αντίπερα όχθη όμως, θα πρέπει να συγκρίνουμε ρεαλιστικά πράγματα. Δεν μπορούμε να συζητάμε για ένα ιδανικό σύστημα δικαιοσύνης και δημόσιας διοίκησης, ειδικά στην Ελλάδα. Θα πρέπει να δούμε πώς οι παθογένειες που ήδη υπάρχουν θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν και με την χρήση εργαλείων μηχανικής μάθησης. Ότι οι λύσεις από την τεχνολογία δεν θα είναι τέλειες, είναι προφανές. Αν είναι όμως καλύτερες από την τρέχουσα κατάσταση, τότε νομίζω ότι οφείλουμε να τις εξετάσουμε».

The post Το «μαύρο κουτί» της τεχνητής νοημοσύνης… είμαστε εμείς appeared first on 2045.gr.

Σε μια πρόσφατη έρευνα της ΙΒΜ για τις παραβιάσεις που ταλαιπώρησαν χιλιάδες πελάτες της σε 130 χώρες τα αποτελέσματα ήταν αποκαλυπτικά: 19 στις 20 παραβιάσεις ή αλλιώς ποσοστό 95% του συνόλου δεν θα είχαν προκληθεί αν δεν είχε μεσολαβήσει κάποιο ανθρώπινο λάθος. Την ώρα που όλο και περισσότερες επιχειρήσεις επενδύουν συνεχώς μεγαλύτερα ποσά στην κυβερνοασφάλεια και στην ανθεκτικότητα των συστημάτων τους ο ανθρώπινος παράγοντας εμφανίζεται να αποτελεί τον αδύναμο κρίκο της αλυσίδας.

Γατί λοιπόν το ανθρώπινο λάθος προκαλεί τόσες πολλές παραβιάσεις και γιατί οι υπάρχουσες λύσεις απέτυχαν να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα;

Τι σημαίνει ανθρώπινο λάθος στην κυβερνοασφάλεια

Προφανώς τα παραπάνω στοιχεία δεν αναιρούν πιθανές ευπάθειες σε τεχνολογικές λύσεις και πλατφόρμες, που αφήνουν το παράθυρο σε επιτήδειους και το οργανωμένο ηλεκτρονικό έγκλημα να τις εκμεταλλευτούν. Όμως δείχνουν ότι το ανθρώπινο λάθος αποτελεί τον πιο αποτελεσματικό παράγοντα στον οποίο μπορούν να ποντάρουν οι χάκερς του Διαδικτύου.

Στο πεδίο της κυβερνοασφάλειας ως ανθρώπινο σφάλμα νοούνται ακούσιες ενέργειες ή έλλειψη δράσης από υπαλλήλους και χρήστες που προκαλούν, διαδίδουν ή επιτρέπουν μια παραβίαση. Αυτό περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα ενεργειών (ή αδράνειας), από τη λήψη ενός συνημμένου που έχει μολυνθεί από κακόβουλο λογισμικό έως την αποτυχία χρήσης ενός ισχυρού κωδικού πρόσβασης. Αν και ο αριθμός αυτών των ενεργειών που μπορούν να οδηγήσουν σε μια παραβίαση είναι πραγματικά πολύ μεγάλος, έχουμε δύο μεγάλες κατηγορίες στις οποίες μπορούμε να τις χωρίσουμε: στα σφάλματα λόγω έλλειψης δεξιοτήτων και σε εκείνα των λάθος αποφάσεων.

Ειδικοί και αναλυτές έχουν αποδώσει επανειλημμένα (εν μέρει τουλάχιστον) τους λόγους.  Με τα ολοένα πιο προηγμένα και περίπλοκα περιβάλλοντα εργασίας, οι υπάλληλοι/χρήστες χρησιμοποιούν έναν συνεχώς αυξανόμενο αριθμό εργαλείων και υπηρεσιών, οι οποίοι συνοδεύονται από user names και passwords και άλλα στοιχεία που πρέπει να θυμούνται για καθένα από αυτά. Ένας εύκολος κωδικός πρόσβασης, ένας μαζικός κωδικός για όλα τα εργαλεία και τις πλατφόρμες είναι δύο μόνο από τις διάφορες συντομεύσεις στις οποίες καταφεύγουν οι εργαζόμενοι (ελλείψει εναλλακτικών ασφαλών λύσεων) για να κάνουν πιο εύκολη την εργασία και την καθημερινότητά τους.

Ένας νέος παράγοντας που ενέτεινε το πρόβλημα ήταν η πανδημία. Σύμφωνα με την περυσινή έκθεση της ESET, The Human Element of Cybersecurity, το κυβερνοέγκλημα κατά τους πρώτους μήνες εφαρμογής του lockdown (και κατά συνέπεια της μαζικής εφαρμογής της απομακρυσμένης εργασίας) εμφάνισε αύξηση 63%, με τους επικεφαλής των τομέα ασφάλειας των επιχειρήσεων κατά 80% να θεωρούν ότι το ανθρώπινο σφάλμα αποτελεί τη μεγαλύτερη πρόκληση που έχουν να αντιμετωπίσουν. Από την πλευρά τους, οι μισοί σχεδόν καταναλωτές που ερωτήθηκαν ανέφεραν ότι στο ίδιο διάστημα ότι ανησυχούσαν για τη δυνατότητά τους να διαχειριστούν το αυξημένο στρες, γεγονός που αυξάνει την πιθανότητα του ανθρώπινου σφάλματος κατά την ώρα εργασίας.

Από το ψάρεμα στο ransomware

Την άποψη ότι ο άνθρωπος και όχι η μηχανή είναι ο αδύναμος κρίκος σε ένα σύστημα ασφαλείας έχει εκφράσει προ covid -και επιβεβαιώσει με τις πράξεις του- ο Κέβιν Μίτνικ, ο πιο διάσημος χάκερ της δεκαετίας του ‘90. Ο ίδιος ευθύνεται που η «κοινωνική μηχανική» (social engineering) αποτελεί σήμερα έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που λαμβάνουν υπόψιν τους οι σχεδιαστές συστημάτων ασφαλείας.

Το να αποκτήσεις έναν κωδικό προσπαθώντας να τον μαντέψεις είναι, όπως έχει δείξει η καριέρα του Μίτνικ, πολύ πιο χρονοβόρο από το να αποσπάσει κανείς την εμπιστοσύνη του στόχου. Στο βιβλίο του για την Τέχνη της Παραπλάνησης ο Μίτνικ αναφέρεται αρκετές φορές στους τρόπους που αποσπούσε κωδικούς πρόσβασης και κανείς από αυτούς δεν αφορούσε πολύωρη πληκτρολόγηση σε ένα σκοτεινό δωμάτιο με το μόνο φως να προέρχεται από την οθόνη.

Αυτά όσον αφορά ανθρώπους όπως ο Μίτνικ. Υπάρχουν και πιο αδέξιες προσπάθειες κοινωνικής μηχανής όπως αυτή του «ψαρέματος» με δόλωμα συνήθως μηνύματα email που υπόσχονται αμύθητα ποσά έναντι μιας μικρής διευκόλυνσης. Οι φερόμενοι ως Νιγηριανοί πρίγκιπες, αξιωματούχοι άλλων χωρών της υποσαχάριας Αφρικής και της Μέσης Ανατολής ή ως μεγαλοστελέχη επιχειρήσεων, μπορεί να μην έχουν τα χαρίσματα του Μίτνικ αλλά δεν παύουν να έχουν αποτελεσματικότητα. Μια οργανωμένη επιχείρηση «ψαρέματος» με στόχο τη βελγική τράπεζα Crelan είχε ως αποτέλεσμα να κάνουν φτερά περίπου 70 εκατ. ευρώ.

“Στην περίπτωση της αυστριακής αεροναυπηγικής εταιρείας FACC, άγνωστος δράσης υποδύθηκε τον διευθύνοντα σύμβουλο και έπεισε έναν υπάλληλο του λογιστηρίου να μεταφέρει σε τραπεζικούς λογαριασμούς γύρω στα 55 εκατ. ευρώ.” 

Όπως συνηθίζεται στον χώρο της κυβερνοασφάλειας, ο αριθμός των περιστατικών που ανακοινώνονται είναι πολύ πιο μικρός σε σχέση με τον πραγματικό αριθμό συμβάντων. Κάποιες φορές η δημοσιοποίηση είναι αναγκαία καθώς το επεισόδιο έχει γίνει αντιληπτό από πολύ κόσμο. Άλλες φορές γίνεται από κάποιο θύμα κυβερνοεπίθεσης, όπως συνέβη με τη Γενική Γραμματεία Αθλητισμού που τον Οκτώβριο του 2019 ανακοίνωσε πως είχε πέσει θύμα του κακόβουλου λογισμικού ransomware Sodinokibi.

Πολύ πρόσφατα , δύο ακόμα περιστατικά κυβερνοασφάλειας -στον Δήμο Θεσσαλονίκης και το υπουργείο Περιβάλλοντος- μέσω ransomware που ενεργοποιήθηκε όταν κάποιοι υπάλληλοι πάτησαν το link-παγίδα σε κάποια μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου απασχόλησαν την ελληνική επικαιρότητα.

Ενδεχομένως αυτά τα περιστατικά, όπως και η επιχείρηση «Θαλάσσια Χελώνα» να έχουν κάνει και τους πιο δύσπιστούς στην ελληνική δημόσια διοίκηση να αντιληφθούν την αξία της προστασίας των ψηφιακών υποδομών. Η Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας (ΕΑΚ) στο υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και η ενσωμάτωση της οδηγίας της Ε.Ε. για τις κρίσιμης σημασίας υποδομές είναι ορισμένες από τις ενέργειες που έχουν γίνει έως σήμερα. Βεβαίως υπηρεσίες όπως η ΕΑΚ δεν φημίζονται για τη διάθεση που έχουν να δημοσιοποιούν τις δραστηριότητές τους με εξαίρεση, φυσικά, κείμενα πολιτικής όπως η Εθνική Στρατηγική Κυβερνοασφάλειας για την περίοδο 2020-2025.

Τα περιστατικά επιθέσεων σε κυβερνητικά websites για τις οποίες την ευθύνη ανέλαβαν Τούρκοι χάκερ (και τα αντίστοιχες επιθέσεις Ελλήνων χάκερ προς τουρκικά websites) μπορεί κατά καιρούς να είναι θεαματικά αλλά περισσότερο ενδιαφέρον για τις αρμόδιες υπηρεσίες έχουν οι πιο οργανωμένες επιχειρήσεις εναντίον κρίσιμων ψηφιακών υποδομών. Κάποιοι μιλούν για ακήρυκτο πόλεμο που διεξάγεται μέσω οθονών και μακριά από τα μάτια των ΜΜΕ και των πολιτών. Κάποιοι συνδέουν αυτές τις επιχειρήσεις με αναφορές για περιστατικά κυβερνοασφάλειας σε ελληνικές βιομηχανικές μονάδες, ωστόσο τίποτα δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί (ενώ, αντίθετα, πολλά μπορούν να διαψευστούν).

Από τον ψηφιακό, στον συμβατικό πόλεμο

Εχουμε δει περιπτώσεις όπου οι κυβερνοεπιθέσεις συνοδεύουν μια συμβατική στρατιωτική επιχείρηση, με πιο χαρακτηριστικές τις περιπτώσεις των ρωσικών επιχειρήσεων κατά της Γεωργίας και της Ουκρανίας το 2008 και το 2014 αντίστοιχα. Αξιωματούχοι του ΝΑΤΟ έχουν κατά καιρούς σχολιάσει πως η Συμμαχία μπορεί να αντιδράσει σε μια επιχείρηση κυβερνοπολέμου με τη χρήση συμβατικών στρατιωτικών μέσων. «Επιβεβαιώνουμε ότι η απόφαση ως το αν μια κυβερνοεπίθεση θα οδηγούσε σε ενεργοποίηση του Άρθρου 5 θα λαμβάνεται από το Συμβούλιο κατά περίπτωση» αναφέρεται στο ανακοινωθέν της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ που πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο 2021.

Φαίνεται πως κάτι τέτοιο ενδεχομένως να έχει γίνει τουλάχιστον μία φορά -όχι όμως από κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ αλλά από εταίρο της Συμμαχίας- όταν δυνάμεις της ισραηλινής πολεμικής αεροπορίας (φέρονται να) έπληξαν θέσεις της Χαμάς στη Λωρίδα της Γάζας που αποτελούσαν βάση χάκερ της οργάνωσης.

Το ζήτημα, δηλαδή η διασύνδεση του κυβερνοπολέμου με τις συμβατικές στρατιωτικές επιχειρήσεις αποτελεί θέμα και στον ακαδημαϊκό διάλογο.

Στιγμές από την Ιστορία της κυβερνοασφάλειας και του κυβερνοπολέμου

1989: Το πρώτο ransomware

Η πρώτη κατεγεγραμμένη περίπτωση λογισμικού που ζητούσε λύτρα για να ξεκλειδώσει τον μολυσμένο υπολογιστή καταγράφηκε το 1989 όταν ο ερευνητής σε ένα εργαστήριο που μελετούσε το AIDS, Joseph Popp, διένειμε 20.000 μολυσμένες δισκέτες σε συνεργάτες του σε 90 χώρες. Μετά την 90η εκκίνηση του μολυσμένου υπολογιστή το λογισμικό ενεργοποιείτο και τον κλείδωνε ζητώντας λύτρα συνολικού ύψους 600 δολαρίων περίπου. 

2000: Υπόθεση MafiaBoy

Ο 15χρονος, τότε, Michael Calce, γνωστός και με το ψευδώνυμο MafiaBoy, εξαπέλυσε μία επίθεση DDoS εναντίον μεγάλων websites το 2000. Amazon, CNN και eBay ήταν μερικά από τα sites που τέθηκαν εκτός λειτουργίας. Ο Καναδός Calce συνελήφθη αλλά δεν καταδικάστηκε σε φυλάκιση καθώς ήταν ανήλικος. Υπολογίζεται πως η ενέργειά του προκάλεσε ζημιές 1,2 δισ. δολαρίων. 

2002: Επίθεση στην «καρδιά» του διαδικτύου

Άγνωστοι ήταν οι δράστες της επίθεσης εναντίον των 13 κεντρικών servers του συστήματος DNS στις ΗΠΑ που απείλησε με πλήρη αποσυντονισμό τη λειτουργία του διαδικτύου. Η επίθεση διήρκεσε περίπου μία ώρα και οι ομοσπονδιακές αρχές των ΗΠΑ την είχαν χαρακτηρίσει ως τη σημαντικότερη κυβερνοεπίθεση που είχε καταγραφεί μέχρι τότε.

2007: Η Εσθονία στο στόχαστρο

Η απόφαση της εσθονικής κυβέρνησης το 2007 να επανατοποθετήσει ένα μνημείο της σοβιετικής περιόδου για την απελευθέρωση της χώρας από του ναζί προκάλεσε την οργή της ρωσικής μειονότητας. Οι αντιδράσεις δεν περιορίστηκαν σε διαδηλώσεις αλλά επεκτάθηκαν και στον κυβερνοχώρο όπου οι ψηφιακές υποδομές της Εσθονίας υπέστησαν μία άνευ προηγουμένου επίθεση που εντάθηκε τον Μάιο του 2007. Η κυβέρνηση της χώαρς κατηγόρησε τη Ρωσία για την επίθεση, ωστόσο η ανάλυση που ακολούθησε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το ΝΑΤΟ δεν επιβεβαίωσε αυτό τον ισχυρισμό.

2009: Google εναντίον Κίνας

Πρόκειται για την πρώτη γνωστή περίπτωση κυβερνοκατασκοπείας, σύμφωνα τουλάχιστον με τα λεγόμενα της Google που το 2009 ανακάλυψε πως Κινέζοι χάκερ είχαν αποκτήσει πρόσβαση σε servers της στην Κίνα. Τον Μάρτιο του 2010 η εταιρεία αποχώρησε ουσιαστικά από τη κινεζική αγορά μεταφέροντας τις δραστηριότητές της στο Χονγκ-Κονγκ.

2010: Υπόθεση Stuxnet

Το κακόβουλο λογισμικό Stuxnet ήταν σχεδιασμένο να προσβάλει βιομηχανικά συστήματα και -αν και δεν υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση- θεωρείται πως είναι αποτέλεσμα της συνεργασίας αμερικανικών και ισραηλινών υπηρεσιών. Το λογισμικό είχε εγκατασταθεί στη μονάδα εμπλουτισμού ουρανίου που λειτουργούσε η ιρανική κυβέρνηση στην περιοχή Νατάνζ του Ιράν. Σε αντίποινα, το Ιράν εξαπέλυσε μία μεγάλη κυβερνοεπίθεση το 2012 με στόχο αμερικανικές τράπεζες, ενώ κακόβουλο λογισμικό ιρανικής παραγωγής προκάλεσε δυσλειτουργίες στις υποδομές της πετρελαϊκής εταιρείας Aramco στη Σαουδική Αραβία.

2019: «Θαλάσσια Χελώνα» στην Αθήνα

Ο ληξίαρχος του ελληνικού διαδικτύου και κυβερνητικά websites ήταν ανάμεσα στους στόχους της ομάδας Sea Turtle («Θαλάσσια Χελώνα») που επιχείρησε να αποκτήσει κωδικούς πρόσβασης και άλλο υλικό. Η ταυτότητα των δραστών δεν είναι σαφής, ωστόσο πολλοί «έδειξαν» προς την Τουρκία. 

2020: Υπόθεση SolarWinds

Ρώσοι χάκερς κατάφεραν να αποκτήσουν πρόσβαση στα συστήματα περισσότερων από 200 οργανισμών σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων κρατικών υπηρεσιών των ΗΠΑ, εκμεταλλευόμενοι ένα κενό ασφαλείας σε λογισμικό της εταιρείας SolarWinds.

The post Ο άνθρωπος ως ο αδύναμος κρίκος στην κυβερνοασφάλεια appeared first on 2045.gr.

Οι φωνές που ζητούν τη συμμετοχή περισσότερων γυναικών (και) στην τεχνολογία, ολοένα και δυναμώνουν. Το ίδιο και οι φωνές που ζητούν να σταματήσει η αντιμετώπιση της γυναίκας με τρόπο που την υποβιβάζει σε κάτι άλλο από ένα ον που αξίζει σεβασμό, σε κάτι λιγότερο από τον άνδρα. Με αφορμή την Ημέρα της Γυναίκας, σε μια εποχή που η ανοχή απέναντι στη βία και τις διακρίσεις κάθε είδους μειώνεται, επιστρέφουμε στην εποχή που διαπράχθηκε το «προπατορικό αμάρτημα της τεχνολογίας» και κοιτάμε με μια νέα ματιά μια φωτογραφία που εκτός από κομμάτι της ιστορίας της τεχνολογίας έγινε και σύμβολο. Αυτή είναι η ιστορία της Λένα, και οι πολύ ενδιαφέρουσες προεκτάσεις της.

Η Lena Söderberg, μια Σουηδή καλλονή που είχε βρεθεί στη Νέα Υόρκη στις αρχές της δεκαετίας του ’70, είχε δεχτεί την πρόταση να κάνει μια φωτογράφηση για το Playboy. Δεν είχε ξανακάνει modelling. Δεν το θεώρησε μεμπτό. Δεν ήξερε καν τι σήμαινε μια φωτογράφηση για το Playboy. Είχε ανάγκη τα χρήματα και πληρώθηκε για τη φωτογράφηση. Ήταν υπερήφανη για το αποτέλεσμα. Και γιατί όχι, άλλωστε, έδειχνε πραγματικά εντυπωσιακή. Ήταν 21 ετών.

Η Λένα επιλέχθηκε για την κεντρική αφίσα του Playboy Νοεμβρίου 1972, τη μεγάλη φωτογραφία που ξεδίπλωνε σε τρία μέρη μέσα από το περιοδικό. Την αφίσα που θα στόλιζε αμέτρητους τοίχους σε συνεργεία, εργαστήρια, εφηβικά δωμάτια. Φαίνεται πως η Μις Νοέμβριος 1972 έγινε η αγαπημένη πολλών. Έξι μήνες μετά, κάποιοι από αυτούς, μηχανικοί στο Εργαστήριο Επεξεργασίας Σήματος και Εικόνας του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνια αποφάσισαν να χρησιμοποιήσουν την φωτογραφία της Λένα γιατί πληρούσε τις κατάλληλες προϋποθέσεις που αναζητούσαν (ικανή αντίθεση, φωτοσκίαση και υφές, χρώματα, λεπτομέρεια στα φτερά, το ανθρώπινο πρόσωπο ως αναγνωρίσιμο μοτίβο) για να δοκιμάσουν την αποτελεσματικότητα του αλγόριθμου συμπίεσης εικόνας πάνω στον οποίο εργάζονταν. Η ομάδα των ερευνητών ήταν αυτή που θα ανέπτυσσε λίγο αργότερα το πρότυπο εικόνας JPEG, αυτό που κυριαρχεί μέχρι και σήμερα στα ψηφιακά μας κλικ, αυτό που θα εμφανιστεί στην οθόνη μας αν αναζητήσουμε το όνομα της Λένα στο Google.

Η φωτογραφία της Λένα σαρώθηκε και ψηφιοποιήθηκε, και καθώς εξυπηρετούσε ιδανικά τους σκοπούς της δοκιμής, αντιγράφηκε και πέρασε από εργαστήριο σε εργαστήριο στον τότε κύκλο των προγραμματιστών λογισμικού επεξεργασίας εικόνων, συμπεριλήφθηκε σε ακαδημαϊκές έρευνες και τεχνικά άρθρα, εμφανίστηκε σε οθόνες προβολής συνεδρίων – ξανά και ξανά επί πολλά έτη (περιπτώσεις έχουν αναφερθεί και μέσα στην δεκαετία του 2010). Για λόγους που δεν έχουν να κάνουν με σεμνοτυφία ή λογοκρισία (ο σαρωτής εικόνας είχε τη δυνατότητα να χωρέσει εικόνες μεγέθους 512×512 pixels), χρησιμοποιήθηκε μια «κροπαρισμένη» έκδοσή της, που δεν αποκάλυπτε το γυμνό σώμα από τους ώμους και κάτω. Όμως, όλοι όσοι έβλεπαν αυτή τη φωτογραφία γελούσαν συνωμοτικά: Ήξεραν τι ακολουθούσε στο κομμάτι που είχε αποκοπεί.

Η φωτογραφία σύντομα έγινε το πρότυπο για τη δοκιμή προγραμμάτων επεξεργασίας εικόνας. Τρύπωσε στα πανεπιστήμια και στις σχολές επιστήμης των υπολογιστών. Καθώς δεν είχαν όλες οι σχολές ή τα εργαστήρια έναν σαρωτή, τα ήδη υπάρχοντα αντίγραφα εικόνων σε ψηφιακή μορφή που είχαν χρησιμοποιηθεί αρχικά (η Λένα, χρωματιστές πιπεριές και ένας μανδρίλλος πίθηκος, ανάμεσα σε άλλα θέματα), έγιναν τα στάνταρ παντού. Αποτέλεσε μια από τις πρώτες εικόνες που «ανέβηκαν» στο ARPANET, τον πρόδρομο του Web.

Δεν μιλάμε εδώ για μια περίπτωση διαφυγόντων κερδών, για ένα άλλο πορτρέτο του Τσε Γκεβάρα που δεν απέφερε τα δέοντα στους κατόχους των πνευματικών δικαιωμάτων. Μιλάμε για κάτι πολύ διαφορετικό, που αργότερα έγινε γνωστό ως «το προπατορικό αμάρτημα της τεχνολογίας».

Πονηρά γέλια ξεσπούσαν κάθε φορά που εμφανιζόταν η Λένα στις οθόνες, στα εργαστήρια και στα αμφιθέατρα. Ακόμη και η προτροπή «μην ψάξετε την αυθεντική φωτογραφία στο Internet» ήταν μέρος του αστείου, δημιουργώντας ένα είδος Streisand effect. Σε δευτερόλεπτα, ακόμη κι όσοι δεν γνώριζαν τη Λένα, είχαν μπροστά τους τις εξαιρετικές αναλογίες της. Μέχρι που στις σχολές και τα εργαστήρια υπολογιστών άρχισαν να εμφανίζονται οι πρώτες γυναίκες. Τα γέλια έγιναν αμηχανία για τις νεαρές γυναίκες, που είχαν ήδη αρκετούς λόγους για να αισθάνονται άβολα ανάμεσα στους άντρες συναδέλφους τους. Και κάπως έτσι φτάσαμε στο σήμερα, μια εποχή αφύπνισης σε πολλά μέτωπα, που συγχωρεί πολύ πιο δύσκολα το οποιοδήποτε στραβοπάτημα πολιτικής ορθότητας.

Βλέποντας πίσω από τα πίξελ

Τι είναι στην πραγματικότητα αυτό που ενοχλεί στην εικόνα της Λένα; Είναι οι προεκτάσεις που έχει στο πώς αντιμετωπίζονται οι γυναίκες στην τεχνολογία, την επιστήμη και κάθε ανδροκρατούμενο κλάδο. Οι γυναίκες δεν ενθαρρύνονται να ακολουθήσουν θετικές κατευθύνσεις, και πολύ συχνά αποθαρρύνονται από τις προκαταλήψεις που τις θέλουν λιγότερο ικανές σε σχέση με τους άνδρες. Είναι τόσο έντονη η ύπαρξη αυτών των προκαταλήψεων, που πολλές γυναίκες αναπτύσσουν το «σύνδρομο του απατεώνα» και καταλήγουν να υποτιμούν τον εαυτό τους. Άλλες απλά αισθάνονται αποξένωση, ότι το περιβάλλον της τεχνολογίας είναι φτιαγμένο από άντρες για άντρες, ότι δεν ανήκουν εκεί (χαρακτηριστικό παράδειγμα μια παλιά έρευνα που είχε δείξει πως ανάμεσα σε ένα εργαστήριο με αφίσες του Σταρ Τρεκ και κουτάκια αναψυκτικών και ένα εργαστήριο με φωτογραφίες από τη φύση και κούπες καφέ, οι γυναίκες έδειξαν λιγότερο ενδιαφέρον για την επιστήμη των υπολογιστών στην πρώτη περίπτωση).

Η συγγραφέας Emily Chang θεωρεί ότι η εικόνα της Λένα είναι σύμβολο ακριβώς αυτής της αντιμετώπισης που τυγχάνουν οι γυναίκες στην τεχνολογία και τις επιστήμες, αναγάγοντας το ζήτημα σε κάτι που ξεπερνά την απεικόνιση του γυναικείου σώματος.

Θα πίστευε κανείς ότι σε ένα μέλλον όπου θα κυριαρχούν οι αλγόριθμοι και η τεχνητή νοημοσύνη, τα πράγματα θα ήταν πιο δίκαια. Αλλά ξεχνάμε κάτι πολύ βασικό: ότι η τεχνητή νοημοσύνη είναι μια νοημοσύνη που χτίζεται μαθαίνοντας από τα δεδομένα που της τροφοδοτούμε. Είναι ένα δημιούργημα «κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση» του ανθρώπινου λογισμού. Γι’ αυτό και η κατάσταση μπορεί να γίνει πολύ χειρότερη αν δεν προσέξουμε. Ο αλγόριθμος που χρησιμοποιούσε η Amazon για την επιλογή βιογραφικών σημειωμάτων απέρριπτε εξαρχής της γυναίκες, επειδή είχε ως δεδομένο πως μέχρι τότε προσλαμβάνονταν από την εταιρεία κατά πλειοψηφία άνδρες.

“Στην Ελλάδα του 2020 οι γυναίκες αποτελούν μόλις 0,6% στον κλάδο των ΤΠΕ, ενώ το ποσοστό των αποφοίτων STEM φτάνει το 14,5%”

Σαν γυναίκα που για αρκετά χρόνια βρισκόταν σε έναν ανδροκρατούμενο χώρο, μπορώ να επιβεβαιώσω όλα τα παραπάνω. Για πολύ καιρό νόμιζα πως δεν είχα βιώσει διακρίσεις και προσβολές στην επαγγελματική μου πορεία, και πως ήμουν ίση απέναντι σε ίσους άνδρες συναδέλφους. Υπήρξα όντως τυχερή σε σχέση με άλλες γυναίκες. Όμως εκ των υστέρων διαπίστωσα πως για πολύ καιρό προσπαθούσα να απωθήσω κάθε τέτοια σκέψη και κατέβαλα μεγαλύτερη προσπάθεια σε πολλά μέτωπα, ενώ είχα αποδεχτεί και η ίδια έμφυλα στερεότυπα.

Μια γυναίκα αισθάνεται πως πρέπει να αποδείξει τις ικανότητές της και προσπαθεί δύο φορές πιο σκληρά. Παλεύει να δείξει πως δεν είναι γενετικά προγραμματισμένη να έχει λιγότερο ταλέντο. Βλέπει τους άντρες συναδέλφους της να της εξηγούν πράγματα σαν να αντιλαμβάνεται τα πράγματα διαφορετικά. Όταν μπήκα στον χώρο του τεχνολογικού τύπου, οι γυναίκες συντάκτριες ήμασταν μετρημένες στα δάχτυλα. Σήμερα, παρά τις όποιες προσδοκίες για πρόοδο, είμαστε ακόμη λιγότερες (αν και συντρέχουν κι άλλοι λόγοι που ξεφεύγουν από το σκοπό αυτού του άρθρου). Το γεγονός ότι τελικά ανέλαβα μια ηγετική θέση ανάμεσα σε μια ομάδα ανδρών υποψηφίων, το οφείλω στην πρόταση μιας άλλης γυναίκας. Όμως, πολλές γυναίκες σε ένα ανδροκρατούμενο περιβάλλον συχνά γίνονται εξίσου σκληρές απέναντι στις ομόφυλές τους, υιοθετώντας τελικά συμπεριφορές με τις οποίες γαλουχήθηκαν.

Παρότι αποτελούν το 52% του πληθυσμού στην Ευρώπη, μόλις 15% εξασκούν επάγγελμα σχετικό με τις Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών. Μόλις 1 είναι γυναίκα ανάμεσα σε 6 άτομα με τεχνική κατάρτιση και 1 στους 3 απόφοιτους σχολών STEM είναι γυναίκα.  Στην Ελλάδα του 2020 οι γυναίκες αποτελούν μόλις 0,6% στον κλάδο των ΤΠΕ, ενώ το ποσοστό των αποφοίτων STEM φτάνει το 14,5%. Μόλις 1 ανάμεσα στις 7 ελληνικές startups που χρηματοδοτούνται έχει μια γυναίκα ανάμεσα στα ιδρυτικά στελέχη. Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι γυναίκες founders έχουν μικρότερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση σε σχέση με τους άνδρες. Οι συνέπειες της πανδημίας φαίνεται πως υπήρξαν επίσης πιο βαριές, καθώς το 2020 σημειώθηκε μείωση 27% της χρηματοδότησης σε startups με γυναίκες ιδρύτριες. Μόλις 10 στις 120 εταιρείες που έφτασαν σε unicorn status (αποτίμηση 1 δισ. δολαρίων) το 2020 είχαν γυναίκες στην ιδρυτική τους ομάδα, σημειώνοντας επίσης πτώση σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά.

Η Μάγκυ Κοντού είναι Lead Product & UI/UX Designer και συνιδρύτρια της startup SimpleApps – δύο στα δύο δηλαδή (σπουδές και εργασία) σε έναν κόσμο όπου ακόμα και σήμερα οι γυναίκες είναι μειοψηφία. Όταν τη ρώτησα αν έχει βιώσει διακρίσεις στις σπουδές ή στην επαγγελματική της πορεία, η απάντησή της ήταν παρόμοια με αυτήν που έδινα εγώ για χρόνια, χωρίς να μπορεί να αναφέρει κάποιο συγκεκριμένο παράδειγμα που να την έκανε να θυμώσει ή να αισθανθεί άβολα. Είναι μια κοπέλα που έχει αποδείξει τις ικανότητές της και νιώθει πως δεν απειλείται από κανέναν άνδρα. Ωστόσο, αργότερα στην κουβέντα μας μου ανέφερε πως συνηθίζει να αυτοσαρκάζεται «για να σπάσει τον πάγο» όταν χρειάζεται να κάνει μια επαγγελματική παρουσίαση, για να διαλύσει αμφιβολίες που μπορεί να έχουν οι πιθανοί συνεργάτες της για τις ικανότητές της.

Αυτό που στην ουσία κάνει η Μάγκυ είναι να περνάει στην επίθεση για να μη χρειαστεί να αμυνθεί, όπως μου είπε. Και κάπου εκεί άρχισε να φαίνεται πως ακόμη κι αν δεν το κατονομάζει, αισθάνεται και η ίδια πως πρέπει να συμπεριφέρεται κάπως διαφορετικά εξαιτίας του φύλου της. Ίσως και γι’ αυτό να είναι τόσο δραστήρια στο κομμάτι της γυναικείας ενδυνάμωσης και να υποστηρίζει θερμά τη συμμετοχή περισσότερων γυναικών στην τεχνολογία, ως βασικό στέλεχος ομάδων όπως η Google Developers Group Athens και πρέσβειρα του Women TechMakers στην Ελλάδα.

Ασφαλώς όμως και δεν έχει νόημα να επιδοθούμε σε ένα κυνήγι μαγισσών (σωστότερα: μάγων) όπου φταίνε οι άνδρες. Κι αυτοί έχουν μεγαλώσει με κάποια στερεότυπα που είχαν υιοθετηθεί από άνδρες και γυναίκες εξίσου επί πολλές γενιές. Είναι όμως καιρός να καταργηθούν τα καλούπια, να αλλάξουν τα πρότυπα, να μπορεί κάθε γυναίκα να αισθανθεί πως ανήκει στις επιστήμες, και να αποσυρθεί η Λένα.

Στο διαμέρισμά της Λένα στη Σουηδία, ένα ξύλινο ρολόι δείχνει την ώρα και κάτω από τους δείκτες υπάρχει η αφιέρωση «Στην Πρώτη Κυρία του Ίντερνετ». Είναι ένα τιμητικό δώρο που της παρέδωσε η Κοινότητα για την Επιστήμη και την Τεχνολογία της Εικόνας, αναγνωρίζοντας τον ρόλο που έπαιξε στη διαμόρφωση της τεχνολογίας απεικόνισης, έστω και χωρίς να το γνωρίζει. Αντίστοιχη εκούσια συμβολή έχουν κι άλλες γυναίκες στην ιστορία της τεχνολογίας, όπως η Suzanne Vega με τη φωνή της στη δημιουργία του φορμά MP3 και η Susan Bennett, η φωνή της Siri.

Ξαναγράφοντας την ιστορία της Λένα

«Αποσύρθηκα από το μόντελινγκ πολύ καιρό πριν. Είναι καιρός να αποσυρθώ κι από την τεχνολογία» λέει η Λένα, 69 ετών σήμερα, κρατώντας μια κορνίζα του διάσημου πορτρέτου της στα χέρια. Ξέρει ότι όταν αυτή η φωτογραφία τραβήχτηκε, δεν ένιωθε ότι κάνει κάτι λάθος. Ούτε ότι όταν την επέλεξαν οι μηχανικοί υπολογιστών στο πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια είχαν σκοπό να προσβάλουν και να υποτιμήσουν τις γυναίκες. Όμως καταλαβαίνει πολύ καλά ότι οι καιροί αλλάζουν. Και ζητά να πάψει η εικόνα και το όνομά της να είναι ταυτόσημα με μια νοοτροπία που θα στεκόταν εμπόδιο στην πρόοδο των γυναικών στις επιστήμες. Αν κάτι έχουμε μάθει πολύ καλά στην εποχή του Internet είναι πως το Διαδίκτυο δεν ξεχνά. Η εικόνα της Λένα δεν θα πάψει να υπάρχει εκεί έξω (αν και έχουν μειωθεί οι εμφανίσεις της αρκετά τα τελευταία χρόνια). Μπορεί όμως να γίνει σύμβολο μιας διαφορετικής ιδέας: Της γυναίκας που δεν φοβάται να αντιμετωπίζει τον εαυτό της ως ισότιμο με τους άνδρες, της γυναίκας που δεν φοβάται να διεκδικήσει ένα πιο δίκαιο μέλλον.

Παρακολουθήστε το 26 λεπτών ντοκιμαντέρ Losing Lena που δημιουργήθηκε για λογαριασμό των οργανώσεων Code Like a Girl και Creatable που υποστηρίζουν τη μεγαλύτερη συμμετοχή γυναικών στους τομείς STEM, και διαβάστε περισσότερες λεπτομέρειες στον αντίστοιχο ιστότοπο. Οι φωνές για να σταματήσει να χρησιμοποιείται η εικόνα της Λένα ακούγονται εδώ και πολλά χρόνια. Το ντοκιμαντέρ προβλήθηκε για πρώτη φορά τον Νοέμβριο του 2019. Γιατί εν έτει 2021 υπάρχει ακόμη η ανάγκη να μιλάμε για τη Λένα για λόγους που δεν έχουν να κάνουν μόνο με την ιστορία της τεχνολογίας; Γιατί πολλοί ακόμη δεν γνωρίζουμε την ιστορία της, και ήρθε η ώρα να τη μάθουμε.

Στην ιστορική βάση δεδομένων του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνια με τα δείγματα φωτογραφιών του εργαστηρίου Επεξεργασίας Σήματος και Εικόνας μπορεί κανείς να βρει τις χρωματιστές πιπεριές και τον μανδρίλλο. Η εικόνα της Λένας, μαζί με μερικές ακόμη, έχει αφαιρεθεί, με τη σημείωση: «Αν και αυτές οι εικόνες έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην ιστορία της επεξεργασίας εικόνας, δεν αντιπροσωπεύουν πια τα καλύτερα παραδείγματα για τη μελλοντική έρευνα». Δεν είναι μόνο επειδή η των 250.000 πίξελ σκαναρισμένη εικόνα της Λένα είναι 48 φορές πιο μικρή από αυτήν που μπορεί να τραβήξει ένα μέσο σύγχρονο smartphone. Ευτυχώς.

The post Η Λένα, το προπατορικό αμάρτημα της τεχνολογίας appeared first on 2045.gr.

Η Μαριάνθη και ο Λουκάς γνωρίστηκαν μέσω της εφαρμογή Tindr πριν δύο περίπου χρόνια. Από το αρχικό «match» μέχρι το πρώτο ραντεβού μεσολάβησαν περίπου τρεις εβδομάδες τακτικών συνομιλιών – χρόνος υπερβολικός για τα δεδομένα μιας εποχής που τα one-night-stand είναι λογικό επακόλουθο μιας διαδικτυακής γνωριμίας. Από τη στιγμή όμως που συνειδητοποίησαν ότι ταιριάζουν, τα πάντα επιταχύνθηκαν. Λίγες εβδομάδες αργότερα ήταν ζευγάρι. Στους έξι μήνες αποφάσισαν να συγκατοικήσουν. Ο Λουκάς παραδέχεται ότι χρησιμοποίησε την εφαρμογή όχι για να βρει σεξουαλικό παρτενέρ αλλά για να δοκιμάσει τις πιθανότητες μιας ολοκληρωμένης σχέσης. «Όλες οι γνωριμίες που είχα κάνει ως τότε, δεν οδηγούσαν πουθενά», λέει χαρακτηριστικά. Δεν είναι ο μόνος.

“Βασικό συστατικό της επιτυχίας του Tindr είναι ότι έφερε το gamification στη διαδικασία του dating”

Σύμφωνα με μελέτη του ολλανδικού ινστιτούτου Ascor, η πλειονότητα των χρηστών του Tindr δεν στοχεύει σε ευκαιριακό σεξ, αλλά προσδοκά σε πιο μακροχρόνιες σχέσεις. Όπως σημειώνουν οι ερευνητές του Πανεπιστημίου του Άμστερνταμ, βασικός άξονας της επιτυχίας της εφαρμογής είναι ότι έφερε το gamification στη διαδικασία του dating και τη μεταμόρφωσε. Απαιτήθηκαν αιώνες ολόκληροι για να παγιωθούν οι τρόποι που δύο άνθρωποι γνωρίζονται μεταξύ τους, και μέσα σε λίγα χρόνια μια εφαρμογή για smartphones, έφερε τα πάνω κάτω. Μεταφορικά και κυριολεκτικά.

«Εγώ κατέβασα την εφαρμογή γιατί άκουγα πολλές φίλες μου να συζητούν γι’ αυτήν» λέει με τη σειρά της η Μαριάνθη. «Ίσως και για λόγους αυτοπεποίθησης» συμπληρώνει. Δίσταζε όμως ακόμη και να βγει ραντεβού με τα «matches» και όπως λέει γελώντας δεν μπορούσε καν να διανοηθεί ότι θα γνώριζε τον τωρινό σύντροφο της μέσω του app. Με τον μετανεωτερικό τρόπο δηλαδή που γνωρίστηκαν μέχρι σήμερα εκατομμύρια ζευγάρια σε όλο τον κόσμο, και όπως όλα δείχνουν, θα συνεχίσουν να το κάνουν στο εξής.

Ελάχιστοι μοιάζουν να παραξενεύονται όταν μαθαίνουν για ζευγάρια που έκαναν την πρώτη επαφή τους μέσω διαδικτύου – είτε η γνωριμία οδηγεί σε μακροχρόνια σχέση, είτε σε ευκαιριακό σεξ, είτε απλώς σε μια έξοδο για ποτό (όταν τέλος πάντων μπορούσαν να βγουν). Κι όμως, είκοσι χρόνια πριν όλα αυτά θα έμοιαζαν με αποκυήματα σεναριογράφου επιστημονικής φαντασίας. Κακογραμμένης, κατά πάσα πιθανότητα, επιστημονικής φαντασίας.

Πλέον, όμως, πρόκειται για αναπόσπαστο τμήμα της καθημερινότητας των περισσότερων. Το internet έχει μεταμορφώσει οριστικά και αμετάκλητα τον τρόπο που γνωριζόμαστε, ερωτευόμαστε, κάνουμε σεξ. Όπως διαπιστώνουν ψυχολόγοι και κοινωνιολόγοι, το διαδίκτυο είναι δίχως αμφιβολία ο ισχυρότερος μοχλός αλλαγής της ανθρώπινης σεξουαλικότητας εδώ και αιώνες.

Μαζική πρόσβαση στην πορνογραφία

Μέχρι περίπου τη δεκαετία του ’90 η πρόσβαση σε πορνογραφικό υλικό ήταν περιορισμένη και μάλλον αρκετά δύσκολη. Πέρα από τους πρόδηλους ηλικιακούς περιορισμούς (18 έτη στη χώρα μας, από 16 έως 21 διεθνώς), οι περισσότεροι δίσταζαν να ζητήσουν ένα έντυπο με «ακατάλληλο περιεχόμενο» από το περίπτερο ή να επισκεφθούν ένα από τα σινεμά που πρόβαλλαν «ταινίες ενηλίκων».

Η έλευση του οικιακού βίντεο έκανε την κατανάλωση πορνογραφικού περιεχομένου αρκετά πιο απλή, αν και η αμηχανία του βίντεο κλαμπ εξαφανίστηκε μόνο χάρη στη μαζική διείσδυση του διαδικτύου. Ταυτόχρονα μειώθηκαν και οι αναστολές όσων σκόπευαν να καταναλώσουν πορνογραφικό περιεχόμενο κάθε είδους. Ενδεχομένως και όσων δεν σκόπευαν.

“1 στις 3 αναζητήσεις στο Internet σχετίζονται με την πορνογραφία – Το 50% γίνεται από το χώρο εργασίας”

Σύμφωνα με εκτιμήσεις ερευνητών του Πανεπιστημίου Columbia, έξι στους δέκα χρήστες παρακολουθούν συστηματικά (πάνω από 1-2 φορές την εβδομάδα) πορνογραφικό περιεχόμενο στο διαδίκτυο. Τα ποσοστά είναι συντριπτικά μεταξύ των ανδρών (κοντά στο 90%) και προσεγγίζουν το 30% στις γυναίκες. Από την ετήσια έκθεση του Pornhub διαπιστώνουμε ότι η αύξηση των αναζητήσεων για «πορνό για γυναίκες» έχουν αυξηθεί περίπου 350% από την ίδρυση του site, ενώ το 26% των επισκεπτών είναι, κατά δήλωσή τους, γυναίκες. Περίπου τρεις στις τέσσερις γυναίκες και ένας στους πέντε άντρες πάντως, ισχυρίζονται ότι ουδέποτε επισκέπτονται πορνογραφικά websites και εφαρμογές. Άλλες αναλύσεις αναφέρουν ότι μία στις τρεις αναζητήσεις στον παγκόσμιο ιστό σχετίζεται με την πορνογραφία, οι μισές εκ των οποίων γίνονται από χώρους εργασίας.  

Κάντε έρωτα, όχι πορνό

Εκτός από την ποσοτική διάσταση όμως, υπάρχει και η ποιοτική: Οι επιστήμονες θεωρούν ότι η τόσο τακτική παρακολούθηση επαγγελματιών που κάνουν σεξ, αλλάζει δραστικά την αντίληψη των θεατών για τη σεξουαλική πράξη. Όπως διαπιστώνουν πολύ μιμούνται τις σεξουαλικές πρακτικές που βλέπουν επί της οθόνης, ακόμη κι αν δεν ταιριάζουν στις ερωτικές προτιμήσεις τους – αρκετοί νέοι άντρες για παράδειγμα υιοθετούν το πρότυπο της «ηγεμονικής αρρενωπότητας».  

Το νέο «φυσιολογικό» στις κρεβατοκάμαρες όλου του πλανήτη, επιβάλλεται από τους σκηνοθέτες της πορνοβιομηχανίας. Συνακόλουθα, επηρεάζει και τις απαιτήσεις για τις ερωτικές επιδόσεις – από τον εαυτό μας και βέβαια από τους συντρόφους μας. Υπάρχει πληθώρα επιστημονικών μελετών που συσχετίζει την υπερκατανάλωση πορνογραφικού υλικού με δυσλειτουργίες και αποκλίσεις. Το ίδιο ισχύει και για την εικόνα του σώματος που σχετίζεται άμεσα και με την αυτοπεποίθηση, η οποία αναπόφευκτα πλήττεται αν ως μέτρο σύγκρισης έχουμε τα πλαστικά σώματα των πορνοστάρ. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι έχουν αυξηθεί εκθετικά οι πλαστικές και άλλες επεμβάσεις με στόχο την αλλαγή της εικόνας συγκεκριμένων οργάνων. H κοσμητική αιδοιοπλαστική συνδέεται ευθέως με την κατασκευασμένη εικόνα που αντανακλάται από τα πορνογραφικά βίντεο. 

Η ερευνήτρια δημόσιας υγείας Έμιλυ Ρόθμαν, αφού διαπίστωσε ότι η mainstream πορνογραφία που παρακολουθούν οι περισσότεροι συνιστά μια απαράδεκτη μορφή σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης, έκανε κάτι μάλλον ανατρεπτικό: Παρουσίασε το δικό της πρόγραμμα «πορνογραφικής εκπαίδευσης», με τη λογική ότι αφού δεν μπορούν να αποφύγουν την επαφή με την πορνογραφία, θα μπορούσαν τουλάχιστον να αποφύγουν την έκθεση σε επικίνδυνο υλικό. Στόχος της είναι να βοηθήσει τους έφηβους να εξοικειωθούν με έννοιες όπως η συναίνεση και ο σεβασμός. Οι εκατοντάδες χιλιάδες προβολές της σχετικής ομιλίας της στο TED είναι η απόδειξη για το ενδιαφέρον του κοινού.

Ενδιαφέρον έχει και μια άλλη ομιλία στο TED: Αυτή της Σίντυ Γκάλοπ που εξηγεί ότι κυρίως οι νεαρότεροι άντρες αλλά και πολλές νέες γυναίκες, μιμούνται τις κινήσεις και τον τρόπο δράσης των πορνοστάρ, σε βαθμό που να αλλοιώνεται η ερωτική εμπειρία. Η Γκάλοπ μάλιστα δημιούργησε την εταιρεία MakeLoveNotPorn προκειμένου να δώσει εναλλακτική σε όσους επιθυμούν να παρακολουθούν ταινίες για ενηλίκους, χωρίς να εκτίθενται στις ακρότητες και την πλαστή αίσθηση που αποπνέουν τα επαγγελματικά βίντεο.

Στην εποχή του VR

Μία πλάγια ώθηση στην ούτως ή άλλως ανθούσα διαδικτυακή πορνογραφία δίνεται και από την εικονική πραγματικότητα. Ένας διαρκώς αυξανόμενος αριθμός χρηστών στρέφεται στη μάλλον νωθρή τεχνολογία της εικονικής και επαυξημένης πραγματικότητας (VR & AR) προκειμένου να καλύψει τις σεξουαλικές του ανάγκες. Headsets και συνοδευτικά αξεσουάρ σημείωσαν αύξηση πωλήσεων ειδικά τις περιόδους της καραντίνας, ενώ αρκετές εφαρμογές είδαν ιλιγγιώδη άνοδο ενδιαφέροντος. Η εταιρεία VR Bangers έχει αναφέρει αύξηση πωλήσεων της τάξης του από την έναρξη της πανδημίας. Προφανώς όμως το εικονικό σεξ δεν μπορεί να συγκριθεί, πόσο μάλλον να υποκαταστήσει το (πραγματικό) σεξ.

Το ίδιο ισχύει και για τις κούκλες σεξ που διαθέτουν ρομποτικές ικανότητες και αξιοποιούν τεχνητή νοημοσύνη – προς το παρόν προκαλούν απλώς θυμηδία.

Η απότομη σεξουαλική ωρίμανση των εφήβων

Οι ειδικοί διαπιστώνουν ότι οι νέοι επηρεάζονται όχι μόνο από το πορνογραφικό υλικό που παρακολουθούν, αλλά και απ’ όσα διαβάζουν για το σεξ στο διαδίκτυο, καθώς βρίσκονται σε διαδικασία εξερεύνησης της σεξουαλικότητάς τους. Ειδικά σε μικρότερες ηλικίες η διαδικασία αυτή (που μπορεί να εξελίσσεται για χρόνια) ενδέχεται να τους οδηγήσει σε μια πορεία ανακάλυψης της ταυτότητάς τους.

Αυτό υπό προϋποθέσεις μπορεί να είναι απελευθερωτικό –π.χ. ένας γκέι έφηβος είναι ευκολότερο να εκδηλώσει την ταυτότητά του στο διαδικτυακό περιβάλλον– αλλά σε άλλες περιπτώσεις μπορεί να λειτουργήσει υπονομευτικά για την ανάπτυξη του παιδιού.  Οι έφηβοι άλλωστε λόγω της ευαλωτότητας που συνδέεται με αυτή τη φάση της ζωής τους, ενδέχεται να παρασυρθούν ευκολότερα στο online περιβάλλον σε συμπεριφορές που δεν θα υιοθετούσαν στον «πραγματικό» κόσμο. Όπως εξάλλου αναφέρει η καθηγήτρια ψυχολογίας Τζάνετ Μόραχαν-Μάρτιν το διαδίκτυο είναι πλέον ένα ιδιαίτερα ευνοϊκό περιβάλλον για όσους εκδηλώνουν σεξουαλικές διαταραχές, ενώ παράλληλα ευνοεί την άρση των αναστολών τους, κάτι που μπορεί να αποδειχθεί επικίνδυνο στις μικρότερες ηλικίες. Σε κάθε περίπτωση, οι ειδικοί καταγράφουν μια πρωτοφανή μετατόπιση των σεξουαλικών προτιμήσεων και συνηθειών των νεότερων ηλικιών. Μία από αυτές τις συνήθειες είναι το ευκαιριακό σεξ που χάρη στο internet είναι πιο εύκολο από ποτέ. Ταυτόχρονα όμως, οι ουσιαστικές σχέσεις γίνονται πιο δύσκολες από ποτέ. Κι αυτό μάλλον δεν χρειάζεται να το διαπιστώσουν ειδικοί επιστήμονες.

(Και) θετικό πρόσημο

Δεν είναι μόνο αρνητική η χροιά των αλλαγών που επιφέρει η μαζική χρήση του διαδικτύου. Από σχετική έρευνα του Πανεπιστημίου του Άμστερνταμ, συνάγεται το συμπέρασμα ότι αρκετοί άνθρωποι πλέον δηλώνουν πιο ικανοποιημένοι από τον τρόπο και τη συχνότητα που κάνουν σεξ. Οι ερευνητές το αποδίδουν ευθέως στο διαδίκτυο. Δεν είναι απλώς η πορνογραφία που υπό προϋποθέσεις λειτουργεί ευεργετικά για τη σεξουαλική ζωή των θεατών. Πλέον, η πληροφόρηση και η εκπαίδευση για όλα τα ζητήματα που σχετίζονται με το σεξ είναι πιο ανοιχτές και προσβάσιμες από ποτέ. Κι αυτό δεν ισχύει μόνο για τους νεότερους, αλλά και για τους μεγαλύτερους που στις εποχές προ ίντερνετ δύσκολα θα ζητούσαν συμβουλές από κάποιον. Εξάλλου, το internet κάνει ευκολότερη τη ζωή όσων εργάζονται στον χώρο του σεξ.

Η πρόσβαση στην πληροφορία δεν είναι η μοναδική θετική συμβολή του διαδικτύου. Η ευρεία διάδοση των εφαρμογών dating καθιστά ευκολότερη τη γνωριμία ανθρώπων με κοινά ενδιαφέροντα. Εξάλλου, είναι πολύ ευκολότερο –και σαφώς λιγότερο ντροπιαστικό– για έναν εργένη να αναζητά σύντροφο. Και κυρίως, να έχει σαφώς περισσότερες πιθανότητες να βρει. Εξίσου σημαντικό είναι ότι μιλάμε και γράφουμε πιο εύκολα για το σεξ. Και το κάνουμε δημοσίως. Με ολοένα και λιγότερες προκαταλήψεις. Παράλληλα, διευρύνεται η εξοικείωση όλων μας με τις ποικίλες σεξουαλικές προτιμήσεις και τη διαφορετικότητα εν γένει. Συνακόλουθα απομακρύνεται το «στίγμα» που παραδοσιακά συνόδευε διαφορετικές ερωτικές επιλογές, και σταδιακά γινόμαστε πιο ανεκτικοί και δεικτικοί σε συμπεριφορές που αποκλίνουν από τη δική μας. Εν ολίγοις, αυτή η υπερέκθεση στο ακατάλληλο περιεχόμενο, μας κάνει πιο ανοιχτόμυαλους.

Η λύση λοιπόν δεν είναι ούτε η δαιμονοποίηση της σύγχρονης τεχνολογίας, ούτε ο εξοβελισμός του σεξ από το ίντερνετ – πώς θα μπορούσε άλλωστε να γίνει αυτό; Αφού ζούμε σε μια εποχή διαρκούς δικτύωσης, θα πρέπει να αξιολογήσουμε τον τρόπο και τον βαθμό που του επιτρέπουμε να επηρεάζει τη σεξουαλική μας ζωή. Και βέβαια να προσπαθήσουμε να επανασυνδεθούμε με τους συντρόφους μας και τους εαυτούς μας χωρίς διαμεσολάβηση από οθόνες και εφαρμογές. Γίνεται; Η Μαριάνθη και ο Λουκάς συμφωνούν με το παραπάνω. Αρκεί να απενεργοποιήσεις την εφαρμογή την κατάλληλη στιγμή.

The post Πώς το internet μεταμορφώνει το σεξ appeared first on 2045.gr.