Την Παρασκευή 26 Ιουλίου 2024, περισσότεροι από 300.000 θεατές θα παρακολουθήσουν την τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων στο Παρίσι από τις όχθες του Σηκουάνα και τις παρακείμενες οδούς. Για πρώτη φορά (και αν όλα πάνε καλά) στην ιστορία των θερινών Ολυμπιακών Αγώνων η τελετή έναρξης θα πραγματοποιηθεί στην καρδιά της διοργανώτριας πόλης και όχι σε κάποιο στάδιο.

Η τελετή έναρξης είναι μόλις ένα από τα φιλόδοξα πλάνα για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2024 (και τους Παραολυμπιακούς που ακολουθούν μερικές ημέρες αργότερα). Η Γαλλία και το «Παρίσι 2024» υπόσχονται μία διοργάνωση που θα σηματοδοτήσει μια νέα εποχή του θεσμού. Άλλωστε, τα μηνύματα για το κύρος και το ενδιαφέρον διοργάνωσης και παρακολούθησης των Ολυμπιακών Αγώνων ήταν παραπάνω από ενδεικτικά τα τελευταία, αρκετά χρόνια. Λιγότερες χώρες εμφανίζονται διατεθειμένες να διοργανώσουν Ολυμπιακούς Αγώνες λόγω κόστους. Ακόμα λιγότερες χώρες μπορούν να διοργανώσουν Αγώνες λόγω κλιματικής αλλαγής. Αυξάνεται διαρκώς η κριτική για το περιβαλλοντικό αποτύπωμα που αφήνουν events αυτής της κλίμακας. Μειώνεται σταδιακά το ενδιαφέρον παρακολούθησης των Αγώνων είτε δια ζώσης είτε από την τηλεόραση για μια σειρά από λόγους: ακριβότερα εισιτήρια, κάποια αθλήματα έχουν χάσει την αίγλη του παρελθόντος, ο τρόπος μετάδοσης και παρακολούθησης δεν συμβαδίζει με τις νέες συνήθειες των καταναλωτών. Επιπρόσθετα, οι περιορισμοί μετακινήσεων και τα άδεια γήπεδα των Ολυμπιακών Αγώνων του Τόκιο τραυμάτισαν πιο έντονα τον έτσι κι αλλιώς πληγωμένο θεσμό.

Είναι απαραίτητη λοιπόν μια επανεκκίνηση των Ολυμπιακών Αγώνων. Η τόνωση του θεσμού, η ανάπτυξή του, η εμπορική αξιοποίησή του (με όποια σειρά θέλετε) σύμφωνα με τα μηνύματα της εποχής. To “Παρίσι 2024”, σε συνεργασία με τη Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή, επιχειρεί να κάνει αυτά τα βήματα αλλαγής, με φιλόδοξα (έως παράτολμα) σχέδια, πρωτοποριακές ιδέες και υποσχέσεις. Όχι μόνο στο αυστηρώς αθλητικό κομμάτι. Δεν είναι λίγοι εκείνοι που αποθεώνουν τα βήματα αυτά, όπως βέβαια υπάρχουν και αρκετοί που ασκούν κριτική στο «Παρίσι 2024» για το ρίσκο που παίρνει και την άγνοια κινδύνου που επιδεικνύει.

“Το breaking, ένα είδος χορού break dance είναι το νέο Ολυμπιακό αγώνισμα που προστίθεται στο Παρίσι 2024”

Ολυμπιακοί Αγώνες πιο κοντά στο κοινό…

Αθλητές και κοινό (αλλά και χορηγοί) είναι τα βασικά συστατικά μιας μεγάλης… γιορτής, όπως είναι οι Ολυμπιακοί Αγώνες. Αν κάναμε μια ιεράρχηση στις αλλαγές που φέρνουν οι επερχόμενοι Ολυμπιακοί Αγώνες θα ξεκινούσαμε με το άνοιγμα που επιχειρούν να κάνουν σε περισσότερο κοινό. Ανοίγοντας τη διοργάνωση όχι μόνο σε όλη την πόλη και κυρίως στα υποβαθμισμένα προάστια του Παρισιού, αλλά και σε όλη τη Γαλλία, ακόμα και σε υπερπόντιες περιοχές (Aϊτή). To Παρίσι προσπαθεί να εκμεταλλευτεί την ευκαιρία των αγώνων για να ολοκληρώσει το πρόγραμμα «Παρίσι, πόλη 15 λεπτών» για τις υποδομές και το δίκτυο μετακίνησης. Οι διοργανωτές θέλουν να προσφέρουν νέους τρόπους παραγωγής, προβολής και διανομής περιεχομένου, που θα ακουμπούν περισσότερο τις συνήθειες κυρίως των νεότερων ηλικιών. Σχέδια που έχουν κάνει πολλούς να ενθουσιαστούν και να αδημονούν για τα δουν να υλοποιούνται και άλλους να αντιμετωπίζουν μερικά από αυτά με δεύτερες σκέψεις. Όπως το σχέδιο για το πρώτο δίκτυο αεροταξί που θα αναπτυχθεί σε μια πόλη, το οποίο τελικά δεν πήρε την έγκριση του συμβουλίου του Παρισιού.

Αναμφίβολα, στο επίκεντρο της αποθέωσης -αλλά και της κριτικής- των επερχόμενων Ολυμπιακών Αγώνων είναι η πραγματοποίηση της τελετής έναρξης εκτός σταδίου. Στις 24 Ιουλίου η τελετή θα εξελιχθεί σε μια ζώνη έξι χιλιομέτρων μέσα, αλλά και στις όχθες του Σηκουάνα. Από το Βοτανικό Κήπο μέχρι το Τροκαντερό, όπου και θα καταλήξει η παρέλαση των 10.500 αθλητών με ξεχωριστά σκάφη για κάθε εθνική αποστολή. Το κοινό που θα την παρακολουθήσει εκτιμάται ότι θα ξεπεράσει σε αριθμό τις 300.000: 104.000 σε συγκεκριμένες θέσεις στις όχθες του Σικουάνα και επιπλέον 220.000 σε παρακείμενους χώρους θα μπορέσουν να παρακολουθήσουν όλο το υπερθέαμα που υπόσχεται η διοργάνωση.

Το Πάρκο των Πρωταθλητών ή τα ολυμπιακά αγωνίσματα στο Σηκουάνα έχουν επίσης σηκώσει… ανάλογη σκόνη. Το «Παρίσι 2024» θέλει οι Ολυμπιακοί (και οι Παραολυμπιακοί) Αγώνες να αποτελέσουν μια γιορτή για όλη την πόλη και μεταφέρει πολλές δράσεις στην καρδιά της και σε ανοικτούς χώρους. Το Πάρκο θα στηθεί και θα λειτουργεί στη σκιά του πύργου του Άιφελ και θα προσέρχονται οι νικητές των μεταλλίων της προηγούμενης ημέρας σε μια δεύτερη γιορτή για τις διακρίσεις τους και μια πιο στενή επαφή με το κοινό. Έως και 130.000 θεατές θα μπορούν να φιλοξενηθούν στους χώρους του Πάρκου τις ημέρες των αγώνων, αναφέρουν οι διοργανωτές. Μια ακόμα καινοτομία των φετινών Ολυμπιακών Αγώνων είναι η διοργάνωση ανοικτού στο κοινό Μαραθωνίου στην ίδια διαδρομή που θα γίνει το επίσημο αγώνισμα λίγες ώρες νωρίτερα. Σύμφωνα με το υφιστάμενο πρόγραμμα, στις 10 Αυγούστου στις 9 το βράδυ θα δοθεί η εκκίνηση στην οποία θα συμμετέχουν περισσότεροι από 20.000 ερασιτέχνες δρομείς για τη διαδρομή των 42 χιλιομέτρων, ενώ δύο ώρες αργότερα ένας ανάλογος αριθμός δρομέων θα πάρει θέση για την εκκίνηση ενός μικρότερου αγώνα 10 χιλιομέτρων.   

Από την άλλη πλευρά, στο Σηκουάνα θα διεξαχθούν τα αγωνίσματα κολύμβησης ανοικτού νερού (γνωστά μέχρι τώρα ως ανοικτής θαλάσσης) με τα ερωτήματα εδώ να αφορούν το ρίσκο για την υγεία των αθλητών. Το Παρίσι έχει προχωρήσει σε ένα τεράστιο πρόγραμμα καθαρισμού του ποταμού αρκετών δισεκατομμυρίων με την υπόσχεση ότι θα είναι προσβάσιμος για κολύμπι στους κατοίκους του μετά τους Αγώνες. Μάλιστα, ήδη έχουν ξεκινήσει τα test events, όμως αρκετοί θεωρούν ότι ακόμα και μια νεροποντή στη διάρκεια των αγώνων μπορεί να έχει δυσάρεστες συνέπειες και να μεταφερθούν λήμματα στο ποτάμι.

“Οι Ολυμπιακοί Αγώνες του Παρισιού θα είναι οι πρώτοι με τον ίδιο αριθμό ανδρών και γυναικών αθλητών.”

Δρακόντεια μέτρα ασφάλειας υπό την απειλή τρομοκρατικής ενέργειας

Η ιδέα και το θέαμα μοιάζουν μοναδικά, ωστόσο επειδή βρισκόμαστε πολύ μακριά από τα χρόνια… της Ολυμπιακής εκεχειρίας δεν είναι λίγες εκείνες οι φωνές που θεωρούν ότι το Παρίσι παίρνει υπερβολικό ρίσκο. Έχοντας ως πόλη (και ως χώρα) ένα βαρύ ιστορικό τρομοκρατικών ενεργειών και με τον πόλεμο στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο να εξελίσσεται, αρκετοί εγείρουν ερωτήματα ως προς την ασφάλεια αυτών των φιλόδοξων πλάνων και τη δυνατότητα αποτελεσματικού ελέγχου μεγάλων περιοχών και του κόσμου που αναμένεται να προσέλθει. Τα μέτρα συνεχώς αναθεωρούνται τους τελευταίους μήνες και ιδιαίτερα μετά την τρομοκρατική επίθεση στη Μόσχα τον περασμένο Μάρτιο το επίπεδο συναγερμού είναι στο «κόκκινο». Ενδεικτικά, για την τελετή έναρξης η Γαλλία επισήμως απαντούσε στο παρελθόν ότι δεν υπάρχει Plan B, ωστόσο σε πρόσφατες δηλώσεις του ο Εμμανουέλ Μακρόν ανέφερε ότι υπάρχουν έως και δύο εναλλακτικά σενάρια σε περίπτωση τρομοκρατικής απειλής. Νωρίτερα, το Μάρτιο, ο Γάλλος Υπουργός Εσωτερικών, Ζεράλντ Νταρμανάν, δήλωνε ότι για λόγους ασφάλειας ο αριθμός των ανθρώπων που θα μπορέσουν να παρακολουθήσουν την τελετή έναρξης θα περιοριστεί στο μισό από τους αρχικούς στόχους των 600.000 θεατών. Συμπληρωματικά με τα παραπάνω, όλα τα κτίρια που «βλέπουν» στον Σηκουάνα θα είναι υπό αυστηρή περιφρούρηση, ενώ τα μεγάλα μουσεία της πόλης θα παραμείνουν κλειστά όλη τη διάρκεια της ημέρας.  

Η απειλή μιας τρομοκρατικής απειλής είναι η μεγαλύτερη πρόκληση των Ολυμπιακών Αγώνων, με τους Γάλλους αξιωματούχους να αναφέρουν ότι μέχρι την έναρξη τους θα έχουν πραγματοποιηθεί περισσότεροι από 1 εκατομμύριο έλεγχοι ασφάλειας. Περισσότεροι από 45.000 Γάλλοι αστυνομικοί, 18.000 στρατιώτες και έως 22.000 ιδιωτικοί φύλακες αναμένεται να κινητοποιούνται καθημερινά για την ασφαλή φύλαξη των Αγώνων, με την Γαλλία να έχει ζητήσει τη συνδρομή και άλλων χωρών για την συνδρομή επιπλέον δυνάμεων, αστυνομικών, στρατιωτών, εμπειρογνωμόνων απάτης εγγράφων, ειδικών εκκαθάρισης ναρκών, ειδικών κατά μη επανδρωμένων αεροσκαφών και ομάδων σκύλων ανιχνευτών. Επιπρόσθετα, αν και δεν έχει επισήμως επιβεβαιωθεί, το Παρίσι 2024 συνεργάζεται με την Εθνική Υπηρεσία Γεωχωρικών Δεδομένων των ΗΠΑ (NGC – υπηρεσία υποστήριξης μάχης του αμερικανικού Υπουργείου Άμυνας) για την εναέρια επιτήρηση και την παροχή πληροφοριών και δεδομένων. Τέλος, από πέρυσι ήδη η Γαλλία έχει περάσει νομοθεσία για τη χρήση σε μεγάλη κλίμακα συστημάτων με κάμερες παρακολούθησης που υποστηρίζονται από AI αλγόριθμους για την αναγνώριση σε πραγματικό χρόνο.

Παράλληλα με το ενδεχόμενο μιας απειλής στον πραγματικό κόσμο, οι διοργανωτές έχουν να δώσουν και μια δεύτερη μάχη στον κυβερνοχώρο. Είναι βέβαιο ότι θα γίνουν κυβερνοεπιθέσεις κατά τη διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων και κανείς μάλλον δεν ξεχνάει εκείνη που πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια των χειμερινών Ολυμπιακών Αγώνων στη Νότιο Κορέα το 2018 κατά τη διάρκεια της τελετής έναρξης, η οποία δημιούργησε πολύ μεγάλα προβλήματα. Οι απειλές είναι πολλαπλές και πολλοί ειδικοί κάνουν λόγο ότι ομάδες hacking και χώρες όπως η Ρωσία, η Κίνα, η Βόρεια Κορέα και το Ιράν έχουν πλέον εξελιγμένα συστήματα, ικανά να απενεργοποιήσουν όχι μόνο τα δίκτυα υπολογιστών και Wi-Fi, αλλά και τα ψηφιακά συστήματα έκδοσης εισιτηρίων, τους σαρωτές εισιτηρίων, ακόμη και τα συστήματα χρονομέτρησης αγωνισμάτων.

“Η Διεθνής Ομοσπονδία Στίβου γίνεται η πρώτη που θα προσφέρει πριμ Ολυμπιακού Μεταλλίου -50.000 δολαρίων- στους νικητές των αγώνων. Σε όλες τις προηγούμενες διοργανώσεις τα πριμ ήταν αποκλειστικά στη δικαιοδοσία των Εθνικών Ομοσπονδιών των αθλημάτων.”

Αειφορία και βιώσιμη ανάπτυξη

Το Παρίσι 2024 υπόσχεται ότι θα θέσει νέα standard με τους φετινούς Ολυμπιακούς σε ότι αφορά τη βιωσιμότητα. Τα σχέδια περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων την ενεργειακή τροφοδοσία του Ολυμπιακού Χωριού με γεωθερμική και ηλιακή ενέργεια, όπως επίσης και τον διπλασιασμό της ποσότητας των φυτικών συστατικών στα τρόφιμα για τους αθλητές, ενώ το αποτύπωμα άνθρακα της φετινής διοργάνωσης αναμένεται να πέσει στο μισό σε σύγκριση με το Τόκιο 2020 ή το Ρίο 2016. Ενδεικτικά, οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο ότι οι εκπομπές CO2 θα περιοριστούν στα 1,75 εκατομμύρια τόνους, από 3,5 εκατομμύρια που ήταν ο μέσος όρος των προηγούμενων διοργανώσεων.

Σε επίπεδο αθλητικών υποδομών μόλις μία καινούρια θα υλοποιηθεί για τους Αγώνες στο Παρίσι: η Ολυμπιακή πισίνα στην περιοχή του Σεν Ντενί. Στην ίδια περιοχή θα φιλοξενηθούν το Ολυμπιακό χωριό, το κέντρο Τύπου, σε μια κίνηση που έχει ως στόχο να τονώσει και να αφήσει μια παρακαταθήκη για την υποβαθμισμένη κοινότητα του Παρισιού. Με το 1/3 του πληθυσμού να αποτελείται από μετανάστες και το ¼ των κατοίκων να ζουν κάτω από τα όρια της φτώχειας, το Σεν Ντενί είναι μία από τις πιο φτωχές περιοχές (αν όχι η φτωχότερη) της Γαλλίας. Με την ολοκλήρωση των αγώνων θα δημιουργηθεί μια νέα γειτονιά με χώρους για 6.000 κατοίκους, καταστήματα, γραφεία, αθλητικές εγκαταστάσεις και ένα μεγάλο πάρκο 35.000 τετραγωνικών μέτρων. Βέβαια, την ίδια στιγμή που οι διοργανωτές θριαμβολογούν για τις θετικές επιπτώσεις που θα έχει η συγκεκριμένη ανάπλαση, πολλοί από τους κάτοικους της γειτονιάς εκτιμούν ότι οι διαθέσιμες κατοικίες προορίζονται για αγοραστές εκτός της γαλλικής πρωτεύουσας και δεν θα προσφέρουν λύση στο πρόβλημα της στέγασης που αντιμετωπίζουν οι ίδιοι.

Συνολικά, οι Ολυμπιακοί Αγώνες στην γαλλική πρωτεύουσα θα είναι οι πρώτοι που θα υλοποιηθούν κατά 95% σε υφιστάμενες ή προσωρινές εγκαταστάσεις, με τα αθλήματα να πραγματοποιούνται ακόμα και σε χώρους, όπως οι Βερσαλλίες, η Πλατεία Ομονοίας, το Γκραν Παλέ, o Πύργος του Άιφελ και άλλα γνωστά τοπόσημα της γαλλικής πρωτεύουσας. Προφανώς και θα αξιοποιηθούν και γνωστές εγκαταστάσεις, όπως το στάδιο Ρολάν Γκαρός ή το Σταντ ντε Φρανς. Πρωτοβουλίες που σε πρώτο πλάνο να έχουν ως στόχο να συνδέσουν τις αξίες του αθλητισμού με την ιστορία και τον πολιτισμό της Γαλλίας, αλλά και να εξυπηρετήσουν τους περιβαλλοντικούς στόχους, παράλληλα όμως θα αποτελέσουν και ένα παράδειγμα για τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να μειωθεί το κόστος υλοποίησης των Αγώνων στις μελλοντικές διοργανώσεις.  

“329 Ολυμπιακά Μετάλλια από 32 αθλήματα περιλαμβάνει το επίσημο πρόγραμμα των Αγώνων.”

Η επιτυχία των Ολυμπιακών περνάει και από την ψηφιακή τεχνολογία

Σημαντική συμβολή στην επιτυχία ή όχι των Ολυμπιακών Αγώνων έχει αναμφίβολα και η χρήση της ψηφιακής τεχνολογίας. Για την εμπειρία του κοινού, τόσο όσων θα βρεθούν στο Παρίσι, όσο και εκείνων που θα παρακολουθούν από τα διάφορα ψηφιακά κανάλια, στην απόδοση των αθλητών, ακόμα και στα αποτελέσματα αγωνισμάτων.

Οι Ολυμπιακοί Αγώνες αποτελούσαν ανέκαθεν τις τελευταίες δεκαετίες ένα test bed για νέες τεχνολογίες και υπηρεσίες που μπορούν να συνεισφέρουν στη βελτίωση του «προϊόντος». Ενδεικτικά, το 2004, οι Ολυμπιακοί της Αθήνας, ήταν οι πρώτοι στους οποίους επιτράπηκε στους τηλεοπτικούς παρόχους να προσφέρουν ζωντανή video κάλυψη μέσω Internet, ενώ οι αμέσως επόμενοι στο Πεκίνο, ήταν οι πρώτοι στους οποίους η τηλεοπτική παραγωγή και μετάδοση έγινε αποκλειστικά σε υψηλή ανάλυση.

Αναμενόμενα και το Παρίσι 2024 θα έχει και τις δικές του αντίστοιχες… πρωτιές. Όπως για παράδειγμα το σύστημα έκδοσης εισιτηρίων, το οποίο για πρώτη φορά είναι 100% ψηφιακό, livestream σε ανάλυση 8Κ σε συγκεκριμένο αριθμό χρηστών, ή σε ένα άλλο πεδίο, η χρήση 3D απεικόνισης για την εκπαίδευση των εθελοντών.

Σε μια περίοδο που η τεχνητή νοημοσύνη κυριαρχεί στο διεθνή διάλογο (όχι μόνο στο αυστηρό πεδίο της τεχνολογίας) δεν γίνεται να απουσιάζει και από τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Παρισιού. «Είμαστε αποφασισμένοι να εκμεταλλευτούμε τις τεράστιες δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης με υπεύθυνο τρόπο», υποσχέθηκε μόλις τον προηγούμενο Απρίλιο ο Τόμας Μπαχ, πρόεδρος της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής, με τα σχέδια να περιλαμβάνουν τη χρήση της για την προστασία των αθλητών από την παρενόχληση στο Internet έως τη βελτίωση της εμπειρίας θέασης για εκείνους που θα παρακολουθήσουν τους αγώνες από το σπίτι τους. Παράλληλα, εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης θα χρησιμοποιηθούν για να συνδράμουν κριτές στη βαθμολόγηση των αθλητών κατά τη διάρκεια των αγωνισμάτων, προσφέροντας επιπλέον πληροφορίες, που είναι δυσδιάκριτες στο ανθρώπινο μάτι. Ανάλογα εργαλεία χρησιμοποιούν ήδη αθλητές κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας, προκειμένου να βελτιώσουν τις επιδόσεις τους, ενώ η ΔΟΕ εξήγγειλε και σχέδια χρήσης της τεχνολογίας για την ανεύρεση νέων ταλέντων με υποσχόμενες αθλητικές ικανότητες.

Η ανάγκη των Αγώνων να ξαναφέρουν το νεανικό κοινό κοντά τους θα ενεργοποιήσει όλες τις ψηφιακές πλατφόρμες περιεχομένου. Ενδεικτικά, το Netflix θα ανεβάσει στην πλατφόρμα του τρεις σειρές ντοκιμαντέρ σε συνεργασία με τη ΔΟΕ, ενώ το TikTok έχει συνάψει συνεργασίες με Εθνικές Ολυμπιακές Ομάδες, όπως της Γερμανίας και της Μεγάλης Βρετανίας για αποκλειστικό περιεχόμενο. Από την άλλη πλευρά, η όλο και μεγαλύτερη διείσδυση των virtual αθλητικών γεγονότων (από την πανδημία και έπειτα) θα αξιοποιηθεί και στο Παρίσι. «Δρομείς» σε όλο τον κόσμο θα μπορούν να τρέξουν από το σπίτι τους τη διαδρομή του Μαραθωνίου του Παρισιού, σε ένα virtual αγώνα με τίτλο “Connected Marathon for Everyone”, που θα ξεκινήσει την ίδια ώρα με τον μαραθώνιο ανδρών στις 10 Αυγούστου.

Οι αλλαγές και οι καινοτομίες, οι προκλήσεις και τα στοιχήματα για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Παρισιού είναι σίγουρα πολλές. Ευχή όλων είναι οι Αγώνες να κυλήσουν ομαλά και να σηματοδοτήσουν μια επανεκκίνηση για κάθε μελλοντική διοργάνωση.

The post Ολυμπιακοί Αγώνες 2024: οι καινοτομίες, οι προκλήσεις και ο ρόλος της τεχνολογίας appeared first on 2045.gr.

Τα τέλη του 19ου αιώνα ήταν μια εποχή που έμοιαζε πολύ με τη δική μας ως προς τις επιδιώξεις και τις προτεραιότητές της, αλλά και ως προς την ευρύτερη κοινωνική συνθήκη. Οι αχανείς αποικιοκρατικές αυτοκρατορίες είχαν δημιουργήσει μια -άνιση και κατάφωρα άδικη αλλά λειτουργική- παγκοσμιοποιημένη πραγματικότητα, εντός της οποίας οι φυσικές και χρονικές αποστάσεις είχαν μειωθεί θεαματικά χάρη στη συγκλονιστική τεχνολογική πρόοδο και τις απίθανες εφευρέσεις της περιόδου. 

Οι άνθρωποι είχαν πλέον ατμόπλοια, ατμομηχανές και τα πρώτα αυτοκίνητα για να φτάνουν γρήγορα στους προορισμούς τους, μηχανήματα για να κάνουν τις βαριές δουλειές αντί γι’ αυτούς, τηλέγραφους για να επικοινωνούν και να ρυθμίζουν τις εκκρεμότητές τους άμεσα. Είχαν επίσης ανελκυστήρες και γραφομηχανές, ηλεκτρικό φωτισμό, υδραυλικές εγκαταστάσεις και αποχετεύσεις, αμέτρητα πρωτόγνωρα γκατζετάκια και ανέσεις που έκαναν τη ζωή τους πιο εύκολη και τους γλίτωναν χρόνο. 

Ο κερδισμένος αυτός χρόνος οδήγησε σταδιακά στη γέννηση της βιομηχανίας της ψυχαγωγίας. Οι άνθρωποι του 19ου αιώνα ήθελαν να γεμίσουν τις ώρες που τους περίσσευαν με ψυχαγωγικές δραστηριότητες και το πέτυχαν – το γλέντησαν με την ψυχούλα τους. Αποδείχθηκαν μάλιστα ιδιαιτέρως επινοητικοί και καταφερτζήδες στον τομέα της διασκέδασης και του γεμίσματος του ελεύθερου χρόνου. Εφηύραν τη φωτογραφική μηχανή, τον κινηματογράφο, το γραμμόφωνο, τα πρώτα εξωτικά κοκτέιλ, τη μαζική πορνογραφία, τα επεξεργασμένα ναρκωτικά και τα χημικά παραισθησιογόνα. Επιπλέον, σ’ αυτούς χρωστάμε την ιδέα του τουρισμού και των ταξιδιών αναψυχής αλλά και το κόνσεπτ του οργανωμένου αθλητισμού όπως τον εννοούμε και τον απολαμβάνουμε σήμερα. 

“Στους αρχαίους Ολυμπιακούς Αγώνες μετρούσε μόνο η νίκη. Στον σύγχρονο κόσμο θα είχαν σημασία και οι επιδόσεις.”

Εκείνη την περίοδο αναπτύχθηκαν τα ομαδικά αθλήματα, στήθηκαν τα πρώτα τουρνουά και καλλιεργήθηκε η ιδέα ότι τα σπορ δεν αφορούν μόνο τους αθλητές, αυτούς δηλαδή που συμμετέχουν ενεργά σε κάποιον αγώνα, αλλά μπορούν να λειτουργήσουν και ως θέαμα. Ως ψυχαγωγικό όχημα υψηλής ποιότητας για όσους παρακολουθούν τους αθλητές και τις προσπάθειές τους. Η αγάπη και το ενδιαφέρον των ανθρώπων της εποχής για τον αθλητισμό εκφράστηκαν ιδανικά με την αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων και δημιούργησαν την κουλτούρα των ρεκόρ και του πρωταθλητισμού. Στους αρχαίους Ολυμπιακούς Αγώνες μετρούσε μόνο η νίκη. Στον σύγχρονο κόσμο θα είχαν σημασία και οι επιδόσεις. Η ανθρωπότητα κατασκεύαζε ταχύτερες και δυνατότερες μηχανές και απαιτούσε να βλέπει σε δράση ταχύτερους και δυνατότερους ανθρώπους. 

Ο πυρετός των ρεκόρ, η γενικευμένη αισιοδοξία της εποχής και η προσήλωσή της στην ιδέα της προόδου σε όλους τους τομείς, γέννησε και τους πρώτους σοβαρούς προβληματισμούς σε σχέση με τη δυνατότητα των ανθρώπων για αθλητικές επιδόσεις. Θα μπορούσαμε άραγε να γίνουμε όλοι μας ταχύτεροι και δυνατότεροι; Η συστηματική άσκηση, η εξειδικευμένη προπόνηση και -γιατί όχι;- η σύγχρονη τεχνολογία θα μπορούσαν να μας μετατρέψουν όλους σε πρωταθλητές; Υπάρχουν όρια στις δυνατότητες του ανθρώπινου σώματος ή είμαστε μια φυσική ατμομηχανή που μπορεί να συνεχίζει την πορεία της προς τα εμπρός στο διηνεκές, αρκεί να την εφοδιάζουμε τακτικά με κάρβουνο;

Ο κανόνας των 10.000 ωρών 

Ο πρώτος που επιχείρησε να απαντήσει με επιστημονική τεκμηρίωση στο ερώτημα αν οι πρωταθλητές γεννιούνται ή γίνονται ήταν ο Βρετανός πανεπιστήμονας σερ Φράνσις Γκάλτον. Συγγενής του Δαρβίνου (ήταν ξαδέρφια) και αναγεννησιακή προσωπικότητα της Βικτωριανής εποχής, ο Γκάλτον ασχολήθηκε με τη στατιστική, την κοινωνιολογία, την ψυχολογία, την ανθρωπολογία, τη γεωγραφία, τη μετεωρολογία και την πρώιμη γενετική. Διακρίθηκε σε όλους αυτούς τους τομείς, συνέγραψε και εξέδωσε περισσότερα από 340 επιστημονικά βιβλία και συνδύασε σχεδόν όλες του τις γνώσεις προκειμένου να διαμορφώσει ένα στοιχειώδες επιστημονικό πλαίσιο για τις πρώτες ανθρωπομετρικές μελέτες. Ο Γκάλτον είναι ο πρώτος που μπήκε στα επικίνδυνα χωράφια της ευγονικής (σ’ αυτόν ανήκει και η πατρότητα του όρου, τον χρησιμοποίησε για πρώτη φορά το 1883), ενώ το έργο του Κληρονομική Ιδιοφυία (Hereditary Genius, 1869) είναι η πρώτη επιστημονική απόπειρα μελέτης της ανθρώπινης ευφυίας, των πνευματικών δεξιοτήτων και του συνόλου των χαρισμάτων που συνοπτικά και απλουστευτικά τα περιγράφουμε σήμερα με τη λέξη «ταλέντο». 

Στον Γκάλτον έχει πιστωθεί και η φράση «nature versus nurture» («φύση εναντίον ανατροφής») καθώς και η πεποίθηση ότι στην άτυπη αυτή αναμέτρηση νικά πάντα η φύση. Οι μελέτες του, που βασίστηκαν στα πολύ αμφισβητούμενα σήμερα επιστημονικά εργαλεία της περιόδου (συλλογή δημοσκοπικών στοιχείων μέσω ερωτηματολογίων), τον οδήγησαν στη διαπίστωση ότι οι πνευματικές και σωματικές δυνατότητες ενός ανθρώπου είναι σε μεγάλο βαθμό προκαθορισμένες από γενετικούς παράγοντες. Η εξάσκηση και η προπόνηση σαφώς και βοηθούν στη βελτίωση των επιδόσεων, αλλά για καθέναν από μας υπάρχει ένα ταβάνι, το ύψος του οποίου έχει τεθεί από τα γονίδια και τα κληρονομικά μας χαρακτηριστικά. 

Οι σύγχρονοι γενετιστές έχουν δικαιώσει τον Ντάλτον κι έχουν επιβεβαιώσει τη θεωρία του, αλλά για πολλές δεκαετίες οι μελέτες του παρέμειναν στο περιθώριο και οι ιδέες του αντιμετωπίζονταν σαν μια ακαδημαϊκή εκζήτηση. Οι αθλητές, οι προπονητές και οι φίλαθλοι του 20ου αιώνα γαλουχήθηκαν με το αξίωμα ότι το ταλέντο είναι απαραίτητο στον αθλητισμό, αλλά η σκληρή δουλειά είναι αυτή που θα σε κάνει πρωταθλητή και Ολυμπιονίκη. Απαύγασμα αυτής της πεποίθησης ήταν ο κανόνας των 10.000 ωρών, τον οποίο διατύπωσε το 1990 ο δρ Άντερς Έρικσον, καθηγητής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Φλόριντα. Σύμφωνα με τον Έρικσον, οι επιδόσεις δεν εξαρτώνται από γενετικούς ή έμφυτους παράγοντες, αλλά από τη «συστηματική εξάσκηση και την εξειδικευμένη προπόνηση στο διάστημα της ανάπτυξης του αθλητή». 

“10.000 ώρες εξάσκησης σε βάθος 10 περίπου χρόνων στην κατάλληλη ηλικία μπορούν να μετατρέψουν οποιονδήποτε σε βιρτουόζο της δραστηριότητας στην οποία εξασκείται.” 

Άντερς Έρικσον

Σύμφωνα με το μοντέλο του Έρικσον, η προπόνηση είναι αναγκαία αλλά και ικανή συνθήκη για την επίτευξη μέγιστων επιδόσεων και είναι αποτελεσματική επειδή «ενεργοποιεί αδρανή γονίδια που εμπεριέχονται στο DNA κάθε υγιούς ανθρώπου». Ο Έρικσεν, βέβαια, δεν απέδειξε την ύπαρξη των συγκεκριμένων γονιδίων, ούτε εμφάνισε ποτέ πειστικά τεκμήρια για την ενεργοποίησή τους στην ίδια ένταση σε όλους όσοι θα ακολουθούσαν την ίδια τυποποιημένη προπόνηση. Συνέλεξε τα δεδομένα του βασιζόμενος σε μαρτυρίες των υποκειμένων του (και όχι σε εργαστηριακά ή σωματικά τεστ) και χρησιμοποίησε ως δείγμα ανθρώπους που επιδίδονταν σε δραστηριότητες με υψηλές τεχνικές απαιτήσεις, όπως το βιολί και η σκοποβολή (όχι αποκλειστικά αθλητές, δηλαδή). Το συμπέρασμά του ήταν ότι 10.000 ώρες εξάσκησης σε βάθος 10 περίπου χρόνων στην κατάλληλη ηλικία (από τα 10 ως τα 20) μπορούν να μετατρέψουν οποιονδήποτε σε βιρτουόζο της δραστηριότητας στην οποία εξασκείται. 

Με τα σημερινά δεδομένα, η θεωρία του ακούγεται παιδαριώδης, αλλά για τρεις περίπου δεκαετίες επηρέασε καθοριστικά τους προπονητές και τους αθλητές όλων σχεδόν των αθλημάτων. 

Το γονίδιο του πρωταθλητή 

Σήμερα έχουμε στα χέρια μας αμέτρητες έρευνες που καταρρίπτουν τον κανόνα των 10.000 ωρών. Η πιο μεγάλη απ’ αυτές πραγματοποιήθηκε στην Αυστραλία σε εθνική κλίμακα και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το 28% των ελίτ αθλητών της χώρας έφτασαν στο κορυφαίο επίπεδο έπειτα από τέσσερα μόλις χρόνια ενασχόλησης με το άθλημά τους. Οι Αυστραλοί παλαιστές χρειάστηκαν κατά μέσο όρο 6000 ώρες προπόνησης για να φτάσουν να διεκδικούν διακρίσεις σε διεθνές επίπεδο, ενώ οι αθλητές του χόκεϊ «αρκέστηκαν» σε 4000 ώρες και οι ποδοσφαιριστές σε 5000 ώρες εξάσκησης των αθλημάτων τους. 

Στο ποδόσφαιρο ειδικότερα, οι προπονητές των σύγχρονων ακαδημιών συμφωνούν ότι τα παιδιά που διαθέτουν ιδιαίτερες ικανότητες στην ντρίμπλα ή ευκολία στην κατανόηση τακτικών και ταχύτητα στη λήψη αποφάσεων ξεχωρίζουν από την ηλικία των 14. Κανείς δεν έχει προλάβει να συμπληρώσει 10000 ώρες προπόνησης στα 14 του, αλλά ο τρόπος με τον οποίο ανταποκρίνεται στην προπόνηση και ο ρυθμός με τον οποίο βελτιώνεται από αυτήν βοηθούν τους προπονητές του να εκτιμήσουν τις πραγματικές του δυνατότητες και τις προοπτικές που ανοίγονται μπροστά του. Οι παράγοντες που επηρεάζουν την ανταπόκριση ενός παιδιού στην προπόνηση δεν έχουν προσδιοριστεί με ακρίβεια, αλλά θεωρείται πλέον δεδομένο ότι κρύβονται σε κάποια διακλάδωση του γενετικού τους κώδικα. Ο εντοπισμός και η ανάλυσή τους από τους επιστήμονες είναι ζήτημα ετών ή δεκαετιών. Εν τω μεταξύ, κατά τη διαδικασία της χαρτογράφησης του ανθρώπινου γονιδιώματος που ξεκίνησε πριν από 21 περίπου χρόνια και ολοκληρώθηκε τυπικά μόλις πριν από μερικούς μήνες, οι επιστήμονες ταυτοποίησαν συγκεκριμένα γονίδια που σχετίζονται άμεσα με τις επιδόσεις σε διάφορα πεδία της σωματικής ή πνευματικής μας δραστηριότητας. 

Το πιο διάσημο από αυτά τα γονίδια είναι το ACTN3, που σχετίζεται με την ταχεία μυϊκή σύσπαση. Το συγκεκριμένο γονίδιο εμφανίζεται σε δύο μορφές, την R και τη X. Η πρώτη ευθύνεται για την αυξημένη παραγωγή ακτινίνης στον οργανισμό (είναι η ορμόνη που σχετίζεται με την εκρηκτικότητα και την ταχύτητα των αθλητών), ενώ η δεύτερη σχετίζεται με τη δύναμη και τη μυϊκή ικανότητα. Το ACTN3 εντοπίζεται σε υψηλά ποσοστά στον γενικό πληθυσμό, αλλά στην κοινότητα των ελίτ αθλητών η εμφάνισή του αγγίζει την καθολικότητα. Το 95% των πρωταθλητών που συμμετείχαν σε τελικούς στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Βραζιλίας το 2016 είχαν τουλάχιστον ένα γονίδιο τύπου R, ενώ περισσότεροι από τους μισούς διέθεταν και τα δύο γονίδια. 

Το γονίδιο που συνδέεται με την παραγωγή της ερυθροποιητίνης (EPO) έχει ταυτοποιηθεί από το 2004, ενώ από το 1998 οι επιστήμονες απέδειξαν στο εργαστήριο ότι η πρωτεΐνη IGF-1 (insuline growth factor) συμβάλλει αποφασιστικά στην αναπλήρωση της μυϊκής μάζας. Πολύ πιο πρόσφατα τοποθετήθηκαν στον γονιδιακό χάρτη αρκετές ακόμα πινέζες: τα γονίδια ACE, AMPD1 και EPROR, ευθύνονται για την υψηλή αντοχή και τη σωστή οξυγόνωση των μυών. Το ΝΟS-3 σχετίζεται με τη μυϊκή δύναμη, ενώ Το MCT με τον δείκτη κόπωσης. Το IL6 είναι καθοριστικό για την υπερκόπωση των μυών – ο αθλητής με θετικό γονότυπο σ’ αυτό δεν κουράζεται εύκολα. Τα COL1A1, COL5A1 σχετίζονται με τη γρήγορη επούλωση των τραυμάτων και την ταχύτερη αποκατάσταση από τραυματισμούς. Ο δείκτης αντοχής ενός αθλητή (όπως και κάθε ανθρώπου), ο οποίος σχετίζεται άμεσα με τη μέγιστη πρόσληψη οξυγόνου, είναι κι αυτός προκαθορισμένος και κληρονομείται από τη μητέρα. 

Ένα τυπικό τεστ DNA μπορεί σήμερα να αποκαλύψει την παρουσία και των βαθμό έκφρασης αυτών των γονιδίων. Ένας αθλητής, δηλαδή, μπορεί να δώσει δείγμα από το σάλιο του και να μάθει μέσα σε λίγες μέρες πόσο τυχερός ή άτυχος στάθηκε ως προς τη γονδιακή του προίκα. Αν είναι από τους τυχερούς, οι μελέτες έχουν δείξει ότι εφόσον επιλέξει το άθλημα που ταιριάζει στη γενετική του προδιάθεση, θα ξεκινάει το 60% των αγώνων του από θέση ισχύος έναντι των αντιπάλων αθλητών. 

Πέρα από την επιρροή που έχει η γενετική προδιάθεση ενός αθλητή στη δύναμη και το μέγεθος των μυών του, στη σύνθεση του μυϊκού του ιστού, στην ευλυγισία, στην αναπνευστική ικανότητα και -σε κάποιο βαθμό- στην αντοχή του, οι επιστήμονες εκτιμούν ότι τα γονίδια μπορούν και επηρεάζουν και το πώς το σώμα ενός αθλητή ανταποκρίνεται στις προπονήσεις, στη διατροφή και σε άλλους εξωγενείς παράγοντες. Όπως υπογραμμίζουν όλοι οι προπονητές όλων ανεξαιρέτως των αθλημάτων, αυτός ο παράγοντας, το πώς ανταποκρίνεται ένας αθλητής στις προπονήσεις και πόσο βελτιώνεται μέσα απ’ αυτές, είναι εξίσου σημαντικός με το «ταλέντο» που του χαρίστηκε από τη φύση και τους προικισμένους προγόνους του. Ένας αθλητής με χαμηλή γενετική προδιάθεση στην αντοχή, αν ανταποκρίνεται σωστά στην εξειδικευμένη προπόνηση, μπορεί να ξεπεράσει ένα γενετικό «ταλέντο» που δεν ανταποκρίνεται στην ίδια προπόνηση. Η σωστή εξάσκηση μπορεί να βελτιώσει σημαντικά και την καρδιοαναπνευστική δυνατότητα ενός σώματος, αν και το τελικό εύρος της βελτίωσης εξαρτάται σίγουρα από από τη γενετική του προδιάθεση. Σε γενικές γραμμές, πάντως, οι χαρισματικοί αθλητές είναι αυτοί που θα εμφανίσουν και την καλύτερη ανταπόκριση στις συστηματικές προπονήσεις. 

Οι τομείς στους οποίους τα γονίδια φαίνεται ότι επηρεάζουν λιγότερο τις επιδόσεις, είναι η ισορροπία, η ευκινησία, ο χρόνος αντίδρασης σε κάποιο ερέθισμα, η ευστοχία και η ακρίβεια στις κινήσεις. Αυτές οι δεξιότητες μπορούν να αναπτυχθούν και να βελτιωθούν θεαματικά με τη σωστή εξάσκηση και αποτελούν σημαντικό κομμάτι αυτού που αποκαλούμε «τεχνική», η οποία είναι απαραίτητη για τη διάκριση σε πάρα πολλά αγωνίσματα. 

Κάπου εδώ αξίζει να κρατήσουμε μια σημαντική σημείωση: τα περισσότερα αθλήματα είναι πολυπαραγοντικά. Προϋποθέτουν τη συνύπαρξη των σωματικών δυνατοτήτων με την υψηλή τεχνική, την οξύνοια και μια συνολικά ανεπτυγμένη πνευματική ικανότητα από την πλευρά του αθλητή. Είναι, επίσης, δεδομένο ότι οι πρωταθλητές πρέπει να διαθέτουν και μια πολύ ενισχυμένη ψυχική / ψυχολογική αρματωσιά. Να μη λυγίζουν υπό πίεση και να βρίσκουν τη δύναμη να συνεχίζουν όταν οι συνθήκες ενός αγώνα γίνονται αντίξοες. Εννοείται ότι οι αγώνες, ακόμα και οι τελικοί, επηρεάζονται από τη συγκυρία, από τυχαίους παράγοντες. Από τον αέρα που μπορεί να φυσήξει, από μια αιφνιδιαστική βροχή, από έναν ελαφρύ ή σοβαρό τραυματισμό συμπαίκτη ή αντιπάλου – από παράγοντες δηλαδή που δεν σχετίζονται καθόλου με την ικανότητα ή την ποιότητα της προετοιμασίας του αθλητή. 

Ένας σημαντικός αστερίσκος μπορεί να μπει ακόμα και δίπλα στην υπόθεση του DNA και της γενετικής προδιάθεσης. Οι επιστήμονες έχουν αποδείξει ότι τα γονίδια μπορούν να επηρεάσουν την ικανότητα ενός αθλητή σε κάποια συγκεκριμένη αθλητική δραστηριότητα (στα σπριντ, πχ), αλλά απέχουν πάρα πολύ από το να εντοπίσουν και να ερμηνεύσουν (πολλώ δε μάλλον να επηρεάσουν) τους συνδυασμούς, τις μεταλλάξεις και τις αλληλεπιδράσεις που μπορούν να επιδράσουν στη συνολική επίδοση ενός αθλητή σε ένα πολύπλοκο αγώνισμα, ειδικά σε βάθος χρόνου. Οι γενετιστές επιμένουν ότι η κληρονομικότητα επηρεάζει σε μεγάλο ποσοστό την πιθανότητα ενός αθλητή να εξελιχθεί σε πρωταθλητής (ανάλογα με το άθλημα το ποσοστό μπορεί να υπερβαίνει το 70%), αλλά ταυτόχρονα παραδέχονται ότι η αναζήτηση των γενετικών παραλλαγών που συνεισφέρουν στην ευρύτερη προδιάθεση ενός αθλητή στην επιτυχία σε κάποιο συγκεκριμένο άθλημα, είναι μια δύσκολη και περίπλοκη υπόθεση. Η προγνωστική γονιδιωματική μπήκε πολύ πρόσφατα στα χωράφια του αθλητισμού (μετά το 2000) και θα περάσουν πολλά χρόνια μέχρι η επιστήμη να εντοπίσει και να μελετήσει τους πολυμορφισμούς του DNA που συνεισφέρουν στην εκδήλωση των γονιδιακών χαρακτηριστικών σ’ αυτό που ίσως κάποτε χαρακτηρίσουμε «φαινότυπο του πρωταθλητή». 

“Οι προπονητές και οι αθλητικοί οργανισμοί χρησιμοποιούν τις γενετικές πληροφορίες εδώ και 10-15 χρόνια για τη βελτίωση των επιδόσεων των αθλητών τους, αλλά η αξιοποίησή τους γίνεται σε συγκεκριμένους τομείς και επικουρικά.”

Σε πειραματικό στάδιο βρισκόμαστε ακόμα στα πεδία της δατροφογονιδιωματικής και της διατροφογενετικής, που διερευνούν το ρόλο των γενετικών μεταλλάξεων στον τρόπο με τον οποίο οι αθλητές ανταποκρίνονται στις διάφορες διατροφικές παρεμβάσεις. Σημαντική δουλειά πρέπει να γίνει ακόμα στον τομέα της αποκατάστασης του οργανισμού του αθλητή μετά την προπόνηση, καθώς και στην πρόληψη και την αντιμετώπιση τραυματισμών που σχετίζονται με την εντατική άσκηση. Είναι κι αυτά αναπόσπαστα κομμάτια της ζωής και της απαιτητικής καθημερινότητας ενός πρωταθλητή. Και βέβαια, όλα αυτά συμβαίνουν κυρίως και αναπτύσσονται σε εργαστηριακά περιβάλλοντα. Στην πράξη, οι ομάδες, οι προπονητές και οι αθλητικοί οργανισμοί χρησιμοποιούν τις γενετικές πληροφορίες εδώ και 10-15 χρόνια για τη βελτίωση των επιδόσεων των αθλητών τους, αλλά η αξιοποίησή τους γίνεται σε συγκεκριμένους τομείς και επικουρικά. Ο εντοπισμός, η ανάδειξη και η βελτιστοποίηση του αθλητικού ταλέντου είναι μια μάχη που διεξάγεται καθημερινά σε προπονητήρια και αγωνιστικός χώρους με συμβατικά κατά κύριο λόγο «όπλα». 

Τι συμβαίνει στο γήπεδο, στην πισίνα, στο ταρτάν

Ο Γιώργος Πομάσκι γνωρίζει καλύτερα απ’ όλους πώς «χτίζεται» ένας πρωταθλητής. Είναι ένας από τους κορυφαίους προπονητές στην ιστορία του ελληνικού αθλητισμού και σίγουρα ο κορυφαίος στα οριζόντια άλματα. Υπό τις οδηγίες του έχουν κατακτήσει μετάλλια και διακρίσεις η Νίκη Ξάνθου, η Βούλα Τσιαμήτα, η Βούλα Πατουλίδου, ο Λάμπρος Παπακώστας, ο Λούης Τσάτουμας, η Βούλα Παπαχρήστου κα. Το περσινό καλοκαίρι καθοδήγησε τον απίθανο Μίλτο Τεντόγλου στην κατάκτηση του χρυσού ολυμπιακού μεταλλίου στο Τόκιο, ενώ πριν από μερικές εβδομάδες, στις 16 Αυγούστου στο Μόναχο, πανηγύρισε ένα ακόμα χρυσό σε ευρωπαϊκό πρωτάθλημα, μετά από ένα συγκλονιστικό άλμα του Τεντόγλου στα 8,52μ. 

Ο Πομάσκι παραδέχεται ότι οι γενετικές πληροφορίες και η τεχνολογία είναι πλέον πολύ χρήσιμα εργαλεία στα χέρια προπονητών και αθλητών, αλλά σε καμία περίπτωση δεν μπορούν -ακόμα τουλάχιστον- να εντοπίσουν ή να αναπτύξουν έναν πρωταθλητή. «Η επιστήμη μας δίνει μια πρώτη βάση για να δουλέψουμε, αλλά πάντα στον αθλητισμό προκύπτουν εκπλήξεις. Ταλέντα που εμφανίζονται από το πουθενά, χωρίς αθλητικό ιστορικό στο σπίτι τους και εξελίσσονται σε καταπληκτικούς αθλητές. Νομίζω ότι υπάρχουν σημεία στη διαδικασία ανάπτυξης ενός πρωταθλητή που δεν μπορούν να διερευνηθούν πλήρως από την επιστήμη. Υπάρχουν παιδιά που δεν είχαν δει σκάμα στη ζωή τους κι εξελίχθηκαν σε πρωταθλητές του μήκους. Έχουμε δει Κενυάτες που δεν είχαν προπονηθεί ποτέ με στιπλ, που πηδούσαν κιβώτια γιατί δεν είχαν κανονικά εμπόδια, να μας κερδίζουν σε μεγάλους αγώνες». 

Το πιο σημαντικό για τον Γιώργο Πομάσκι είναι να έχουν όλα τα παιδιά την ευκαιρία να δοκιμαστούν, να μπουν στον αθλητισμό. «Αυτό είναι θεμελιώδες. Κάποια ταλέντα χάνονται ή δεν εξελίσσονται γιατί δεν έτυχε να μένουν κοντά σε μια αθλητική εγκατάσταση ή γιατί οι γονείς τους δεν ενδιαφέρθηκαν να τους κατευθύνουν προς τον αθλητισμό. Από εκεί και πέρα, μέσα στο γήπεδο, το ταλέντο φαίνεται με τη μία. Σε ένα γκρουπ παιδιών, μετά από έναν αριθμό δοκιμών θα υπάρξουν τρία – τέσσερα που θα ξεχωρίσουν, θα αφήσουν πολύ πίσω τους τα υπόλοιπα». 

“Τα σημερινά παιδιά είναι πιο εύστροφα. Είναι μια γενιά πολύ γρήγορη στις αντιδράσεις και στις αποφάσεις της, αλλά δεν αντέχει τις μακροχρόνιες επιβαρύνσεις.”

Γιώργος Πομάσκι

Στα «δικά του» αθλήματα τα ανθρωπομετρικά και φυσικά χαρακτηριστικά παίζουν σημαντικό ρόλο: το ύψος και η αλτικότητα είναι προϋποθέσεις για έναν σύγχρονο αθλητή του μήκους και του τριπλούν. Οι τεχνικές και η φυσική κατάσταση είναι στοιχεία που δουλεύονται στην προπόνηση. Τα τελευταία χρόνια, μάλιστα, ο ίδιος επιλέγει για τους αθλητές του προπονήσεις μεγαλύτερης έντασης και μικρότερης χρονικής διάρκειας. Όπως εξηγεί, «τα σημερινά παιδιά είναι πιο εύστροφα. Είναι μια γενιά πολύ γρήγορη στις αντιδράσεις και στις αποφάσεις της, αλλά δεν αντέχει τις μακροχρόνιες επιβαρύνσεις. Δεν έχει υπομονή, θέλει να τα κάνει όλα γρήγορα. Συντομία, υψηλή ένταση και τελειώσαμε». Δεν κατακτούν όλοι οι αθλητές του ολυμπιακά μετάλλια, όμως, ούτε καταρρίπτουν όλοι ρεκόρ. Σ’ αυτό το επίπεδο πια, παίζει ρόλο η προσωπικότητα του πρωταθλητή, ένας καθοριστικός παράγοντας που δεν ανιχνεύεται στο DNA αλλά ούτε και αποκτάται στις προπονήσεις. Ως πιο χαρακτηριστικό αναφέρει το παράδειγμα του Μίλτου Τεντόγλου, ο οποίος «την κρίσιμη στιγμή μπορεί να συγκεντρωθεί, να οργανώσει τον ψυχισμό του, να ενεργοποιήσει την αγωνιστικότητά του και όχι απλώς να εκτελέσει στο μέγιστο βαθμό ό,τι έχει αποθηκεύσει στις προπονήσεις του, αλλά να προσθέσει κι έναν πόντο παραπάνω. Είναι μια δική του, ξεχωριστή ικανότητα. Δεν μπορεί ο καθένας να αντέξει αυτήν την πίεση, να πρέπει να πιάσει τη μέγιστή του απόδοση σε μια συγκεκριμένη στιγμή, σε ένα συγκεκριμένο μέρος, με μια συγκεκριμένη κατάσταση που εξελίσσεται γύρω του». 

Ο Σπύρος Γιαννιώτης, πρωταθλητής της κολύμβησης και ασημένιος Ολυμπιονίκης στα 10 χιλιόμετρα στην ανοιχτή θάλασσα στους Ολυμπιακούς του 2016 στο Ρίο Ντι Τζανέιρο (σε έναν από τους πιο συγκλονιστικούς τελικούς στην ιστορία των Αγώνων), πιστεύει πολύ στην κληρονομικότητα. Όπως αφηγείται χαρακτηριστικά, «Όταν είδα τη μάνα μου να κολυμπάει μια μέρα στην πισίνα, συνειδητοποίησα από πού πήρα το γονίδιο του κολυμβητή. Το στυλ της είναι ίδιο με το δικό μου – ή μάλλον το αντίστροφο, εγώ πήρα το δικό της στυλ. Κολυμπάμε και οι δύο με τέμπο, αλλά με κοντές χεριές, δεν έχουμε καλή τεχνική». 

Η μητέρα του ήταν αυτή που τον έφερε σε επαφή με την κολύμβηση, στα πέντε του, στην Κέρκυρα όπου μεγάλωσε (είναι γεννημένος στο Λίβερπουλ) και ο υγρός στίβος τον κέρδισε από την πρώτη στιγμή. Αρχικά διακρίθηκε στις πισίνες, στα 400 και στα 1500 μέτρα ελεύθερο, αλλά εκεί που διέπρεψε πραγματικά ήταν στην ανοιχτή θάλασσα, στα αγωνίσματα του open water στα οποία μεταπήδησε το 2007. «Στον τομέα της τεχνικής υστερούσα πάρα πολύ κι αυτό μου κόστιζε στην πισίνα. Υπερτερούσα, όμως, στην αντοχή η οποία παίζει πολύ μεγάλο ρόλο στην ανοιχτή θάλασσα, αλλά και σ’ αυτό που εμείς περιγράφουμε με τη φράση “σε θέλει το νερό”. Στέκομαι και κολυμπώ πιο ψηλά στο νερό, στην επιφάνεια της πισίνας ή της θάλασσας από άλλους κολυμβητές. Αυτό είναι το ατού μου και είναι πολύ βοηθητικό στις μεγάλες αποστάσεις, γιατί ελαχιστοποιεί τις τριβές και κάνει πιο εύκολο το κολύμπι. Είναι ένα μυοσκελετικό χαρακτηριστικό που κάποιοι το έχουν εκ γενετής και κάποιοι όχι. Θα έλεγα ότι είναι ένα κληρονομικό χάρισμα». 

“Όταν λέμε “ταλέντο” συνήθως εννοούμε τα σωματικά χαρίσματα. Το ψυχικό χάρισμα, όμως, δεν είναι κι αυτό ένα ταλέντο;”

Σπύρος Γιαννιώτης

Στην πορεία της μεγάλης καριέρας του, ο Γιαννιώτης γνώρισε κολυμβητές που είχαν το ίδιο χάρισμα αλλά δεν προχώρησαν επειδή δεν είχαν τη θέληση και το πείσμα που απαιτείται για να προχωρήσει κάποιος στον σκληρό και αμείλικτα ανταγωνιστικό χώρο του πρωταθλητισμού, αλλά και δουλευταράδες κολυμβητές, που διέθεταν το σωστό mindset, αλλά δεν τους βοήθησε το σώμα τους να εξελιχθούν. «Όταν λέμε “ταλέντο” συνήθως εννοούμε τα σωματικά χαρίσματα. Το ψυχικό χάρισμα, όμως, δεν είναι κι αυτό ένα ταλέντο;», αναρωτιέται. «Σίγουρα ο περίγυρος και οι παραστάσεις του καθενός διαμορφώνουν τον χαρακτήρα του, αλλά αν δεν “το ‘χεις”, αν δεν μπορείς να είσαι συγκεντρωμένος, ατόφιος και ακέραιος υπό πίεση, δεν θα φτάσεις στο υψηλότερο επίπεδο. Πρέπει να μην αφήνεις τίποτα να σε επηρεάζει. Πρέπει η αποτυχία να σε κάνει πιο δυνατό και να μην τα παρατάς. Αυτά είναι σίγουρα παραστάσεις και στοιχεία που τα παίρνεις απ’ το σπίτι σου -εγώ τα πήρα ξεκάθαρα από τη μητέρα μου και τον πατέρα μου- αλλά θεωρώ ότι είναι και κάτι που υπάρχει εκ γενετής».  

Περιγράφοντας το δικό του «ψυχικό χάρισμα», εξομολογείται ότι από πολύ μικρός αισθανόταν ότι θα πετύχει. «Το ένιωθα από πιτσιρικάς. Ήμουν αισιόδοξος και είχα αυτοπεποίθηση. Πίστευα ότι θα τα καταφέρω κι ας μη το έλεγα σε κανέναν». Θεωρεί ότι αυτό το στοιχείο της προσωπικότητάς του τον βοήθησε να ξεπεράσει τα αντικειμενικά προβλήματα που αντιμετώπισε όταν ήταν έφηβος. «Στα 16 μου ήμουν ένας μέτριος αθλητής. Ζούσα στην Κέρκυρα, όπου οι συνθήκες της προπόνησης ήταν συγκεκριμένες και περιορισμένες και κάθε φορά που ερχόμουν στην Αθήνα πάθαινα πανωλεθρία. Επιπλέον, άργησα πολύ να μπω στην ανάπτυξη. Στα 15 μου ήμουν κάτω από τον μέσο όρο του ύψους στην τάξη μου και τώρα περνάω όλους τους παλιούς μου συμμαθητές ένα κεφάλι. Στα 16, λοιπόν, ήμουν ένας αθλητής που πανελλαδικά έμπαινα στην οκτάδα. Στα 17 όμως κέρδισα το πρωτάθλημα, στα 18 το ξανακέρδισα και στα 19 έκαναν πανελλήνιο ρεκόρ και πήγα στους Ολυμπιακούς με την Εθνική. Αυτό, δυστυχώς, είναι μια πραγματικότητα στον αθλητισμό. Δεν γίνεται να προβλέψεις σε τι επίπεδο μπορεί να φτάσει ένας αθλητής στα 13 του, όταν αρχίζουν οι αγωνιστικές κατηγορίες. Για διάφορους άλλους λόγους, αλλά κι επειδή σ’ εκείνη την ηλικία μπορεί κάποιο παιδί να έχει ανάπτυξη 15χρονου και κάποιο άλλο να μοιάζει με 11χρονο. Και μπορεί ο δεύτερος να είναι το πραγματικό ταλέντο, αλλά οι προπονητές θα ασχοληθούν με τον πρώτο, που εκείνη τη στιγμή θα διακρίνεται στους αγώνες». 

Ταλέντο με ημερομηνία έναρξης [και λήξης] 

Η Ελισάβετ Βελέντζα, πρώην επαγγελματίας αθλήτρια στα 100 μέτρα εμπόδια, προπονήτρια και ιδρύτρια του Talent ID Discover Your Best, ενός από τα πρώτα κέντρα με ειδίκευση στην ανακάλυψη ταλέντων στον αθλητισμό και την αθλητική κατεύθυνση των παιδιών, στέκεται πάρα πολύ στην ηλικία ανίχνευσης του αθλητικού ταλέντου. «Εμείς δεχόμαστε παιδιά από την ηλικία των έξι ετών και άνω και στόχος μας είναι η υποστήριξη τους ως προς τη σωματική ανάπτυξη και την αθλητική εξέλιξη. Ξεκινάμε αξιολογώντας τα ανθρωπομετρικά και κινητικά χαρακτηριστικά των παιδιών, την ψυχολογία, τη διατροφή και τους βιολογικούς τους δείκτες και βοηθάμε το παιδί να ανακαλύψει σε ποιο άθλημα μπορεί να εμφανίζει μια κλίση. Όταν πια το παιδί έχει επιλέξει το άθλημά του, εμείς οι προπονητές λειτουργούμε υποστηρικτικά ως προς τη βελτίωση της φυσικής του κατάστασης κι ενεργοποιούνται σε πιο εξειδικευμένους ρόλους τα άλλα μέλη της ομάδας: ο αθλητικός ψυχολόγος, ο αθλητικός διατροφολόγος, ο βιοχημικός και ο εργοφυσιολόγος. Αυτό που πάντα υπογραμμίζουμε στους γονείς είναι ότι τα παιδιά βρίσκονται στην αναπτυξιακή τους περίοδο, οπότε τα δεδομένα αλλάζουν διαρκώς. Για να αποκτήσουμε μια καθαρή εικόνα για τις πραγματικές δυνατότητες ενός παιδιού χρειάζεται διαρκής παρακολούθηση και αναπροσαρμογή των αθλημάτων στα οποία επιδίδεται και υπομονή. Δεν μπορείς στην ηλικία των έξι ετών να προβλέψεις αν το παιδί θα γίνει παγκόσμιος πρωταθλητής στα 18 του. Κανένας επιστήμονας δεν μπορεί, γιατί τα παιδιά αναπτύσσονται, εξελίσσονται και η έκφραση των γονιδίων τους επηρεάζεται και από το περιβάλλον τους: από τους φίλους, το σχολείο, τη διατροφή, τον ύπνο, τις προπονήσεις». 

Η αξιολόγηση του αθλητικού ταλέντου γίνεται με βάση το φύλο και την ηλικία. Τα παιδιά αξιολογούνται ως προς τα βασικά ανθρωπομετρικά τους χαρακτηριστικά (ύψος, βάρος, καθιστό ύψος, άνοιγμα χεριών, μέγεθος παλάμης κλπ), αλλά και ως προς τις επιδόσεις τους στην ταχύτητα, την αντοχή και τη δύναμη. «Η συνολική απόδοση μετατρέπεται σε ποσοστό επί τοις εκατό και όσα παιδιά πετυχαίνουν πάνω από 70% στην ηλικιακή τους κατηγορία, θεωρούμε ότι εμφανίζουν κλίση στον αθλητισμό – έχουν κάποιο ταλέντο».

Μιλώντας για ποσοστά, η κ. Βελέντζα αναφέρει ότι παγκοσμίως, το 10% του πληθυσμού δείχνει μια κλίση στον αθλητισμό από μικρή ηλικία. «Δεν μπορείς, όμως, να ξεχωρίσεις σε ποιο άθλημα θα διακριθεί ένα παιδί που δεν έχει ολοκληρώσει ακόμα την ανάπτυξή του. Η βιολογική ωρίμανση πραγματοποιείται από τα 11 ως τα 15 και σ’ αυτή τη διαδικασία κάθε παιδί έχει τους δικούς του ρυθμούς». 

Ακόμα κι αν όλα πάνε καλά και το παιδί διαθέτει όντως ταλέντο το οποίο θα εντοπιστεί εγκαίρως και θα δουλευτεί σωστά στην προπόνηση, κανείς δεν μπορεί να του υποσχεθεί ότι θα γίνει πρωταθλητής. Για την Ελισάβετ Βελέντζα ο συνδυασμός ταλέντου και προπόνησης αποτελεί το 30% του υλικού που χρειάζεται ένας αθλητής για να φτάσει στο ελίτ επίπεδο. Το υπόλοιπο 70% προκύπτει από την προσωπικότητα, τον χαρακτήρα και τη συμπεριφορά του. Αυτό που η ίδια συνοψίζει ως «ψυχολογία»: «Είχα κάνει την ίδια ερώτηση στον προπονητή της εθνικής Αγγλίας στο ράγκμπι, όταν μόλις η ομάδα του είχε κατακτήσει το Παγκόσμιο Κύπελλο και μου είχε απαντήσει “it’s all about attitude”. Είναι πολύ σημαντική η νοοτροπία του αθλητή. Είναι σημαντικό όταν ηττηθεί και απογοητευθεί, την επόμενη μέρα να πάει στην προπόνηση. Όταν όλοι θα τον αμφισβητούν, αυτός να είναι στην προπόνηση. Όταν θα χάνει η ομάδα του, αυτός να κάνει το καλύτερο παιχνίδι της ζωής του. Αυτό σημαίνει πρωταθλητής. Δεν σημαίνει ότι βγαίνω πάντα πρώτος. Σημαίνει ότι όποιες κι αν είναι οι συνθήκες γύρω μου, προχωράω και βελτιώνομαι». 

Αυτό στο οποίο μπορούν άπαντες να συμφωνήσουν είναι ότι αν με κάποιο μαγικό τρόπο μεταφέρουμε την τέλεια εργαστηριακή συνθήκη στο ταρτάν ενός σταδίου -οκτώ τοπ αθλητές, τέλεια προετοιμασμένοι, σε ιδανική σωματική, πνευματική και ψυχολογική κατάσταση- αυτός που πιθανότατα θα νικήσει στο νήμα είναι αυτός που θα διαθέτει την καλύτερη γονιδιακή προίκα. Αυτός με τη γενετική προδιάθεση, το «ταλέντο». Θα είναι, όμως, ο πρωταθλητής; Μπορεί και όχι. Ο Σπύρος Γιαννιώτης, ένας πραγματικός πρωταθλητής, το θέτει ως εξής: 

«Εκείνη τη μέρα θα νικήσει, αλλά τον επόμενο χρόνο, στον επόμενο τελικό, οι συνθήκες είναι βέβαιο ότι θα έχουν αλλάξει. Η ψυχολογία του μπορεί να είναι διαφορετική και να μην μπει ούτε στην οκτάδα. Αυτό είναι ή δεν είναι γονίδιο; Η απάντηση σ’ αυτή την ερώτηση δεν έχει βρεθεί ακόμα. Και δεν ξέρω αν θα βρεθεί ποτέ και προσωπικά ελπίζω να μη βρεθεί. Για να διατηρηθεί το απρόβλεπτο που κάνει τον αθλητισμό τόσο συναρπαστικό. Για να πεταχτεί από εκεί που δεν το περιμένουμε ένας άγνωστος αθλητής, που δεν γεμίζει το μάτι κανενός και να νικήσει και να γίνει αυτός ο επόμενος πρωταθλητής». 

The post Πρωταθλητής γεννιέσαι ή γίνεσαι; appeared first on 2045.gr.

Τα e-sports τα ακούμε τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερο. Με απλά λόγια ομάδες από gamers ή (gamers μόνοι τους ανάλογα το παιχνίδι) από όλο τον κόσμο μαζεύονται online και παίζουν το αγαπημένο τους παιχνίδι.

League of Legends (LOL), DOTA, PUBG και Fortnite είναι μόνο μερικά από τα παιχνίδια που έχουμε δει να μοιράζουν εκατομμύρια δολάρια σε έπαθλα διεθνών τουρνουά, ενώ οι κυρίαρχες ομάδες έχουν πλέον τους δικούς τους οπαδούς. Στοιχεία δηλαδή που θυμίζουν κανονικές αθλητικές ομάδες και διοργανώσεις. Για την ακρίβεια οι παίχτες e-sports θεωρούνται και επίσημα πλέον αθλητές σε όλο τον κόσμο, αλλά και στην Ελλάδα μετά από απόφαση του Υπουργείου Αθλητισμού. Παράλληλα, γίνονται σκέψεις τα e-sports να συμπεριληφθούν ως άθλημα επίδειξης στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2024 στο Παρίσι.

Για να θεωρείται κάποιος e-sport αθλητής, θα πρέπει σύμφωνα με τον νόμο να “είναι φυσικό πρόσωπο, το οποίο, είτε ατομικά, είτε ως μέλος ομάδας, συμμετέχει σε προπονήσεις, αγώνες και διοργανώσεις ηλεκτρονικού αθλητισμού, χρησιμοποιώντας ηλεκτρονικά συστήματα.”Με απλά λόγια να έχει οθόνη, πληκτρολόγιο, ποντίκι, υπολογιστή, κονσόλα, χειριστήριο κλπ και να παίζει κάποιο παιχνίδι.

Ε-Sports πέρα από το Joystick

Εκτός όμως από αυτού του είδους τα e-sports, κατά τη διάρκεια της πανδημίας γνωρίσαμε και τον virtual αθλητισμό. Δηλαδή, κάθε είδος γυμναστικής που «στριμάρεται» μέσα από μία οθόνη και ο χρήστης κάνει ότι του δείχνει ο προπονητής. Είδαμε επίσης τεράστια αύξηση στις παραγγελίες οργάνων γυμναστικής, όπως είναι διάδρομοι και ποδήλατα γυμναστικής.

Επαγγελματίες αθλητές, όπως αυτοί του μηχανοκίνητου αθλητισμού έστηναν ειδικές καμπίνες οδήγησης στο σπίτι τους και μέσω του υπολογιστή, συμμετείχαν σε online παιχνίδια οδήγησης για να πραγματοποιούν τις προπονήσεις τους.

Την περίοδο που όλος ο αθλητικός κόσμος «κλείστηκε στο σπίτι» μοναδική εξαίρεση αποτέλεσαν οι δρομείς και οι ποδηλάτες, οι προπονήσεις των οποίων έτσι κι αλλιώς είναι κατά κανόνα μοναχικές, Ένα ζευγάρι αθλητικά παπούτσια, ένα ποδήλατο αρκούσε για να διατηρήσουν τη φυσική τους κατάσταση.

Από τα e-sports στα virtual αθλητικά γεγονότα

Στη διάρκεια της πανδημίας αναδείχθηκε μία ακόμα αθλητική τάση: τα virtual αθλητικά γεγονότα. Ο virtual μαραθώνιος της Αθήνας είναι ένα τέτοιο παράδειγμα. Μία εφαρμογή, μία πλατφόρμα ενώνει όλους τους δρομείς και καθένας από αυτούς αγωνίζεται μόνος του, όπου κι αν βρίσκεται χωρίς να χρειάζεται η φυσική παρουσία του σε συγκεκριμένο χώρο.

Αν τα e-sports προϋπέθεταν τη συγκέντρωση των gamers σε ένα συγκεκριμένο χώρο, τώρα πλέον προχωράμε ένα επίπεδο πιο πάνω, με virtual αθλητικές διοργανώσεις και πρωταθλήματα στα οποία συμμετέχουμε από το σπίτι μας. Μάλιστα, σε κάποια από αυτά για να συμμετέχουμε δεν χρειάζεται καν να είμαστε επαγγελματίες αθλητές για να συμμετέχουμε.

Πριν λίγο καιρό είχα την πρώτη μου επαφή με εργόμετρο στο ποδήλατο. Τι είναι αυτό; Ένα στατικό μηχάνημα στο οποίο τοποθετείται το ποδήλατο επάνω του όπως είναι. Εναλλακτικά, παρέχεται η δυνατότητα αφαίρεσης του πίσω τροχού και η αλυσίδα (του ποδηλάτου) συνδέεται απευθείας σε αυτό.

Στον κόσμο της ποδηλασίας το εργόμετρο δεν είναι καινούριο, καθώς πλήθος αθλητών το χρησιμοποιούν εδώ και πολλά χρόνια ως προπονητήριο. Είναι διαθέσιμο σε διάφορες εκδόσεις (ανάλογα με τον κατασκευαστή) και προσφέρει επιλογές, ανάλογα με τις ανάγκες και το διαθέσιμο budget. Πλέον, η τεχνολογία έχει ενσωματωθεί τόσο έντονα και σε αυτά τα μηχανήματα, που δεν προσφέρουν μόνο αντίσταση όπως κάνει ένα κλασικό ποδήλατο γυμναστικής, αλλά μπορούν να σε μεταφέρουν σε μία εικονική διαδρομή.

H εφαρμογή Zwift δείχνει το δρόμο

Τo Zwift είναι μία εφαρμογή (συμβατή με στατικά ποδήλατα και διαδρόμους) που έχει μπει στη ζωή πολλών επαγγελματιών αθλητών ποδηλάτου (ή δρομέων), προσφέροντάς τους την ευχέρεια να κάνουν τις προπονήσεις τους όταν οι καιρικές συνθήκες δεν είναι ευνοϊκές για να τις κάνουν στο φυσικό περιβάλλον.

Η εφαρμογή προσφέρει πολλές διαφορετικές διαδρομές, αλλά και πολλά διαφορετικά αθλητικά events μέσα στην ημέρα και κάθε χρήστης (αθλητής) μπορεί να μπει σε όποιο θέλει και να διαγωνιστεί για το έπαθλο. Χωρίς προϋποθέσεις επαγγελματικού αθλητισμού ή τη συμμετοχή του σε κάποιο σύλλογο. Ένα κλικ και ξεκινάς. Ένα αθλητικό e-sport που ναι μεν χρειάζεται οθόνη και υπολογιστή, αλλά το “χειριστήριο” δεν είναι το mouse ή το joystick, αλλά ο ίδιος ο χρήστης. Η φυσική κατάσταση, η δύναμη και η αντοχή παίζουν το ίδιο σημαντικό ρόλο με ότι συμβαίνει στις φυσικές διαδρομές.

“Μέχρι σήμερα η πλατφόρμα του Zwift έχει καταγράψει την ενεργοποίηση περίπου 4 εκατομμυρίων λογαριασμών, με τη βάση των χρηστών να υπερδιπλασιάζεται κατά τη διάρκεια της περυσινής χρονιάς.”

Παγκόσμιο πρωτάθλημα ποδηλασίας από το σπίτι

Ο πρώτος επίσημος αγώνας με τους καλύτερους virtual αθλητές έγινε το 2020 μέσα από το Zwift, στον οποίο 120 αθλητές συμμετείχαν στους αγώνες εξ αποστάσεως, κάνοντας σκληρό πετάλι στο στατικό ποδήλατο τους και παρακολουθώντας τα avatars τους στην οθόνη να ακολουθούν τις στροφές της ειδικά σχεδιασμένης πίστας.

Φέτος ο αντίστοιχος επίσημος και αναγνωρισμένος πλέον αγώνας από το Union Cycliste Internationale (UCI) θα γίνει στις 26 Φεβρουαρίου με συνολικά 100 γυναίκες και 100 άνδρες να αγωνίζονται και πάλι εξ αποστάσεως σε μία πίστα που θα μοιάζει με ένα φουτουριστικό Μανχάταν και θα έχει δύο γύρους που ισοδυναμούν με λίγο λιγότερο από 55 χιλιόμετρα ποδηλασίας στον πραγματικό κόσμο.

Πώς εξασφαλίζεται η αξιοπιστία των συγκεκριμένων αγώνων; Καρδιακοί παλμοί, ταχύτητα, ισχύς σε watt και πλήθος ακόμα δεδομένων παρακολουθούνται σε πραγματικό χρόνο, όχι μόνο από τους αθλητές αλλά και από τη διοργανώτρια αρχή. Στο επερχόμενο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα η ισχύς των αναβατών θα παρακολουθείται μέσω των εργόμετρων αλλά και μιας ξεχωριστής συσκευής, όπως ένας μετρητής ισχύος ενσωματωμένος στα πεντάλ του ποδηλάτου. Οποιαδήποτε απόκλιση μεταξύ των δύο συσκευών θα εντοπιστεί πολύ εύκολα, ενώ οι επιδόσεις των διαγωνιζομένων θα πρέπει επίσης να συμβαδίζουν με τα δεδομένα που έχουν καταγραφεί από προηγούμενους εικονικούς και υπαίθριους αγώνες στους οποίους έχουν λάβει μέρος. Επιπρόσθετα, έχουν προγραμματιστεί ακόμα και έλεγχοι αντιντόπινγκ κατά τη διάρκεια του εικονικού πρωταθλήματος.

Πλησιάζει η εποχή των Virtual Ολυμπιακών Αγώνων;

Η προηγούμενη χρονιά σηματοδότησε ένα σημαντικό ορόσημο για Ολυμπιακό Κίνημα, καθώς η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή ξεκίνησε τη διοργάνωση των Olympic Virtual Series. Πέντε αθλήματα (ποδηλασία, κωπηλατική, ιστιοπλοΐα, μπέιζμπολ και motor sport) διοργανώθηκαν σε συνεργασία με τις Παγκόσμιες Ομοσπονδίες τους και πέντε δημιουργούς παιχνιδιών. Ένας εξ’ αυτών και η Zwift.

“Στις δηλώσεις τους για την έναρξη της νέας διοργάνωσης τα μέλη της Επιτροπής σημείωναν ότι η έναρξη των Olympic Virtual Series είναι σύμφωνη με τη ψηφιακή ατζέντα της, την προώθηση του Ολυμπιακού Ιδεώδες και την προσέλκυση νέου κοινού. Είτε ως αθλητές, είτε ως φίλαθλο κοινό.”

Τα στοιχεία που προέρχονται από τη Zwift μας δίνουν μια εικόνα, δικαιώνοντας και την Ολυμπιακή Επιτροπή. Οι μισοί ποδηλάτες που συμμετέχουν στους αγώνες της πλατφόρμας κάνουν ποδήλατο κυρίως στο Swift. Δεν είναι επαγγελματίες αθλητές.

Παρόμοια είναι και τα μηνύματα ως προς τη δεύτερη πτυχή. Στις εντυπώσεις του για το Olympic Virtual Series του 2021 για την ποδηλασία, ο Ολυμπιονίκης του 2016, ο Greg Van Avermaet αναφέρει ότι δέχθηκε σχεδόν τον ίδιο αριθμό συγχαρητηρίων για την τέταρτη θέση του στον virtual αγώνα σε σχέση με εκείνα που είχε λάβει για το χρυσό Ολυμπιακό μετάλλιο στο Ρίο.

Το σενάριο να ενταχθούν μέσα στα επόμενα χρόνια τα virtual αθλήματα στο καλεντάρι των Ολυμπιακών Αγώνων δεν είναι απίθανο. Το αντίθετο μάλιστα, είναι σχεδόν βέβαιο. Αθλήματα αφαιρούνται και εντάσσονται κατά καιρούς στο πρόγραμμα των Ολυμπιακών, ακολουθώντας τον κανόνα της δημοφιλίας. Το είδαμε και στην περυσινή διοργάνωση, στο Τόκιο με πέντε νέα αθλήματα.

Όμως, το σενάριο της ένταξης των virtual sports στους Ολυμπιακούς Αγώνες υποκινείται από μία ακόμα ανάγκη ή μία απειλή. Την κλιματική αλλαγή, την ανάγκη να περιοριστούν οι μετακινήσεις αθλητών και κοινού στο μέλλον (άρα να περιοριστεί το περιβαλλοντικό αποτύπωμα), ακόμα και το σενάριο κάποια αθλήματα να μην είναι δυνατό να πραγματοποιούνται πλέον στο φυσικό τους χώρο (εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής).

Το ενδεχόμενο λοιπόν να μπορεί κάποιος από το σπίτι να λογίζεται ως ελίτ αθλητής δεν είναι απίθανο, αλλά κάτι το οποίο σε πέντε, δέκα ή δεκαπέντε χρόνια θα θεωρούμε μια παγιωμένη κατάσταση. Θα μπορεί αυτός ο αθλητής να λάβει την αναγνώριση που λαμβάνουν οι σημερινοί αθλητές; Αν κρίνουμε από τα e-sports, αλλά και τις δηλώσεις του Greg Van Avermaet είναι επίσης ένα ορατό ενδεχόμενο.

The post Ελίτ αθλητής από το σπίτι appeared first on 2045.gr.

Βραζιλία, 29 Ιουνίου 2014. Το Μεξικό και η Ολλανδία αναμετρώνται για τη φάση των 16 του Παγκοσμίου Κυπέλλου. Η θερμοκρασία στο επίπεδο του αγωνιστικού χώρου του Εστάδιο Καστελάο στη Φορταλέζα είναι 39 βαθμοί Κελσίου κι έπειτα από 30 λεπτά αγώνα, οι ποδοσφαιριστές των δύο ομάδων μοιάζουν εξαντλημένοι και αφυδατωμένοι. Είναι η στιγμή που ο Πορτογάλος διαιτητής Πέδρο Προένσα, αντιλαμβανόμενος το μαρτύριό τους, θα σφυρίξει και θα διακόψει το ματς προκειμένου οι παίκτες να πάρουν μερικές ανάσες και να δροσιστούν εν όψει της δύσκολης συνέχειας.  

Κάπως έτσι, το πρώτο επίσημο cooling break στην ιστορία του ποδοσφαίρου μετατράπηκε από προαιρετική πρόβλεψη στον επικαιροποιημένο κανονισμό της FIFA, σε γεγονός συντελεσμένο και ανεπίστρεπτο. 

Οι εικόνες των Ολλανδών και των Μεξικανών που για τα επόμενα τρία λεπτά άδειαζαν πάνω τους μπουκάλια με παγωμένα νερά και τυλίγονταν με κρύες κομπρέσες μεταδόθηκαν σε ζωντανή σύνδεση στις περισσότερες χώρες του πλανήτη και μετέδωσαν ένα δυσοίωνο μήνυμα: η κλιματική αλλαγή είχε εισβάλει οριστικά και αμετάκλητα στα ποδοσφαιρικά γήπεδα και άλλαζε ήδη τη φυσιογνωμία του αθλήματος. 

Η αφόρητη ζέστη είχε κλέψει τρία λεπτά δράσης από τους ποδοσφαιριστές και τους φιλάθλους (θα έκλεβε άλλα τρία στο δεύτερο ημίχρονο) και -αδιανόητο μέχρι τότε- είχε διακόψει τη ροή ενός νοκ άουτ αγώνα για το παγκόσμιο Κύπελλο. Το ποδόσφαιρο χρωστάει το 80% του μύθου του και τα οκτώ από τα δέκα κορυφαία highlights του στην αδιάλειπτη ροή του. Στους παίκτες που δεν σταμάτησαν να παίζουν ακόμα κι όταν μάτωσαν τα κεφάλια τους ή έσπασαν τα δόντια τους, στα γκολ που μπήκαν επειδή ο αέρας άλλαξε την πορεία της μπάλας ή επειδή το χιόνι που έπεφτε περιόριζε την ορατότητα του τερματοφύλακα, στα άλλα γκολ που μπήκαν με το χέρι επειδή ο διαιτητής δεν διέκοψε τη φάση στο ξεκίνημά της. 

Στο μυαλό όλων το ποδόσφαιρο είναι ένα παιχνίδι παντός τερέν και παντός καιρού. Αυτός ο καθολικός και την ίδια στιγμή αφαιρετικός χαρακτήρας του ήταν που το βοήθησε να διαδοθεί σε όλα τα μήκη και πλάτη της Γης. Εκείνο το μεσημέρι της 29ης Ιουνίου του 2014, όμως, έγινε ξεκάθαρο ότι ο καιρός είχε πλέον αλλάξει τόσο δραματικά, που το δημοφιλέστερο άθλημα του κόσμου έπρεπε να αλλάξει μαζί του αν ήθελε να επιβιώσει. Όπως αποδείχθηκε, τα cooling breaks που τότε δημιούργησαν τόση αίσθηση, ήταν μια απειροελάχιστη αλλαγή. Μια πρώτη και πολύ πρόχειρη αμυντική κίνηση απέναντι σε έναν αντίπαλο που προέλαυνε ανεμπόδιστος. Σήμερα έχουν πια ενταχθεί στην κανονικότητα των αγώνων, δεν ξενίζουν κανέναν. 

Σήμερα επίσης, οκτώ χρόνια μετά από εκείνο το σφύριγμα του Προένσα, ο κόσμος του ποδοσφαίρου έχει κατανοήσει ότι ο αγώνας για το κλίμα δεν θα κερδηθεί με πρόχειρες λύσεις ούτε παίζοντας άμυνα. Ήδη, πολλοί ποδοσφαιρικοί σύλλογοι αναλαμβάνουν σημαντικές πρωτοβουλίες για τη μείωση του οικολογικού τους αποτυπώματος. Αρκετοί φορείς του αθλήματος διοργανώνουν ενημερωτικές εκστρατείες για τους φιλάθλους και αναπτύσσουν σχετικές δράσεις σε επίπεδο τοπικών κοινοτήτων.

Η κεντρική διοίκηση του ποδοσφαίρου, όμως, η FIFA, η UEFA και οι ισχυρές εθνικές Ομοσπονδίες, λειτουργούν όπως όλοι οι κρατικοί και διακρατικοί θεσμοί: με βάση το οικονομικό συμφέρον και τις αναγκαιότητες της πολιτικής τους επιβίωσης. Ανακοινώνουν σχέδια, υπογράφουν συμφωνίες, συνυπογράφουν διεθνείς συνθήκες, αλλά στην πράξη αναβάλλουν οτιδήποτε θα μπορούσε να αποτελέσει την αρχή μιας συγκροτημένης αντεπίθεσης στο μέτωπο της κλιματικής αλλαγής. 

Η επικρατούσα λογική είναι ότι τα χρήματα είναι πολλά, τα συμφέροντα είναι μεγάλα και τα χορηγικά συμβόλαια είναι δεσμευτικά, οπότε -για να χρησιμοποιήσουμε έναν ταιριαστό ποδοσφαιρικό όρο- όσο μας παίρνει κάνουμε καθυστερήσεις. Το πρόβλημα, βέβαια, με την κλιματική κρίση είναι ότι δεν πρόκειται να μας χαρίσει παράταση. 

Ένα παγόβουνο στην έρημο

Για τον ιστορικό του μέλλοντος, η 2/12/2010 θα χρησιμεύσει ως ποδοσφαιρικό «666». Είναι η ημερομηνία στην οποία θα εντοπιστεί η συμβολική Αρχή του Κακού και θα αναφέρεται ως Μέρα της Κρίσης για τα περισσότερα από τα δεινά που θα πλήξουν σε βάθος χρόνου το άθλημα. Αυτό, γιατί η Πέμπτη 2 Δεκεμβρίου του 2010 ήταν η μέρα που ο Σεπ Μπλάτερ, πρόεδρος ακόμα τότε της FIFA, της Παγκόσμιας Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας, ανακοίνωσε ότι η ευθύνη της διοργάνωσης του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 2022 θα ανατεθεί στο Κατάρ. 

Εδώ και κάποια χρόνια ο Μπλάτερ δεν είναι πλέον πρόεδρος της FIFA. Ξηλώθηκε μαζί με τους περισσότερους αξιωματούχους του εξαιτίας αυτής της υπόθεσης και για κάποιες ακόμα ηχηρές περιπτώσεις διαφθοράς που ήρθαν στο φως μετά από έρευνες στις οποίες συμμετείχε ακόμα και το FBI. Κάποια μέλη της διοίκησής του βρίσκονται στη φυλακή, κάποιοι άλλοι αυτοκτόνησαν από τύψεις ή για να γλιτώσουν τον εξευτελισμό των δικαστηρίων, οι υπόλοιποι παρακολουθούν -ατιμασμένοι και από τα σπίτια τους πλέον- τα απόνερα που ξερνάει μέχρι σήμερα εκείνη η ανάθεση, η πιο αμαρτωλή στην ιστορία του ποδοσφαίρου. Γιατί είναι πια γνωστό ότι το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2022 θα διεξαχθεί στη σκιά μιας αδιανόητης τραγωδίας: τουλάχιστον 6.500 μετανάστες εργάτες πέθαναν από αφυδάτωση, από εξάντληση ή από επιδημίες στα εργοτάξια των γηπέδων που χτίστηκαν για να φιλοξενήσουν τη διοργάνωση. 

Στα μάτια κάθε λογικού ανθρώπου το Κατάρ δεν είχε κανένα έρεισμα και κανένα δικαίωμα να διοργανώσει Παγκόσμιο Κύπελλο. Τουλάχιστον όχι μόνο του. Είναι ένα υπερβολικά μικρό κράτος, χωρίς καμία ποδοσφαιρική κουλτούρα, με τραγικές επιδόσεις στον τομέα της προστασίας του σεβασμού και της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και -κυρίως σε ό,τι αφορά το κλίμα- βρίσκεται σε ένα σημείο της Γης όπου οι θερμοκρασίες τα καλοκαίρια υπερβαίνουν τους 45 βαθμούς Κελσίου. Είναι, δηλαδή, εντελώς ακατάλληλες για ποδόσφαιρο. 

Το Κατάρ απλώς εξαγόρασε τη διοργάνωση, με πετροδόλαρα και βρώμικο lobbying, αλλά και με υποσχέσεις τις οποίες στην πορεία αθέτησε. Μεταξύ άλλων, στο φάκελο της υποψηφιότητας του Κατάρ υπήρχε δέσμευση για τη δημιουργία κλιματιστικών συστημάτων που θα διατηρούσαν σταθερή θερμοκρασία 23 βαθμών Κελσίου στους αγωνιστικούς χώρους και στις κερκίδες των γηπέδων, στις fan zones και στους δρόμους(!) που θα διέσχιζαν οι φίλαθλοι για να φτάσουν σ’ αυτές. Μια σκέψη για να επιτευχθούν όλα αυτά ήταν η δημιουργία τεχνητών «σύννεφων» – τεράστιων δηλαδή κλιματιστικών επιφανειών που θα αιωρούνταν πάνω από τα γήπεδα και τους δρόμους για να σκιάζουν και να δροσίζουν τις επιφάνειες που βρίσκονται από κάτω τους. Φυσικά, τίποτα απ’ όλα αυτά δεν θα συμβεί. Το Μουντιάλ του Κατάρ θα γίνει Χειμώνα, από τα μέσα του Νοέμβρη ως τα μέσα του Δεκέμβρη του 2022, αναστατώνοντας όλα τα πρωταθλήματα και τα προγράμματα του πλανήτη. 

Η απόφαση για την αλλαγή του διαστήματος διεξαγωγής της διοργάνωσης πάρθηκε το 2015, όταν δηλαδή υπήρχε ακόμα χρόνος να ανατεθεί σε κάποιες άλλες χώρες, αλλά κανείς δεν τόλμησε να πάρει πάνω του το κόστος μιας τέτοιας κίνησης. Σε σχέση με το κλίμα και τα οικοσυστήματα του Περσικού Κόλπου εννοείται ότι ήταν μια σωστή απόφαση, αλλά εξέθεσε ακόμα περισσότερο τις εξαγγελίες του 2010, οι οποίες σήμερα πλέον μοιάζουν σαν απολιθωμένα μνημεία της ανθρώπινης έπαρσης και ματαιοδοξίας. Με τα τωρινά δεδομένα μοιάζει αδιανόητο, αλλά μόλις 12 χρόνια νωρίτερα, η ανθρωπότητα ονειρευόταν ότι θα παγώσει για έναν ολόκληρο μήνα την έρημο και κομπορρημονούσε για τις βίαιες περιβαλλοντικές παρεμβάσεις και για τις ασύλληπτες ποσότητες ενέργειας που προϋπέθετε αυτό το παράλογο σχέδιο. 

Σε επίπεδο προθέσεων και διατυπώσεων, η FIFA έχει αλλάξει εντελώς πλεύση την τελευταία πενταετία. Συμμετείχε ενεργά στην COP26, την Παγκόσμια Σύνοδο του ΟΗΕ για την κλιματική αλλαγή και συνυπέγραψε τους στόχους που τέθηκαν στη Γλασκώβη για μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίων στους διεθνείς αγώνες κατά 50% ως το 2030 και για μηδενισμό τους ως το 2040. Νωρίτερα, ο Τζιάνι Ινφαντίνο, ο νέος πρόεδρος που διαδέχτηκε τον Σεπ Μπλάτερ το 2016, είχε φροντίσει ώστε η Παγκόσμια Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία να γίνει ο πρώτος διεθνής αθλητικός οργανισμός που δήλωσε συμμετοχή στην εκστρατεία «UNFCCC Climate Neutral Now», αναλαμβάνοντας τη δέσμευση να μετρήσει, να μειώσει και να αντισταθμίσει τις εκπομπές αερίων που σχετίζονται με τα Παγκόσμια Κύπελλα.

Στην ίδια γραμμή, θεωρητικά πάντα, κινείται και η UEFA, η Ευρωπαϊκή Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία. Συμμετέχει ενεργά και με ενθουσιασμό και με πολύ καλές ιδέες σε όλες τις διασκέψεις για το κλίμα. Τον περασμένο Οκτώβριο, για παράδειγμα, συνυπέγραψε την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και σε συνεργασία με την Κομισιόν έβγαλε στον αέρα την εξαιρετική καμπάνια «The World’s Best Trick», με στόχο την εξοικονόμηση ενέργειας από τα νοικοκυριά της Γηραιάς Ηπείρου. 

Ταυτόχρονα, βέβαια, η ίδια UEFA, το καλοκαίρι του 2021 διοργάνωσε το Πανευρωπαϊκό Πρωτάθλημα ποδοσφαίρου σε 11 διαφορετικές πόλεις της Ευρώπης και λίγες εβδομάδες αργότερα εισήγαγε στο αγωνιστικό της καλεντάρι μια ολοκαίνουρια διοργάνωση, το Europa Conference League. Το οικολογικό κόστος αυτών των δύο διοργανώσεων είναι -πρακτικά- ανυπολόγιστο. Αρκεί να σκεφτεί κάποιος ότι στο Euro υπήρχαν ομάδες που έπρεπε να ταξιδέψουν από τη Σεβίλλη ως την Μπακού (4.776 χιλιόμετρα) και πίσω προκειμένου να ανταποκριθούν στις αγωνιστικές τους υποχρεώσεις. Ο Covid δεν επέτρεψε σε πάρα πολλούς φιλάθλους να τις ακολουθήσουν, αλλά αυτό ήταν κάτι εντελώς συγκυριακό. Η σύγχρονη, αναβαθμισμένη και ευαισθητοποιημένη UEFA δεν το γνώριζε όταν επέλεγε να διοργανώσει ένα τουρνουά που θα απαιτούσε πολλαπλάσια αεροπορικά ταξίδια (και αντίστοιχους εξωφρενικούς ρύπους και εκπομπές αερίων θερμοκηπίων) για όλους. 

Για το οικολογικό ίχνος του Euro 2020 υπάρχουν ήδη κάποιες αποτιμήσεις, όπως αυτή που επιχείρησε το BBC, ενώ για την παρθενική European Conference League θα έχουμε μια πρώτη εικόνα το Μάιο, όταν ολοκληρωθεί. Το σίγουρο είναι ότι αυξάνει κατά 20% τον ετήσιο αριθμό των αγώνων της UEFA. Μόνο για τη φάση των Ομίλων (χωρίς να υπολογίζουμε δηλαδή τους προκριματικούς αγώνες που προηγήθηκαν και αυτούς που έπονται), έγιναν 96 ματς. Στο 85% αυτών των αγώνων, οι ομάδες χρειάστηκε να ταξιδέψουν με αεροπλάνο, καθώς η απόσταση που χώριζε τις έδρες τους ήταν μεγαλύτερη των 1000 χιλιομέτρων. Κατά μέσο όρο, κάθε ομάδα που συμμετείχε στην παρθενική φάση Ομίλων της ECL κάλυψε στον αέρα αποστάσεις 5.578 χιλιομέτρων. Η Καϊράτ από το Καζακστάν ταξίδεψε 11.348 χιλιόμετρα. 

Και για τις δύο αυτές διοργανώσεις η UEFA υποτίθεται ότι είχε προβλέψει αντισταθμιστικές δράσεις. Τοποθέτησε, για παράδειγμα, κάδους ανακύκλωσης στα γήπεδα και πριμοδότησε τους φιλάθλους που επέλεξαν να πάνε στο γήπεδο με μαζικά μέσα μεταφοράς. Αυτά, βέβαια, δεν αντισταθμίζουν ούτε το 5% του συνολικού οικολογικού κόστους των τουρνουά. Πολύ συνειδητά δηλαδή -και παρά τους παιάνες και τις υποκριτικές μεγαλοστομίες- η ηγεσία του παγκοσμίου ποδοσφαίρου συνεχίζει να οδηγεί το άθλημα προς το παγόβουνο.

“Τα λεφτά μπορεί να έρχονται και οι αριθμοί να ευδοκιμούν, αλλά αν δεν υπάρξει κάποια θεαματική αλλαγή πλεύσης, η πρόσκρουση και το ναυάγιο μοιάζουν αναπόφευκτα.” 

Γυρίζει το ματς;  

Μέχρι πρόσφατα μπορούσαμε να κάνουμε μόνο εκτιμήσεις και εικασίες για το πώς η κλιματική κρίση θα επηρεάσει τις μεγάλες αθλητικές διοργανώσεις, αλλά και τις δομές των αθλημάτων όπως το ποδόσφαιρο. Σήμερα πλέον έχουμε στα χέρια μας και επιστημονικές μελέτες. Ξέρουμε, για παράδειγμα, ότι η άνοδος της θερμοκρασίας, θα καταστήσει μερικώς ή παντελώς άχρηστα 23 αγγλικά ποδοσφαιρικά γήπεδα μέχρι το 2050. Μέσα στα επόμενα 25 χρόνια, δηλαδή, το 1/4 των επαγγελματικών ομάδων της χώρας που γέννησε το ποδόσφαιρο θα μείνουν άστεγες. 

Μεταξύ των γηπέδων που αναμένεται να αχρηστευτούν από τις πλημμύρες που θα πλήξουν τη Βρετανία τις επόμενες δεκαετίες είναι το ιστορικό Στάμφορντ Μπριτζ της Τσέλσι, το Σεντ Μέρις της Σαουθάμπτον αλλά και το καινούριο γήπεδο της Γουέστ Χαμ (χτίστηκε για τους Ολυμπιακούς του Λονδίνου, το 2012). Στη Γερμανία, η άνοδος της στάθμης του ποταμού Βέζερ απειλεί το γήπεδο της Βέρντερ Βρέμης, ενώ στη Γαλλία το γήπεδο της Μπορντό (καινούριο επίσης, εγκαινιάστηκε το 2015) θα βουλιάζει κάθε χρόνο στα νερά του καναλιού της Γκαρόμ. 

Θα μπορούσε να σχολιάσει κάποιος ότι η καταστροφή μερικών ποδοσφαιρικών γηπέδων από φυσικά φαινόμενα αποτελεί στην πραγματικότητα ένα είδος συμπαντικής εκδίκησης και καρμικής δικαιοσύνης. Στη μεγάλη τους πλειοψηφία, οι «ναοί του ποδοσφαίρου» είναι τσιμεντένιες κατασκευές φαραωνικών διαστάσεων που απαιτούν τεράστιες ποσότητες ενέργειας τις μέρες που φιλοξενούν κάποιον αγώνα και εξίσου μεγάλες ποσότητες νερού και χημικών φαρμάκων για τη συντήρηση του χλοοτάπητα όλες τις υπόλοιπες μέρες. Είναι σίγουρο ότι τα τοπικά οικοσυστήματα θα ζούσαν πολύ καλύτερα χωρίς γήπεδα ανάμεσά τους. 

Η περιβαλλοντική επανάσταση του ποδοσφαίρου, όμως, από τα γήπεδα θα ξεκινήσει. Μια ιδέα για το πώς μπορεί να συμβεί αυτό την πήραμε πριν από μερικούς μήνες, στις 19 Σεπτεμβρίου του 2021 (κι αυτή είναι μια ημερομηνία που θα χρησιμεύσει στον ιστορικό του μέλλοντος). Η Τότεναμ και η Τσέλσι συναντήθηκαν για την πέμπτη αγωνιστική της Πρέμιερ Λιγκ, αποφασισμένες να χαρίσουν στον κόσμο ένα λονδρέζικο ντέρμπι με μηδενικό αποτύπωμα άνθρακα. Το Game Zero διοργανώθηκε από την Πρέμιερ Λιγκ σε συνεργασία με την COP26 και το δίκτυο Sky Sports και σύμφωνα με την αναλυτική έκθεση που δημοσιεύθηκε τον Δεκέμβρη, πέτυχε τον στόχο του. Οι παίκτες των δύο ομάδων έφτασαν στο γήπεδο της Τότεναμ με πούλμαν που έκαιγαν βιοκαύσιμα, ενώ οι φίλαθλοι μετακινήθηκαν με τα πόδια, με το μετρό (οι διαδρομές προς το γήπεδο ήταν δωρεάν) και με ποδήλατα. Τα πάρκινγκ του γηπέδου ήταν ανοιχτά μόνο για ηλεκτρικά και υβριδικά αυτοκίνητα. Όλοι -παίκτες και φίλαθλοι- ήπιαν κι έφαγαν κατά την παραμονή τους στις εγκαταστάσεις του γηπέδου από χάρτινες ή ανακυκλώσιμες συσκευασίες, ενώ οι καντίνες και τα εστιατόρια του Tottenham Hotspur Stadium σέρβιραν μόνο plant based βιολογικά τρόφιμα, που είχαν παρασκευαστεί με υλικά τοπικής και βιώσιμης προέλευσης. Οι κουζίνες, οι προβολείς και τα θερμαντικά σώματα του γηπέδου τροφοδοτήθηκαν με 100% ανανεώσιμη ενέργεια, ενώ έτσι κι αλλιώς, στις τουαλέτες των αθλητών και των επισκεπτών είναι τοποθετημένα συστήματα απορρόφησης που δεν χρησιμοποιούν νερό. 

Όλα αυτά, βέβαια, μπόρεσαν να συμβούν επειδή το ολοκαίνουριο, state of the art και πανάκριβο γήπεδο της Τότεναμ (κόστισε περισσότερα από ένα δισεκατομμύριο λίρες) σχεδιάστηκε και κατασκευάστηκε με γνώμονα τη βιωσιμότητα και την ενεργειακή αυτονομία. Δεν είναι τυχαίο ότι από το 2019 που παραδόθηκε για χρήση έχει σαρώσει όλα αρχιτεκτονικά βραβεία (βρετανικά και διεθνή) και έχει καταστήσει την Τότεναμ πρωταθλήτρια της Green League – το «Πράσινο Πρωτάθλημα» είναι μια βαθμολογία που δημιουργήθηκε από την Πρέμιερ Λιγκ σε συνεργασία με τον ΟΗΕ κατατάσσει τις αγγλικές ομάδες με βάση τις επιδόσεις τους στην ανακύκλωση, στη χρήση καθαρής και ανανεώσιμης ενέργειας, τη διαχείριση των απορριμμάτων κλπ. 

Η «πράσινη» αντίληψη στην κατασκευή των ποδοσφαιρικών γηπέδων είναι μονόδρομος κι αυτό έχει -ευτυχώς- γίνει αντιληπτό από τους συλλόγους και τους φιλάθλους, τους πραγματικούς πυρήνες του αθλήματος. Και είναι πραγματικά παρήγορη η διαπίστωση ότι όλο και περισσότερες ομάδες, σε διάφορα μέρη του κόσμου, επενδύουν σε βιώσιμες εγκαταστάσεις για τις δραστηριότητές τους. Το νέο γήπεδο της Μίλαν και της Ίντερ που θα αντικαταστήσει το εμβληματικό Σαν Σίρο θα έχει μικρότερη χωρητικότητα, αλλά θα εξασφαλίσει στη μητροπολιτική περιφέρεια του Μιλάνου 55.000 τετραγωνικά μέτρα πρασίνου. H Allianz Riviera, η καινούρια έδρα της Νις, έγινε το πρώτο απολύτως φιλικό προς το περιβάλλον γήπεδο της ευρωπαϊκής ηπείρου. Εκμεταλλεύεται πλήρως τη γεωγραφία και τις καιρικές συνθήκες της γαλλικής ριβιέρας, αντλώντας ενέργεια από ανεμογεννήτριες και φωτοβολταϊκά πάνελ, ενώ η συντήρηση του χλοοτάπητα και η υδροδότηση των εγκαταστάσεών του γίνεται αποκλειστικά με χρήση βρόχινου νερού. Γενικά, στην Ευρώπη, τα μεγάλα γήπεδα πρασινίζουν. Ο Άγιαξ αντικατέστησε όλα τα καθίσματα του έτσι κι αλλιώς eco-friendly Amsterdam Arena με νέα, που είναι κατασκευασμένα από ανακυκλωμένα υλικά, ενώ το γήπεδο της Ντόρτμουντ λειτουργεί εδώ και κάποια χρόνια αποκλειστικά με «πράσινη» ενέργεια. 

Εκτός Ευρώπης, το ποδόσφαιρο λειτουργεί με ακόμα περισσότερη επινοητικότητα και εξωστρέφεια. Το Καοσιούνγκ, το «Παγκόσμιο Στάδιο» της Ταϊπέι κατασκευάστηκε το 2009 σχεδόν ολοκληρωτικά από βιώσιμα υλικά και καλύφθηκε από 9.000 φωτοβολταϊκά πάνελ μεγάλων διαστάσεων. Τις (πολλές) μέρες που δεν φιλοξενεί αγώνες της εθνικής ομάδας, παράγει ενέργεια, η οποία αξιοποιείται από την κυβέρνηση της Ταϊβάν (περισσότερες από 1.5 εκατομμύρια KWh ετησίως). Στο Μπέλο Οριζόντε της Βραζιλίας, η ηλιακή οροφή του σταδίου Μινεϊράο τροφοδοτεί με ρεύμα 1.000 γειτονικά νοικοκυριά που ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας. 

Αν θα έπρεπε αυτήν τη στιγμή να ανακηρύξουμε την πρωταθλήτρια της πράσινης ανάπτυξης στον κόσμο του ποδοσφαίρου, το βραβείο θα το έπαιρνε χωρίς αντίπαλο η ταπεινή και την ίδια στιγμή πολύ φωτεινή Φόρεστ Γκριν. Η ομάδα που φέτος πρωταγωνιστεί στη League 2 (είναι η τέταρτη κατηγορία του Αγγλικού ποδοσφαίρου) έχει ήδη αναγνωριστεί από τη FIFA και τον ΟΗΕ ως ο πρώτος επαγγελματικός σύλλογος στον κόσμο με ουδέτερο αποτύπωμα άνθρακα. Εδρεύει στο Νέιλσουορθ, μια κωμόπολη που βρίσκεται σε απόσταση 25 μιλίων από το Μπρίστολ, αγωνίζεται στις τοπικές κατηγορίες από το 19ο αιώνα και από το 2010 δείχνει τον δρόμο για ένα βιώσιμο μέλλον. Η Φόρεστ Γκριν χρησιμοποιεί για τις μετακινήσεις της ένα ηλεκτρικό πούλμαν. Μέχρι πρόσφατα φορούσε φανέλες και σορτσάκια κατασκευασμένα από ίνες μπαμπού, το οποίο χρειάζεται πολύ λιγότερο νερό για να αναπτυχθεί σε σχέση με το βαμβάκι. Φέτος τις αντικατέστησε με εμφανίσεις από ανακυκλωμένα υπολείμματα κόκκων καφέ που απορρίπτουν οι επιχειρήσεις εστίασης της περιοχής. Όλοι οι παίκτες και οι προπονητές της ομάδας είναι βίγκαν -ο βιγκανισμός είναι προϋπόθεση για να γίνεις μέλος της Φόρεστ Γκριν- ενώ και στο γήπεδό της σερβίρονται μόνο plant based και raw εδέσματα, που δεν απαιτούν υψηλή κατανάλωση ενέργειας για το μαγείρεμά τους. Το σημαντικότερο: οι ιδιοκτήτες της ομάδας ανέθεσαν στο αρχιτεκτονικό γραφείο της εκλιπούσας Ζάχα Χαντίντ την κατασκευή ενός νέου γηπέδου που αναμένεται να αποτελέσει σημείο αναφοράς για τα αρχιτεκτονήματα μεγάλου μεγέθους στο μέλλον. Για την ανέγερσή του θα χρησιμοποιηθεί αποκλειστικά και μόνο βιώσιμη ξυλεία, ενώ ο αγωνιστικός χώρος του θα καλύπτεται από τον πρώτο βιολογικό χλοοτάπητα στον πλανήτη (θα συντηρείται χωρίς χημικά λιπάσματα και χωρίς τη χρήση γεωργικών μηχανημάτων). Στον περιβάλλοντα χώρο του Eco Park θα φυτευτούν 500 δέντρα και μια περίμετρος δύο χιλιομέτρων θα καλυφθεί από χαμηλή βλάστηση. Έξω από αυτήν, θα αναπτυχθεί δρυμός για τη φιλοξενία και προστασία της άγριας ζωής της περιοχής. 

Προφανώς και δεν είναι εύκολο για όλες τις ομάδες να κάνουν αυτό που κάνει η Φόρεστ Γκριν. Και είναι ουτοπικό να περιμένουμε από τη FIFA και την UEFA να κάνουν κινήσεις απο-εμπορευματικοποίησης του ποδοσφαιρικού προϊόντος που διαχειρίζονται. Αυτό που πρέπει να γίνει κοινή συνείδηση σε όλους, όμως, είναι ότι ο αγώνας που έχει ήδη ξεκινήσει θα κρίνει την επιβίωση του προϊόντος αυτού καθαυτού. Και ότι στην ουσία του δεν είναι ένας αγώνας ενάντια στην κλιματική αλλαγή, αλλά ένας αγώνας για το κλίμα. Ένα κρίσιμο ματς στο οποίο δεν υπάρχουν αντίπαλοι. Ή θα βγούμε όλοι μαζί κερδισμένοι -με πρώτον και καλύτερο τον πλανήτη που μας φιλοξενεί- ή θα χάσουμε (κυριολεκτικά) τη Γη κάτω απ’ τα πόδια μας.

The post Αγώνας επιβίωσης: Το ποδόσφαιρο απέναντι στην κλιματική αλλαγή appeared first on 2045.gr.

Τρέξιμο. Για πολλούς ο πιο απλός τύπος άθλησης ή μια εύκολη μορφή εκτόνωσης από το καθημερινό άγχος. Άρρηκτα συνδεδεμένο με τη στροφή προς ένα πιο υγιεινό τρόπο ζωής, το τρέξιμο αποτελεί πλέον μια καθημερινή δραστηριότητα για πολλά εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο. Μόνο στις ΗΠΑ, ο αριθμός των ερασιτεχνών δρομέων το 2020 εκτιμήθηκε στα 50 εκατομμύρια.

Κάποιοι μάλιστα δεν διστάζουν να το πάνε ένα βήμα παραπάνω, όπως φανερώνουν οι αριθμοί συμμετοχής στους κατά τόπους μαραθωνίους σε όλο τον κόσμο. Για παράδειγμα στο μαραθώνιο της Νέας Υόρκης συμμετείχαν το 2019 (πριν τον κορονοϊό) πάνω από 53.000 άνθρωποι, ενώ κάτι αντίστοιχο παρατηρούμε και στον δικό μας, τον αυθεντικό μαραθώνιο της Αθήνας. Το 2011 οι συμμετοχές άγγιζαν τις 9.000 και το 2019 είχαν ξεπεράσει τις 20.000. Σε παγκόσμιο επίπεδο εκτιμάται ότι την τελευταία δεκαετία η συμμετοχή σε αγώνες 5 ή 10 χιλιομέτρων και μαραθωνίων ή ημιμαραθωνίων έχει αυξηθεί κατά 50% την τελευταία δεκαετία.

Η τεχνολογία στα πόδια και στα χέρια των δρομέων

Στη δημιουργία αυτού του κινήματος και η τεχνολογία έχει παίξει το ρόλο της. Η εξέλιξη των δικτύων, των smartphones και των εφαρμογών βοήθησαν πολύ κόσμο να σηκωθεί από τον καναπέ του, να βάλει αθλητικά και να ξεκινήσει -δειλά στην αρχή, πιο έντονα στη συνέχεια- το τρέξιμο. Με τα κάθε λογής wearables, κάθε ερασιτέχνης δρομέας είχε στη διάθεσή του πλήθος δεδομένων και χρήσιμων πληροφοριών για την προπόνησή του.

Ο εκδημοκρατισμός των δεδομένων, πληροφοριών δηλαδή που πριν από αρκετά χρόνια, μόνο επαγγελματίες αθλητές είχαν στη διάθεσή τους, συνετέλεσε στη γιγάντωση αυτού του κινήματος. Ταυτόχρονα, το gamifcation του jogging, με τις κοινότητες γύρω από κάθε εφαρμογή (ή εταιρεία) και τα challenges με τα leaderboards δημιούργησαν τα απαραίτητα κίνητρα για ένα νέο προσωπικό ρεκόρ, για ένα καλύτερο χρόνο από το φίλο του, καλλιεργώντας για τα καλά το “μικρόβιο” του δρομέα μέσα τους.

Πλήθος δεδομένων στον καρπό του χεριού

Μετά την κυκλοφορία των πρώτων smartphones είδαμε μία νέα fitness αγορά να δημιουργείται. Εταιρείες όπως η Jawbone, η Nike και η Fitbit παρουσίασαν τα πρώτα trackers, επιτρέποντας στον ερασιτέχνη δρομέα να μετρήσει τον χρόνο και την απόσταση που διένυσε. Οι συσκευές αυτές συγχρονίζονταν με τον υπολογιστή μέσω καλωδίου, δεν απαιτούσαν τη σύνδεση με κάποιο smartphone ή εφαρμογή.

Ωστόσο, η εξέλιξη στο σύνολο των wearables, η διαρκής διείσδυση των smart watches και κατ’ επέκταση των συνοδευτικών εφαρμογών, έφεραν στον καρπό του χεριού μας πολύ περισσότερες πληροφορίες και δεδομένα για όποιον θέλει να πάει το hobby του ένα βήμα παραπάνω.

“Έχουμε λοιπόν πέρα από την απόσταση και τον χρόνο, δεδομένα όπως είναι οι καρδιακοί παλμοί, τα  επίπεδα οξυγόνου στο αίμα, η κλίση εδάφους, χάρτες της διαδρομής, training peaks, θερμίδες, θερμοκρασία, υψόμετρο, υψομετρική διαφορά και φυσικά, πολλά στοιχεία που σχετίζονται με τον τρόπο που τρέχουμε όπως η συχνότητα διασκελισμού (cadence) και η κάθετη μετατόπισή. Όλα αυτά ήταν κάποτε δεδομένα διαθέσιμα μόνο στους επαγγελματίες αθλητές. Όμως, με την εξέλιξη της τεχνολογίας ακόμα και ο πιο αρχάριος δρομέας τα έχει στην κατοχή του” μας λέει ο Σταύρος Παναγόπουλος, Health, physical education & sports science. IRON MAN Certified Coach.

Όλα τα παραπάνω στοιχεία δεν απαιτούν την απόκτηση μιας εξειδικευμένης συσκευής για να τα απολαύσει κάποιος. Πλέον, το πιο απλό smartwatch ή fitness tracker μπορεί και προσφέρει αυτά τα δεδομένα και πολύ περισσότερα. Τα δεδομένα αυτά σύμφωνα με τον κ. Παναγόπουλο, “έχουν πραγματικό νόημα. Ό,τι μπορεί να μετρηθεί, μπορεί να βελτιωθεί. Αν γνωρίζεις τα όριά σου είσαι υγιής και κατ’ επέκταση ικανοποιημένος με την προπόνηση και τις επιδόσεις σου.”

«Τρεξιματικές» κοινότητες

Ακόμα ένα σημαντικό ρόλο που έχει παίξει η τεχνολογία στο «τρεξιματικό κίνημα» είναι η δημιουργία των κοινοτήτων. To βλέπουμε από μεγάλα brands όπως η Nike και η Adidas, τα οποία μαζί με την εφαρμογή δημιουργούν και τη δική τους κοινότητα, προσφέροντας συμβουλές από γυμναστές και προπονητές online καθώς και προπονητικά προγράμματα, σχεδιασμένα για κάθε περίσταση και επίπεδο. Αντίστοιχη κατεύθυνση ακολουθούν και οι εταιρείες τεχνολογίας, όπως οι Apple, Samsung, Huawei, Honor, Garmin, Suunto, Fitbit, Polar και πολλές άλλες. Και βεβαίως, το ίδιο το τρεξιματικό κίνημα ανέδειξε ανεξάρτητες εφαρμογές, όπως το Strava και το Runkeeper, που έχουν ήδη το δικό τους community και κάθε αθλούμενος συγχρονίζει την συσκευή του ανάλογα με την εφαρμογή που χρησιμοποιεί περισσότερο.

Μπορεί όμως η τεχνολογία να αντικαταστήσει τον προπονητή; Η απάντηση του κ. Παναγόπουλου είναι ένα κατηγορηματικό «Όχι. Η τεχνολογία δεν εχει συναίσθημα, ακόμα. Ναι, η τεχνολογία είναι το μέλλον, όμως παρά την πολύτιμη βοήθειά της στην παρούσα φάση, έχει παράλληλα και μεγάλα περιθώρια βελτίωσης σ’ αυτό που προσφέρει». Ενδεικτικά, όπως προσθέτει ο κ. Παναγόπουλος, «το GPS δεν είναι πάντα ακριβές, χάνοντας κάποιες φορές το σήμα από το δορυφόρο, ειδικά στις διαδρομές βουνού. Επιπρόσθετα, ο χρονος αποκατάστασης (recovery time) είναι λάθος κάποιες φορές, αφού για παράδειγμα δεν λαμβάνει υπόψη πιθανά συμπληρώματα που μπορεί να λαμβάνει ο αθλούμενος. Αντίστοιχα, στοιχεία, όπως οι παλμοί BPM (beat per minute) δεν είναι πάντα ακριβή, ειδικά όταν προέρχονται από τον καρπό του χεριού και όχι από κάποια ζώνη που φοριέται στο στήθος.”

Σχετικές έρευνες που πραγματοποιούνται εδώ και αρκετά χρόνια επιβεβαιώνουν τις παρατηρήσεις του κ. Παναγόπουλου. Ενδεικτικά, βασικές πληροφορίες (βημάτων, απόστασης κλπ.) που προσφέρουν τα wearables εμφανίζονται να έχουν κατά μέσο όρο 20% διαφορά σε σύγκριση με τα πραγματικά στοιχεία.

Τεχνολογική εξάρτηση

Εκτός όμως από τις παραπάνω παρατηρήσεις ειδικοί προσθέτουν και άλλα σημεία που πρέπει να προσέξουν οι ερασιτέχνες δρομείς στη χρήση της τεχνολογίας, προβάλλοντας πάνω από όλα την τεχνολογική εξάρτηση. Όπως σημειώνουν, η έντονη εξάρτηση από την τεχνολογία και τις πληροφορίες που λαμβάνουν μπορεί να οδηγήσει σε μια συμπεριφορά που δε λαμβάνει υπόψη τις φυσικά προειδοποιητικά σημάδια για την καταπόνηση του σώματος, κάνοντας έτσι πιο πιθανό το ενδεχόμενο ενός τραυματισμού.

Ακόμα περισσότερο, αυτή η συμπεριφορά έρχεται σε κόντρα με τον βασικό πυρήνα της ερασιτεχνικής άθλησης, καθώς θυσιάζεται το αίσθημα της διασκέδασης και της ψυχολογικής εκτόνωσης. Αναιρείται δηλαδή το βασικό όφελος της άσκησης, που είναι η μείωση του άγχους.

Τι μας περιμένει στο μέλλον

Μπορεί η τεχνολογία να κάνει καλύτερη την προπόνηση στο μέλλον; Η συναισθηματική νοημοσύνη, που ανέφερε ο κ. Παναγόπουλος, θα μπορούσε ίσως σε κάποια χρόνια να είναι μια εξέλιξη σε μερικά χρόνια από σήμερα, με την τεχνολογία να λαμβάνει υπόψη και συγκεκριμένες προσωπικές παραμέτρους για κάθε χρήστη.

Από την άλλη πλευρά, άλλοι τοποθετούν τις ελπίδες τους σε τεχνολογίες, όπως το augmented reality (επαυξημένη πραγματικότητα), εκτιμώντας ότι τα AR γυαλιά μπορούν να προσφέρουν live ενημέρωση με βιομετρικά δεδομένα, επιδόσεις και συμβουλές για τη βελτίωση της προπόνησης και ταυτόχρονα δυνατότητα ακρόασης μουσικής, χωρίς την ανάγκη μιας επιπλέον συσκευής. Ίσως μάλιστα να μην είμαστε πολύ μακριά από ένα τέτοιο σενάριο.

The post Τα ρίσκα και τα οφέλη από τη χρήση των wearables στο ερασιτεχνικό τρέξιμο appeared first on 2045.gr.

Η ώρα είναι 13:45 και παρά τις κλιματιστικές πλατφόρμες που αιωρούνται πάνω από την πισίνα και τις κερκίδες του κλειστού Ολυμπιακού κολυμβητηρίου της Μουμπάι, η ζέστη είναι αφόρητη. Η Αουλάνι Αφά παίρνει την παγοκύστη που είναι ακουμπισμένη στον αριστερό της τετρακέφαλο και την πιέζει για μερικά δευτερόλεπτα στον αυχένα της για να δροσιστεί. Σε τέσσερα λεπτά από τώρα, θα σηκωθεί από τη θέση της και θα κατευθυνθεί προς τον βατήρα των τριών μέτρων και σε έξι λεπτά από τώρα, στις 13:51, θα γίνει η πρώτη αθλήτρια στην ιστορία των Ολυμπιακών Αγώνων που θα πάρει μετάλλιο εκπροσωπώντας μια χώρα που δεν υπάρχει. Ο αγώνας της έχει σχεδόν ολοκληρωθεί και ξέρει ότι είναι ήδη στο βάθρο. Μια απλώς καλή τελευταία κατάδυση θα είναι αρκετή για το Χρυσό και για να ακουστεί στο κολυμβητήριο ο εθνικός ύμνος του Κιριμπάτι. 

Η πατρίδα της Αουλάνι άρχισε να βυθίζεται στον Ειρηνικό το 1999. Μέχρι το 2035, η αύξηση της στάθμης των ωκεάνιων υδάτων είχε καταπιεί τις μισές περίπου από τις 32 ατόλες που κάποτε αποτελούσαν το μικροσκοπικό νησιωτικό κράτος του Κιριμπάτι και το 2039 ο ΟΗΕ ζήτησε από τους τελευταίους εναπομείναντες κατοίκους να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους. 

Η Αουλάνι παρακολούθησε τους Ολυμπιακούς του 2040 από τις γιγαντοοθόνες που είχαν στηθεί στον προσφυγικό καταυλισμό που φιλοξένησε εκείνη και την οικογένειά της στο Κερικέρι, στη Νέα Ζηλανδία. Στους Ολυμπιακούς του 2044 συμμετέχει με την ομάδα των κλιματικών προσφύγων και σε δύο περίπου λεπτά από τώρα, θα της χαρίσει ένα Χρυσό μετάλλιο στις καταδύσεις από τον βατήρα των τριών μέτρων. 

Αυτό, φυσικά, είναι ένα φανταστικό στιγμιότυπο, η προβολή μιας random πιθανής – απίθανης εικόνας από το κοντινό μέλλον. Και συνολικά, αυτό που ακολουθεί είναι ένα φανταστικό αφιέρωμα στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2044, δομημένο, όμως, με υλικά από τους Αγώνες του Τόκιο που παρακολουθούμε αυτές τις μέρες και από τα όσα συμβαίνουν στον κόσμο τους τελευταίους μήνες. 

Μουμπάι 2044 

Οι επόμενοι Ολυμπιακοί Αγώνες (2024) θα φιλοξενηθούν στο Παρίσι, οι μεθεπόμενοι (2028) στο Λος Άντζελες, ενώ οι Αγώνες του 2032 είναι προγραμματισμένο να διεξαχθούν στο Μπρίσμπεϊν της Αυστραλίας. Κάπου ενδιάμεσα, η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή θα πρέπει να αποφασίσει τις επόμενες αναθέσεις. Και είναι βέβαιο ότι θα πάρει τις αποφάσεις της με βάση τις δύο παραμέτρους που ήδη καθορίζουν σε μεγάλο ποσοστό οποιοδήποτε γεγονός μεγάλης κλίμακας πραγματοποιείται στον πλανήτη: τη γεωπολιτική ισορροπία και την κλιματική κρίση. 

“Μια εύκολη πρόβλεψη είναι ότι μετά το Μπρίσμπεϊν οι Ολυμπιακοί θα φιλοξενηθούν σε κάποια μεγάλη μουσουλμανική χώρα – ήδη για το 2036 έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον η Τουρκία και η Ινδονησία.”

Μια δεύτερη βεβαιότητα είναι ότι σύντομα, στο άμεσο μέλλον, θα πρέπει να γίνουν Αγώνες στην Αφρική. Η ραγδαία αναπτυσσόμενη Νιγηρία ίσως βρει σε κάποιους μελλοντικούς Ολυμπιακούς την ιδανική βιτρίνα που θα την βοηθήσει να αυτοπροβληθεί ως η επόμενη παγκόσμια υπερδύναμη. Εν τω μεταξύ, η μετατόπιση του κέντρου βάρους της παγκόσμιας οικονομίας προς την Ασία που ήδη συντελείται, θα έχει ολοκληρωθεί μέσα στην επόμενη εικοσαετία, οπότε στο εξής όλο και περισσότερα σημαντικά γεγονότα θα λαμβάνουν χώρα στην άπω και στην εγγύς Ανατολή. Η πολυπληθής, τεράστια και θρησκευτικά ουδέτερη Ινδία (διεκδικεί κι αυτή τους Ολυμπιακούς του 2036) πληροί όλες τις γεωπολιτικές προϋποθέσεις για να φιλοξενήσει τη διοργάνωση μέσα στα επόμενα 30 χρόνια. Ας υποθέσουμε ότι θα το κάνει σε ακριβώς 24 χρόνια από σήμερα: Μουμπάι 2044. 

Λίγη μελλοντική ιστορία  

Από τη σύλληψη τους, οι σύγχρονοι Ολυμπιακοί Αγώνες αποτελούν ταυτόχρονα πεδίο συνάντησης και ανταγωνισμού των εθνών. Γι’ αυτό και -κόντρα στις μεγαλόστομες διακηρύξεις που τους συνοδεύουν- έχουν αποτελέσει ιστορικά θέατρο πολιτικής και φυλετικής προπαγάνδας, τρομοκρατικών ενεργειών, καπιταλιστικών και σοσιαλιστικών επιδείξεων. Τα τελευταία 20 χρόνια η σκληρή πολιτική είχε μείνει έξω από τα Ολυμπιακά Στάδια, αλλά στο Τόκιο ξαναβρήκε τον χώρο της. 

Η Βόρεια Κορέα δεν συμμετείχε στους ιαπωνικούς Αγώνες με πρόσχημα την πανδημία, αλλά κυρίως για να αποφύγει την οποιαδήποτε επαφή με τη Νότια γειτόνισσά της μετά από την ψυχροπολεμική ένταση που αναζωπυρώθηκε στην κορεατική χερσόνησο τους τελευταίους μήνες. Μουσουλμάνοι τζουντόκα από την Αλγερία και το Σουδάν αρνήθηκαν να αντιμετωπίσουν τον Ισραηλινό Τοχάρ Μπουτμπούλ και αποβλήθηκαν από τη διοργάνωση. Οι Ρώσοι αθλητές αγωνίζονται με τη σημαία της Ρωσικής Ολυμπιακής Επιτροπής γιατί η Ρωσία είναι τιμωρημένη από τον WADA, τον παγκόσμιο οργανισμό αντι-ντόπινγκ, ο οποίος βρίσκεται πάντα υπό την επιρροή των Αμερικανών.

Είναι μάλλον αναμενόμενο ότι μέσα στα επόμενα χρόνια το χάσμα Ισλάμ – Δύσης θα βαθύνει. Μοιραία, όσο αυτή η κρίση θα κλιμακώνεται, θα αφήνει όλο και πιο έντονο αποτύπωμα στους Ολυμπιακούς Αγώνες, αλλά και σε κάθε γεγονός αντίστοιχης εμβέλειας. Επιπλέον, μέχρι το 2044 κάποια από τα ενεργά σημεία έντασης στον πλανήτη θα έχουν εκραγεί, οδηγώντας ίσως και σε έναν τουλάχιστον πόλεμο μεγάλης κλίμακας. Η Ινδία του παραδείγματός μας ξανακάθισε μόλις στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων με την Κίνα για το Λαντάκ, αλλά η εξίσωση της διεκδικούμενης μεθορίου των δύο πολυπληθέστερων κρατών του πλανήτη δεν είναι εύκολη. Όλες οι μέχρι σήμερα διμερείς συμφωνίες έχουν αποδειχθεί διάτρητες. 

Αν, λοιπόν, παραμείνουμε πιστοί στην υπόθεση εργασίας «Μουμπάι 2044», δεν μπορούμε να αποκλείσουμε το ενδεχόμενο από τους 38ους Ολυμπιακούς Αγώνες να απέχει η Κίνα, ίσως και όλες οι χώρες οι οποίες θα βρίσκονται μέχρι τότε στη σφαίρα της επιρροής της. 

Ακόμα και μια τόσο ηχηρή απουσία, όμως, όπως και οποιαδήποτε άλλη διακρατική διπλωματική ζύμωση που θα έχει προκύψει μέχρι τότε, θα θεωρούνται ελάσσονα ζητήματα. Το πραγματικό πρόβλημα που θα κληθεί να αντιμετωπίσει η ΔΟΕ και πριν απ’ αυτήν συλλογικά η ανθρωπότητα, είναι η κλιματική κρίση. 

Οι Αγώνες της αγωνίας 

Μέχρι πριν από έναν περίπου χρόνο, στα φόρα του ΟΗΕ γινόταν ακόμα λόγος για την κλιματική αλλαγή, για πρόληψη, για σχέδια περιορισμού των βιομηχανικών ρύπων κλπ. Σήμερα πια όλες οι συζητήσεις γίνονται για την κλιματική κρίση. Η κλιματική αλλαγή έχει συντελεστεί πλέον, τη ζούμε. Στην Ελλάδα εκδηλώνεται με τις τροπικές μπόρες του Ιουνίου, με τους όλο και πιο μακροπερίοδους καύσωνες του Ιουλίου και του Αυγούστου και με τις πυρκαγιές που τους ακολουθούν. Μέσα στις επόμενες δεκαετίες, το κλίμα στην όμορφη πατρίδα μας θα πάψει να θεωρείται εύκρατο και θα περάσουμε κάθιδροι στην υποτροπική ζώνη. 

Στο Τόκιο, οι αθλητές που αγωνίστηκαν σε ανοιχτά venues έλιωσαν από τη ζέστη και πνίγηκαν στην υγρασία. Ο Ντάνιελ Μεντβέντεφ, το Νο 2 στην παγκόσμια κατάταξη του τένις, αναρωτήθηκε φωναχτά στο ματς του τρίτου γύρου του Ολυμπιακού τουρνουά με τον Φάμπιο Φονίνι ποιος θα έχει την ευθύνη αν πεθάνει στο κορτ εκείνη τη μέρα. Λίγες ώρες αργότερα, η Ισπανίδα τενίστρια Πάουλα Μαντόζα εγκατέλειψε τον προημιτελικό αγώνα της κόντρα στην Τσέχα Μαρκέτα Μουντρούσοβα, επειδή έπαθε θερμοπληξία. 

Το αγώνισμα του μαραθωνίου πραγματοποιήθηκε στη πόλη Σαπόρο, 400 χιλιόμετρα βόρεια του Τόκιο, επειδή η θερμοκρασία εκεί ήταν κάπως πιο ανεκτή. Στα ομαδικά αθλήματα τα cooling breaks έχουν πια καθιερωθεί ως απαραίτητα. Στον στίβο, οι κούρσες των μεγάλων αποστάσεων χρειάστηκε να μετατεθούν στην απογευματινή ζώνη των Αγώνων. Πολλές ιστιοδρομίες ακυρώθηκαν λόγω άπνοιας αλλά κι επειδή υπήρξε προειδοποίηση για τυφώνα στις ιαπωνικές ακτές. Την πρώτη φορά που το Τόκιο είχε διοργανώσει Ολυμπιακούς, το 1968, οι Αγώνες είχαν πραγματοποιηθεί τον Οκτώβριο. Το 2021, τα τηλεοπτικά δίκτυα επέμειναν να διατηρηθεί η «παράδοση» των αρχών Αυγούστου, γιατί εκτιμούν ότι αυτό το διάστημα η τηλεθέαση και τα προσδοκώμενα διαφημιστικά κέρδη είναι τα μεγαλύτερα δυνατά. 

“Αν, λοιπόν, συνεχίσουμε να διοργανώνουμε θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες, θα πρέπει να τους προσαρμόσουμε στα δεδομένα ενός πλανήτη πιο θερμού, με λιγότερο οξυγόνο στην ατμόσφαιρά του και με βίαιες εναλλαγές καιρικών φαινομένων που θα σαρώνουν την επιφάνειά του.”

Η φανταστική Αουλάνι Αφά και όλοι οι αθλητές που θα καταφέρουν να εξασφαλίσουν τη συμμετοχή τους στους Ολυμπιακούς του 2044, ίσως χρειαστεί να αγωνιστούν αποκλειστικά σε κλειστά, κλιματιζόμενα στάδια. Και μόνο βράδυ, όταν οι θερμοκρασίες θα είναι πιο υποφερτές. Μπορεί, επίσης, να αγωνίζονται όπως φέτος, χωρίς θεατές στις κερκίδες. Πιθανότατα όλα τα μεγάλα αθλητικά γεγονότα θα διεξάγονται στο μέλλον χωρίς θεατές, για να μην επιβαρύνεται το παγκόσμιο πρόγραμμα πτήσεων και η συνολική εκπομπή ρύπων στον αέρα. Και ας μην ξεχνάμε τις πανδημίες, φυσικά. Θα έρθουν πολλές ακόμα. Θα έρχονται απανωτά και κάποιες απ’ αυτές θα σχετίζονται άμεσα με την κλιματική κρίση. Εννοείται, λοιπόν, ότι δεν θα έχουμε θεατές στις κερκίδες στο μέλλον. 

Κάποια στιγμή, μάλιστα, θα περιοριστεί και ο αριθμός των αθλητών που θα συμμετέχουν στο επίσημο Ολυμπιακό πρόγραμμα, αλλά και των αγωνισμάτων αυτών καθαυτών. Στη Μουμπάι, πχ, ίσως γίνουν μόνο οι τελικοί. Οι προκριματικοί θα έχουν διεξαχθεί νωρίτερα, σε περιφερειακά προ-ολυμπιακά τουρνουά. Η ιστιοπλοΐα, η κωπηλασία και η κολύμβηση στην ανοιχτή θάλασσα θα απαλειφθούν – ο υδροφόρος ορίζοντας της Ινδίας είναι πολύ μολυσμένος για τέτοιες δραστηριότητες. Το Ολυμπιακό Χωριό θα είναι μια περίκλειστη φούσκα, μέσα στην οποία η Αουλάνι και οι συναθλητές της θα επιδεικνύουν τη γονιδιακή τους προίκα κυκλοφορώντας με κολλητές βιοδιασπώμενες φόρμες που θα φιλτράρουν τον αέρα και θα συντηρούν τα επίπεδα υγρασίας στο δέρμα τους. 

Κι εξυπακούεται ότι η Αουλάνι δεν θα είναι μόνη της στην ομάδα των κλιματικών προσφύγων. Μέχρι το 2044, οι θάλασσες και οι έρημοι θα έχουν ωθήσει πολλά εκατομμύρια ανθρώπους να αναζητήσουν μια ζωή μακριά από τις σβησμένες απ’ τον χάρτη πατρίδες τους. 

Πιο ψηλά, πιο γρήγορα, πιο ισότιμα 

Στο Τόκιο είδαμε για πρώτη φορά σκέιτμπορντ, μπάσκετ 3Χ3 και αγωνιστική αναρρίχηση σε τοίχο. Είδαμε, επίσης, δύο αγωνίσματα με BMX, σερφ και ορεινή ποδηλασία.

Στο πρόγραμμα των Ολυμπιακών προστίθενται όλο και περισσότερα urban αθλήματα κι αυτό δεν είναι μια περαστική τάση. Είναι κάτι που θα συνεχίσει να συμβαίνει, γιατί προσφέρει τεράστιες δυνατότητες εμπορικής αξιοποίησης (πρωτότυπα ρούχα και αξεσουάρ για τις εταιρείες, αλλά και άνοιγμα σε νέα κοινά, όπως τα 13χρονα αγόρια και κορίτσια του σκέιτ). 

Επιπλέον, η ένταξη αυτών των αθλημάτων συνάδει και με την κοινή, κοινότατη λογική της δημοφιλίας: Εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι σε ολόκληρο τον κόσμο έχουν ένα σκέιτμπορντ ή ένα ποδήλατο ή παίζουν μπάσκετ σε κάποιο γηπεδάκι της γειτονιάς τους. Πόσοι, αντίστοιχα, ρίχνουν δίσκους ή ξιφομαχούν με τους συμμαθητές ή τους συναδέλφους τους; 

Είναι βέβαιο ότι μέχρι το 2044 κάποια από τα κλασικά αθλήματα θα έχουν εκπέσει από το Ολυμπιακό πρόγραμμα. Πρώτα – πρώτα θα φύγουν αυτά που διεξάγονται σε εξωτερικούς χώρους, όπως οι ρίψεις (μεταξύ μας, η σφυροβολία είναι έτσι κι αλλιώς μια εντελώς παράλογη ενασχόληση). Εξαιρετικά επισφαλείς πρέπει να αισθάνονται η ελληνορωμαϊκή και η ελεύθερη πάλη, η τοξοβολία, η προαναφερθείσα ξιφασκία και τα ιππικά αγωνίσματα (λόγω δυσκολιών στις μετακινήσεις των αλόγων και στην επιμελητεία των στάβλων). Στην εποχή της Αουλάνι αυτά τα αθλήματα θα αντιμετωπίζονται ως μουσειακό footage σε ντοκιμαντέρ για την ιστορία των αγώνων. Όπως, δηλαδή, αντιμετωπίζουμε εμείς σήμερα το μακροβούτι ή το άλμα εις μήκος από στάση, τα οποία κάποτε αποτελούσαν highlights των Ολυμπιακών προγραμμάτων. 

Αντίθετα, αθλητικές δραστηριότητες όπως το crossfit και η γιόγκα θα αποκτήσουν αργά ή γρήγορα Ολυμπιακή εκπροσώπηση. Και οπωσδήποτε τα e-sports. Η αγορά του gaming είναι συγκλονιστικά μεγάλη για να συνεχίσει να την αγνοεί η ΔΟΕ. Επιπλέον, εδώ και χρόνια στον χώρο του gaming έχει χτιστεί μια πολύ καλά δομημένη αγωνιστική κουλτούρα, που ακολουθεί τη λογική των εθνικών και των παγκόσμιων πρωταθλημάτων. Οι Ιάπωνες, οι οποίοι διαχρονικά διεκδικούν μεγάλο μερίδιο από το συγκεκριμένο industry, έγιναν οι πρώτοι διοργανωτές Ολυμπιακών Αγώνων που ενέκριναν κάποια e-sports events, εγκαινιάζοντας στο Τόκιο 2020 την Olympic Virtual Series. Μεταξύ των πέντε αγωνισμάτων που έκαναν δοκιμαστική πρεμιέρα τις προηγούμενες μέρες ήταν και το Gran Turismo. 

Γενικά, οι Ολυμπιακοί θα δίνουν όλο και περισσότερο χώρο στα τεχνικά αγωνίσματα, αφού νομοτελειακά τα αθλήματα των αμιγώς σωματικών επιδόσεων θα κορεστούν και θα παρακμάσουν. Είναι βέβαιο ότι κάποτε θα έχουμε πλέον τρέξει με τη μεγαλύτερη ταχύτητα που μπορεί να τρέξει ένας homo sapiens. Θα έχουμε πηδήξει όσο ψηλότερα και όσο μακρύτερα γίνεται. Θα έχουμε εξαντλήσει τις δυνατότητες του ανθρώπινου σώματος και θα έχουμε καταγράψει ρεκόρ που δεν θα είναι πλέον παγκόσμια, αλλά ιστορικά. Ας τα βαφτίσουμε ρεκόρ ανθρωπότητας. Όταν πλέον θα έχουμε φτάσει εκεί, οι κούρσες και τα άλματα δεν θα έχουν νόημα ύπαρξης. Κανείς δεν θα προπονείται για τέσσερα χρόνια με αποκλειστικό στόχο να ισοφαρίσει ένα ρεκόρ. Και κανείς δεν θα ενδιαφέρεται να παρακολουθήσει όλη αυτή την προσπάθεια, πολλώ δε μάλλον να τη χορηγήσει. Και τότε, είτε θα επιτραπεί θεσμικά η ενίσχυση των αθλητών (χημική ή μηχανική) και θα μπούμε σε άλλες ατραπούς, είτε κι αυτά τα αθλήματα θα ατονήσουν και θα δώσουν τη θέση τους σε άλλα. 

Πριν κληθεί να αντιμετωπίσει αυτό το βιοηθικό ζήτημα, η ΔΟΕ θα πρέπει να έχει βρει ικανοποιητικές απαντήσεις σε ερωτήματα που στην πραγματικότητα έχουν ήδη προκύψει. Στο Τόκιο αγωνίστηκαν 160 ανοιχτά ΛΟΑΤΚΙ+ αθλητές – αριθμός τριπλάσιος από τον αντίστοιχο του Ρίο το 2016. Η Νεοζηλανδή Λόρελ Χάμπαρτ έγινε η πρώτη τρανς που αγωνίστηκε ως γυναίκα σε Ολυμπιακούς (συμμετείχε στην άρση βαρών στην κατηγορία των 87+ κιλών). Η μέρα που non binary αθλητές θα διεκδικούν το δικαίωμά τους να αγωνίζονται με μη δυαδικές ταυτότητες φύλου, χωρίς δηλαδή να εντάσσονται στους άντρες ή στις γυναίκες, δεν είναι μακριά. Κι εκείνη τη μέρα, η ΔΟΕ θα πρέπει να είναι έτοιμη είτε να αλλάξει την κατηγοριοποίηση των αθλημάτων της («άλμα επί κοντώ ανδρών & non binary»;) είτε -πιο πιθανό- να έχει έτοιμα για ένταξη στο Ολυμπιακό πρόγραμμα κάποια αθλήματα στα οποία άνδρες, γυναίκες και άτομα που υιοθετούν μη δυαδικές φυλετικές ταυτότητες θα μπορούν να διαγωνίζονται από κοινού και επί ίσοις όροις. 

Ένα πρώτο βήμα προς αυτήν την κατεύθυνση ίσως είναι τα μικτά αθλήματα, ο αριθμός των οποίων αυξάνεται κάθε τετραετία στους Ολυμπιακούς Αγώνες. Στο Τόκιο, πχ, είδαμε μικτή σκυταλοδρομία ανδρών και γυναικών στην κολύμβηση. Απ’ την άλλη, το αίτημα για μικτές ομάδες στην καλλιτεχνική κολύμβηση δεν έγινε δεκτό, παρότι στο παγκόσμιο πρωτάθλημα διαγωνίζονται μικτά ντουέτα ανδρών και γυναικών από το 2015. 

Και η τεχνολογία κύριε; 

Μέχρι να φτάσει εκείνο το καλοκαιρινό βράδυ του 2044 που η Αουλάνι Αφά από το βουλιαγμένο Κιριμπάτι θα κερδίσει το Χρυσό της μετάλλιο στις καταδύσεις από τον βατήρα των τριών μέτρων, η τεχνολογία θα είναι σε θέση να δώσει λύσεις στα περισσότερα από τα προβλήματα που θίχτηκαν παραπάνω. 

Η τεχνητή νοημοσύνη και η επαυξημένη πραγματικότητα θα μπορούν να φέρουν τα ολογράμματα των αθλητών στο σαλόνι των θεατών και τα ολογράμματα των θεατών στις κερκίδες των άδειων σταδίων. Για την ακρίβεια, μπορεί μέχρι τότε να μη χρειαζόμαστε καν Ολυμπιακά Στάδια. Ο κάθε αθλητής θα αγωνίζεται στην έδρα του, στο γήπεδό του, και η ολογραμματική προβολή του θα τοποθετείται δίπλα στις αντίστοιχες των αντιπάλων του, σε ένα κολοσσιαίο εικονικό στάδιο ασύγκριτης ομορφιάς και χωρητικότητας. 

Προσοχή: δεν μιλάμε εδώ για τρεις χαζές διαστάσεις, αλλά για πολυδιαστατικά μοντέλα. Εμείς δεν θα βλέπουμε απλώς το άλμα του αθλητή από την άνεση του καναπέ μας – θα μυρίζουμε τον ιδρώτα του ή το αποσμητικό του και θα αισθανόμαστε τον πόνο στα πέλματά του όταν προσγειώνεται από μεγάλο ύψος. Οι ώμοι μας θα καίνε όταν οι κωπηλάτες θα μπαίνουν αφηνιασμένοι στο τελευταίο πεντακοσάρι. Και ο αθλητής, αντιστοίχως, θα ξέρει ότι είμαστε εκεί, δίπλα του. Θα ακούει τις ανάσες μας και τους παλμούς της καρδιάς μας. 

Δεν θα χρειάζεται, λοιπόν, να ταξιδεύουμε, να ρυπαίνουμε την ατμόσφαιρα και να διασπείρουμε τα μικρόβιά μας προκειμένου να νιώσουμε το συλλογικό ρίγος, την ανατριχίλα και τη συγκίνηση που μόνο ο αθλητισμός μπορεί να προκαλέσει. Η τεχνολογία θα είναι και πάλι εκεί, για να μας προσφέρει την ανανέωση του Φαουστικού συμβολαίου που έχουμε υπογράψει μαζί της εδώ και χρόνια. Θα μας ενώσει κρατώντας μας μακριά, όπως κάνει ήδη με τα social media και τα communication apps, θα επαυξήσει εικονικά τις σωματικές μας δυνατότητες όταν αυτές εξαντληθούν, θα αντικαταστήσει τα δέντρα με πάνελ που θα παράγουν οξυγόνο, θα αντικαταστήσει το οξυγόνο με κάτι άλλο, που θα παράγεται από το σώμα μας και θα ανατροφοδοτεί τα πάνελ. 

Ακούγονται φοβερά δυστοπικά και αποκαρδιωτικά όλα αυτά, αλλά είναι μια απλή αναδιατύπωση των όρων της συμφωνίας που έχουμε ήδη κάνει με έναν διάβολο που λατρεύουμε να αμφισβητούμε. Και εννοείται ότι θα ανανεώσουμε τη σύμβασή μας με την τεχνολογία της εικονικής πραγματικότητας και το 2044. Θα στηρίξουμε τους Ολυμπιακούς Αγώνες της Μουμπάι με όποιους όρους κι αν διεξαχθούν. Το ίδιο θα κάνουμε και για τους αγώνες μετά τη Μουμπάι. 

Γενικώς, θα στηρίξουμε κάθε μέλλον στο οποίο οι Ολυμπιακοί Αγώνες θα διοργανώνονται τακτικά και στην ώρα τους, γιατί το παρελθόν έχει αποδείξει ότι όταν οι άνθρωποι δεν διοργανώνουν Ολυμπιακούς Αγώνες, κάνουν χοντρές μαλακίες. *

* Οι μόνες χρονιές που δεν έγιναν Ολυμπιακοί Αγώνες μετά τη σύγχρονη αναβίωσή τους ήταν το 1916, το 1940 και το 1944, κατά τη διάρκεια των δύο Παγκοσμίων Πολέμων.  

The post Μια κλεφτή ματιά στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2044 appeared first on 2045.gr.

Η πρώτη ιστορική περίοδος του ποδοσφαίρου ταυτίστηκε με τη γεωμετρία. Οι προπονητές, οι παίκτες και οι φίλαθλοι του τέλους του 19ου αιώνα και των αρχών του 20ου, αγάπησαν παράφορα τα αγωνιστικά σχήματα και τα συστήματα με τα οποία αυτά υλοποιούνταν μέσα στον αγωνιστικό χώρο. Αρχικά το ανάποδο Χριστουγεννιάτικο δέντρο -ένα ρομαντικό και αλλοπρόσαλλο 2-3-5, με δύο στην άμυνα και πέντε στην επίθεση- αργότερα το πιο αμυντικογενές και ορθόδοξο Χριστουγεννιάτικο δέντρο, με πέντε αμυντικούς και δύο επιθετικούς. Στην πορεία, το ποδόσφαιρο αγκάλιασε και τους ρόμβους του 3-4-3, τις ευθείες γραμμές του 4-4-2, τα τριγωνάκια των παικτών πάνω στο χορτάρι, τα νοητά τετράγωνα στα οποία χώριζαν οι εκφωνητές του ραδιοφώνου το γήπεδο προκειμένου να καταλαβαίνουν οι ακροατές τους σε ποιο σημείο ακριβώς παιζόταν η μπάλα. 

“Η γεωμετρία και η βασική στατιστική στο ποδόσφαιρο έχουν αντικατασταθεί από αλγόριθμους, εξειδικευμένο software και big data, τα οποία και χαρακτηρίζουν την προετοιμασία των ομάδων.”

Σταδιακά, η γεωμετρία έδωσε τη θέση της στην μπακαλίστικη αριθμητική (διαχρονικό και αγαπημένο το «έντεκα εμείς, έντεκα αυτοί») και στη βασική στατιστική (ποσοστά κατοχής μπάλας, ευστοχία κλπ), ενώ σήμερα πλέον το ποδόσφαιρο έχει εκχωρήσει στους αριθμούς πολύ μεγάλο μέρος της τυχαιότητας και της απροβλεψιμότητάς του. Οι αλγόριθμοι, τα εξελιγμένα λογισμικά και η επεξεργασία των big data παίζουν κυρίαρχο ρόλο στην προετοιμασία των ομάδων, ενώ οι επιστήμονες που αναλύουν και ερμηνεύουν αυτά τα δεδομένα συνεργάζονται με τους προπονητές ως ισότιμοί τους. Κάποιοι, μάλιστα, απολαμβάνουν ήδη ανώτερο στάτους από αυτό των τεχνικών που λειτουργούν εντός των γραμμών του γηπέδου. 

Το πέρασμα του ποδοσφαίρου σ’ αυτήν τη σύγχρονη εποχή των ανώτερων μαθηματικών, των metrics και των analytics, σηματοδοτείται συμβολικά από μια ιστορία η οποία ακροβατεί ανάμεσα στην αλήθεια και τον χαριτωμένο αστικό μύθο: την άνοιξη του 2004, ένας σκάουτ της Άρσεναλ ενημέρωσε τον Αρσέν Βενγκέρ ότι έχει εντοπίσει ένα νεαρό ποδοσφαιριστή που τρέχει 14 χιλιόμετρα σε κάθε αγώνα στον οποίο συμμετέχει. Ο Αλσατός εντυπωσιάστηκε από το νούμερο, αλλά αμφισβήτησε την αξιοπιστία του, λέγοντας στους συνεργάτες του ότι καλό θα ήταν να ξέρουν προς ποια κατεύθυνση τρέχει όλα αυτά τα χιλιόμετρα ο παίκτης πριν του τον προτείνουν για μετεγγραφή. 

Τελικά ο Βενγκέρ πήγε ο ίδιος στη Μασσαλία για να παρακολουθήσει τον 20χρονο τότε Ματιέ Φλαμινί, πριν τον αποκτήσει -για ψίχουλα- στην Άρσεναλ το καλοκαίρι της ίδιας χρονιάς. Ο Φλαμινί έμελλε να μείνει συνολικά επτά χρόνια στο Λονδίνο (σε δύο θητείες) και να γραφτεί στην ιστορία της ομάδας ως ο άνθρωπος που πέτυχε το τελευταίο γκολ στο Χάιμπουρι, πριν οι κανονιέρηδες το εγκαταλείψουν για το νεότευκτο Emirates. Τέσσερα χρόνια μετά την απόκτηση του Φλαμινί, η Άρσεναλ αγόρασε μια εταιρεία στατιστικής ανάλυσης, τη StatDNA, η οποία μέχρι σήμερα αποτελεί τον πυρήνα του τμήματος ανάλυσης δεδομένων του συλλόγου.

Η ιστορία της μετεγγραφής του Φλαμινί είναι ενδεικτική του ενθουσιασμού αλλά και της καχυποψίας με την οποία το ποδόσφαιρο υποδέχτηκε την ανάλυση των δεδομένων – ακόμα και η «ανοιχτόμυαλη» Πρέμιερ Λιγκ, ακόμα και ο εμβληματικός εκσυγχρονιστής της. Σήμερα που οι αριθμοί έχουν επιβάλει τη χρησιμότητα και την αξιοπιστία τους, κανένας προπονητής δεν μπαίνει στον κόπο να ταξιδέψει για να δει έναν ποδοσφαιριστή. Το αγωνιστικό σκάουτινγκ γίνεται στα τυφλά, με βάση τα σκληρά και αδυσώπητα δεδομένα και οι υποκειμενικοί ανθρώπινοι παράγοντες μπαίνουν στη μετεγγραφική συζήτηση σε δεύτερο χρόνο. Για να φτάσουμε μέχρι εδώ, όμως, χρειάστηκε να κυλήσει πολύ νερό στο αυλάκι. Και εννοείται ότι όπως συμβαίνει παντού -πολλώ δε μάλλον σε έναν χώρο εγγενώς συντηρητικό και παραδοσιόπληκτο όπως το ποδόσφαιρο- υπήρξαν πολλοί που προσπάθησαν να αποτρέψουν τη ροή των υδάτων. Η Ιστορία τους θυμάται κι αυτούς, αλλά ως ανέκδοτα δίπλα στη μεγάλη αφήγηση των πρωτοπόρων που επέβαλαν ή διευκόλυναν την εισβολή των μαθηματικών στο jogo bonito. 

Το ιστορικό ψέμα των αριθμών 

Ο πρώτος άνθρωπος που σκέφτηκε να κρατήσει στατιστικά στοιχεία για αγώνες ποδοσφαίρου και στη συνέχεια να τα αξιοποιήσει με κάποιον τρόπο, ήταν ο Τσαρλς Ριπ (Charles Reep), ένας ταπεινός λογιστής της RAF, της βρετανικής πολεμικής αεροπορίας. 

Αμέσως μετά τον Β’ Παγκόσμιο, ο Ριπ άρχισε να καταγράφει στοιχεία από τους αγώνες ποδοσφαίρου που παρακολουθούσε ο ίδιος και να συλλέγει αντίστοιχα δεδομένα που κρατούσαν φίλοι και γνωστοί μετά από τη δική του παραίνεση. Η δουλειά του ήταν εντελώς ερασιτεχνική στην αρχή -σημειώσεις κρατημένες με χαρτί και μολύβι- αλλά αργότερα καταπιάστηκε επαγγελματικά με το ποδόσφαιρο, ως σύμβουλος σε αρκετές ομάδες (Μπρέντφορντ, Γουλβς, Σέφιλντ Γουέντνεσντεϊ, Γουίμπλεντον, Γουότφορντ, ακόμα και στην εθνική Νορβηγίας). Μελετώντας και αναλύοντας τις σημειώσεις του, ο Ριπ κατέληξε σε διάφορα αφοριστικά συμπεράσματα, όπως πχ ότι το 99.2% των επιθέσεων που πραγματοποιούνται σε έναν αγώνα αποβαίνουν άκαρπες ή ότι το 91.5% των γκολ προκύπτουν από επιθέσεις που βγαίνουν μετά από δύο ή το πολύ τρεις πάσες. Αυτός ειδικά ο αφορισμός για τις τρεις πάσες στοίχειωσε το αγγλικό ποδόσφαιρο για πολλές δεκαετίες, αφού ήταν η ιδέα πάνω στην οποία χτίστηκε το Long Ball, η θεωρία της μεγάλη μπαλιάς, αυτό που όλοι έχουμε στο μυαλό μας ως κλασικό, ξύλινο, βρετανικό στυλ ποδοσφαίρου, με τις σέντρες και τις μακρινές πάσες που ψάχνουν το κεφάλι του επιθετικού. 

Όπως απέδειξε πολλά χρόνια αργότερα ο Τζόναθαν Ουίλσον στο κλασικό πλέον βιβλίο του «Αντιστρέφοντας την πυραμίδα», το ποδόσφαιρο που παρακολουθούσε ο Ριπ παιζόταν έτσι κι αλλιώς με δύο ή τρεις πάσες το πολύ, οπότε ήταν απολύτως αναμενόμενο ότι το 91.5% των γκολ θα έβγαιναν από τέτοιες επιθέσεις. Μ’ αυτό το δεδομένο και λίγο ήταν το 91.5%. 

Οι σημερινοί αναλυτές αναγνωρίζουν στο πρόσωπο του Ριπ έναν πρωτοπόρο και οξυδερκή πρόδρομό τους, ο οποίος έκανε κάτι πολύ σωστό -συνέλεξε δεδομένα- αλλά μετά προχώρησε σε κάτι πολύ τολμηρό κι εν τέλει λανθασμένο -αποφάσισε να ερμηνεύσει τα δεδομένα χωρίς να έχει το απαραίτητο υπόβαθρο. Στις μέρες μας, το πλήθος, το εύρος και η ποιότητα των δεδομένων που συλλέγονται στο ποδόσφαιρο είναι τέτοια, ώστε για την ανάλυση και την επεξεργασία τους δεν είναι επαρκείς ούτε οι εξειδικευμένοι sports analysts. Οι μεγάλοι ευρωπαϊκοί σύλλογοι εμπιστεύονται πλέον τα δεδομένα τους σε διακεκριμένους μαθηματικούς, προγραμματιστές καριέρας και αστροφυσικούς της NASA.

 Ο πρώτος προπονητής που ενέταξε την επιστημονική μαθηματική ανάλυση στο ποδόσφαιρο -τόσο στις προπονήσεις όσο και στην τακτική- ήταν ο Βαλερί Λομπανόφσκι. Ο πατριάρχης του σοβιετικού ποδοσφαίρου έφερε στο άθλημα καινοτομίες που είναι ενεργές ακόμα και σήμερα. Πιστώνεται (μαζί με τον Ολλανδό Ρίνους Μίχελς) τη σύλληψη του Total Football και θα μνημονεύεται πάντα ως ο πρώτος άνθρωπος που εμπιστεύτηκε τα μαθηματικά για να χτίσει ομάδες που στην πορεία κατέκτησαν δεκάδες τίτλους (ο Λομπανόφσκι είναι ακόμα ο 2ος προπονητής σε κατακτήσεις τίτλων στο παγκόσμιο ποδόσφαιρο, πίσω μόνο από τον σερ Άλεξ Φέργκιουσον). Με συνεργάτη τον Ανατόλι Ζελέντσοφ, φυσικομαθηματικό με έδρα στο πανεπιστήμιο του Κιέβου, και χρησιμοποιώντας ηλεκτρονικούς υπολογιστές της εποχής (σε μέγεθος φορτηγού μεταφορών – μετακομίσεων) επινόησε ένα αποτελεσματικό σύστημα υπολογισμού των κινήσεων των ποδοσφαιριστών, τόσο στις προπονήσεις όσο και μέσα στο γήπεδο, και μέτρησε με ποσοστά διάφορες πτυχές των αγώνων ποδοσφαίρου. Ένα από τα στατιστικά του συμπεράσματα το οποίο χρησιμοποιείται ακόμα ως εργαλείο από πολλούς προπονητές, είναι ότι η ομάδα που καταφέρνει να περιορίσει τη διάρκεια των λανθασμένων ενεργειών της στο 18% της συνολικής διάρκειας των σημαντικών στιγμών ενός αγώνα, δεν πρόκειται να χάσει. 

Οι πρώτοι διδαχθέντες 

Η πρώτη μεγάλη εταιρεία συλλογής και ανάλυσης ποδοσφαιρικών δεδομένων, η Opta, ιδρύθηκε από μια ομάδα συμβούλων επιχειρήσεων που αποφάσισαν να κάνουν το χόμπι τους (το ποδόσφαιρο) κερδοφόρο επάγγελμα. Τα πρώτα media που εμπιστεύτηκαν τις υπηρεσίες της, το μακρινό 1996, ήταν το δίκτυο Sky Sports (αναμενόμενο) και η εφημερίδα The Observer (καθόλου αναμενόμενο, αφού πρόκειται για έντυπο που δεν ειδικεύεται στα αθλητικά). 

Η γρήγορη επιτυχία της Opta γέννησε ανταγωνιστές, με την Prozone να μπαίνει πολύ δυναμικά στην αγορά των ποδοσφαιρικών δεδομένων, απευθυνόμενη από την πρώτη στιγμή όχι σε ΜΜΕ, αλλά σε επαγγελματίες του αθλήματος. Την ιδέα, μάλιστα, για την ένταξη της Prozone στο πεδίο των Sports Data Analytics την έδωσε ο Στιβ Μακλάρεν. Σύμφωνα με την κυρίαρχη αφήγηση, η οποία επίσης ξύνει την επιφάνεια του αστικού μύθου, η Prozone ήταν μια εταιρεία που κατασκεύαζε πολυθρόνες που κάνουν αυτόματο μασάζ, σαν αυτές που βρίσκουμε στα αεροδρόμια. Ο Μακλάρεν, προπονητής τότε στην Ντέρμπι Κάουντι, χρησιμοποιούσε τα προϊόντα της Prozone για αποθεραπεία μετά τις προπονήσεις, αλλά οι παίκτες του διαμαρτύρονταν ότι ήταν πολύ βαρετό να κάθονται στην πολυθρόνα για ένα τέταρτο χωρίς να έχουν τίποτα να κάνουν. Ο κόουτς, λοιπόν, πρότεινε στην εταιρεία να προβάλλει παράλληλα βίντεο από τον προηγούμενο αγώνα της ομάδας, προκειμένου οι παίκτες να περνούν την ώρα τους μελετώντας τα λάθη και τα σωστά που έκαναν στο ματς. 

Παρά τη φοβερή του έκλαμψη σχετικά με την Prozone, ο Μακλάρεν αποδείχτηκε σε όλη του την καριέρα ένας συντηρητικός προπονητής. Είναι ακόμα ενεργός, αλλά εδώ και χρόνια άπαντες τον μνημονεύουν κυρίως για το αποτυχημένο πέρασμά του από την εθνική Αγγλίας και για εκείνο το βροχερό απόγευμα στο Γουέμπλεϊ, όταν άνοιξε ομπρέλα στο γήπεδο, την ώρα που η Αγγλία έχανε από την Κροατία και αποκλειόταν από το Euro 2008 (ο πρώτος της αποκλεισμός από το πανευρωπαϊκό πρωτάθλημα μετά από 25 χρόνια). 

Συμπτωματικά, ένας ακόμα αποτυχημένος προπονητής της εθνικής Αγγλίας (ο πιο αποτυχημένος απ’ όλους) έμελλε να μείνει στην ιστορία ως ένας πρωτοπόρο των analytics στην Πρέμιερ Λιγκ. Ο Σαμ Αλαρντάις, γνωστός και ως big Sam, παρότι έχει κερδίσει με το σπαθί του τον χαρακτηρισμό του προπονητή παλαιάς κοπής (είναι η βρετανική εκδοχή του κόουτς Γιώργου Παράσχου), όταν πήγε την Μπόλτον στη μεγάλη κατηγορία του αγγλικού πρωταθλήματος, έκανε κάτι πολύ τολμηρό και καινοτόμο:  Προσέλαβε μια ομάδα βοηθών με αποκλειστικό job description την παρακολούθηση βίντεο από αγώνες της δικής του ομάδας αλλά και των αντιπάλων της. Πολύ σύντομα, οι αναλυτές αποφάνθηκαν ότι μια ομάδα με το μικρό μπάτζετ και το μέτριο ρόστερ της Μπόλτον, αν ήθελε να κερδίζει βαθμούς θα έπρεπε να τρέχει περισσότερα χιλιόμετρα από την αντίπαλό της και να εκμεταλλεύεται στο έπακρο τις στημένες φάσεις. Ο Αλαρντάις αφιέρωσε ατελείωτο χρόνο στις προπονήσεις του στις εκτελέσεις φάουλ, κόρνερ, ακόμα και πλαγίων και η Μπόλτον έγινε η πρώτη ομάδα στην ιστορία της Πρέμιερσιπ που πέτυχε περισσότερα από τα μισά της γκολ από στημένες μπάλες. 

Από πολλές απόψεις, εκείνη η Μπόλτον αψηφούσε τη λογική. Τερμάτισε μέσα στην οκτάδα του πιο ακριβού πρωταθλήματος του κόσμου όλες τις σεζόν από το 2003 ως το 2007 και βγήκε δύο φορές στην Ευρώπη. Όλα αυτά, με φθηνούς ή ελεύθερους παίκτες και με τον Γκάρι Σπιντ, ο οποίος αποκτήθηκε στα 35 του και έπαιξε μέχρι τα 39 του μόνο και μόνο γιατί μπορούσε να τρέχει 12 χιλιόμετρα σε κάθε αγώνα και να ευστοχεί στο 80% των κοντινών πασών τις οποίες επιχειρούσε. 

Τα παιδιά του Αλαρντάις, εκείνοι οι βοηθοί που παρακολουθούσαν νυχθημερόν βίντεο, στελεχώνουν σήμερα τα επιτελεία των μεγαλύτερων συλλόγων της Αγγλίας. Ο Εντ Σάλεϊ και ο Γκάβιν Φλέιγκ έγιναν ο Head of Performance Analysis και ο διευθυντής του τμήματος τεχνικού σκάουτινγκ της Μάντσεστερ Σίτι, ενώ ο Ντέιβ Φάλοους πήγε στη Λίβερπουλ ως επικεφαλής του τμήματος μετεγγραφικού σχεδιασμού. 

Πρωτοποριακή και πολύ ουσιαστική ήταν και η δουλειά που έγινε στην Έβερτον στα χρόνια που παρέμεινε στο τιμόνι της ο Ντέιβιντ Μόγιες. Ο Σκωτσέζος τεχνικός, πριν κάνει το λάθος να αναλάβει τη Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ αμέσως μετά τη συνταξιοδότηση του σερ Άλεξ Φέργκιουσον, είχε φτιάξει το κορυφαίο τμήμα ανάλυσης και τεχνικού σκάουτινγκ στην Αγγλία για την πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα. Η δική του Έβερτον, με ελάχιστο μετεγγραφικό μπάτζετ και περιορισμένες οικονομικές δυνατότητες, τερμάτισε τουλάχιστον 8η όλες τις σεζόν από το 2007 ως το 2013. Εξέθρεψε και ανέδειξε ταλέντα όπως ο Γουέιν Ρούνι, ο Τζακ Ρόντγουελ και ο Ρος Μπάρκλεϊ και μετέτρεψε σε σταρ «θαμπούς» ποδοσφαιριστές, όπως ο Λέιτον Μπέινς και ο Λίον Όσμαν. Ο Μπέινς, ειδικά, αποτελεί μέχρι σήμερα παράδειγμα αναφοράς για τους geeks των αριθμών, αφού επί των ημερών του Μόγιες, κατάφερνε να δημιουργεί με το παιχνίδι του μία ευκαιρία κάθε 21.6 λεπτά. Το στοιχείο αυτό είναι απίθανο – ούτε ο Νταβίντ Σίλβα της Σίτι, ούτε ο Σάντι Καθόρλα της Άρσεναλ, ούτε κανένας άλλος πλέι μέικερ στην Ευρώπη εκείνη την εποχή δεν πλησίαζε αυτά τα νούμερα. 

Η ισπανική κατάκτηση 

Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες περιπτώσεις προπονητών στο σύγχρονο ποδόσφαιρο είναι αυτή του Ρομπέρτο Μαρτίνες. Ο Ισπανός, ο οποίος εδώ και πέντε χρόνια βρίσκεται στο τιμόνι της εθνικής Βελγίου και αυτές τις μέρες επιδιώκει την κατάκτηση του Euro 2020, έχει προπονήσει συλλογικά μόνο αγγλικές ομάδες και σε ό,τι αφορά στην Πρέμιερ Λιγκ, θεωρείται ο απόλυτος γκουρού και προφήτης των αριθμών. Διόλου τυχαία, είναι και ο άνθρωπος που αντικατέστησε τον Ντέιβιντ Μόγιες στην Έβερτον, όταν εκείνος έφυγε για τη Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ. 

Το μεγαλύτερο αγωνιστικό θαύμα του Μαρτίνες ήταν η Γουίγκαν. Την ανέλαβε το 2010 (νωρίτερα είχε κάνει εντυπωσιακή δουλειά στη Σουίντον), όταν ήταν ήδη στην Πρέμιερ Λιγκ κι αφού είχε καταφέρει να επιβιώσει στη μεγάλη κατηγορία επί πέντε σεζόν στις οποίες ήταν πάντα το μεγάλο φαβορί για υποβιβασμό. Η Γουίγκαν ήταν η ομάδα με το μικρότερο γήπεδο στο πρωτάθλημα, με τα λιγότερα εισιτήρια και με τα λιγότερα ετήσια έσοδα. Με τον Ισπανό στον πάγκο της πέτυχε την πρώτη χρονιά να νικήσει τις τρεις από τις τέσσερις μεγάλες ομάδες της Πρέμιερ Λιγκ, ενώ στην τελευταία του σεζόν, το 2013, η Γουίγκαν κατέκτησε το Κύπελλο Αγγλίας, νικώντας τη Μάντσεστερ Σίτι. Εξυπακούεται ότι ήταν το πρώτο (και μοναδικό μέχρι στιγμής) τρόπαιο στην ιστορία της ταπεινής ομαδούλας από τα περίχωρα του Μάντσεστερ. 

Από εκείνα τα χρόνια της Γουίγκαν ήδη, ο Ρομπέρτο Μαρτίνες είχε εγκαταστήσει στο σπίτι του μια οθόνη αφής 60 ιντσών, η οποία «έτρεχε» νυχθημερόν το λογισμικό ανάλυσης αποδόσεων της Prozone. Οι συνεργάτες του περιγράφουν ότι περνούσε όλον τον ελεύθερο χρόνο του μπροστά από εκείνη την οθόνη, συχνά βλέποντας ως και 10 φορές σε επανάληψη αγώνες της Γουίγκαν – κυρίως τις ήττες της ομάδας. Όταν πήγε στην Έβερτον, ο Ισπανός πήρε μαζί του όλο το τιμ των αναλυτών της Γουίγκαν και -έχοντας μεγαλύτερο μπάτζετ στη διάθεσή του- εξόπλισε τους παίκτες του με wearable trackers και εντοπιστές GPS για να μπορεί να καταγράφει όλες τις πτυχές της συμπεριφοράς τους στον αγώνα και στις προπονήσεις. Επιπλέον, προσέλαβε βοηθούς που παρακολουθούσαν και ανέλυαν τα δεδομένα των εκάστοτε αντιπάλων της Έβερτον σε βάθος τουλάχιστον 10 αγώνων.

“Η πιο σημαντική συνεισφορά του Ρομπέρτο Μαρτίνες στην εφαρμογή της data analysis στο ποδόσφαιρο, όμως, ήταν ο διαχωρισμός των στατιστικών στοιχείων από τα metrics – την ανάλυση των ποιοτικών δεδομένων.”

Τη διαφορά τους τη συνόψισε ο ίδιος με ένα εκλαϊκευμένο δίλημμα που έθεσε κάποτε σε δημοσιογράφους: «Ένας ποδοσφαιριστής μπορεί να κάνει 10 σουτ σε έναν αγώνα, όλα στην εστία, και να μην πετύχει κανένα γκολ. Ένας άλλος ποδοσφαιριστής, μπορεί να εκτελέσει εννέα άστοχα σουτ και στο δέκατο να σκοράρει. Ποιο από τα δύο στατιστικά είναι πιο χρήσιμο;». 

Παρά τη λατρεία του για τους αριθμούς, ο Μαρτίνες παραμένει ένας πολύ «ανθρώπινος» προπονητής. Θέλει να είναι κοντά στους παίκτες του, αναπτύσσει μαζί τους σχέσεις που ξεπερνούν τα στενά όρια της επαγγελματικής συνεργασίας και ρίχνει τεράστιο βάρος στην ψυχολογία και στη διάθεση των ποδοσφαιριστών. «Ας μην ξεχνάμε ότι είναι ποδοσφαιριστές μια – δυο φορές την εβδομάδα», συνηθίζει να λέει. «Τις υπόλοιπες μέρες είναι σύζυγοι, πατέρες και γιοι, βιώνουν καταστάσεις που κανένα λογισμικό δεν μπορεί να προβλέψει». 

Η διαχρονική αλήθεια των αριθμών 

Την τελευταία δεκαετία, η πρωτοπορία και η καινοτομία στον τομέα της ανάλυσης των sports data είναι υπόθεση των μεγάλων ομάδων. Οι μικροί κάνουν ό,τι μπορούν και αποκομίζουν όποιο πλεονέκτημα μπορεί να τους δώσει η έξυπνη επεξεργασία των δεδομένων στα οποία έχουν πρόσβαση, αλλά οι πλούσιοι σύλλογοι βρίσκονται ήδη σε άλλο επίπεδο.

Η Μάντσεστερ Σίτι, για παράδειγμα, ετοιμάζει εξειδικευμένο τμήμα Τεχνητής Νοημοσύνης, στο οποίο φιλοδοξεί να αναπτύξει ένα τρισδιάστατο μοντέλο πρόβλεψης αγώνων ποδοσφαίρου.  Η πρώτη ομάδα στην Αγγλία που ίδρυσε ξεχωριστό τμήμα analytics ήταν η Τσέλσι, το 2008. Λίγους μήνες αργότερα, η Άρσεναλ εξαγόρασε τη StatDNA για να την προφτάσει. Η Μάντσεστερ Σίτι έγινε  η πρώτη ομάδα που πήρε πρωτάθλημα χάρη στους αναλυτές της. Το 2012, ο Γκάβιν Φλέιγκ έπεισε τον Ρομπέρτο Μαντσίνι ότι το πιο επικίνδυνο κόρνερ είναι αυτό που εκτελείται με κατεύθυνση προς το τέρμα. Ο Ιταλός προπονητής ήταν φανατικός υποστηρικτής του κόρνερ που γίνεται με εξωτερικό φάλτσο, προς την περιοχή και όχι προς την εστία, αλλά αποφάσισε να συμμορφωθεί με το συμπέρασμα που προέκυπτε από την τεράστια database των αγώνων που είχε μελετήσει ο Φλέιγκ. Στο τέλος εκείνης της σεζόν, η Σίτι κατέκτησε το πρώτο πρωτάθλημα της σύγχρονης ιστορίας της έχοντας πετύχει 15 γκολ από κόρνερ – περισσότερα από οποιαδήποτε άλλη ομάδα της Πρέμιερ Λιγκ. Το καθοριστικό γκολ του Βενσάν Κομπανί κόντρα στη Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ προέκυψε από ένα τέτοιο κόρνερ με κατεύθυνση προς το τέρμα. 

Η Λίβερπουλ ήταν ο πρώτος σύλλογος που εκχώρησε στους αναλυτές του αρμοδιότητες που καμιά φορά υπερβαίνουν κι αυτές του προπονητή. Ένας αναλυτής, άλλωστε, εισηγήθηκε την πρόσληψη του ίδιου του Γιούργκεν Κλοπ, ο οποίος χάρισε στη Λίβερπουλ το πρώτο της πρωτάθλημα μετά από 30 χρόνια. Ο Ίαν Γκράχαμ ήταν ο αναλυτής και διάλεξε έναν Κλοπ ο οποίος προερχόταν από τη χειρότερη χρονιά του στην Ντόρτμουντ. Η ομάδα είχε τερματίσει έβδομη στο γερμανικό πρωτάθλημα, αλλά σύμφωνα με την ανάλυση του Γκράχαμ, θα έπρεπε να είναι δεύτερη, πίσω από την Μπάγερν. Τα δεδομένα έδειχναν ότι ο Κλοπ την είχε κοουτσάρει ιδανικά όλη τη χρονιά και ότι η Ντόρτμουντ ήταν απλώς άτυχη σε κάποια κομβικά ματς. 

Ο Γκράχαμ ήταν αυτός που είχε εισηγηθεί και την απόκτηση του Κοουτίνιο. Η Λίβερπουλ τον αγόρασε με 15 εκατομμύρια από την Ίντερ και λίγα χρόνια αργότερα τον πούλησε 140 εκατομμύρια στην Μπαρτσελόνα. Και ο Μοχάμεντ Σάλαχ «εύρημα» του Γκράχαμ ήταν, όπως και ο Βέρτζιλ Φαν Ντάικ. Και οι δύο θεωρήθηκαν υπερβολικά ακριβοί την περίοδο της αγοράς τους, αλλά κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει ότι έβγαλαν και με το παραπάνω τα χρήματα που ξόδεψε γι’ αυτούς η Λίβερπουλ. 

Οι αριθμοί, λοιπόν, ξέρουν την αλήθεια, αλλά την αποκαλύπτουν μόνο σ’ αυτούς που θα τους διαβάσουν σωστά ή -κυρίως- σ’ αυτούς που θα επιλέξουν να διαβάσουν τους σωστούς αριθμούς. Όταν, για παράδειγμα, ο σερ Άλεξ Φέργκιουσον έδιωξε το 2001 τον Γιάαπ Σταμ από τη Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ, το έκανε γιατί οι αριθμοί έδειχναν ότι ο Ολλανδός αμυντικός χρόνο με τον χρόνο έκανε όλο και λιγότερα τάκλιν. Ο Σταμ, όμως, ήταν ένας εξαιρετικός σέντερ μπακ και το απέδειξε συνεχίζοντας την καριέρα του στη Λάτσιο και στη Μίλαν. Οι προπονητές σήμερα γνωρίζουν ότι οι πραγματικά καλοί αμυντικοί δεν κάνουν τάκλιν, γιατί δεν χρειάζεται – ο Πάολο Μαλντίνι έπεσε ελάχιστες φορές για τάκλιν στην καριέρα του. Είχε τόσο καλές τοποθετήσεις στον χώρο, που προλάβαινε να κόψει τις αντίπαλες επιθέσεις πριν αυτές υλοποιηθούν σε επικίνδυνες φάσεις. 

Το 2001, όμως, δεν ήταν εύκολο για τους αναλυτές να εντοπίσουν αρνητικά γεγονότα κατά τη διάρκεια ενός αγώνα – τις επιθέσεις που δεν συνέβησαν ή τα γκολ που έπρεπε να μπουν και δεν μπήκαν. Η στατιστική ανάλυση του ποδοσφαίρου επικεντρωνόταν (και σ’ ένα βαθμό αυτό κάνει μέχρι σήμερα) σ’ αυτά που συμβαίνουν στον αγωνιστικό χώρο και -πάνω απ’ όλα- σ’ αυτά που συμβαίνουν για να καταλήξει η μπάλα στα δίχτυα. Ένας μέσος παίκτης, όμως, περνάει μόλις 53 δευτερόλεπτα με την μπάλα στα πόδια του κατά τη διάρκεια ενός ολόκληρου αγώνα. Οι σύγχρονοι αναλυτές ασχολούνται (προφανώς) μ’ αυτά τα 53 δευτερόλεπτα, αλλά για πρώτη φορά προσπαθούν να αξιολογήσουν αυτά που κάνει ο κάθε παίκτης στα υπόλοιπα 89 λεπτά και επτά δευτερόλεπτα. Εξετάζουν τον τρόπο με τον οποίο κινείται και τοποθετείται στο γήπεδο και αξιολογούν τις θέσεις που πρέπει να πάρει ώστε να μπορεί να αποτρέπει ή να δημιουργεί μελλοντικά συμβάντα. Προβλέπουν τι θα μπορεί να κάνει ο παίκτης όταν η μπάλα ξαναμπει στη δική του εμβέλεια. 

Συνοπτικά, αυτό ονομάζεται «γεωμετρία του αγώνα χωρίς την μπάλα» και απ’ ό,τι φαίνεται είναι το επόμενο πεδίο στο οποίο θα εστιάσουν οι μελέτες των sports data analysts. Δεν αποκλείεται, λοιπόν, ο συντάκτης που θα επιχειρήσει να καταγράψει την εξέλιξη των μαθηματικών του ποδοσφαίρου σε 10 ή σε 15 χρόνια από σήμερα, να ξεκινήσει το κείμενό του γράφοντας ότι το ποδόσφαιρο μπήκε στην τρίτη του ιστορική εποχή όταν εγκατέλειψε τους αριθμούς και τους αλγορίθμους κι επέστρεψε στη γεωμετρία. 

The post Football data analytics: Πώς οι αριθμοί κατέκτησαν το ποδόσφαιρο appeared first on 2045.gr.

Στην αρχή του έτους, τις πρώτες μέρες του Ιανουαρίου, ένα διαδικαστικό Δελτίο Τύπου της Μάντσεστερ Σίτι που ανακοίνωνε την πρόσληψη κάποιου Λόρι Σο για την ενίσχυση του προπονητικού staff της ομάδας, έγινε viral και αποτέλεσε αντικείμενο σχολιασμού σε media που δεν ασχολούνται ποτέ με το ποδόσφαιρο ή το κάνουν μόνο όταν πεθάνει κάποιος σημαντικός ή όταν προκύψει κάποιο σεξουαλικό σκάνδαλο. 

Το ΔΤ πήρε παράλογη δημοσιότητα γιατί ο Λόρι Σο είναι αστροφυσικός, οπότε η ένταξή του στην ποδοσφαιρική ομάδα που προσφάτως κατέκτησε το πρωτάθλημα της Premier League (τρίτο στα τέσσερα χρόνια που την κοουτσάρει ο Πεπ Γκουαρδιόλα), είχε ένα αυτόματο σουρεαλιστικό υπόβαθρο. Αστροφυσικός σε ποδοσφαιρική ομάδα > μαέστρος σε αγρόκτημα > θεολόγος στην Google ≊ ομπρέλα και ραπτομηχανή σε χειρουργικό τραπέζι. 

Τα σαφώς πιο υποψιασμένα αθλητικά media υποδέχτηκαν την είδηση ως φυσική συνέπεια μιας επανάστασης τύπου Moneyball που συντελείται τα τελευταία χρόνια στο ποδόσφαιρο. Όλοι οι μεγάλοι ευρωπαϊκοί σύλλογοι, άλλωστε, έχουν ανακοινώσει αντίστοιχες «μετεγγραφές» προπονητών που δεν πατούν ποτέ το πόδι τους στους αγωνιστικούς χώρους και τα βοηθητικά γήπεδα, αλλά ξημεροβραδιάζονται πάνω από tablet, υπολογιστές και οθόνες που εμφανίζουν θερμικούς χάρτες και metrics με κάθε πιθανή και απίθανη στόχευση. 

Για την ευρωπαϊκή ποδοσφαιρική ελίτ, η επιλογή του Λόρι Σο ήταν μια ξεκάθαρη επιβεβαίωση ότι η επανάσταση έχει ήδη συντελεστεί από καιρό και ότι πλέον έχει έρθει η στιγμή να αλλάξουν οι ηγέτες της. 

Ένα παράλληλο πρωτάθλημα 

Ο Λόρι Σο δεν πήγε μόνος του στη Μάντσεστερ Σίτι. Τον ακολούθησαν τρεις ακόμα επιστήμονες με περγαμηνές σε διάφορους τομείς της Φυσικής και των εφαρμοσμένων Μαθηματικών. Όταν ρωτήθηκε σχετικά, ο Πεπ Γκουαρδιόλα επιχείρησε να υποβαθμίσει τον ρόλο τους, κάνοντας λόγο για τυπική «ενίσχυση της ομάδας ανάλυσης δεδομένων». Οι πιο σοβαροί σχολιαστές της Πρέμιερ Λιγκ, όμως, εκτιμούν ότι ο Σο και οι συνεργάτες του προσλήφθηκαν από το City Football Group για να στελεχώσουν ένα νέο, πειραματικό τμήμα, που θα αναζητήσει πρακτικές εφαρμογές της Τεχνητής Νοημοσύνης στις προπονήσεις και στη συνολική προετοιμασία των δέκα ομάδων που λειτουργούν κάτω από την ομπρέλα του Ομίλου. 

“Ακόμα και για το 2021, η ίδρυση ενός εργαστηρίου Artificial Intelligence από μια ποδοσφαιρική ομάδα αποτελεί, ίσως, εκκεντρική κίνηση, αλλά αποτυπώνει ανάγλυφα το σημείο στο οποίο βρίσκεται σήμερα το ευρωπαϊκό ποδόσφαιρο”

Οι μεγάλοι σύλλογοι, στην προσπάθειά τους να αποκτήσουν το παραμικρό -οριακό έστω- πλεονέκτημα έναντι των αντιπάλων τους στον αγωνιστικό χώρο, συμμετέχουν σε μια πυρετώδη τεχνολογική κούρσα ταχύτητας που εξελίσσεται στο πεδίο των sports data analytics και η οποία έχει πλέον μετατραπεί σε ένα παράλληλο, εξίσου ανταγωνιστικό πρωτάθλημα. Η Σίτι σήμερα κάνει ένα παράτολμο άνοιγμα για να απαντήσει στη Λίβερπουλ, η οποία το περασμένο καλοκαίρι επέλεξε να κάνει περικοπές στις μετεγγραφές της προκειμένου να διπλασιάσει το προσωπικό του δικού της τμήματος Ανάλυσης Δεδομένων. Μεταξύ άλλων, η Λίβερπουλ προσέθεσε τότε στο δυναμικό της τον πρώτο αστροφυσικό που έπιασε δουλειά στην Πρέμιερ Λιγκ, ένα πρώην ερευνητή του CERN κι έναν διακεκριμένο σκακιστή. 

Κορυφαίο και εξίσου πρωτοποριακό θεωρείται και το αντίστοιχο τμήμα της Μπαρτσελόνα, η οποία πέρα από αγωνιστικό software, αναπτύσσει τον τελευταίο χρόνο σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Αθλητικών Σπουδών της Βαρκελώνης ένα πειραματικό λογισμικό για την αξιοποίηση των δεδομένων στον τομέα του αθλητικού μάρκετινγκ. Ο στόχος, όπως τον έθεσε προσφάτως ο υπεύθυνος του προγράμματος, Όσκαρ Ουγκάθ, είναι η δημιουργία και η διανομή περιεχομένου που θα κρατά ενεργό το ενδιαφέρον του σύγχρονου ψηφιακού καταναλωτή / φιλάθλου για την ομάδα του όλες τις μέρες της εβδομάδας, όχι μόνο τη μέρα του αγώνα. 

Κατά τη γνώμη του, οι ποδοσφαιρικοί σύλλογοι σύντομα θα χρειαστεί να γίνουν πιο εξωστρεφείς και ως προς την εμπορική αξιοποίηση των big data. Η συγκεκριμένη αναγκαιότητα, μάλιστα, έχει επισπευστεί δραματικά λόγω της πανδημίας. Τα lockdown και η απουσία φιλάθλων από τα γήπεδα κατάφεραν ένα πολύ ισχυρό οικονομικό πλήγμα στο ποδόσφαιρο και πολλοί σύλλογοι εξετάζουν ήδη με καλύτερη διάθεση το ενδεχόμενο μερικής κοινοποίησης των πολύτιμων δεδομένων τους, από τη στιγμή που μια τέτοια κίνηση μπορεί να προσφέρει ένα νέο και πολύ ευρύ πεδίο κερδοφορίας. «Το ποδόσφαιρο δεν έχει εκμεταλλευτεί ούτε στο ελάχιστο την εμπορική δυναμική των δεδομένων, γιατί είναι ένας χώρος στον οποίο οι παραδοσιακές πρακτικές πωλήσεων αποφέρουν ακόμα ικανοποιητικά κέρδη», σχολιάζει ο Ουγκάθ. «Μέχρι σήμερα, οι  σύλλογοι πωλούν εισιτήρια, τηλεοπτικά δικαιώματα και χορηγικά συμβόλαια σε εξαιρετικά υψηλές τιμές γιατί οι χορηγοί και τα τηλεοπτικά δίκτυα εκτιμούν ότι τα ποδοσφαιρικά brands είναι ακόμα αρκετά ισχυρά, ώστε να μη χρειάζονται πιο σοφιστικέ μεθόδους προώθησης του προϊόντος που παράγουν. Είναι σίγουρο, όμως, ότι αυτό θα αλλάξει από τη στιγμή που αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο οι νέοι καταναλώνουν αγώνες και αθλητικό περιεχόμενο. Προς το παρόν, βέβαια, για το ποδόσφαιρο και τα big data ισχύει ό,τι και για τους εφήβους και το σεξ: Όλοι μιλούν γι’ αυτό, λίγοι το κάνουν κι αυτοί που καυχιούνται περισσότερο είναι αυτοί που το κάνουν λιγότερο ή καθόλου». 

Είναι μακέτο αυτό το ματς; 

Η Μάντσεστερ Σίτι, πάντως, δεν καυχιέται ποτέ για τη δουλειά που κάνουν οι αναλυτές της. Καμία σοβαρή ομάδα δεν το κάνει. Ο Γκουαρδιόλα, ο Κλοπ, ο Τούχελ, ο Φλικ, ο Νάγκελσμαν ή ο εκάστοτε προπονητής της Μπαρτσελόνα, ξέρουν ότι αυτήν τη στιγμή όλοι οι σύλλογοι και όλοι οι προπονητές μπορούν με σχετικά χαμηλό κόστος να έχουν στη διάθεσή τους τεράστιες βάσεις δεδομένων με εξαντλητικά στοιχεία για οτιδήποτε συμβαίνει στο γήπεδο ή στον πάγκο ή στο προπονητικό κέντρο. Φροντίζουν γι’ αυτό εταιρείες όπως η Opta, η SAP και η ProZone. Το πραγματικό πλεονέκτημα θα το αποκτήσει και θα το αποκτά κάθε φορά αυτός που θα πηγαίνει τη συλλογή, την ανάλυση και την εφαρμογή των δεδομένων ένα βήμα παραπέρα. 

Για το City Football Group, το επόμενο βήμα φαίνεται ότι οδηγεί στον πειραματικό χώρο της τεχνητής νοημοσύνης. Αυτό ίσως εξηγεί και το γεγονός ότι μια από τις πρώτες κινήσεις του Μπράιαν Πρέστιτζ, του ανθρώπου που ανέλαβε τα ηνία του ερευνητικού τμήματος της Μάντσεστερ Σίτι όταν αποχώρησε ο Λι Μούνεϊ (στα μέσα της προηγούμενης σεζόν), ήταν η διενέργεια ενός ανοικτού διαγωνισμού σε συνεργασία με την Google. Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να δημιουργήσουν εικονικούς «πράκτορες» και να τους προγραμματίσουν έτσι ώστε να μπορούν να αντιδρούν σε διάφορες καταστάσεις που μπορεί να αντιμετωπίσει ένας ποδοσφαιριστής κατά τη διάρκεια ενός αγώνα. 

Ο διαγωνισμός ολοκληρώθηκε τον Δεκέμβριο, αλλά οι νικητές και τα αποτελέσματά του δεν ανακοινώθηκαν αναλυτικά. Η Σίτι προτίμησε να κρατήσει τα συμπεράσματά της κρυφά και να τα αξιοποιήσει με την ησυχία της και κάτω από τα ραντάρ, γιατί γνωρίζει ότι το πλεονέκτημά που επιδιώκει να κερδίσει μέσα απ’ αυτά θα εξανεμιστεί όταν οι ανταγωνιστές της καταλάβουν πώς να ακολουθήσουν το βήμα που ετοιμάζεται να επιχειρήσει. Ο Πρέστιτζ, πάντως, ανάμεσα στις λιγοστές δηλώσεις του για τον διαγωνισμό, ανέφερε ότι μια από τις επιδιώξεις του όλου πρότζεκτ ήταν η δημιουργία ενός «ρεαλιστικού εικονικού ποδοσφαιρικού περιβάλλοντος που θα μας επιτρέπει να μαθαίνουμε μέσω της εξομοίωσης και να δοκιμάζουμε τακτικές και συστήματα». Για κάποιους, αυτό ερμηνεύτηκε ως απόπειρα εικονικής αναπαράστασης ενός αγώνα πριν αυτός πραγματοποιηθεί. Είναι, πιθανό, δηλαδή, η Σίτι να επιχειρεί τη δημιουργία ενός ποδοσφαιρικού εξομοιωτή, ο οποίος θα τροφοδοτείται διαρκώς με στοιχεία για τους παίκτες της ομάδας αλλά και για τους παίκτες των αντίπαλων ομάδων και θα μπορεί να «προβλέπει» πώς θα εξελιχθεί το ματς που είναι προγραμματισμένο για την επόμενη μέρα ή την επόμενη εβδομάδα. 

Κάτι ανάμεσα σε Football Manager και ποδοσφαιρικό Pokemon Go, δηλαδή. Με τη διαφορά ότι η έκβαση του ολογραμματικού αγώνα θα καθορίζει την επόμενη μέρα τη θέση και τις κινήσεις ποδοσφαιριστών που αμείβονται με δεκάδες εκατομμύρια, που πονάνε όταν τραυματιστούν κι εκνευρίζονται όταν γίνονται αλλαγή. 

Η απόπειρα εξομοίωσης όλων των ποδοσφαιριστών όλων των ομάδων που δυνητικά μπορεί να βρεθούν απέναντί σου ως αντίπαλοι ακούγεται σαν ουτοπία ή σαν ύβρις αρχαίας τραγωδίας, αλλά απ’ ό,τι φαίνεται, σήμερα ή το πολύ αύριο κάτι τέτοιο μπορεί να είναι εφικτό. Το CFG  συνεργάζεται στενά με την Acronis, εταιρεία η οποία συλλέγει δεδομένα κατά παραγγελία για πάρα πολλές ομάδες κι έχει ήδη προτείνει στο παρελθόν τη δημιουργία μιας κοινής -συναινετικής- δεξαμενής δεδομένων προκειμένου να ενισχυθεί η αξιοπιστία των αλγορίθμων της. Γνωστή είναι και η σχέση του CFG με τη SAP Sports One – ο Ροδόλφο Μπορέλ, ένας από τους πιστούς βοηθούς του Γκουαρδιόλα, εδώ και τρία χρόνια δίνει οδηγίες στους αναπληρωματικούς της ομάδας συμβουλευόμενος το τάμπλετ που, όπως αναγράφεται στο site της SAP, τροφοδοτείται από τους αναλυτές της εταιρείας με «στοιχεία σε πραγματικό χρόνο, τόσο για την τακτική της ομάδας, όσο και για τις κινήσεις των αντιπάλων». 

Στοιχεία, λοιπόν υπάρχουν. Και υπάρχουν για όλους. Μπορεί, όμως, το CFG να αποκτήσει πρόσβαση στα στοιχεία όλων των άλλων; Ακόμα κι αν το καταφέρει, έχει  / θα αναπτύξει την τεχνολογία που θα χρησιμοποιήσει αυτά τα στοιχεία για τη δημιουργία ενός αξιόπιστου εξομοιωτή ποδοσφαιρικών αγώνων; Οι απαντήσεις σ’ αυτά τα δύο ερωτήματα θα κρίνουν την επιτυχία και τη διάρκεια του μετέωρου βήματος που επιχειρεί. 

Το μυαλό είναι ο στόχος 

Ο ιδρυτής της Metrica Sports, Ρούμπεν Σααβέδρα, δηλώνει σίγουρος ότι αργά ή γρήγορα ο εξομοιωτής θα δημιουργηθεί από κάποιον και ότι η δημιουργία του θα αλλάξει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται το ποδόσφαιρο όχι μόνο οι προπονητές, οι σκάουτ και οι παίκτες, αλλά ακόμα και οι φίλαθλοι. «Ήδη πολλοί σύλλογοι έχουν αναπτύξει αλγορίθμους που εντοπίζουν μοτίβα και επαναλαμβανόμενες τακτικές στις κινήσεις των εκάστοτε αντιπάλων τους», εξηγεί. «Η μεγάλη πρόκληση που αντιμετωπίζουν είναι η ταχύτητα που απαιτείται στην ανάλυση των δεδομένων για την επικαιροποίηση των αλγορίθμων. Οι ομάδες πλέον παίζουν κάθε τρεις ή τέσσερις μέρες κι αυτό καθιστά το update, τη μελέτη και την έγκαιρη προσαρμογή των δεδομένων πρακτικά αδύνατη για τους περισσότερους συλλόγους». 

“Ο Σααβέδρα δεν έχει καμία αμφιβολία ότι η επιστήμη των football data analytics θα στραφεί άμεσα στην πρόβλεψη μελλοντικών γεγονότων”

«Σε άλλα αθλήματα συμβαίνει ήδη», υπογραμμίζει. «Οι σκακιστές, για παράδειγμα, χρησιμοποιούν εξομοιωτές για να προβλέψουν τις κινήσεις ή ολόκληρες παρτίδες των αντιπάλων τους. Δεν αποκλείεται να δούμε σύντομα ποδοσφαιρικούς συλλόγους που θα χρησιμοποιούν την Τεχνητή Νοημοσύνη για να αναλύουν τι γνωστικές διεργασίες των ποδοσφαιριστών. Έτσι, θα μπορούν να βελτιώσουν τις αποφάσεις των δικών τους παικτών μέσα στις στρεσογόνες συνθήκες ενός αγώνα ή να προβλέψουν τις αντίστοιχες των αντιπάλων». 

Εδώ πλέον αγγίζουμε θέματα ηθικής, φιλοσοφίας αλλά και εγγενούς ταυτότητας του παιχνιδιού. Ένα τεράστιο ποσοστό της συγκίνησης που γεννά το ποδόσφαιρο οφείλεται στο γεγονός ότι είναι απρόβλεπτο – σύμφωνα με την επίσημη στατιστική, είναι το μόνο ομαδικό άθλημα που παίζεται με μπάλα, στο οποίο το αουτσάιντερ έχει πάντα μεγάλη πιθανότητα να νικήσει. Σε καταγραφή που δημοσιεύθηκε στα μέσα της προηγούμενης δεκαετίας, σε πλήθος 43.000 αγώνων ποδοσφαίρου σε ολόκληρο τον κόσμο, τα αουτσάιντερ νίκησαν σε ποσοστό 45.2%. Έχουμε, λοιπόν, να κάνουμε με ένα παιχνίδι / άθλημα στο οποίο δεν νικά ο καλύτερος. Αυτό συμβαίνει κυρίως γιατί το κριτήριο της νίκης είναι το γκολ, που έρχεται σπάνια σε σχέση με άλλα παιχνίδια (μπάσκετ, πόλο, αμερικανικό φούτμπολ κλπ), οπότε μια καλή ομάδα μπορεί να επιτίθεται διαρκώς σε ένα ματς, αλλά να κάνει ένα λάθος, να δεχτεί ένα γκολ σε μια αντεπίθεση και ολόκληρος ο αγώνας να κριθεί από αυτήν την τυχαία στιγμή. 

Η ομορφιά του ποδοσφαίρου έγκειται επίσης, στο ότι είναι υπερβολικά διαβλητό στις τυχαίες στιγμές. Το γεγονός ότι παίζεται σε ανοιχτά γήπεδα, μέρα ή νύχτα, με ζέστη ή με κρύο, με χιόνι, με βροχή ή με δυνατό αέρα, προσθέτει πολλές προβληματικές μεταβλητές στις εξισώσεις των αναλυτών. Το ότι σε κάθε ματς συμμετέχουν 22 ποδοσφαιριστές είναι ένα ακόμα ζήτημα. Κάποιος απ’ αυτούς μπορεί να μην κοιμήθηκε αρκετά το προηγούμενο βράδυ ή να έφαγε κάτι χαλασμένο ή να τσακώθηκε με τη σύντροφό του. Κάποιος άλλος σίγουρα θα έχει προηγούμενα με τον αντίπαλό του και σε πρώτη ευκαιρία θα επιδιώξει να τον εκδικηθεί με ένα αντιαθλητικό φάουλ. Κάποιος θα γλιστρήσει, κάποιος θα σταματήσει για μερικά δευτερόλεπτα για δέσει τα κορδόνια του. Κάποιες μέρες το γήπεδο θα είναι βρεγμένο και βαρύ, κάποιες άλλες ο αγωνιστικός χώρος θα γλιστράει και η μπάλα θα κυλάει πάνω του με μεγαλύτερη ταχύτητα. Σήμερα οι οπαδοί ήταν ενθουσιώδεις και εμψύχωσαν τους παίκτες με τις ιαχές τους, αλλά είναι βέβαιο ότι θα έρθουν και μέρες που θα τους καταρρακώσουν με τις αποδοκιμασίες τους.  

Ο κατάλογος θα μπορούσε να συνεχιστεί για τουλάχιστον 90 λεπτά ακόμη, ίσως και για λίγες επιπλέον καθυστερήσεις (τσουπ! Μια ακόμα μεταβλητή…). Απ’ την άλλη, ο Μπράιαν Πρέστριτζ και ο Ραμόν Ουγκάθ μπορούν να παραθέσουν δεκάδες παραδείγματα για το πώς τα big data έχουν ήδη επηρεάσει το ποδόσφαιρο, παρά το πλήθος των παραγόντων που δεν μπορούν να καθοριστούν αλγοριθμικά. Ένα από τα πιο πειστικά είναι το παράδειγμα των expected goals. Το συγκεκριμένο metric, που πλέον έχει αντικαταστήσει στην αξιολόγηση των ομάδων την παραδοσιακή στατιστική των τελικών προσπαθειών και των σουτ στην εστία, απέδειξε ότι μια φάση που ολοκληρώνεται με μια ενέργεια από κοντινή απόσταση, θα έχει πάντα περισσότερες πιθανότητες να καταλήξει στα αντίπαλα δίχτυα σε σχέση με οποιοδήποτε μακρινό σουτ, ακόμα κι αν αυτό γίνεται χωρίς πίεση και με ελεύθερο το οπτικό πεδίο του επιτιθέμενου. Ο πίνακας που ακολουθεί δείχνει πόσο η συγκεκριμένη οδηγία έχει επηρεάσει μεσοσταθμικά τον τρόπο με τον οποίο επιχειρούν να τελειώσουν τις φάσεις τους οι ομάδες της Πρέμιερ Λιγκ τα τελευταία χρόνια. Αντίστοιχη είναι η εικόνα και στα άλλα προηγμένα πρωταθλήματα: Όλοι πλέον επιδιώκουν να μπουν στη αντίπαλη περιοχή πριν αποφασίσουν τί θα κάνουν με την μπάλα. 

Ο Ρούμπεν Σααβέδρα της Metrica Sports πιθανολογεί -και σωστά- ότι ένα αλγόριθμος που μπορεί ήδη να εκτιμήσει τι έχει στο μυαλό του ένας κορυφαίος σκακιστής και να προβλέψει τις επόμενες τέσσερις κινήσεις του, θα μπορέσει να κάνει το ίδιο και για ένα πλάγιο μπακ που ανεβαίνει από τα δεξιά κι έχει χώρο μπροστά του, όσο βρεγμένος κι αν είναι αυτός. Όλοι οι Σααβέδρα του κόσμου αντιλαμβάνονται ότι κάπου – κάπου, ο παίκτης που θα ανεβαίνει από δεξιά θα είναι ένας Μέσι ή ένας Ροναλντίνιο, ένας τύπος που με την ευφυΐα και το ταλέντο του θα ακυρώνει τους αλγόριθμους και θα ανανεώνει την πίστη στην ομορφιά του ποδοσφαίρου. Μπορεί να το εύχονται κιόλας. 

Κατά βάθος, όμως, γνωρίζουν ότι η έκβαση όλο και περισσότερων αγώνων θα εξαρτάται όλο και λιγότερο από τις εμπνεύσεις αυτών των τύπων και θα καθορίζεται όλο και περισσότερο από το feed που στέλνουν στα τάμπλετ των προπονητών τα δάχτυλα των Λόρι Σο. 

The post Ποδόσφαιρο, ένα παιχνίδι που σε λίγο θα παίζεται με τα δάχτυλα appeared first on 2045.gr.