Πριν λίγες ημέρες η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ανακοίνωσε ότι η ιδέα της δημιουργίας του ψηφιακού ευρώ προχωράει στην προπαρασκευαστική της φάση. Μια ιδέα που ξεκίνησε το 2020 και αποτελούσε ένα είδος απάντησης της Ευρωζώνης στα σχέδια άλλων κρατών και κεντρικών τραπεζών να δημιουργήσουν το δικό τους ψηφιακό νόμισμα, καθώς οι ηλεκτρονικές πληρωμές δεσπόζουν πλέον στον τρόπο με τον οποίο οι χρήστες (ιδιαίτερα η νέα γενιά) δαπανούν χρήμα.

Ποια είναι όμως τα σχέδια της ΕΚΤ για το ψηφιακό ευρώ και τι έρχεται να προσφέρει στους πολίτες και τις επιχειρήσεις; Θέλοντας να λύσει αρκετές από τις απορίες που έχουμε όλοι μας η ΕΚΤ δημοσίευσε μια λίστα 25 δυνητικών ερωτήσεων, παραθέτοντας και τις απαντήσεις. Μια καλή βάση για να κατανοήσουμε τις βάσεις πάνω στις οποίες χτίζεται η ιδέα της της δημιουργίας του.

Γιατί η Ευρώπη θα χρειαζόταν ένα ψηφιακό ευρώ;

Ως απόρροια του ψηφιακού μετασχηματισμού, ο τρόπος με τον οποίο πραγματοποιούμε πληρωμές αλλάζει. Η χρήση μετρητών για τη διενέργεια πληρωμών μειώνεται και η πανδημία του κορωνοϊού έχει επιταχύνει τη στροφή προς τις ηλεκτρονικές αγορές και τις ψηφιακές πληρωμές. Το ψηφιακό ευρώ θα ήταν η ηλεκτρονική μορφή μετρητών για τον ψηφιοποιημένο κόσμο. Θα έδινε στους καταναλωτές τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν χρήμα κεντρικής τράπεζας σε ψηφιακή μορφή, συμπληρώνοντας τη λειτουργία των τραπεζογραμματίων και των κερμάτων.

Το ψηφιακό ευρώ θα διευκόλυνε τη ζωή των ανθρώπων παρέχοντας κάτι το οποίο δεν υπάρχει σήμερα: ένα ψηφιακό μέσο πληρωμής που είναι καθολικά αποδεκτό σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ, για πληρωμές σε καταστήματα, ηλεκτρονικές πληρωμές ή πληρωμές πρόσωπο με πρόσωπο. Όπως τα μετρητά, το ψηφιακό ευρώ θα ήταν μηδενικού κινδύνου, ευρέως προσβάσιμο, εύχρηστο και χωρίς χρέωση για βασική χρήση.

Επιπλέον, ένα ψηφιακό ευρώ θα ενίσχυε τη στρατηγική αυτονομία και τη νομισματική κυριαρχία της ζώνης του ευρώ στηρίζοντας την αποδοτικότητα του ευρωπαϊκού οικοσυστήματος πληρωμών στο σύνολό του, προωθώντας την καινοτομία και αυξάνοντας την ανθεκτικότητά του σε πιθανές κυβερνοεπιθέσεις ή τεχνικές διαταράξεις, όπως διακοπές ρεύματος.

Πώς θα μπορούσε το ψηφιακό ευρώ να συμβάλει στη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης;

Το ψηφιακό ευρώ θα προσέφερε μια πανευρωπαϊκή λύση πληρωμών, η οποία θα ήταν διαθέσιμη σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ, υπό ευρωπαϊκή διακυβέρνηση. Ως εκ τούτου, θα συνέβαλε στη μείωση της εξάρτησης της Ευρώπης από ιδιωτικούς, μη ευρωπαϊκούς παρόχους πληρωμών, λειτουργώντας παράλληλα ως αντίβαρο στην κυριαρχία τους στην αγορά. Με τη σειρά του, το ψηφιακό ευρώ θα καθιστούσε το ευρωπαϊκό τοπίο πληρωμών πιο ανταγωνιστικό και καινοτόμο μέσω μιας πλατφόρμας που θα διευκολύνει τους παρόχους υπηρεσιών πληρωμών να προσφέρουν τις δικές τους πανευρωπαϊκές λύσεις.

Συνολικά, ένα επιτυχημένο ψηφιακό ευρώ θα μετέτρεπε την Ευρώπη σε παγκόσμιο πρωτοπόρο στον ψηφιακό χρηματοοικονομικό τομέα και στα ψηφιακά νομίσματα των κεντρικών τραπεζών.

Θα αντικαθιστούσε το ψηφιακό ευρώ τα μετρητά;

Όχι, το ψηφιακό ευρώ θα συμπλήρωνε τη λειτουργία των μετρητών και δεν θα τα αντικαθιστούσε. Θα ήταν διαθέσιμο παράλληλα με τα μετρητά ως απάντηση στην ολοένα μεγαλύτερη προτίμηση των πολιτών να κάνουν τις πληρωμές τους ψηφιακά, γρήγορα και με ασφάλεια. Τα μετρητά θα εξακολουθούσαν να είναι διαθέσιμα στη ζώνη του ευρώ, όπως και τα άλλα ιδιωτικά ηλεκτρονικά μέσα πληρωμής που χρησιμοποιούνται επί του παρόντος.

Θα αποτελούσε το ψηφιακό ευρώ ένα εναλλακτικό νόμισμα εντός του Ευρωσυστήματος;

Όχι, το ψηφιακό ευρώ θα αποτελούσε έναν ακόμη τρόπο για τη διενέργεια πληρωμών χρησιμοποιώντας το ευρώ, το ενιαίο μας νόμισμα, στην Ευρώπη. Θα ήταν μετατρέψιμο σε τραπεζογραμμάτια σε βάση ένα προς ένα. Το ψηφιακό ευρώ θα ανταποκρινόταν στην αυξανόμενη προτίμηση των πολιτών και των επιχειρήσεων να διενεργούν ψηφιακές πληρωμές.

Ποια είναι η κατάσταση του έργου για το ψηφιακό ευρώ σήμερα;

Κατόπιν φάσης διερεύνησης που διήρκεσε δύο χρόνια, το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ αποφάσισε να προχωρήσει σε προπαρασκευαστική φάση, η οποία θα ξεκινήσει την 1η Νοεμβρίου 2023.

Η προπαρασκευαστική φάση θα περιλαμβάνει δύο στάδια: Το πρώτο στάδιο θα ξεκινήσει την 1η Νοεμβρίου 2023 και θα διαρκέσει δύο έτη. Με βάση τα αποτελέσματα του πρώτου σταδίου και τις εξελίξεις στη νομοθετική διαδικασία, το Διοικητικό Συμβούλιο στη συνέχεια θα αποφασίσει αν θα προχωρήσει σε δεύτερο στάδιο και θα καθορίσει το πεδίο εφαρμογής και τη διάρκειά του.

Σκοπός ολόκληρης της φάσης είναι η περαιτέρω ανάπτυξη και δοκιμή του ψηφιακού ευρώ, σύμφωνα με τις επιλογές σχεδιασμού και τις τεχνικές απαιτήσεις που καθορίστηκαν κατά τη φάση διερεύνησης.

Η προπαρασκευαστική φάση θα επιτρέψει τη διεξαγωγή εκτενών αναλύσεων, ελέγχων, δοκιμών και διαβουλεύσεων με τους ενδιαφερόμενους φορείς, διασφαλίζοντας ότι το ψηφιακό ευρώ πληροί τα υψηλότερα πρότυπα ποιότητας, ασφάλειας και χρηστικότητας.

Η έναρξη της προπαρασκευαστικής φάσης αποτελεί σημαντικό βήμα, αλλά δεν προδικάζει οποιαδήποτε απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου σχετικά με την έκδοση ψηφιακού ευρώ. Η απόφαση αυτή μπορεί να εξεταστεί μόνο μετά την έκδοση της σχετικής νομοθεσίας.

Ποια είναι η συμμετοχή των Ευρωπαίων νομοθετών στη διαδικασία;

Στις 28 Ιουνίου 2023, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλε σχέδιο νομοθετικής πρότασης για την πιθανή έκδοση ψηφιακού ευρώ. Σκοπός της νομοθεσίας είναι να διασφαλίσει ότι τυχόν μελλοντικό ψηφιακό ευρώ θα μπορούσε να δώσει στους πολίτες και τις επιχειρήσεις μια πρόσθετη επιλογή να πληρώνουν ψηφιακά χρησιμοποιώντας μια ευρέως αποδεκτή, φθηνή, ασφαλή και ανθεκτική μορφή δημόσιου χρήματος οπουδήποτε στη ζώνη του ευρώ.

Οι δύο διαδικασίες –νομοθεσία και σχεδιασμός του ψηφιακού ευρώ– θα εξελιχθούν παράλληλα, ώστε το Ευρωσύστημα να είναι σε θέση να εκδώσει άμεσα ψηφιακό ευρώ, εάν και όποτε κριθεί αναγκαία η απόφαση μόλις εγκριθεί το νομοθετικό πλαίσιο για το ψηφιακό ευρώ.

Το Ευρωσύστημα θα εξετάσει το ενδεχόμενο τυχόν απαραίτητων προσαρμογών στον σχεδιασμό του ψηφιακού ευρώ που μπορεί να προκύψουν από τις νομοθετικές διαβουλεύσεις. Η ΕΚΤ είναι επίσης έτοιμη να παράσχει υποστήριξη και τεχνικές πληροφορίες στη διάρκεια της νομοθετικής διαδικασίας, όπως απαιτείται.

Το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ θα αποφασίσει αν θα εκδώσει ψηφιακό ευρώ μόνο μετά την έκδοση της νομοθετικής πράξης.

Ποιος συμμετέχει στο έργο για το ψηφιακό ευρώ;

Το Ευρωσύστημα –η ΕΚΤ και οι εθνικές κεντρικές τράπεζες της ζώνης του ευρώ– πρέπει να διασφαλίζει ότι το ψηφιακό ευρώ καλύπτει τις ανάγκες των χρηστών. Για τον λόγο αυτό, το Ευρωσύστημα συνεργάζεται στενά και είναι σε τακτική επαφή με τους υπευθύνους χάραξης πολιτικής, τους νομοθέτες, τους συμμετέχοντες στην αγορά και τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Οι ομάδες ειδικού σκοπού, που επιτρέπουν να ακουστούν οι απόψεις και οι προτιμήσεις των πολιτών, είναι επίσης ανεκτίμητες.

Οι επαφές αυτές πραγματοποιούνται σε διάφορα πλαίσια όπως στο Συμβούλιο Πληρωμών Λιανικής σε Ευρώ, ένα φόρουμ υπό την προεδρία της ΕΚΤ στο οποίο συγκεντρώνονται όλοι οι ενδιαφερόμενοι φορείς της αγοράς πληρωμών ή στη συμβουλευτική ομάδα για ζητήματα της αγοράς, στην οποία συμμετέχουν εμπειρογνώμονες που παρέχουν στοιχεία για τον σχεδιασμό και τη διανομή του ψηφιακού ευρώ κατά τη φάση διερεύνησης.

Επιπλέον, η ΕΚΤ συμμετέχει τακτικά στις συνεδριάσεις της Ευρωομάδας με τους υπουργούς οικονομικών των χωρών της ζώνης του ευρώ και παρίσταται σε τακτική βάση ενώπιον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για να παρουσιάσει τις τελευταίες ενημερώσεις του έργου στους ευρωπαϊκούς φορείς χάραξης πολιτικής. Διοργανώνει επίσης σεμινάρια με ευρωπαϊκές οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών για να ακούσει τις απόψεις τους.

Ποιος θα μπορούσε να χρησιμοποιεί το ψηφιακό ευρώ;

Όπως αναφέρεται στη νομοθετική πρόταση που υπέβαλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ένα ψηφιακό ευρώ θα ήταν διαθέσιμο σε πρόσωπα, επιχειρήσεις και δημόσιους φορείς που διαμένουν ή είναι εγκατεστημένοι σε κράτος μέλος της ζώνης του ευρώ σε προσωρινή ή μόνιμη βάση.

Πρόσωπα που ταξιδεύουν στη ζώνη του ευρώ για προσωπικούς ή επαγγελματικούς λόγους, ή τα οποία διέμεναν ή ήταν εγκατεστημένα σε χώρα της ζώνης του ευρώ στο παρελθόν, μπορεί επίσης να έχουν πρόσβαση στο ψηφιακό ευρώ.

Επιπλέον, πρόσωπα, επιχειρήσεις και δημόσιοι φορείς που διαμένουν ή είναι εγκατεστημένοι εκτός της ζώνης του ευρώ μπορεί να έχουν πρόσβαση στο ψηφιακό ευρώ ανοίγοντας λογαριασμούς σε ψηφιακό ευρώ σε παρόχους υπηρεσιών πληρωμών που είναι εγκατεστημένοι ή δραστηριοποιούνται σε χώρα μέλος του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου ή σε τρίτη χώρα, με την επιφύλαξη προηγούμενης συμφωνίας μεταξύ της ΕΕ και τρίτων χωρών ή/και ρυθμίσεων που συνάπτονται μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και των εθνικών κεντρικών τραπεζών σε κράτη μέλη εκτός της ζώνης του ευρώ και σε τρίτες χώρες.

Γιατί οι πολίτες θα προτιμούσαν να χρησιμοποιούν το ψηφιακό ευρώ;

Το ψηφιακό ευρώ θα ήταν μια λύση πληρωμών για κάθε περίπτωση, που θα μπορούσε να χρησιμοποιείται οποτεδήποτε και οπουδήποτε στη ζώνη του ευρώ. Θα ήταν ένα καθολικά αποδεκτό ψηφιακό μέσο πληρωμής το οποίο οι καταναλωτές θα μπορούσαν να χρησιμοποιούν χωρίς χρέωση σε καταστήματα, ηλεκτρονικές πληρωμές ή πληρωμές πρόσωπο με πρόσωπο. Θα παρείχε στους πολίτες τη δυνατότητα να πληρώνουν ψηφιακά, εξακολουθώντας να χρησιμοποιούν ένα δημόσιο μέσο πληρωμής. Και θα ήταν διαθέσιμο τόσο διαδικτυακά (online) όσο και εκτός σύνδεσης (offline).

Το ψηφιακό ευρώ θα διατηρούσε χαρακτηριστικά παρόμοια με εκείνα των μετρητών. Θα παρείχε τον υψηλότερο βαθμό προστασίας της ιδιωτικής ζωής στις ψηφιακές πληρωμές: το Ευρωσύστημα δεν θα είχε πρόσβαση ούτε θα αποθήκευε τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα των χρηστών. Οι επιλογές για υψηλότερο βαθμό προστασίας της ιδιωτικής ζωής θα ίσχυαν ιδίως για τις πληρωμές σε ψηφιακό ευρώ που δεν θα γίνονταν σε απευθείας ηλεκτρονική σύνδεση, οι λεπτομέρειες των οποίων θα ήταν γνωστές μόνο στον πληρωτή και τον δικαιούχο της πληρωμής.

Το ψηφιακό ευρώ θα ήταν ασφαλές και εύχρηστο και θα επιδίωκε επίσης να προωθήσει την ψηφιακή χρηματοπιστωτική ενσωμάτωση διασφαλίζοντας ότι κανείς δεν μένει στο περιθώριο. Θα εξυπηρετούσε τις ανάγκες των ατόμων με αναπηρία και εκείνων που δεν έχουν πρόσβαση σε τραπεζικό λογαριασμό ή δεν διαθέτουν ψηφιακές ή χρηματοοικονομικές δεξιότητες.

Προκειμένου να διασφαλιστεί ότι το ψηφιακό ευρώ θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί και να είναι προσβάσιμο σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ, το σχέδιο νομοθετικής πρότασης που υπέβαλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει υποχρεωτική αποδοχή από τους εμπόρους και υποχρεωτική διανομή από τους εποπτευόμενους ενδιάμεσους φορείς στους πελάτες τους.

Τι αξία θα μπορούσε να αποφέρει στους εμπόρους το ψηφιακό ευρώ;

Το ψηφιακό ευρώ θα ήταν μια πραγματικά πανευρωπαϊκή λύση, αποδεκτή σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ. Θα αποτελούσε μια ευκολότερη και φθηνότερη εναλλακτική σε σχέση με το τοπίο πληρωμών που είναι επί του παρόντος κατακερματισμένο και στο οποίο δραστηριοποιούνται οι έμποροι. Χάρη στο ψηφιακό ευρώ οι έμποροι θα ήταν σε ισχυρότερη θέση να διαπραγματεύονται όρους με τους παρόχους λύσεων πληρωμών και, ως εκ τούτου, να μειώνουν το δικό τους κόστος. Αυτό το χαμηλότερο κόστος θα μπορούσε στη συνέχεια να μετακυλίεται στους πελάτες.

Χάρη στο ψηφιακό ευρώ, οι έμποροι θα μπορούσαν να ωφεληθούν επίσης από υψηλότερες τιμές μετατροπής. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τις ηλεκτρονικές αγορές, καθώς οι πελάτες είναι λιγότερο πιθανό να απορρίψουν μια αγορά εάν είναι εξοικειωμένοι με το μέσο πληρωμής. Επιπλέον, το ψηφιακό ευρώ θα επέτρεπε στους εμπόρους να λαμβάνουν άμεσες πληρωμές χωρίς πρόσθετο κόστος.

Τι αξία θα απέφερε το ψηφιακό ευρώ στους ενδιάμεσους φορείς;

Οι εποπτευόμενοι ενδιάμεσοι φορείς, όπως οι τράπεζες, θα διαδραμάτιζαν βασικό ρόλο στη διανομή του ψηφιακού ευρώ. Θα ενεργούσαν ως το βασικό σημείο επαφής για τους ιδιώτες, τους εμπόρους και τις επιχειρήσεις για όλα τα ζητήματα που σχετίζονται με το ψηφιακό ευρώ και θα παρείχαν όλες τις υπηρεσίες τελικού χρήστη.

Το ψηφιακό ευρώ θα επέτρεπε στους ενδιάμεσους φορείς να έχουν άμεση εμβέλεια σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ, σε αντίθεση με τις περισσότερες ιδιωτικές καινοτομίες, οι οποίες τείνουν να επικεντρώνονται σε συγκεκριμένες εγχώριες αγορές. Ως εκ τούτου, το ψηφιακό ευρώ θα χρησίμευε ως πλατφόρμα για τους ενδιάμεσους φορείς με σκοπό την περαιτέρω προώθηση της καινοτομίας και του ανταγωνισμού στις αναπτυσσόμενες αγορές ηλεκτρονικού εμπορίου και ψηφιακών πληρωμών σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ.

Θα προσέφερε επίσης πρόσθετες επιχειρηματικές ευκαιρίες στους ενδιάμεσους φορείς. Για παράδειγμα, όπως προτείνει το Ευρωσύστημα, εάν οι έμποροι εκτός της ζώνης του ευρώ θα ήθελαν να διενεργούν συναλλαγές σε ψηφιακό ευρώ, θα έπρεπε να τηρούν λογαριασμό σε πάροχο υπηρεσιών πληρωμών από τη ζώνη του ευρώ.

Επιπλέον, το μοντέλο αποζημίωσης του ψηφιακού ευρώ, όπως προβλέπεται επί του παρόντος στο σχέδιο νομοθετικής πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, παρέχει στους ενδιάμεσους φορείς οικονομικά κίνητρα συγκρίσιμα με άλλα ψηφιακά μέσα πληρωμής. Από αυτή την άποψη, το ψηφιακό ευρώ ανοίγει επίσης την πόρτα στους ενδιάμεσους φορείς να επενδύουν σε πρόσθετες υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας για τους πελάτες τους.

Θα έπρεπε οι πολίτες να πληρώνουν για να χρησιμοποιούν το ψηφιακό ευρώ;

Το ψηφιακό ευρώ θα ήταν δημόσιο αγαθό. Ως εκ τούτου, θα ήταν δωρεάν για βασική χρήση.

Ωστόσο, οι εποπτευόμενοι ενδιάμεσοι φορείς, συμπεριλαμβανομένων των τραπεζών, θα μπορούσαν να χρησιμοποιούν τις βασικές λειτουργίες του ψηφιακού ευρώ ως βάση για να αναπτύξουν περαιτέρω τις δικές τους πλατφόρμες και λύσεις. Αυτοί οι ενδιάμεσοι φορείς θα μπορούσαν ενδεχομένως να συνεχίσουν να προσφέρουν στους πελάτες τους άλλες υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας με ορισμένο κόστος.

Πώς θα λειτουργούσε το ψηφιακό ευρώ;

Το ψηφιακό ευρώ θα επέτρεπε τη διενέργεια ασφαλών άμεσων πληρωμών σε φυσικά και ηλεκτρονικά καταστήματα και μεταξύ ιδιωτών, ανεξάρτητα από τη χώρα της ζώνης του ευρώ στην οποία βρίσκονται ή από τον πάροχο υπηρεσιών πληρωμών με τον οποίο έχουν λογαριασμό. Η ΕΚΤ διερευνά επί του παρόντος πώς θα μπορούσε αυτό να λειτουργήσει στην πράξη.

Για παράδειγμα, το Ευρωσύστημα θα μπορούσε να αναπτύξει μια ειδική εφαρμογή για το ψηφιακό ευρώ στην οποία όλοι θα είχαν ισότιμη πρόσβαση. Εναλλακτικά, οι ενδιάμεσοι φορείς, συμπεριλαμβανομένων των τραπεζών, θα ενσωμάτωναν τις υπηρεσίες σε ψηφιακό ευρώ στις υφιστάμενες εφαρμογές τους, με τις οποίες οι πελάτες τους είναι ήδη εξοικειωμένοι. Σε κάθε περίπτωση, όσοι δεν έχουν πρόσβαση σε τραπεζικό λογαριασμό ή ψηφιακές συσκευές θα μπορούσαν επίσης να πληρώνουν με ψηφιακό ευρώ χρησιμοποιώντας φυσική κάρτα που παρέχεται από δημόσιους ενδιάμεσους φορείς, όπως τα ταχυδρομεία.

Το ψηφιακό ευρώ θα προσέφερε τόσο διαδικτυακές λειτουργίες (online) όσο και λειτουργίες εκτός σύνδεσης (offline), προλαμβάνοντας καταστάσεις περιορισμένης συνδεσιμότητας. Όταν οι πληρωμές σε ψηφιακό ευρώ πραγματοποιούνται εκτός σύνδεσης (offline), τα στοιχεία πληρωμής θα είναι γνωστά μόνο στον πληρωτή και τον δικαιούχο πληρωμής, παρέχοντας τον υψηλότερο δυνατό βαθμό προστασίας της ιδιωτικής ζωής.

Πόσο θα προστάτευε την ιδιωτική ζωή το ψηφιακό ευρώ;

Η προστασία της ιδιωτικής ζωής είναι ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά σχεδιασμού του ψηφιακού ευρώ. Το Ευρωσύστημα δεν έχει κανένα εμπορικό συμφέρον για τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα των πολιτών που αφορούν πληρωμές ή για την κοινοποίηση τους σε τρίτους. Έτσι, το Ευρωσύστημα δεν θα είχε πρόσβαση στα ιδιωτικά στοιχεία των χρηστών ή να τα αποθηκεύει.

Το ψηφιακό ευρώ θα έδινε στους πολίτες τη δυνατότητα να κάνουν πληρωμές χωρίς να κοινοποιούν τα δεδομένα τους σε τρίτους, πέραν όσων απαιτούνται για την πρόληψη παράνομων δραστηριοτήτων, σύμφωνα με τους ευρωπαϊκούς κανονισμούς.

Επιπλέον, η εκτός σύνδεσης (offline) λειτουργία του ψηφιακού ευρώ θα παρείχε ακόμη υψηλότερο βαθμό προστασίας της ιδιωτικής ζωής, δεδομένου ότι τα στοιχεία πληρωμής θα ήταν γνωστά μόνο στον πληρωτή και τον δικαιούχο.

Πώς θα διασφάλιζε η ΕΚΤ ότι το ψηφιακό ευρώ θα είναι ανοιχτό σε όλους;

Το ψηφιακό ευρώ θα ήταν δημόσιο αγαθό, όπως είναι σήμερα τα τραπεζογραμμάτια και τα κέρματα, αλλά σε ψηφιακή μορφή.

Θα ήταν χωρίς χρέωση για βασική χρήση, μέσω μιας εφαρμογής για κινητές συσκευές ή μιας φυσικής κάρτας. Το ψηφιακό ευρώ θα λειτουργούσε επίσης εκτός σύνδεσης (offline), σε περίπτωση που οι χρήστες έχουν περιορισμένη συνδεσιμότητα.

Το σχέδιο νομοθετικής ρύθμισης που υπέβαλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ορίζει ότι τα πιστωτικά ιδρύματα που διανέμουν ψηφιακό ευρώ θα υποχρεούνται να παρέχουν βασικές υπηρεσίες πληρωμών σε ψηφιακό ευρώ όταν το ζητήσουν οι πελάτες τους.

Επιπλέον, προκειμένου να διασφαλίζεται ότι όλοι –συμπεριλαμβανομένων των ατόμων με αναπηρία, με λειτουργικούς περιορισμούς ή με περιορισμένες ψηφιακές δεξιότητες, καθώς και οι ηλικιωμένοι– μπορούν να πληρώνουν με ψηφιακό ευρώ, θα προσδιορίζονται δημόσιοι φορείς, όπως τα ταχυδρομεία, σε κάθε χώρα της ζώνης του ευρώ. Αυτοί οι φορείς θα παρείχαν στα άτομα που είναι ευάλωτα στον ψηφιακό χρηματοοικονομικό αποκλεισμό δωρεάν στήριξη και πρόσβαση σε υπηρεσίες σχετικά με το ψηφιακό ευρώ, όπως κατ’ ιδίαν στήριξη και ειδική συνδρομή κατά το άνοιγμα λογαριασμού σε ψηφιακό ευρώ και χρήση όλων των βασικών υπηρεσιών σε ψηφιακό ευρώ. Η δωρεάν πρόσβαση στις βασικές υπηρεσίες του ψηφιακού ευρώ θα μπορούσαν να παρέχονται επίσης σε άτομα χωρίς τραπεζικό λογαριασμό.

Επιπλέον, θα δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στην ενσωμάτωση ευάλωτων ομάδων, όπως άτομα χωρίς σταθερή διεύθυνση, αιτούντες άσυλο ή δικαιούχοι διεθνούς προστασίας.

Το ψηφιακό ευρώ θα σχεδιαζόταν κατά τρόπο ώστε να καλύπτει τις ανάγκες όλων, χωρίς να αφήνει κανέναν στο περιθώριο.

Θα ήταν το ψηφιακό ευρώ προγραμματιζόμενο χρήμα;

Το ψηφιακό ευρώ δεν θα μπορούσε να είναι ποτέ προγραμματιζόμενο χρήμα.

Το προγραμματιζόμενο χρήμα είναι μια ψηφιακή μορφή χρήματος που χρησιμοποιείται για προκαθορισμένο σκοπό, όπως μια δωροεπιταγή, με περιορισμούς ως προς τον τόπο και τον χρόνο χρήσης του ή ως προς τους χρήστες του.

Όπως προβλέπεται επίσης στη νομοθετική πρόταση για το ψηφιακό ευρώ που υπέβαλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το ψηφιακό ευρώ δεν θα ήταν προγραμματιζόμενο χρήμα, αλλά θα μπορούσε να διευκολύνει τις αυτοματοποιημένες πληρωμές εφόσον οι χρήστες επιθυμούν να αξιοποιήσουν αυτήν τη λειτουργία. Για παράδειγμα, ένας χρήστης θα μπορούσε να αποφασίσει να δημιουργήσει μια αυτόματη μηνιαία πληρωμή για να μεταφέρει άμεσα ψηφιακά ευρώ σε μέλη της οικογένειας ή φίλους.

Θα αποζημιώνονταν οι ενδιάμεσοι φορείς για τη διανομή του ψηφιακού ευρώ;

Το Ευρωσύστημα προτείνει ένα μοντέλο αποζημίωσης που θα δημιουργούσε εύλογα οικονομικά κίνητρα για τους παρόχους υπηρεσιών πληρωμών, όπως οι τράπεζες, προκειμένου να αντιμετωπιστεί το λειτουργικό κόστος διανομής του ψηφιακού ευρώ.

Όπως συμβαίνει σήμερα με άλλα συστήματα πληρωμών, οι πάροχοι υπηρεσιών πληρωμών που θα διανέμουν το ψηφιακό ευρώ θα χρέωναν τους εμπόρους για αυτές τις υπηρεσίες. Ο καθορισμός των τιμών για τους εμπόρους και τους παρόχους υπηρεσιών πληρωμών θα υπόκειντο σε ανώτατο όριο, όπως προτείνεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στη νομοθετική πρόταση για το ψηφιακό ευρώ.

Όπως και με την παραγωγή και την έκδοση τραπεζογραμματίων, το Ευρωσύστημα θα αναλάμβανε το κόστος δημιουργίας ενός συστήματος και μιας υποδομής για το ψηφιακό ευρώ. Επιπλέον, το Ευρωσύστημα θα επιδίωκε να ελαχιστοποιήσει το πρόσθετο επενδυτικό κόστος για τους ενδιάμεσους φορείς με την όσο το δυνατόν πιο εκτεταμένη επαναχρησιμοποίηση των υφιστάμενων υποδομών.

Θα αποτελούσε το ψηφιακό ευρώ απειλή για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα με την αποδιαμεσολάβηση των τραπεζών;

Το χρηματοπιστωτικό μας σύστημα –στο κέντρο του οποίου βρίσκεται το τραπεζικό σύστημα– λειτουργεί ομαλά και το Ευρωσύστημα επιθυμεί να διατηρήσει τον βασικό ρόλο των τραπεζών στη διασφάλιση της αποτελεσματικής παροχής πιστώσεων προς την πραγματική οικονομία.

Η ΕΚΤ θα ελαχιστοποιήσει τυχόν απειλές που μπορεί να δημιουργήσει το ψηφιακό ευρώ για το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Ως εκ τούτου, η ποσότητα ψηφιακού ευρώ που μπορούν να διακρατούν οι χρήστες στους λογαριασμούς τους θα περιορίζεται για την αποτροπή εκροών τραπεζικών καταθέσεων, ακόμη και σε περιόδους κρίσης.

Πώς θα διασφάλιζε η ΕΚΤ ότι οι πολίτες μπορούν να πληρώνουν με ψηφιακό ευρώ με τον ίδιο τρόπο σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ;

Οι εποπτευόμενοι ενδιάμεσοι φορείς θα ήταν υπεύθυνοι για τη διανομή ψηφιακού ευρώ στη ζώνη του ευρώ. Για να διασφαλιστεί η αρμονική εφαρμογή, το Ευρωσύστημα σχεδιάζει ένα σύστημα για το ψηφιακό ευρώ το οποίο αποτελείται από ενιαίο σύνολο κανόνων, προτύπων και διαδικασιών για την τυποποίηση των πληρωμών σε ψηφιακό ευρώ σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ, εξασφαλίζοντας πανευρωπαϊκή εμβέλεια.

Αυτό το ενιαίο σύνολο κανόνων, προτύπων και διαδικασιών καταρτίζεται επί του παρόντος από την ομάδα κατάρτισης εγχειριδίου κανόνων (Rulebook Development Group) σε στενή συνεργασία με τους εκπροσώπους της αγοράς, όπως μεταξύ άλλων χρήστες, εμπόρους λιανικής και ενδιάμεσους φορείς.

Πώς καταρτίζεται το ενιαίο σύνολο κανόνων, προτύπων και διαδικασιών για το ψηφιακό ευρώ;

Για να στηρίξει την κατάρτιση του ενιαίου συνόλου κανόνων, προτύπων και διαδικασιών για το ψηφιακό ευρώ, το Ευρωσύστημα συγκρότησε την ομάδα κατάρτισης εγχειριδίου κανόνων (Rulebook Development Group) του συστήματος για το ψηφιακό ευρώ με σκοπό να συγκεντρώσει πληροφορίες από τον χρηματοπιστωτικό κλάδο, τους καταναλωτές και τους εμπόρους.

Η ομάδα, η οποία απαρτίζεται από εμπειρογνώμονες του Ευρωσυστήματος και εκπροσώπους της αγοράς με σχετική εμπειρία, εργάζεται με βάση τις επιλογές σχεδιασμού του ψηφιακού ευρώ που έχουν ήδη εγκριθεί από το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ.

Εκτός από την ομάδα, έχουν δημιουργηθεί και ορισμένοι ειδικοί άξονες εργασίας για την κατάρτιση του εγχειριδίου κανόνων, οι οποίοι ασχολούνται με συγκεκριμένες ενότητες του εν λόγω εγχειριδίου που απαιτούν ιδιαίτερη εμπειρογνωμοσύνη.

Ποιο θα είναι το πεδίο εφαρμογής του εγχειριδίου κανόνων για το ψηφιακό ευρώ;

Το εγχειρίδιο κανόνων για το ψηφιακό ευρώ θα καθορίσει το ενιαίο σύνολο κανόνων, προτύπων και διαδικασιών που θα έπρεπε να ακολουθούν οι εποπτευόμενοι ενδιάμεσοι φορείς κατά τη διανομή του ψηφιακού ευρώ. Οι εν λόγω κανόνες, πρότυπα και διαδικασίες θα καλύπτουν:

• το λειτουργικό και επιχειρησιακό μοντέλο του ψηφιακού ευρώ (π.χ. διατερματικές ροές, βασικές απαιτήσεις για τους εποπτευόμενους ενδιάμεσους φορείς, ελάχιστα πρότυπα εμπειρίας χρηστών, κ.λπ.)·
• το μοντέλο συμμόρφωσης του συστήματος για το ψηφιακό ευρώ (π.χ. κριτήρια επιλεξιμότητας του συστήματος, υποχρεώσεις των συμμετεχόντων, κ.λπ.)·
• τις τεχνικές απαιτήσεις του συστήματος (π.χ. υποδομή πληροφορικής, υλοποίηση διασύνδεσης προγραμματισμού εφαρμογών, τεχνικά πρότυπα κ.λπ.)·
• τις απαιτήσεις διαχείρισης κινδύνου·
• τους κανόνες διαχείρισης του συστήματος για το ψηφιακό ευρώ (π.χ. διακυβέρνηση συστήματος, διαδικασίες διαχείρισης αλλαγών κ.λπ.).

Ποια θα ήταν η σύνδεση μεταξύ των άμεσων πληρωμών και του ψηφιακού ευρώ;

Σήμερα, οι καταναλωτές σπάνια έχουν τη δυνατότητα να πραγματοποιούν άμεσες πληρωμές στα καταστήματα, γεγονός που σημαίνει επίσης ότι οι έμποροι δεν λαμβάνουν τα χρήματά τους αμέσως. Το ψηφιακό ευρώ θα μπορούσε να το αλλάξει αυτό, καθώς όλες οι πληρωμές σε ψηφιακό ευρώ θα ήταν άμεσες.

Το ενιαίο σύνολο κανόνων, προτύπων και διαδικασιών που καταρτίστηκε και, εφόσον εγκριθεί, θα εφαρμοστεί για το ψηφιακό ευρώ θα σήμαινε ότι οι λύσεις άμεσων πληρωμών θα μπορούσαν να αναπτυχθούν περαιτέρω ώστε να είναι διαθέσιμες σε όλες τις χώρες της ζώνης του ευρώ. Αυτό θα μείωνε την εξάρτηση από ιδιωτικές μη ευρωπαϊκές εταιρείες που κυριαρχούν επί του παρόντος στον τομέα των πληρωμών.

Θα βασιζόταν το ψηφιακό ευρώ σε τεχνολογία κατανεμημένου καθολικού (distributed ledger technology), όπως είναι η τεχνολογία blockchain;

Το Ευρωσύστημα δοκιμάζει διαφορετικές τεχνολογίες –τόσο σε κεντρική όσο και σε αποκεντρωμένη βάση– για την ανάπτυξη του ψηφιακού ευρώ, συμπεριλαμβανομένων των τεχνολογιών κατανεμημένου καθολικού. Ωστόσο, δεν έχει ληφθεί ακόμη κάποια απόφαση.

Θα καθιστούσε η εισαγωγή του ψηφιακού ευρώ τις πληρωμές στην Ευρώπη πιο ευάλωτες σε κυβερνοεπιθέσεις;

Όπως και με άλλες ψηφιακές υποδομές, το ψηφιακό ευρώ θα μπορούσε να αποτελέσει στόχο κυβερνοεπιθέσεων. Για τον μετριασμό αυτού του κινδύνου, ο σχεδιασμός του ψηφιακού ευρώ θα βασιζόταν σε πρωτοποριακές τεχνολογίες οι οποίες θα δημιουργούσαν ένα περιβάλλον που θα ήταν ανθεκτικό σε κυβερνοεπιθέσεις και θα μπορούσε να ανταπεξέλθει στις προκλήσεις του μέλλοντος.

Σε τι θα διέφερε το ψηφιακό ευρώ από τα σταθερά κρυπτονομίσματα (stablecoins) και τα κρυπτοστοιχεία ενεργητικού;

Το ψηφιακό ευρώ θα ήταν χρήμα κεντρικής τράπεζας. Αυτό σημαίνει ότι θα είχε κάλυψη από την κεντρική τράπεζα και θα ήταν σχεδιασμένο για να ικανοποιεί τις ανάγκες των χρηστών. Ως εκ τούτου, δεν θα παρουσίαζε κανέναν κίνδυνο και, επιπλέον, θα προστάτευε την ιδιωτική ζωή και τα προσωπικά δεδομένα. Οι κεντρικές τράπεζες έχουν την εντολή να διατηρούν την αξία του χρήματος, ανεξάρτητα από το αν αυτό διατίθεται σε φυσική ή ψηφιακή μορφή.

Η σταθερότητα και η αξιοπιστία των σταθερών κρυπτονομισμάτων εξαρτώνται σε τελική ανάλυση από την οντότητα που τα εκδίδει και από την αξιοπιστία και την ικανότητα εκπλήρωσης της δέσμευσής της να διατηρεί την αξία του χρήματος διαχρονικά. Οι εκδότες από τον ιδιωτικό τομέα επίσης ενδέχεται να χρησιμοποιούν προσωπικά δεδομένα για εμπορικούς σκοπούς.

Δεν υπάρχει δυνατότητα προσδιορισμού της οντότητας που είναι υπεύθυνη για τα κρυπτοστοιχεία, πράγμα που σημαίνει ότι τυχόν απαιτήσεις δεν μπορούν να ικανοποιηθούν.

The post Ερωτήσεις και απαντήσεις για το ψηφιακό ευρώ appeared first on 2045.gr.

Το τελευταίο διάστημα, η ορολογία Buy Now Pay Later(BNPL εν συντομία) ακούγεται ολοένα και πιο συχνά. Σε αυτό συνέβαλε σε μεγάλο βαθμό η έναρξη δραστηριοτήτων της Klarna στην Ελλάδα, μιας εταιρείας που έχει δημιουργήσει τον δικό της μύθο, καθώς αποτελεί έναν από τους πιο επιτυχημένους ευρωπαϊκούς «μονόκερους» των τελευταίων ετών. Το BNPL δεν είναι τίποτα περισσότερο από αυτό που λέει το όνομά του: ένας τρόπος για να αγοράζεις σήμερα αυτό που επιθυμείς, και να πληρώσεις αργότερα, εφάπαξ ή σε λίγες δόσεις (συνήθως 1-3), σε πολλές περιπτώσεις με ελάχιστο ή και καθόλου τόκο. Δεν είναι μια καινούρια ιδέα, δεν είναι καινοτομία, δεν είναι κάτι που δεν έχει εφαρμοστεί με παρόμοιους τρόπους στο παρελθόν. Γιατί, λοιπόν, προσελκύει τέτοιο ενδιαφέρον σήμερα;

Η απάντηση έρχεται από τις νεότερες γενιές. Οι Millennials, και πολύ περισσότερο οι επόμενοι από αυτούς, που ανήκουν στη Γενιά Ζ, έχουν διαφορετικές συνήθειες, αρχές και προτεραιότητες σε σχέση με τους μεγαλύτερους, και συχνά αποτελούν σπαζοκεφαλιά για παραδοσιακούς παίκτες του χρηματοπιστωτικού τομέα. Κάποιοι από αυτούς, λόγω και του νεαρού της ηλικίας τους, ανήκουν στην κατηγορία που ονομάζεται «unbanked» – ένα κοινό που είτε δεν επιθυμεί είτε δεν είναι επιθυμητό να αποτελέσει πελάτη των τραπεζών. Οι λόγοι δεν έχουν να κάνουν απαραίτητα με το ύψος των καταθέσεων, αλλά και με τη νοοτροπία – ακόμη κι αν έχουν σημαντικό αριθμό καταθέσεων, οι νεότερες γενιές δεν αρέσκονται στις συναλλαγές με μεγάλους και γραφειοκρατικούς μηχανισμούς, δεν θέλουν να απευθύνονται σε καταστήματα για την εξυπηρέτησή τους και θέλουν να έχουν πλήρη εικόνα και λειτουργικότητα μέσα από την οθόνη του κινητού τους. Αυτές ακριβώς οι συνήθειες αυτών των γενεών ήταν που γέννησαν το FinTech, τις startups που τα έβαλαν με τις τράπεζες και ταρακούνησαν το οικοδόμημά τους, ελισσόμενες γρήγορα και αφουγκραζόμενες νέες τάσεις και αγορές.

Το BNPL γεννήθηκε μέσα από τους κόλπους των Fintech startups και εξαπλώθηκε και χάρη στον κανονισμό Ανοικτής Τραπεζικής (Open Banking) και της οδηγίας PSD2 της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που επιτρέπει την ανταλλαγή δεδομένων μεταξύ τραπεζών και άλλων εταιρειών, με σκοπό την ανάπτυξη νέων υπηρεσιών προς όφελος των καταναλωτών. Ωστόσο, όπως θα δούμε παρακάτω, για τις υπηρεσίες BNPL υπάρχει ένα νομοθετικό κενό που πρέπει να καλυφθεί.

Γιατί τώρα;

Η απάντηση είναι σχετικά απλή: τα δύο προηγούμενα χρόνια, πολύ μεγάλο μέρος των αγορών μεταφέρθηκε αποκλειστικά στα online κανάλια. Πληρωμές που μπορεί σε τοπικά καταστήματα να γίνονταν με πίστωση έπρεπε να πραγματοποιηθούν πλέον με χρήση πιστωτικής κάρτας ή τραπεζικής κατάθεσης ή αντικαταβολής.

Η χρήση της πιστωτικής κάρτας δεν είναι το ίδιο δημοφιλής σε όλες τις χώρες – σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, στην Ευρωζώνη η κατοχή πιστωτικής κάρτας κυμαίνεται από 0,8 κάρτες κατά κεφαλή έως και 3,9 (στοιχεία του 2017) –  στην Ελλάδα είναι 1,36. Η αξία των συναλλαγών με χρήση καρτών στην Ελλάδα το 2015 αντιπροσώπευε το 7% της συνολικής κατανάλωσης και ως το 2019 είχε φτάσει στο 21,1%, σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, τη στιγμή που ο μέσος όρος της ΕΕ των 28 ήταν στo 39,5%.

Οι πληρωμές μέσω BNPL αποτελούν το 9% των συναλλαγών ηλεκτρονικού εμπορίου παγκοσμίως, αλλά αναμένεται να φτάσουν το 24% ως το 2026. Στην αγορά των ΗΠΑ, 44% της Gen Z και 37% των Millennials θα πραγματοποιήσουν τουλάχιστον μία αγορά μέσα στο 2022 μέσω BNPL, συγκριτικά με το 23% της Gen X και το 9,4% των baby boomers. Προβλέψεις κάνουν λόγο για αύξηση πληρωμών BNPL σε ποσοστό 130% μέσα στο 2022, και υιοθέτηση μεθόδων BNPL σε σύνθετο ετήσιο ποσοστό αύξησης 38% από το 2022 ως το 2028. Η ακαθάριστη αξία εμπορευμάτων που θα πωληθούν μέσω BNPL στην Ελλάδα υπολογίζεται πως θα αυξηθεί από τα 262 εκατομμύρια ευρώ το 2021 στα 4,2 δισεκατομμύρια ως το 2028.

Ρωτήσαμε με τον Χρήστο Τσούνη, ιδρυτή του μεγαλύτερου σε δημοφιλία ελληνικού καναλιού για την χρηματοοικονομική εκπαίδευση στο YouTube, FinancialGreeks, ποια είναι η άποψή του για το BNPL και αν είναι μια τάση της εποχής. “Η ανάγκη του κόσμου να αγοράζει αγαθά πέρα από την οικονομική του ικανότητα πάντα υπήρχε και δυστυχώς πάντα θα υπάρχει. Δε θα έλεγα πως είναι ιδιαίτερη τάση της εποχής. Άλλωστε και οι προηγούμενες γενιές το έκαναν. Ας μην ξεχνάμε τα γραμμάτια, τα διακοποδάνεια αλλά και τις πιστωτικές κάρτες. Η διαφορά είναι πως πλέον, ο εμπορικός ανταγωνισμός αλλά και η εξέλιξη της τεχνολογίας που έχει δώσει ευκολότερη πρόσβαση και ταχύτερη ανάλυση των δεδομένων μας, έχει εκμηδενίσει το εμπλεκόμενο κόστος. Πλέον, μπορούμε να αγοράσουμε κάτι, να το πληρώσουμε αργότερα και να μην έχουμε χρεωθεί τίποτα παραπάνω.”

Αν, μάλιστα, λάβουμε υπόψη τον ισχυρισμό της Shopify (δημοφιλής πλατφόρμα ηλεκτρονικού εμπορίου) ότι 44% των χρηστών της θα είχαν εγκαταλείψει το καλάθι αν δεν παρέχονταν επιλογές πληρωμής με δόσεις, κατανοούμε πολύ καλύτερα το κενό της αγοράς που ήρθαν να καλύψουν οι εταιρείες BNPL.

“Σύμφωνα με τη Visa, το BNPL μπορεί να οδηγήσει σε 20-30% υψηλότερα conversion rates για τους εμπόρους, αλλά και 30-50% υψηλότερες σε αξία πωλήσεις κατά μέσο όρο. Η Klarna τοποθετεί το τελευταίο ποσοστό λίγο πιο πάνω, στο 45%.” 

Ποια είναι η διαφορά με τις πληρωμές δόσεων με πιστωτική κάρτα;

Το κοινό στοιχείο και των δύο μεθόδων είναι ότι περιλαμβάνουν στη βάση τους την πίστωση. Στην Ελλάδα, η επιλογή αγορών με δόσεις είναι δημοφιλής εδώ και πολλές δεκαετίες. Δεν συμβαίνει το ίδιο παντού στον κόσμο, καθώς οι αγοραστικές συνήθειες είναι άμεσα συνδεδεμένες με την ψυχοσύνθεση των κατοίκων κάθε έθνους. Για παράδειγμα, οι Γερμανοί τρομάζουν στην ιδέα συσσώρευσης χρέους και γι’ αυτό αποφεύγουν και τη χρήση πιστωτικών καρτών, ενώ οι Τούρκοι και οι Γάλλοι κατέχουν από τις πρώτες θέσεις σε ό,τι αφορά στη συσσώρευση χρεών. Αυτό που το BNPL κάνει διαφορετικό είναι πως πλέον μπορεί κάποιος να αξιοποιήσει ένα πρόγραμμα δόσεων ακόμη και για μια μικρή σε αξία συναλλαγή. Σύμφωνα με την εταιρεία Finloup, το μέσο καλάθι για το οποίο γίνονται συνήθως αγορές μέσω της υπηρεσίας στην Ελλάδα σπανίως είναι χαμηλότερο των €70-80.

Χρησιμοποιώντας πιστωτική κάρτα, ο καταναλωτής χρεώνεται συνδρομή και τόκους υπερημερίας, αν δεν εξοφλήσει στην τράπεζα το ποσό εντός του χρονικού διαστήματος της πίστωσης. Οι υπηρεσίες BNPL επιβαρύνουν με μηδενικούς έως μικρότερους τόκους τον καταναλωτή, δεν έχουν συνδρομή, ενώ ταυτόχρονα διασφαλίζεται πως ο συνεργαζόμενος έμπορος θα λάβει το πλήρες ποσό της αξίας της αγοράς απευθείας τη στιγμή της αγοράς, μειώνοντας το ρίσκο απάτης.

Μια άλλη διαφορά με την πληρωμή μέσω δόσεων με άλλους τρόπους είναι πως το BNPL ξεκινά πιο νωρίς στο customer journey, τη διαδρομή που ακολουθεί ο πελάτης μόλις επισκέπτεται ένα κατάστημα. Ο έμπορος μπορεί να επικοινωνεί σε ευδιάκριτο σημείο πως υποστηρίζει πληρωμές BNPL, ώστε ο πελάτης να μην φτάνει στο σημείο να εγκαταλείψει το καλάθι των αγορών του ένα βήμα πριν την εμφάνιση των τρόπων πληρωμής. Ένας χρήστης υπηρεσιών BNPL, γνωρίζοντας πως μπορεί να αποπληρώσει σε βάθος χρόνου, είναι πιο εύκολο να προτιμήσει αγορές από μια συμβεβλημένη επιχείρηση.

Ωστόσο, το BNPL δεν προσφέρεται από παραδοσιακές τράπεζες (αν και αυτό θα αλλάξει σύντομα, όπως θα δούμε παρακάτω), αλλά από μικρότερες εταιρείες οι οποίες υπόκεινται σε πολύ λιγότερα κανονιστικά πλαίσια και έχουν λιγότερο αυστηρούς περιορισμούς. Ένας από αυτούς τους περιορισμούς, ο οποίος όμως έχει μεγάλη σημασία, είναι η πιστοληπτική ικανότητα του πελάτη. Οι τράπεζες χρειάζονται κάποια εχέγγυα προτού επιτρέψουν στον πελάτη τους να αξιοποιήσει υπηρεσίες πίστωσης ή δανεισμού. Οι fintech startups έχουν πιο ελαστικά κριτήρια.

Εδώ γεννάται το ερώτημα: Πώς εξασφαλίζονται οι εταιρείες fintech αν δεν γνωρίζουν πόσο φερέγγυοι είναι οι χρήστες της υπηρεσίας τους; Ασφαλώς και έχουν προβλέψει κάθε ενδεχόμενο. Το κέρδος των παρόχων υπηρεσιών BNPL (οι οποίες δεν έχουν κόστος για τον καταναλωτή), προέρχεται είτε από τα επιτόκια υπερημερίας, όπου υπάρχουν (στην περίπτωση που δεν εξοφληθεί το ποσό εντός του προβλεπόμενου πλάνου), όμως το πιο σημαντικό μέρος καλύπτεται από τους εμπόρους με τους οποίους συνεργάζονται, οι οποίοι δέχονται να πληρώνουν χρεώσεις για να προσφέρουν στους πελάτες τους έναν ακόμη λόγο για να τους προτιμήσουν.

Αυτές ακριβώς οι χρεώσεις, που ξεκινούν από 1,5% επί της πώλησης και μπορεί να φτάσουν έως και 7%, είναι που κάνουν σκεπτικούς πολλούς επιχειρηματίες στο λιανεμπόριο. Ωστόσο, οι πρώτοι που πείστηκαν να παρέχουν την επιλογή στους πελάτες τους, δηλώνουν πως έχουν δει αξιοσημείωτη διαφορά.

Το BNPL στην ελληνική αγορά

Μόλις στο τέλος Ιουνίου του 2022, η μεγάλη αλυσίδα Public ανακοίνωσε πως ξεκινά να παρέχει στους πελάτες της την επιλογή BNPL μέσω της Klarna.

“Οι Έλληνες αγοραστές μπορούν πλέον να εξοικονομήσουν χρόνο και χρήματα, να μένουν ενημερωμένοι και να έχουν τον έλεγχο, αξιοποιώντας την υπηρεσία  της Klarna “Pay in 3” σε συμβεβλημένα καταστήματα και μέσω του Klarna app. Ανυπομονούμε να προσφέρουμε στους Έλληνες καταναλωτές ευέλικτες και διαφανείς πληρωμές και μια αναβαθμισμένη εμπειρία αγορών, αλλά και να συνεργαστούμε με εμπόρους προς την επέκταση των επιχειρήσεών τους στην Ελλάδα και παγκοσμίως”, δήλωσε στο 2045.gr ο Ηλίας Πιτσαβός, επικεφαλής της Klarna για την Ελλάδα. Μέχρι και αυτή τη στιγμή, η Klarna στην Ελλάδα συνεργάζεται, εκτός από το Public Group και με τις CosmosSport, H&M και Spitishop. Σε παγκόσμιο επίπεδο συνεργάζεται με περισσότερους από 400.000 retailers, εξυπηρετώντας πάνω από 150 εκατομμύρια ενεργούς καταναλωτές και ξεπερνώντας τα 2 εκατομμύρια συναλλαγές ημερησίως μέσα από την πλατφόρμα της. Η αποτίμηση της σουηδικής εταιρείας ξεπερνά τα 6,5 δισεκατομμύρια ευρώ.

Ο Νίκος Βαρβαδούκας, VP Brand and Customer, Public Group μας είπε: “Αντιλαμβανόμενοι ότι οι καταναλωτές θέλουν να έχουν ακόμη περισσότερες επιλογές πληρωμής για τις αγαπημένες τους αγορές, ενσωματώνουμε την επιλογή του BNPL στις υπηρεσίες μας απαντώντας στην ανάγκη για ευελιξία πληρωμών, σε μια εποχή που το διαθέσιμο εισόδημα δέχεται πιέσεις. Παράλληλα, ξέρουμε καλά ότι οι νεότερες γενιές (Millennials και Zoomers), αυτές δηλαδή που επιλέγουν σε μεγάλο βαθμό τα ψηφιακά κανάλια αγορών, θέλουν να έχουν digital-first λύσεις για μια εμπειρία διαδικτυακών αγορών χωρίς εμπόδια. Η υπηρεσία Public Now Pay Later, που φέραμε σε συνεργασία με την εταιρεία Klarna, απαντά ακριβώς σε αυτά τα ζητούμενα.”

Τη στιγμή που άλλοι retailers εμφανίζονται ακόμη διστακτικοί απέναντι στο BNPL, στα Public έχουν ήδη αρχίσει να βλέπουν τα θετικά αποτελέσματα: “Ήδη κατά τις πρώτες δέκα ημέρες λειτουργίας του, η χρήση του Public Now Pay Later έχει πλησιάσει το 15% των συναλλαγών όπου μπορούσε να αξιοποιηθεί – δηλαδή εκείνων όπου η πληρωμή μπορεί να γίνει με κάρτα ή και με άλλους online τρόπους πληρωμής.” μας είπε ο Κ. Βαρβαδούκας, ενώ μας αποκάλυψε πως πολύ σύντομα  θα δούμε επέκταση της υπηρεσίας και στα φυσικά καταστήματα.

Η Klarna δεν είναι ο μοναδικός παίκτης του BNPL στην Ελλάδα. Η ελληνική startup Finloup δημιουργήθηκε με στόχο να εξυπηρετήσει την ίδια ανάγκη, πριν μάλιστα η Klarna ενεργοποιηθεί στην εγχώρια αγορά. Μέσα στα μόλις 2 χρόνια λειτουργίας της κατάφερε να αποσπάσει βραβεύσεις σε διαγωνισμούς καινοτομίας, να προσελκύσει 1 εκατομμύριο ευρώ σε χρηματοδότηση, να πολλαπλασιάσει το προσωπικό της και να φέρει το BNPL πιο κοντά στις ελληνικές επιχειρήσεις.

Μιλήσαμε με την ομάδα της Finloup για να μας εξηγήσουν το δικό τους ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, το οποίο έπεισε τους επενδυτές. “Προσφέρουμε καθαρά άτοκες δόσεις στον καταναλωτή, χωρίς καμία απολύτως επιβάρυνση, χάρη στην τεχνογνωσία αξιολόγησης των χρηστών που έχουμε αναπτύξει. Βλέπουμε ότι οι ανταγωνιστές μας – τουλάχιστον στην Ελλάδα – προσφέρουν την υπηρεσία με τρόπο που επιβαρύνει τον καταναλωτή, είτε άμεσα με τόκους και άλλες χρεώσεις ή, χειρότερα, περιμένουν τον καταναλωτή να καθυστερήσει την πληρωμή μιας δόσης και να του επιβάλλουν έξοδα καθυστέρησης (late fees). Σε αντίθεση με άλλους παρόχους, η finloup έχει ξεκάθαρη υπηρεσία: μηδέν έξοδα εκκίνησης, μηδέν συνδρομή, μηδέν επιτόκιο, μηδέν έξοδα καθυστερημένης αποπληρωμής. Έτσι, ο πελάτης λαμβάνει πίστωση την οποία είναι εφικτό να αποπληρώσει χωρίς καμία επιβάρυνση”, μας εξήγησε ο Αντώνης Πρέντζας, συνιδρυτής και CEO της εταιρείας.

Τα αποτελέσματα και από τη μεριά της Finloup είναι εντυπωσιακά: “Σύμφωνα με τα δεδομένα που μοιράζονται μαζί μας οι συνεργαζόμενοι έμποροι, μετά την ενσωμάτωση της inloup βλέπουν κατά μέσο όρο αύξηση έως και 150% στο μέσο καλάθι και πολλούς πελάτες που κάνουν επαναλαμβανόμενες αγορές. Ακόμη, βλέπουμε ότι πλέον οι πελάτες έρχονται απευθείας σε εμάς, ζητώντας να τους κατευθύνουμε σε καταστήματα που έχουν συγκεκριμένες κατηγορίες προϊόντων (π.χ. ρούχα, έπιπλα, ηλεκτρονικά είδη). Έτσι, το κανάλι απόκτησης πελατών είναι διπλό για τους εμπόρους μας – επωφελούνται από την προβολή της finloup στο eshop τους αλλά και από τη βάση πελατών της finloup.”

Και οι Τράπεζες;

“Μια έρευνα της McKinsey για την αμερικανική αγορά υπολογίζει πως οι τράπεζες θα μπορούσαν να έχουν απώλειες κερδών από 2 έως 15% λόγω της εμφάνισης νέων μεθόδων πίστωσης ως το 2025″

Δεν θα περάσει πολύς καιρός προτού και οι συστημικές τράπεζες να προσφέρουν αντίστοιχα προϊόντα στους πελάτες τους. Έχοντας στραφεί στη νοοτροπία “digital first” προσαρμόζονται πολύ γρηγορότερα απ’ ότι στο παρελθόν στις επιταγές της εποχής, σε μια προσπάθεια να κερδίσουν νέα πελατεία, αλλά και να μη χάσουν την προτίμηση της υπάρχουσας. Ήδη, ανακοινώθηκε πως η Τράπεζα Πειραιώς σύντομα θα παρέχει σχετική υπηρεσία, σε συνεργασία με την startup Natech. Η ίδια τράπεζα, ξεκίνησε να δίνει τη δυνατότητα αγοράς με δόσεις στους πελάτες της που χρησιμοποιούν πιστωτικές κάρτες, ακόμη κι αν ο έμπορος δεν παρέχει ευκολίες πληρωμής.

Η Εθνική Τράπεζα ξεκίνησε να προσφέρει υπηρεσία αγοράς με δόσεις χωρίς πιστωτική κάρτα (σε μορφή καταναλωτικού μικροδανείου) σε συνεργασία με κάποιες επιχειρήσεις, όπως η Skroutz (Δόσεις για Όλους). Αντίστοιχη υπηρεσία προσφέρει η ΙΚΕΑ (Δάνειο στη Στιγμή), το Πλαίσιο, το You.gr και άλλες μεγάλες αλυσίδες. Ωστόσο, η διαφορά αυτού του είδους των μικροδανείων μέσω τραπεζών είναι πως οι δόσεις που πρέπει να καταβάλει ο καταναλωτής είναι έντοκες.

Η Viva Wallet έχει ήδη ενσωματώσει στο Smart Checkout της τη δυνατότητα Pay Later της PayPal, ενώ και η βαλκανική τράπεζα TBI Bank έχει ανακοινώσει πως ξεκινά να παρέχει υπηρεσίες BNPL στη χώρα μας. Και όλα αυτά, σχεδόν έναν χρόνο αφότου η Amazon ξεκίνησε να προσφέρει αυτήν την επιλογή στους πελάτες της στο εξωτερικό, ενώ η Apple ανακοίνωσε τον Ιούνιο του 2022 την υπηρεσία Apple Pay Later.

Μπορούν όλοι να χρησιμοποιήσουν το BNPL;

Οι BNPL providers πραγματοποιούν έναν “ήπιο” (soft) έλεγχο πριν αποφασίσουν αν ένας χρήστης θα είναι σε θέση να αποπληρώσει το μικρό δάνειο που λαμβάνει, και άρα δεχτούν να του παρέχουν την υπηρεσία τους. Τι σημαίνει ήπιος έλεγχος; Και πώς μπορεί μια εταιρεία που δεν είναι αδειοδοτημένο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα να γνωρίζει και να αξιολογεί την οικονομική μας φερεγγυότητα; Αυτό γίνεται δυνατό με απολύτως θεμιτό τρόπο, χάρη στο open banking. Ο καταναλωτής συνδέεται στην τράπεζά του και μοιράζεται με ασφάλεια τα τραπεζικά του δεδομένα με τον BNPL provider που θα αξιολογήσει το αίτημά του. Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, ο provider έχει λάβει τα δεδομένα που χρειάζεται για να δημιουργήσει ένα ολοκληρωμένο προφίλ του καταναλωτή, και να αποφασίσει αν θα προχωρήσει σε παροχή πίστωσης ή όχι.

Η ομάδα της Finloup μας εξηγεί με περισσότερες λεπτομέρειες τι περιλαμβάνει αυτό το “soft financial check” (ήπιος χρηματοπιστωτικός έλεγχος): “Η αξιολόγηση των χρηστών οι οποίοι επιθυμούν να χρησιμοποιήσουν τη μέθοδο πληρωμής μας γίνεται με την ανάλυση των τραπεζικών τους δεδομένων, όπως αυτά λαμβάνονται μέσω του open banking – πιο συγκεκριμένα, των τραπεζικών συναλλαγών και το υπόλοιπο των λογαριασμών του. Η αξιολόγηση αυτή γίνεται μέσω αλγορίθμων που έχουμε αναπτύξει εσωτερικά στην εταιρεία και, κατά βάση, αφορά δύο παραμέτρους:

– τη δυνατότητα αποπληρωμής δηλαδή το κατά πόσον θα είναι ένας χρήστης σε θέση να αποπληρώσει τις δόσεις. Ενδεικτικά, πολύ σημαντικά στοιχεία είναι τα έσοδα, έξοδα, αποταμιεύσεις του χρήστη.

– την προθυμία για αποπληρωμή – δηλαδή το αν ο χρήστης είναι συνεπής και θέλει να αποπληρώσει τις δόσεις. Σημαντικά στοιχεία είναι η συνέπεια στην πληρωμή λογαριασμών ρεύματος, τηλεφώνου, ενοικίου κ.λπ.”

Τους ρωτάμε τι συμβαίνει σε περίπτωση μη έγκαιρης αποπληρωμής και αν αυτό επηρεάζει το οικονομικό προφίλ του πελάτη: “Σε περίπτωση δυσκολίας αποπληρωμής, επικοινωνούμε με τον πελάτη για να βρούμε τη λύση η οποία μπορεί να τον διευκολύνει, καθώς έχουμε ορισμένες επιλογές για να εξυπηρετούμε τέτοιες περιπτώσεις. Δεν χρεώνουμε ποτέ “πέναλτι” καθυστέρησης πληρωμής, αντίθετα κάνουμε ό,τι μπορούμε για να σιγουρευτούμε ότι οι πελάτες μας δεν επιβαρύνονται. Επιπλέον, δεν δημιουργούμε μαύρες λίστες. Εάν κάποιος καταναλωτής δυσκολεύεται με την αποπληρωμή ενός πλάνου – ή ακόμη, αν απορριφθεί από την αξιολόγηση – είναι ευπρόσδεκτος να δοκιμάσει εκ νέου και να περάσει ξανά την αξιολόγηση όταν τα οικονομικά του δεδομένα θα έχουν βελτιωθεί.”

Πώς θα αποφευχθεί η συσσώρευση χρεών;

Η βρετανική ΜΚΟ Citizens Advice διεξήγαγε τον Μάρτιο του 2022 μια έρευνα ανάμεσα σε 2.288 ανθρώπους που είχαν χρησιμοποιήσει την επιλογή BNPL μέσα στον τελευταίο χρόνο, και βρήκε πως το 42% αυτών χρειάστηκε να δανειστούν χρήματα με κάποιο άλλο τρόπο (πιστωτική κάρτα, φίλοι, μικροδάνεια) προκειμένου να εξοφλήσουν τις δόσεις τους, και το 25% μετάνιωσαν τη χρήση της υπηρεσίας. Το ποσοστό είναι υψηλότερο και οριακά ξεπερνά το 50% στην ηλικιακή ομάδα 18-34 ετών. Αντίστοιχα, μια άλλη έρευνα στην αμερικανική αγορά μιλά για ένα ποσοστό της τάξης του 70% που ξοδεύει περισσότερα απ’ όσα διαθέτει μέσω αυτής της μεθόδου, ενώ το 42% έχουν καθυστερήσει την αποπληρωμή τουλάχιστον μίας δόσης. Ο δανεισμός για την εξόφληση μιας άλλης μεθόδου δανεισμού δημιουργεί αυτό που ονομάζεται σπείρα χρέους, και οδηγεί σε ατέρμονο δανεισμό.

Η νομοθεσία, αυτή τη στιγμή, τοποθετεί σε μια γκρίζα περιοχή το BNPL. Φυσικά και θα προσαρμοστεί κάποια στιγμή προκειμένου να προστατέψει καλύτερα καταναλωτές αλλά και εταιρείες, ωστόσο κάτι τέτοιο δεν αναμένεται να γίνει νωρίτερα από το τέλος του 2023. Ένα από τα προβλήματα που προκύπτουν από την απουσία ρυθμιστικού πλαισίου είναι και το ότι δεν καταγράφονται συγκεντρωτικά στοιχεία, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να υπολογιστεί το ύψος των καθυστερημένων δόσεων, των χρεών κ.λπ.

Το γεγονός, ωστόσο, ότι η ηλικιακή ομάδα που συγκεντρώνει μεγαλύτερο χρέος είναι και αυτή που θα πληγεί περισσότερο σε μια οικονομική ύφεση, κάνει το απαισιόδοξο σενάριο ακόμη χειρότερο.

Ζητήσαμε από τον Χρήστο Τσούνη να μας εξηγήσει λίγο περισσότερο τη σύνδεση της Γενιάς Ζ με το BNPL και αν θα πρέπει να ανησυχούμε για το ενδεχόμενο χρέους σε μια γενιά που δεν έχει ακόμη αποκτήσει οικονομική παιδεία. “Η νέα γενιά κυνηγάει το λεγόμενο instant gratification (στιγμιαία ικανοποίηση). Ο βομβαρδισμός συνεχόμενης πληροφορίας έχει μειώσει σημαντικά το attention span (διάρκεια προσοχής) και αυτό έχει περάσει και στον τρόπο που καταναλώνουν ικανοποίηση. Σε αντίθεση όμως με ό,τι πιστεύει ο περισσότερος κόσμος, η Gen Z δεν είναι τόσο οικονομικά αναλφάβητη όσο παρουσιάζεται από τις προηγούμενες γενιές. Απλά έχουν αλλάξει οι προτεραιότητες. Πώς μπορούμε να λέμε ότι η Gen Z δεν διαχειρίζεται σωστά τα οικονομικά της όταν χρησιμοποιούν εφαρμογές για να παρακολουθούν τα έξοδά τους; Όταν επιλέγουν κάρτες από πλατφόρμες εξωτερικού για να έχουν καλύτερη μετατροπή από ευρώ σε δολάρια; Αυτό δείχνει ένα επίπεδο οικονομικής κατανόησης.”

Ο Χρήστος Τσούνης έχει επιστήσει πολλές φορές μέσα από τα βίντεό του στον κίνδυνο δημιουργίας χρέους. Βλέπει το BNPL όχι ως μια νέα απειλή, αλλά ως κάτι που οφείλουμε να προσέχουμε όσο οποιονδήποτε άλλο σχετικό παράγοντα: “Με εξαίρεση το σπίτι μας, οποιαδήποτε άλλη αγορά – μικρή, μεγάλη – πρέπει να γίνεται με πλήρη εξόφληση τη στιγμή της αγοράς. Οτιδήποτε άλλο, είναι λάθος οικονομική ενέργεια.”

Τον ίδιο προβληματισμό συζητήσαμε και με τη Finloup. “Η finloup λειτουργεί από την 1η μέρα της λειτουργίας της έτσι ώστε να εξυπηρετεί τον υπεύθυνο δανεισμό. Πέρα από το BNPL, αυτό που στοχεύουμε σαν εταιρεία είναι να εκπαιδεύσουμε το κοινό ως προς την υπεύθυνη κατανάλωση. Έτσι, δεν ενθαρρύνουμε ποτέ τη λήψη περισσότερων πλάνων δόσεων από όσα μπορεί να υποστηρίξει ο χρήστης, ενώ μέσα από τις επικοινωνιακές μας ενέργειες προσπαθούμε να εκπαιδεύσουμε τον καταναλωτή και να του παρέχουμε οικονομικές συμβουλές για το πώς να διαχειρίζεται σωστά και υπεύθυνα τα οικονομικά του. Το μεγάλο βήμα ως προς αυτό θα έρθει σύντομα με την αναβάθμιση της υπηρεσίας μας και την επιλογή του πελάτη να δημιουργεί ένα finloup προφίλ. Εκεί – και με τη βοήθεια της αξιολόγησής μας – θα μπορούμε να υποστηρίζουμε εξατομικευμένα τον κάθε καταναλωτή με τη διαχείριση των οικονομικών του. Για παράδειγμα, θα μπορούμε να του προτείνουμε ένα συγκεκριμένο budget αγορών, που θεωρούμε βασισμένοι σε real-time δεδομένα ότι είναι το κατάλληλο για να μην επιβαρυνθεί και να μπορεί να συνεχίζει να είναι συνεπής στις υποχρεώσεις του.” Ως προς το τι συμβαίνει στην πράξη, η εταιρεία ισχυρίζεται ότι μέχρι σήμερα έχει ελάχιστες περιπτώσεις αθέτησης, κάτι που αποδίδει σε μεγάλο βαθμό στην επιτυχημένη αξιολόγηση του οικονομικού προφίλ εκ των προτέρων.

Ένα μέλλον με περισσότερες επιλογές – όχι χρέη

Στο βιβλίο “Buy Now, Pay Later: The extraordinary story of Afterpay”, οι συγγραφείς Jonathan Shapiro και James Eyers καταγράφουν την πορεία της αυστραλιανής εταιρείας Afterpay, η οποία αποτέλεσε πρωτοπόρο στην καθιέρωση του BNPL. Ωστόσο, μέσα από το βιβλίο αναδεικνύεται επίσης ο προβληματισμός που δημιουργεί η δημοφιλία ενός μοντέλου που ενθαρρύνει τις αγορές μέσω βραχυπρόθεσμου δανεισμού, ως μια επικίνδυνη νοοτροπία που σε συνδυασμό με κενά σε ρυθμιστικά πλαίσια θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια μη υγιή χρηματοοικονομική κουλτούρα.

Το BNPL μπορεί να αλλάξει μορφή στο κοντινό μέλλον. Επικείμενες νομοθετικές αλλαγές μπορούν να επηρεάσουν τις εταιρείες που προσφέρουν αυτήν την υπηρεσία και το μοντέλο λειτουργίας τους. Ωστόσο, η δημοτικότητα του BNPL ολοένα και ανεβαίνει προς το παρόν και το επόμενο βήμα για τους παρόχους φαίνεται πως είναι η δημιουργία marketplaces μέσω των δικών τους apps, από τα οποία ο χρήστης θα μπορεί να διαλέξει συνεργαζόμενες επιχειρήσεις για τις αγορές του – ένα επιχειρηματικό μοντέλο που ονομάζεται D2C (Direct to Consumer).

Ο δανεισμός ανέκαθεν παρεχόταν με διάφορες μορφές (ήδη από τον 19ο αιώνα με αντίστοιχο με το BNPL μοντέλο) σε διάφορες ιστορικές περιόδους και δεν θα σταματήσει να προσφέρεται. Εστιάζοντας στη σωστή χρηματοοικονομική εκπαίδευση των καταναλωτών και φροντίζοντας να καλύπτεται η λειτουργία τους από το νομοθετικό πλαίσιο, οι υπηρεσίες BNPL δεν θα αποτελέσουν κίνδυνο για τις νεότερες ή τις μελλοντικές γενιές, παρά μόνο έναν τρόπο οικονομικής διευκόλυνσης που ταιριάζει καλύτερα στις προτιμήσεις τους και μια υπενθύμιση για στρατηγική διαχείριση που, αν λειτουργήσει σωστά, μπορεί να οδηγήσει στην αποφυγή χρέους.

Το αληθινό μήνυμα που πρέπει να πάρουμε από την άνοδο του BNPL ενδεχομένως να έχει λιγότερη σχέση με την πίστωση και περισσότερη με μια νέα, πιο ξεκάθαρη, απλοποιημένη διαδικασία συναλλαγών ανάμεσα στον καταναλωτή, τον έμπορο και την υπηρεσία που αναλαμβάνει τον δανεισμό – ένα παράδειγμα καλύτερης εμπειρίας αγορών που έχει τη δυναμική να οδηγήσει σε κάτι ακόμη πιο ωφέλιμο στο μέλλον, πιθανότατα με τη συνέργεια περισσότερων παικτών του κλάδου.

The post Buy Now Pay Later – η νέα μορφή πίστωσης appeared first on 2045.gr.

Τα κοινόχρηστα ψυγεία στην πανεπιστημιούπολη του ΜΙΤ περιέχουν κατά κανόνα ό,τι έχουν τα ψυγεία σε χώρους εργασίας  – σάντουιτς, φρούτα, νερό, αναψυκτικά… Λέμε «κατά κανόνα» καθώς μια ομάδα ερευνητών με επικεφαλής τον καθηγητή  Dan Ariely πραγματοποίησε, προ 12ετίας περίπου, ένα ίσως εκκεντρικό πείραμα. Σε διάφορα ψυγεία της πανεπιστημιούπολης τοποθέτησαν πιάτα στο καθένα από τα οποία τοποθέτησαν έξι χαρτονομίσματα του ενός δολαρίου. Παράλληλα, τοποθέτησαν και μερικά κουτιά αναψυκτικού.

Ήθελαν να δουν αν κάποιοι θα υπέκυπταν στον πειρασμό και θα… τσέπωναν τα χαρτονομίσματα που παρέμεναν στη συντήρηση, δίπλα σε μήλα και σάντουιτς με τόνο.

Όταν η ομάδα των ερευνητών επέστρεψε διαπίστωσε πως τα δολάρια παρέμεναν άθικτα. Ουδείς είχε σκεφτεί να τα πάρει, αντίθετα, τα αναψυκτικά που είχαν τοποθετήσει οι ίδιοι ήταν άφαντα.

Δεν ήταν το μόνο πείραμα με επίκεντρο τη μικρή, καθημερινή ανεντιμότητα, o D. Ariely είναι γνωστός για τις έρευνές του τόσο στο συγκεκριμένο θέμα όσο και στον ευρύτερο τομέα της συμπεριφορικής οικονομίας.

Σε μια περίοδο όμως όπου το χρήμα εξαϋλώνεται και το οργανωμένο οικονομικό σύστημα προωθεί την ιδέα των ψηφιακών συναλλαγών, έχει ενδιαφέρον να δούμε πώς η απομάκρυνσή μας από τα απτά κέρματα και χαρτονομίσματα μπορεί -ίσως- να ενθαρρύνει παράτυπες πρακτικές.

Για την ομάδα του Ariely αυτή η απομάκρυνση από τη φυσική εικόνα του χρήματος παίζει τεράστιο ρόλο. Είναι πιο εύκολο να πάρει κανείς ένα στιλό παρά ένα κέρμα των δύο ευρώ  από το γραφείο του απόντος συναδέλφου. Σε μεγαλύτερα μεγέθη, έχουμε ακούσει αρκετές φορές για ανθρώπους που βρήκαν μεγάλα χρηματικά ποσά στον δρόμο και τα παρέδωσαν αλλά σπανιότερα (ή, ίσως, ποτέ) για ανθρώπους που βρήκαν ένα πολύτιμο αντικείμενο και το παρέδωσαν στις αρχές για να βρει τον ιδιοκτήτη του.

Ένα πολύτιμο αντικείμενο θεωρείται a priori πως ανήκει σε κάποιον ευκατάστατο, ένα μεγάλο χρηματικό ποσό όμως μπορεί να είναι ο καρπός δουλειάς πολλών ετών. Ο ίδιος ο καθηγητής έχει κατ’ επανάληψη σχολιάσει πως φαίνεται να είναι ευκολότερο να παραβιάσει κανείς τους κανόνες όταν έχει να κάνει με ένα άυλο περιουσιακό στοιχείο. Ίσως αυτό να αποτελεί μια εξήγηση για τα ηχηρά οικονομικά σκάνδαλα που συγκλόνισαν μεγάλες χρηματαγορές όπως οι ΗΠΑ ή προκάλεσαν αίσθηση σε μικρότερες χώρες όπως η Ελλάδα κατά τα τελευταία 20 χρόνια.

Ο κατάλογος με τις μεγαλύτερες τραπεζικές ληστείες που πραγματοποιήθηκαν ποτέ φέρνει στην κορυφή την επιχείρηση που οργανώθηκε το 2003 από τον Σαντάμ Χουσεϊν για την υφαρπαγή 920 εκατ. δολαρίων από την Κεντρική Τράπεζα του Ιράκ. Δεύτερη στην κατάταξη βρίσκεται μία ακόμα επιχείρηση σε βάρος τράπεζας στη Βαγδάτη με λεία 282 εκατ. δολάρια, ενώ η δεκάδα κλείνει με την επιχείρηση εναντίον ενός θωρακισμένου οχήματος της εταιρείας Dunbar, το 1997, με λεία 18,9 εκατ. δολάρια.

Αντίθετα, η κλίμακα στα οικονομικά εγκλήματα είναι εντελώς διαφορετική. Ο μηχανισμός που είχε στηθεί από τον Bernard Madoff είχε ως αποτέλεσμα να υπεξαιρεθούν ως και 65 δισ. δολάρια έφερε τον εμπνευστή του στην κορυφή των οικονομικών απατεώνων. Στην Ιστορία ως χαρακτηριστικοί οικονομικοί εγκληματίες έχουν επίσης μείνει ο Scott W. Rothstein που λειτουργούσε μία «πυραμίδα» 1,2 δισ. δολαρίων, ο Marc Dreier που υπολογίζεται ότι αποκόμισε 700 εκατ. δολάρια εξαπατώντας επενδυτές και ο Samuel Israel III που υπεξαίρεσε 450 εκατ. δολάρια. Με εξαίρεση δηλαδή την ενορχηστρωμένη από τον Σ. Χουσεϊν υπεξαίρεση, η κλασική ληστεία με λεία το φυσικό χρήμα ωχριά μπροστά στις οικονομικές απάτες που αφορούν σε άυλο χρήμα.

Η τεχνοκεντρική προσέγγιση δεν φαίνεται να λαμβάνει υπόψιν αυτές τις παρατηρήσεις, καθώς στον δημόσιο διάλογο κυριαρχεί η ρητορική των εμπορικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων υπέρ της διάδοσης των άυλων συστημάτων συναλλαγών.

Το πρόβλημα του απορρήτου

Βεβαίως η αντικατάσταση των χαρτονομισμάτων και των κερμάτων από ψηφιακές «οντότητες» εμφανίζεται ιδιαίτερα θελκτική. Τέλος στα χρήματα που έγιναν κομφετί στο πλυντήριο ξεχασμένα στο παντελόνι, τέλος και στις ληστείες για μια χούφτα ευρώ. Όμως τι γίνεται με την… αμαρτία;

Το 2015 στην Πολιτεία του Όρεγκον είχαν την ευκαιρία να δουν πώς η κοινωνία χωρίς μετρητά μπαίνει σε πορεία σύγκρουσης με τις ασυνέχειες στο ρυθμιστικό περιβάλλον αλλά και τις κοινωνικές νόρμες. Τη χρονιά εκείνη νομιμοποιήθηκε η χρήση μαριχουάνας για ψυχαγωγικούς σκοπούς και γρήγορα σε όλη την Πολιτεία ξεφύτρωσαν σχετικά καταστήματα πώλησης. Όμως οι περισσότερες τράπεζες δεν επέτρεπαν στους καταστηματάρχες να ανοίξουν λογαριασμό, υπό τον φόβο κυρώσεων από την Ομοσπονδιακή Τράπεζα, δεδομένου ότι σε ομοσπονδιακό επίπεδο στις ΗΠΑ η χρήση μαριχουάνας ήταν παράνομη.

Η συσσώρευση μετρητών προκάλεσε τα προφανή προβλήματα ασφαλείας, καθώς τα καταστήματα έγιναν στόχος ληστών. Από την άλλη πλευρά όμως οι πελάτες δεν θα ήθελαν η τράπεζά τους (ή κάποιος στην τράπεζά τους) να γνωρίζει για τις συνήθειές τους και, φυσικά, προτιμούσαν -ή εξακολουθούν να προτιμούν- τη χρήση μετρητών. Στις Ηνωμένες Πολιτείες ορισμένα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που έχουν άδεια για την παροχή δανείων δεν περιορίζονται μόνο στην «στεγνή» πιστοληπτική αξιολόγηση του υποψήφιου δανειολήπτη -όπως προκύπτει από τους κατά τόπους «Τειρεσίες» ή από εσωτερικά συστήματα αξιολόγησης που λαμβάνουν υπόψιν τα περιουσιακά στοιχεία ή την υγεία- αλλά ζητούν να δουν αναλυτικά τις αγοραστικές συνήθειές του.

Το πρόβλημα του αποκλεισμού

Η εικόνα μιας κοινωνίας χωρίς μετρητά περιλαμβάνει (και) χαρακτηριστικά που παραπέμπουν σε δυστοπία. Πέρα όμως από τις «αμαρτωλές» επιλογές υπάρχει η ανησυχία πως ένα σύστημα χωρίς μετρητά θα αποκλείσει σημαντικό ποσοστό του πληθυσμού.

Η συμμετοχή σε ένα σύστημα χωρίς μετρητά προϋποθέτει πρόσβαση στο τραπεζικό σύστημα και αυτό σε κάποιες περιπτώσεις ακούγεται μεν εύκολο αλλά δεν είναι και ευνόητο πως θα συμβεί. To 5,4% των αμερικανικών νοικοκυριών (περίπου 7,1 εκατ. νοικοκυριά) δεν έχει πρόσβαση στο τραπεζικό σύστημα σύμφωνα με έρευνα που παρουσιάστηκε μόλις τον Οκτώβριο του 2020 από την Federal Deposit Insurance Corporation, η οποία παρέχει ασφάλιση των καταθέσεων και ασκεί ορισμένες εποπτικές αρμοδιότητες στο τραπεζικό σύστημα των ΗΠΑ. Ο ίδιος οργανισμός είχε υπολογίσει το 2017 σε 6,5% το ποσοστό των αποκλεισμένων νοικοκυριών. Χρειάστηκαν τρία χρόνια για να υποχωρήσει το ποσοστό σχεδόν κατά μία μονάδα.

“Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας 1,7 δισ. άνθρωποι σε όλο τον κόσμο δεν έχουν πρόσβαση σε τραπεζικό λογαριασμό”

Η  Συνήγορος του Πολίτη στη Βρετανία Natalie Ceeney δημοσίευσε τον Μάρτιο του 2019 μία ενδιάμεση έκθεση με θέμα την κοινωνία χωρίς μετρητά και επισήμανε πως το 17% του πληθυσμού της χώρας, περίπου 8 εκατ. πολίτες, θα δυσκολευόταν να συμμετάσχει σε ένα τέτοιο σύστημα. «Αν και το μεγαλύτερο μέρος της κοινωνίας αναγνωρίζει τα πλεονεκτήματα των ψηφιακών πληρωμών, η έρευνά μας δείχνει πως η τεχνολογία δεν λειτουργεί για όλους» αναφέρει στο σχετικό της σημείωμα η N. Ceeney. Προσθέτει πως η Σουηδία, που αποτελεί την πιο προηγμένη χώρα στον κόσμο όσον αφορά στη χρήση των άυλων συναλλαγών, «προειδοποιεί για τον κίνδυνο του να υπνοβατούμε προς μια κοινωνία χωρίς μετρητά: εκατομμύρια άνθρωποι θα μπορούσαν να βρεθούν εκτός οικονομίας και να αντιμετωπίσουν αυξημένο κίνδυνο απομόνωσης, εκμετάλλευσης, χρέους και αυξημένων δαπανών». To 2018, ένα εκατ. πολίτες στη Σουηδία, περίπου το 9% του πληθυσμού, δεν επιθυμούσε τη χρήση του  smartphone για την πραγματοποίηση πληρωμών, ενώ σημαντικό ποσοστό των μεταναστών που ζουν στη χώρα δεν έχει τη δυνατότητα να εκδώσει κάρτα συναλλαγών.

Τα προειδοποιητικά μηνύματα φτάνουν ως τη Φρανκφούρτη, την έδρα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, η οποία ναι μεν το τελευταίο διάστημα μιλάει για το ενδεχόμενο εισαγωγής του ψηφιακού ευρώ, αλλά δεν δείχνει να αισθάνεται ιδιαίτερα βολικά με το ενδεχόμενο κατάργησης των μετρητών. Άλλωστε τα στοιχεία της ίδιας της ΕΚΤ δείχνουν πως ο όγκος των χαρτονομισμάτων κάθε άλλο παρά μειώθηκε την τελευταία δεκαετία. Το σύνολο των χαρτονομισμάτων που βρίσκονται σε κυκλοφορία έχει αξία 1,4 τρισ. ευρώ, έναντι 800 δισ. πριν από δέκα χρόνια.

Προφανώς υπάρχει ισχυρή αντίσταση στην προοπτική της…  εξαϋλωσης των συναλλαγών, που ενδεχομένως να δίνει τον απαιτούμενο χρόνο σε κοινωνικές ομάδες να καλύψουν εγκαίρως το χαμένο έδαφος. Ωστόσο, τα θέματα συμπεριφοράς που αναπτύσσονται χάρη ή με αφορμή τις άυλες πληρωμές μάλλον θα μας απασχολούν για πολύ περισσότερο καιρό…

The post Κοινωνία χωρίς μετρητά: ο αντίλογος appeared first on 2045.gr.