Οι πρώτες βροχές που έπεσαν στην Αθήνα, αμέσως μετά το καλοκαίρι, δημιούργησαν και τα πρώτα πλημμυρικά φαινόμενα. Μικρής έκτασης γιατί ήταν εξίσου μικρής διάρκειας και η ένταση της βροχόπτωσης. Όμως σε μια πόλη με τόσο έντονο τσιμέντο, που έχει καλυφθεί η ροή (μικρών ή μεγάλων) χειμάρρων προηγούμενων εποχών, είναι αναπόφευκτα τέτοια φαινόμενα. Οι πλημμύρες βέβαια δεν είναι τωρινό και αποκλειστικό προνόμιό μας, τις έχουμε δει να συμβαίνουν αρκετές φορές και σε άλλες μεγαλουπόλεις του κόσμου, ως αποτέλεσμα πολλές φορές του άναρχου αστικού σχεδιασμού.

Την τελευταία δεκαετία μια νέα ιδέα αστικού σχεδιασμού έχει ξεκινήσει να κερδίζει σταδιακά έδαφος. Η “πόλη-σφουγγάρι” (sponge city) που ξεκίνησε αρχικά από την Κίνα και εξαπλώνεται-δοκιμάζεται και σε άλλες χώρες του κόσμου δίνει μια άλλη κατεύθυνση διαχείρισης του νερού της βροχής, προσφέροντας παράλληλα επιπλέον οφέλη.

Οι πόλεις-μηχανές

Για πάρα πολλές δεκαετίες, αν όχι αιώνες, η εστίαση της αστικής ανάπτυξης σε περιοχές που σήμερα συναντάμε πολλές μεγαλουπόλεις, ήταν στη δημιουργία «πόλεων-μηχανών». Πόλεων δηλαδή που θα μπορούσαν να αναπτυχθούν με ταχύτητα και θα απαντούσαν σε ζητήματα, όπως η στέγαση, η βιομηχανία και η οικονομία συνολικά. Πόλεις που χτίζονταν πάνω σε παλαιότερες, πλημμυρικές πεδιάδες, που περιόριζαν τη φυσική κοίτη ποταμών και χειμάρρων μπαίνοντας έτσι στον ιστορικό κύκλο του νερού. Ο χώρος που κάλυπτε κάποτε μικρή ή μεγάλη βλάστηση ή το χώμα καλύφθηκε από σκυρόδερμα και άσφαλτο με αποτέλεσμα το νερό της βροχής να μην έχει διέξοδο. Να μην μπορεί να απορροφηθεί, να καταστρέφεται ο φυσικός του κύκλος, λόγω της στεγανοποίησης των επιφανειών. Σ’ αυτές τις πόλεις το βρόχινο νερό αποστραγγίζεται, όπως όλοι ξέρουμε, από συμβατικά συστήματα αποχέτευσης.

Στην πλειονότητα των περιπτώσεων το δίκτυο αποχέτευσης είναι αποτελεσματικό για την αποστράγγιση των υδάτων, όμως στις περιπτώσεις των έντονων βροχοπτώσεων, που γίνονται όλο και συχνότερες και όλο και εντονότερες τα τελευταία χρόνια, δύσκολα καταφέρνει να ανταποκριθεί. Η κλιματική κρίση, η υπερθέρμανση του πλανήτη θα φέρνει, όπως συμφωνούν οι επιστήμονες, όλο και πιο έντονες βροχοπτώσεις. Τον αντίκτυπό τους τον διαπιστώσαμε και εμείς πέρυσι με την καταιγίδα Ντάνιελ, η οποία εκτιμάται ότι σε ύψος βροχόπτωσης ήταν η πιο έντονη που έχει δεχθεί η χώρα μας από όταν έχει ξεκινήσει να διατηρείται αρχείο (1930), ενώ εκατομμύρια Ευρωπαίοι (σε Νορβηγία, Γερμανία, Σλοβενία, Ιταλία κ.α.) επηρεάστηκαν από 5 τουλάχιστον μεγάλες καταιγίδες που έπληξαν τη Γηραιά Ήπειρο το 2023.

Σε τέτοια έντονα φαινόμενα ο τωρινός αστικός σχεδιασμός δύσκολα μπορεί να ανταποκριθεί και αρκετές πόλεις στον κόσμο διερευνούν τώρα τρόπους για να αναστρέψουν αυτού του είδους την αστική ανάπτυξη και να μετατραπούν σε πόλεις-σφουγγάρια.

Πόλεις με μια πιο συμβιωτική σχέση με το νερό

Για περισσότερα από 20 χρόνια ο Kongjian Yu, Κοσμήτορας στο κολλέγιο αρχιτεκτονικής του Πανεπιστημίου του Πεκίνου, πρωτοστάτησε στην έρευνα γύρω από τις πόλεις-σφουγγάρια, “εκστρατεύοντας” για την υιοθέτησή τους στην Κίνα, αλλά και σε άλλες τροπικές περιοχές της Νοτιοανατολικής Ασίας. Ισχυριζόταν (και συνεχίζει να το κάνει) ότι η παραδοσιακή προσέγγιση της κατασκευής τεράστιων φραγμών από σκυρόδεμα και της κάλυψης όλων των διαπερατών επιφανειών μιας πόλης είναι καταδικασμένη να αποτύχει. Αντ’ αυτού, οι πόλεις θα πρέπει να υιοθετήσουν λύσεις για τις πλημμύρες με βάση την ίδια τη φύση. Η πρόταση του καθηγητή Yu ήταν να δημιουργηθούν μέσα στον αστικό ιστό περιοχές με πορώδη γη, όπου τα τοπικά φυτά μπορούν να ευδοκιμήσουν με ελάχιστη ή καθόλου συντήρηση. Αν βρέξει, η γη και τα φυτά απορροφούν το νερό και εμποδίζουν μέρος του (ή ακόμα και το σύνολό του) από το να πλημμυρίσει τις κοντινές περιοχές. Οποιαδήποτε περίσσεια νερού που δεν απορροφάται τουλάχιστον θα επιβραδυνθεί από τη βλάστηση, σε αντίθεση με το σκυρόδεμα, το οποίο μπορεί να επιταχύνει επικίνδυνα τη ροή του νερού. Η βασική αρχή δηλαδή είναι ότι οι πόλεις πρέπει να δώσουν στο νερό αρκετό χώρο και χρόνο αποστράγγισης στο έδαφος όπου πέφτει, αντί να το διοχετεύουν στην κατασκευή καναλιών ταχείας ροής. Παράλληλα, οι υποδομές μιας τέτοιας πόλης περιλαμβάνουν και συλλέκτες (τεχνητές λίμνες) του περίσσιου νερού και την επαναχρησιμοποίησή του στην άδρευση ή την παραγωγή ενέργειας.

Οι ιδέες του κ. Yu ήρθαν στο προσκήνιο αμέσως μετά τις καταστροφικές πλημμύρες στο Πεκίνο το 2012 και ένα χρόνο μετά η κυβέρνηση της Κίνας τις υιοθέτησε, δημιουργώντας ένα πρώτο πλάνο για 30 πόλεις. Από τότε και έπειτα, η ιδέα μιας τέτοιας πόλης εξαπλώθηκε σε περισσότερες από 250 πόλεις σε όλο τον κόσμο (πολλά από τα projects αυτά έχει αναλάβει το αρχιτεκτονικό γραφείο Turenscape του Yu Kongjian). Στα παραδείγματα αυτής της μετάβασης αστικού σχεδιασμού πρωτοστατούν πόλεις στην Κίνα, με περισσότερα από 70 τέτοια projects, ανάμεσά τους στο Πεκίνο, τη Σενζέν, τη Σαγκάη και άλλες μεγάλες πόλεις που δημιουργήθηκαν τις τελευταίες δεκαετίες. Η ταχύτητα υιοθέτησης των πόλεων-σφουγγαριών στην Κίνα δεν είναι τυχαία. Σύμφωνα με έκθεση του 2021 της Παγκόσμιας Τράπεζας, το 67% των κατοίκων της χώρας ζουν σε περιοχές επιρρεπείς στις πλημμύρες, ενώ πλημμύρες συμβαίνουν συχνά σε 641 από τις 654 μεγάλες πόλεις της, εξαιτίας σε ένα μεγάλο βαθμό της ταχείας αστικής τους ανάπτυξης. Αντίστοιχα projects συναντάμε στη Τζακάρτα, τη Μπανγκόκ, τη Σιγκαπούρη, το Όκλαντ στην Αυστραλία (που θεωρείται μέχρι στιγμής ως το πιο αποδοτικό τέτοιο σύστημα παγκοσμίως για το κέντρο της πόλης) και πολλές ακόμη. Στην Ευρώπη, η Κοπεγχάγη, που το 2011 χτυπήθηκε από μία βροχή έντασης «1000 ετών» υλοποιεί τη δική της τέτοια μετάβαση.

Όπως έχει σημειώσει κατ’ επανάληψη ο εμπνευστής της ιδέας των πόλεων-σφουγγαριών, κάθε τέτοιο project θα πρέπει να σχεδιάζεται με γνώμονα την εκάστοτε τοποθεσία, λαμβάνοντας υπόψη παράγοντες όπως η τοπογραφία του εδάφους, τα μοτίβα βροχοπτώσεων και τα είδη των φυτών που θα ευδοκιμούσαν, όπως βέβαια καθώς και τις ανάγκες της κοινότητας. Είναι μια λύση που προσαρμόζεται και προϋποθέτει μια ολιστική προσέγγιση. Άλλες ανάγκες έχει μια παραθαλάσσια πόλη, ειδικά όταν βλέπει σε ωκεανό και άλλες μια παραποτάμια.

 Όσο για το κόστος κατασκευής μιας τέτοιας πόλης, το project της Γουχάν που επίσης θεωρείται πρότυπο ανάπτυξης, κόστισε τουλάχιστον 550 εκατομμύρια δολάρια λιγότερο από μια αντίστοιχη λύση που θα βασιζόταν στο τσιμέντο, σύμφωνα με έκθεση του Πανεπιστημίου του Leeds.

Αμφιβολίες για την αποτελεσματικότητα σε έντονες βροχοπτώσεις

Σύμφωνα με τον κ. Yu εάν το 20-30% της γης μιας πόλης δοθεί σε τέτοια projects, η πόλη θα είναι ουσιαστικά ασφαλής από πλημμύρες. Ωστόσο, ορισμένοι ειδικοί αμφισβητούν ότι οι εκτιμήσεις αυτές ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, σε περιπτώσεις πολύ έντονων βροχοπτώσεων, άνω των 200 χιλιοστών/ημέρα. Μόλις πριν λίγους μήνες, η πόλη της Μεϊζού (το σχετικό project δεν υλοποιήθηκε από το γραφείο του κ. Yu) αντιμετώπισε πολύ έντονες πλημμύρες, μετά από βροχοπτώσεις έντασης 393 χιλιοστών ανά ημέρα (για να έχετε μια καλύτερη εικόνα η καταιγίδα Ντάνιελ είχε υπερδιπλάσια μέγιστα επίπεδα βροχόπτωσης).

Σύμφωνα με αυτούς τους ειδικούς μια πόλη-σφουγγάρι μπορεί να ανταποκριθεί σε μεσαίας ή μεγάλης έντασης βροχόπτωση, αλλά όχι στις πολύ έντονες, που βλέπουμε όλο και πιο συχνά να συμβαίνουν. Θεωρούν ότι η καλύτερη αντιμετώπιση τέτοιων φαινομένων περιλαμβάνει και λύσεις σκληρής μηχανικής, όπως φράγματα και αναχώματα, τα οποία θα βελτιώσουν την ανθεκτικότητα των πόλεων. Από την πλευρά του ο κ. Yu αναγνώρισε τον κίνδυνο πλημμύρας, ως αποτέλεσμα όμως κακού σχεδιασμού ή κατασκευής των απαραίτητων έργων.

Σημαντικά και τα παράπλευρα οφέλη

Εκτός όμως από τη μείωση της έκθεσης στον κίνδυνο μιας πλημμύρας, μια πόλη-σφουγγάρι φέρνει και αρκετά επιπρόσθετα οφέλη στην ίδια την πόλη και τους κατοίκους της. Αναφέραμε ήδη τη δυνατότητα επαναχρησιμοποίησης του βρόχινου νερού, πολύ χρήσιμη, ιδιαίτερα για την αντιμετώπιση και μιας πιθανής λειψυδρίας. Ταυτόχρονα όμως, τα μεγάλα πάρκα που προβλέπονται σε μια πόλη-σφουγγάρι, δροσίζουν τον αέρα και κατά συνέπεια μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση των θερμοκρασιών μέσα στον αστικό ιστό. Εξίσου σημαντικό είναι το γεγονός ότι αυτοί οι χώροι προσφέρουν και ένα ευχάριστο περιβάλλον στους κατοίκους. Μελέτες έχουν δείξει ότι σε πόλεις που έχουν υλοποιηθεί τέτοια projects μεγάλης έκτασης έχει βελτιωθεί η ποιότητα του αέρα και η βιοποικιλότητα, σε σχέση με ότι ίσχυε πριν την κατασκευή τους.

Οφέλη σημαντικά, σε μια περίοδο που η κλιματική αλλαγή δείχνει τα δόντια της, που η άνοδος των θερμοκρασιών είναι σταθερή και συνεχής και με τις επιπτώσεις που όλα τα παραπάνω συνεπάγονται. Προφανώς, η μετατροπή μιας πόλης «από μηχανή σε σφουγγάρι» δεν είναι εύκολη διαδικασία, ειδικά όταν έχουμε να κάνουμε με βαριές υποδομές που έχουν σχεδιαστεί και λειτουργούν με τον ένα τρόπο ακόμα και για αιώνες. Ίσως, όπως λένε κάποιοι ειδικοί να είναι απαραίτητος ο συνδυασμός με έργα βαριάς μηχανικής, όμως η «πόλη-σφουγγάρι» μοιάζει ως η πιο αξιόπιστη εναλλακτική που έχουμε για ένα νέο μοντέλο αστικού σχεδιασμού, που όπως δείχνουν οι απειλές που αντιμετωπίζουμε, είναι απαραίτητος.

The post Από τις «πόλεις-μηχανές» στις «πόλεις-σφουγγάρια» appeared first on 2045.gr.

Ήταν πριν από μερικές ημέρες όταν κατά μήκος της οδού St Brendans στο Δουβλίνο της Ιρλανδίας, σχηματίστηκε μια μεγάλη ουρά 100 ατόμων έξω από ένα… διαμέρισμα. Τριάντα λεπτά αργότερα και ενώ ο ήλιος είχε ήδη αρχίσει να δύει, άλλα 50 άτομα μπήκαν στην ουρά με στόχο απλά να δουν ένα ακίνητο, τριών υπνοδωματίων το οποίο διατίθετο προς ενοικίαση έναντι 1.850 ευρώ το μήνα. Τα χρήματα που θα έπρεπε να δαπανήσουν δηλαδή οι ενοικιαστές του ακινήτου, όποιοι κι αν ήταν εντέλει αυτοί, θα έφταναν ετησίως τα 22.200 ευρώ, περίπου το 50% του μέσου ετήσιου μισθού της χώρας, ο οποίος ανέρχεται στα 44.202 ευρώ το χρόνο μεικτά (3.863 το μήνα).

Η παραπάνω εικόνα αναμεταδόθηκε από τις ειδήσεις, προβάλλοντας με τον πιο γλαφυρό τρόπο το πρόβλημα της στεγαστικής κρίσης. Ένα πρόβλημα που έχει αρχίσει να απασχολεί όχι μόνο τους επηρεαζόμενους κατοίκους αλλά και τις οικονομίες και τις κυβερνήσεις ανά τον κόσμο.

Το πρόβλημα της στέγασης

Παρότι οι ανησυχίες σχετικά με τις συνθήκες στέγασης, αλλά και την οικονομική προσιτότητα αυτής δεν είναι καινούργιες, το ζήτημα έχει αποκτήσει τα τελευταία χρόνια παγκόσμιες διαστάσεις και απαρτίζεται από τρία δομικά συστατικά: την μικρή προσφορά κατοικιών, την έλλειψη προσιτών σπιτιών και τον πολλαπλασιασμό των επισφαλών κατοικιών, ειδικά σε ταχέως αστικοποιούμενες χώρες, χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος.

Τα υπάρχοντα δεδομένα όσο και οι προβλέψεις για την συνέχεια είναι αποθαρρυντικά. Ενδεικτικά να αναφέρουμε ότι σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα, σε έναν πλανήτη που φιλοξενεί περίπου 8 δισ. άτομα, 1,6 δισ. άτομα, σχεδόν το 20% του παγκόσμιου πληθυσμού μπορεί να επηρεαστούν ποικιλοτρόπως από την στεγαστική κρίση έως το 2025.

Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, σε πολλές χώρες του πλανήτη το κόστος στέγασης αυξάνεται ταχύτερα από τα εισοδήματα, ωθώντας τα νοικοκυριά να δαπανούν μεγάλο μέρος του μηνιαίου προϋπολογισμού αποκλειστικά για την στέγασή τους.

Βάσει σχετικής μελέτης σε 200 πόλεις μεσαίου και χαμηλού εισοδήματος που πραγματοποίησε το 2018 το Lincoln Institute of Land Policy, στο 90% αυτών, το κόστος στέγασης αποδείχτηκε τρεις φορές υψηλότερο από το μέσο εισόδημα των κατοίκων τους.

Μόνο στην περίπτωση των ΗΠΑ για παράδειγμα η έλλειψη των σπιτιών φτάνει τα 1,5 εκατ, σύμφωνα με έρευνα της Moodys Analytics, με την χώρα να παρουσιάζει τον μικρότερο αριθμό διαθέσιμων προς πώληση ή ενοικίαση σπιτιών των τελευταίων 30 ετών.

Πανομοιότυπη είναι η κατάσταση και στην Ασία, όπου η ανεύρεση σπιτιού σε μερικές από τις πιο αναπτυγμένες πόλεις, αλλά και σε κάποιες από τις αναπτυσσόμενες, έχει γίνει δύσκολη υπόθεση. Μια «δυσπρόσιτη» πόλη για παράδειγμα, η οποία μάλιστα χαρακτηρίζεται για 11 συναπτά έτη η λιγότερο προσιτή αγορά κατοικίας στον κόσμο, είναι το Χονγκ Κονγκ, σύμφωνα με το τελευταίο report «Demographia International Housing Affordability».

Η κατάσταση φυσικά δεν είναι καλύτερη στην περίπτωση της Ευρώπης. Παρότι ο Ευρωπαϊκός Πυλώνας Κοινωνικών Δικαιωμάτων διακηρύσσει ότι «η πρόσβαση σε κοινωνική στέγαση θα πρέπει να παρέχεται σε όσους έχουν ανάγκη» και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει ξεκινήσει τις ενέργειες με στόχο την εξάλειψης της αστεγίας σε επίπεδο ΕΕ έως το 2030, η πραγματικότητα είναι εντελώς διαφορετική. Τα στατιστικά μαρτυρούν ότι για έναν συνεχώς αυξανόμενο αριθμό πολιτών, συμπεριλαμβανομένων ατόμων και νοικοκυριών μεσαίου εισοδήματος, η πρόσβαση σε αξιοπρεπή, οικονομικά προσιτή και επαρκή στέγαση έχει γίνει πιο δύσκολη από ποτέ.

Για την ακρίβεια το 2018, από τα 220 εκατ. νοικοκυριά που υπάρχουν στα κράτη μέλη, το 10,2% δαπανούσε πάνω από το 40% του εισοδήματός του για στέγαση. Κόστος που αυξάνεται όσο περνούν τα χρόνια. Ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι μέσα σε οκτώ χρόνια, μεταξύ 2010 και 2018, το μέσο ποσοστό επιβάρυνσης από το κόστος στέγασης στις χώρες της ΕΕ παρέμεινε σταθερό μόνο στο 10% του πληθυσμού της, με τα κράτη μέλη να παρουσιάζουν μεγάλες διαφοροποιήσεις και τις χώρες του Νότου και τα Βαλκάνια να είναι πιο εκτεθειμένες στο πρόβλημα σε σχέση με τις χώρες του Βορρά. Το ίδιο ισχύει φυσικά και για τις αναπτυσσόμενες πόλεις, όπου οι τιμές των κατοικιών αυξάνονται ταχύτερα από τα εισοδήματα, στην πλειονότητα των χωρών της ΕΕ. Κι αυτό την στιγμή που το 44% των κατοικιών στην ΕΕ έχουν χτιστεί πριν το 1980 και απαιτούνται συνεχώς πρόσθετες επενδύσεις για την κατοίκησή τους.

Η κατάσταση στην Ελλάδα

Όσο για την Ελλάδα, το ζήτημα της στέγης και ειδικότερα των ενοικίων αποτελεί ένα σημαντικό «αγκάθι» στην κοινωνία. Οι μισοί ενοικιαστές (47,8%) δυσκολεύονται ή αδυνατούν να πληρώσουν το ενοίκιό τους, ενώ το 61,7% δηλώνει ότι έχει προχωρήσει σε περικοπές άλλων βασικών αναγκών, σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του Ινστιτούτου για την Έρευνα και την Κοινωνική Αλλαγή Εteron.

“Το Τοπ 5 των προβλημάτων στη στέγαση συνιστούν: ακριβό ρεύμα, υψηλό ενοίκιο, δυσκολία εύρεσης κατοικίας, κακή ποιότητα/κατάσταση της κατοικίας και ανεπάρκεια ψύξης/θέρμανσης.”

Πηγή: Eteron.org

«Στην πραγματικότητα πρόκειται για μία “βουβή κρίση” που μπορεί να μην εκφράζεται με όρους εξωστρέφειας, όμως απασχολεί σε μεγάλο βαθμό τα νοικοκυριά, γίνεται αντικείμενο συζήτησης σε οικογένειες και παρέες και καθορίζει τόσο τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς όσο και τη συναισθηματική κατάσταση όλων μας» ανέφερε κατά την παρουσίαση της έρευνας ο διευθυντής του Eteron, κ. Γαβριήλ Σακελλαρίδης.

Μπορεί η τεχνολογία να δώσει λύση;

Τα στατιστικά μιλούν από μόνα τους, τόσο για τις διαστάσεις όσο και για τις αιτίες του προβλήματος. Όπως επισημαίνει η Moody’s, στα δομικά συστατικά του προβλήματος συγκαταλέγονται η έλλειψη γης, η έλλειψη χρηματοδότησης, η έλλειψη εργατικού δυναμικού, αλλά και η έλλειψη πρώτων υλών. Όλα τα παραπάνω συρρικνώνουν τα διαθέσιμα σπίτια και τα περιθώρια κέρδους των κατασκευαστών με αποτέλεσμα οι τιμές των κατοικιών να εκτοξεύονται δυσανάλογα σε σχέση με τα εισοδήματα.

Σε όλα όμως τα παραπάνω, τα τελευταία χρόνια η τεχνολογία προσπαθεί να δώσει λύση, συμβάλλοντας με τον τρόπο της, στην εξομάλυνση έστω του προβλήματος.

Proptech ή αλλιώς η τεχνολογία στην υπηρεσία του real estate

Τρανό παράδειγμα των αλλαγών που έρχονται, αποτελεί ο κλάδος του proptech, ο οποίος αναπτύσσεται με ταχείς ρυθμούς και έχει ήδη καταφέρει να αλλάξει τον τρόπο που οι άνθρωποι πωλούν, αγοράζουν ή και νοικιάζουν μια ιδιοκτησία.

Να θυμίσουμε ότι στην απαρχή του το proptech καινοτόμησε εκπαιδεύοντας τον παγκόσμιο πληθυσμό στο πώς να βρίσκει σπίτι, στο πώς να διαθέτει το σπίτι του προς πώληση και στο πώς να διαχειρίζεται τα στεγαστικά του δάνεια σε συνδυασμό με τα λοιπά του έξοδα μέσα από μια κινητή εφαρμογή. Εταιρείες όπως οι Zoopla, Redfin και Purple Bricks, αποτέλεσαν επί της ουσίας τις πρώτες διαδικτυακές εναλλακτικές των μεσιτικών γραφείων και η επιτυχία τους μπορεί να πει κανείς ότι ενέπνευσε ακόμα μεγαλύτερα εγχειρήματα όπως η Airbnb ή και η Blueground οι οποίες ήρθαν να δώσουν στην ιδιοκτησία πολλαπλές προεκτάσεις.

Πλέον βέβαια οι εταιρείες proptech έχουν επεκτείνει τις λύσεις τους παρέχοντας από μοντέλα κλασματικής ιδιοκτησίας, έως και επενδύσεις με μικρή έκθεση στους κινδύνους. Μια τέτοια νεοφυής επιχείρηση που ξεκίνησε σχετικά πρόσφατα στην Ελλάδα κι έχει σηκώσει ήδη 2 εκατ. ευρώ είναι και η Protio. Ως ο πρώτος άμεσος ψηφιακός αγοραστής ακινήτων στην χώρα, η Protio εγκαινιάζει ένα νέο μοντέλο βιώσιμης ανάπτυξης της αγοράς ακινήτων, το οποίο αξιοποιεί παλιά διαμερίσματα. Για την ακρίβεια, με την βοήθεια της τεχνολογίας, οι ιδιοκτήτες αποκτούν τη δυνατότητα να διαθέσουν προς πώληση διαμερίσματα, λαμβάνοντας προσφορά μέσα σε μόλις 24 ώρες. Παράλληλα οι ιδιώτες έχουν την ευκαιρία να επενδύσουν σε διαμερίσματα, εξασφαλίζοντας ένα νέο εισόδημα, με διαφάνεια και ασφάλεια. Μέσω της ανακαίνισης, της ενεργειακής αναβάθμισης και της επαναδιάθεσης των παλαιών διαμερισμάτων της αγοράς μάλιστα, η εταιρεία φιλοδοξεί συμβάλλει στην αστική ανάπλαση των ελληνικών, προς ώρας, πόλεων.

«Θεωρώ ότι το μοντέλο που έχουμε αναπτύξει συμβάλλει στην αντιμετώπιση του προβλήματος. Αφενός βοηθάμε τον ιδιοκτήτη ενός ακινήτου να πουλήσει εύκολα ένα ακίνητο, γλιτώνοντας μια διαδικασία που καλώς ή κακώς στην Ελλάδα παίρνει πολλούς μήνες κι αφετέρου βρίσκουμε τον τρόπο ώστε να ξεκινήσει ένας νέος κύκλος ζωής των παλαιών ακινήτων που υπάρχουν στην Ελλάδα. Ταυτόχρονα βέβαια η πλατφόρμα λύνει και το πρόβλημα της χρηματοδότησης, αφού αναλαμβάνει να βρει επενδυτές, δίνοντας τους μια πολύ καλή εικόνα για τις αποδόσεις της επένδυσής τους. Και μπορεί αυτό να μην είναι η βάση της στεγαστικής κρίσης, αλλά αυτοί οι δύο παράγοντες μπορούν να την εξομαλύνουν» αναφέρει στο 2045.gr ο κ. Αντώνης Φιοράκης, Διευθύνων Σύμβουλος της Protio.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η στεγαστική κρίση έχει πολλαπλές αιτίες αλλά και πολλές παραμέτρους που την επιτείνουν. «Οι πόλεις έτσι όπως έχουν χτιστεί τις τελευταίες δεκαετίες, τα ακίνητα που έχουν παραμείνει ως έχουν τα τελευταία 30-40 χρόνια, οι ανάγκες των κατοίκων που έχουν αλλάξει, είναι μόνο μερικές από αυτές που προσθέτουν νέες μεταβλητές στην εξίσωση. Από τη μια δηλαδή έχουμε το κομμάτι της στεγαστικής κρίσης κι από την άλλη έναν μεγάλο αριθμό παλιών ανεκμετάλλευτων και μη αποδοτικών κατοικιών που πρέπει να αξιοποιηθούν. Εκεί ακριβώς λοιπόν μπορεί να συμβάλλει αισθητά η τεχνολογία. Στη δική μας περίπτωση για παράδειγμα, η τεχνολογία μας βοηθά να εντοπίσουμε και να αναλύσουμε τα χιλιάδες ακίνητα που υπάρχουν στην Ελλάδα ενώ διασφαλίζει και τα κεφάλαια για την αξιοποίησή τους. Χωρίς αυτό το business model θα ήταν πολύ δύσκολο να αποκτήσουν αυτά τα ακίνητα και πάλι ζωή ώστε να χρησιμοποιηθούν και τις επόμενες δεκαετίες».

Για όσους δε θεωρούν ότι η επαναχρησιμοποίηση ενεργειακά αποδοτικότερων ακινήτων αποτελεί ένα μικρό ποσοστό του οικιστικού real estate ο κ. Φιοράκης επισημαίνει ότι μόνο στην Ελλάδα υπάρχουν 2,1 εκατ. ακίνητα τα οποία έχουν χτιστεί πριν από το 2000. Αντίστοιχα στην Ευρώπη συνολικά, το 85% των κτιρίων έχουν χτιστεί πριν το 2000 και το ίδιο ακριβώς ποσοστό αφορά ακίνητα που δεν είναι ενεργειακά βιώσιμα. «Και όλα αυτά τα ακίνητα δεν πρόκειται να εξαφανιστούν, θα παραμείνουν εδώ». Παρότι μάλιστα δεν έχει μέχρι στιγμής καταμετρηθεί το πόσα εξ αυτών παραμένουν ακατοίκητα, ο κ. Φιοράκης επισημαίνει ότι «το 50% των ακινήτων που μπαίνει στην πλατφόρμα της Protio είναι ελεύθερα, το 20% είναι ακίνητα που χρησιμοποιούνται για ιδιοκατοίκηση αλλά οι ιδιοκτήτες τους θέλουν να τα πουλήσουν και το υπόλοιπο 30% είναι ακίνητα που μισθώνονται βραχυπρόθεσμα ή μακροπρόθεσμα. Οπότε αυτό που βλέπουμε είναι ότι τα ελεύθερα σπίτια αντιπροσωπεύουν μεγάλο ποσοστό των προς πώληση ακινήτων».

Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα ποσοστά της ενεργειακής αποδοτικότητας των ακινήτων. «Αυτή τη στιγμή τα κτίρια σε όλη την Ευρώπη είναι υπεύθυνα για το 40% περίπου της κατανάλωσης ενέργειας και για το 36% των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Αν σκεφτεί κανείς ότι κάθε ακίνητο που ανακαινίζουμε ανεβαίνει δύο με τρεις ενεργειακές κλάσεις κατανοεί τι μπορεί να σημαίνει αυτό για την ζωή του ακινήτου, αλλά και για το ίδιο το περιβάλλον.

Όσο για τις φωνές που υποστηρίζουν ότι η μετατροπή της στέγασης σε επενδυτικό προϊόν θα επιδεινώσει το πρόβλημα αφού θα μπορούσε να αυξήσει δυσανάλογα τις τιμές, ο κ. Φιοράκης έχει αντίθετη άποψη. «Ερχόμαστε από κάποιες γενιές που τους άρεσε να αποθηκεύουν τον πλούτο τους σε ακίνητα και ζούμε σε μια χώρα που η ιδιοκτησία ανέρχεται σε πολύ υψηλά ποσοστά, κοντά στο 76%. Ο κόσμος όμως και ιδίως οι νέες γενιές αλλάζουν φιλοσοφία. Αν σκεφτείτε η ιδιοκτησιακή κουλτούρα έχει ήδη αλλάξει και το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού έχει εξοικειωθεί, αν όχι ασπαστεί, την έννοια του sharing economy. Την ίδια στιγμή η απόκτηση αγαθών βαδίζει όλο και περισσότερο σε μια συνδρομητική κατεύθυνση. Στο μέλλον δηλαδή θα πληρώνουμε για αγαθά κι υπηρεσίες σε συνδρομητική βάση και η ιδιοκτησία θα γίνει περισσότερο επενδυτική δραστηριότητα».

Αυτό βέβαια δεν είναι κάτι που θα γίνει αύριο, όπως εξηγεί ο κ. Φιοράκης. «Χρειάζεται χρόνο ειδικά στην περίπτωση της Ευρώπης, όπου το οικιστικό real estate ως επενδυτικό προϊόν αντιπροσωπεύει ακόμα πολύ μικρό ποσοστό και οι επενδυτές προτιμούν επαγγελματικά ακίνητα, γραφειακούς χώρους, logistic centers κ.ά.. Αρκεί να αναφέρουμε ότι στην περίπτωση της Αμερικής τα οικιστικά ακίνητα που διατίθενται ως επενδυτικά προϊόντα αποτελούν το 20% της αγοράς, ενώ στην Ευρώπη το αντίστοιχο ποσοστό φτάνει σε πολύ συγκεκριμένες περιπτώσεις, όπως στην Γερμανία, στο 5%-6%. Στην περίπτωση δε της Ελλάδας αντιπροσωπεύει μετά βίας το 1%. Οπότε έχουμε πολύ δρόμο ακόμα για να πούμε ότι η τάση αυτή θα επενδυτικοποιήσει το προϊόν. Ακόμα κι αυτό να γίνει βέβαια, δεν θα οδηγήσει απαραίτητα σε αύξηση των ενοικίων υπό την λογική του να αυξηθεί η απόδοση της επένδυσης. Γιατί μαζί με τις προαναφερθείσες αλλαγές, βλέπουμε να αναδιαμορφώνεται και ο τρόπος που οι επενδυτές προσεγγίζουν τις επενδύσεις. Πλέον τα ESG κριτήρια είναι ψηλά στην ατζέντα, οπότε ο όποιος κοινωνικός αντίκτυπος θα ληφθεί υπόψη. Κατά την γνώμη μου μάλιστα πιθανώς να δημιουργηθεί ένα προϊόν που θα είναι ακόμα πιο προσιτό λόγω κρατικών κινήτρων που αναμένεται να δοθούν» εξηγεί, κάνοντας αναφορά στο πρόσφατο πρόγραμμα του social housing που ενεργοποίησαν ο δήμος Αθηναίων και Θεσσαλονίκης.

Ένα πρόγραμμα που επιδοτεί την ανακαίνιση και ενεργειακή αναβάθμιση ακινήτων με αντάλλαγμα να διατεθούν για μακροχρόνια μίσθωση (8-11 ετών) με χαμηλό τίμημα σε νέα ζευγάρια, μονογονεϊκές οικογένειες, φοιτητές και ευπαθείς κοινωνικές ομάδες. Τέτοια κίνητρα υπάρχουν εδώ και καιρό σε άλλες χώρες, όπως στην Αγγλία. «Δεδομένου ότι το παλαιό κτιριακό απόθεμα είναι μεγάλο και ότι η ανακαίνιση είναι πολύ πιο γρήγορη, οικονομική και ενεργειακά αποδοτική από το χτίσιμο ενός νέου σπιτιού – αν θες να χτίσεις ένα νέο διαμέρισμα παράγεις 100 τόνους διοξειδίου του άνθρακα, ενώ για να ανακαινίσεις ένα παλιό παράγεις μόλις 15 – νομίζω ότι τέτοιου είδους κίνητρα θα υιοθετούν σταδιακά σε όλη την Ευρώπη» καταλήγει.

Game changer οι νέες τεχνολογίες δόμησης και το 3D printing

Πέρα βέβαια από την διάθεση των ήδη υπάρχοντων ακινήτων, οι τεχνολογικές εξελίξεις φαίνεται να επιδρούν και στην ανοικοδόμηση νέων. Από την τρισδιάστατη εκτύπωση έως τα βιοκατασκευαστικά υλικά, οι νέες τεχνολογίες δόμησης επισημαίνονται από ειδήμονες του χώρου, ως ένας ταχύτερος -και φθηνότερος- τρόπος για την αντιμετώπιση της παγκόσμιας έλλειψης στέγασης. Με αρκετά περιβαλλοντικά οφέλη αφού μειώνουν τα κατασκευαστικά απόβλητα και αποδεικνύονται ουδέτερες ή και αρνητικές ως προς τον άνθρακα, οι τεχνολογίες αυτές ιντριγκάρουν νέους αλλά και παλιούς κατασκευαστές, ενώ υπάρχουν κι εκείνοι που παραλληλίζουν τον αντίκτυπο που θα μπορούσαν να έχουν με την ανακάλυψη της τυπογραφικής μηχανής του Γουτεμβέργιου το 1400.

Να υπενθυμίσουμε ότι η χρήση της τρισδιάστατης εκτύπωσης στην κατασκευαστική βιομηχανία έκανε αίσθηση το 2016, όταν τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ανακοίνωσαν ότι προτίθενται να την χρησιμοποιήσουν σε ευρεία κλίμακα. Για την ακρίβεια η χώρα που εισάγει το 70% του εργατικού της δυναμικού, γεγονός που αυξάνει ραγδαία τις ανάγκες στέγασης, έθεσε ως στόχο να χτίζει μέχρι το 2030 το 25% των νέων οικοδομημάτων της με την βοήθεια του 3D printing.

Όσο περνά ο καιρός δε, οι περιπτώσεις χρήσης τρισδιάτα εκτυπωμένων υλικών για την ανοικοδόμηση αυξάνονται και πληθαίνουν. Ενδεικτικά να αναφέρουμε ότι το 2020, όπου και ξέσπασε η υγειονομική κρίση, εκτινάσσοντας πέρα από τα κρούσματα και τις τιμές των πρώτων υλών και των μεταφορικών, η μη κερδοσκοπική εταιρεία Habitat for Humanity εγκαινίασε το πρώτο τρισδιάστατα εκτυπωμένο σπίτι της στην πολιτεία Βιρτζίνια της Αμερικής. Το σπίτι χρειάστηκε τον μισό χρόνο σε σχέση με την παραδοσιακή διαδικασία κατασκευής και κόστισε 15% λιγότερο από μια ξύλινη κατασκευή, που εδώ και κάποια χρόνια παρουσιάζεται ως μια καλή λύση για οικονομικά προσιτή στέγαση.

Το παράδειγμα ακολούθησαν κι άλλοι, όπως η αμερικανική startup New Story, η οποία άρχισε να «εκτυπώνει» τα πρώτα σπίτια για να στεγάσει άστεγους και ανθρώπους εξαιρετικά χαμηλού εισοδήματος στο Μεξικό.

Η επιχείρηση με έδρα το Τέξας χτίζει τα σπίτια της με την βοήθεια ενός ογκώδη εκτυπωτή ονόματι Volcano II. H εκτύπωση γίνεται σε ζεύγη και απαιτεί ένα ειδικά αναμεμειγμένο σκυρόδεμα, που σκληραίνει γρήγορα. Χάρη σε αυτό όμως ένα υποτυπώδες σπίτι χρειάζεται μόλις 24 ώρες εκτύπωσης για να ολοκληρωθεί.

“Μέχρι σήμερα η New Story έχει οικοδομήσει 38 συνοικίες σε πόλεις του Μεξικού και έχει θέσει ως στόχο να δημιουργήσει ένα ασφαλές καταφύγιο για 1 εκατ. ανθρώπους στην Λατινική Αμερική.”

«Αυτή η αντισυμβατική προσέγγιση στην κατασκευή σπιτιών θα μπορούσε να είναι το κλειδί για την προσφορά αξιοπρεπούς στέγασης σε μερικούς από τους φτωχότερους ανθρώπους του κόσμου. Θεωρούμε ότι είναι ευθύνη μας να αμφισβητήσουμε τις παραδοσιακές μεθόδους, αφού αυτές δεν θα φτάσουν ποτέ στο σύνολο του παγκόσμιου πληθυσμού» ανέφερε χαρακτηριστικά ο Brett Hagler, διευθύνων σύμβουλος της New Story κατά την παρουσίαση του πρώτου σπιτιού που κατασκευάστηκε με την βοήθεια του 3D printer.

Παρότι βέβαια το 3D printing εξοικονομεί χρόνο και χρήμα πολλοί είναι εκείνοι που ισχυρίζονται ότι θα χρειαστεί να εξελιχθεί περαιτέρω ώστε να φέρει αποτέλεσμα σε έναν δομικό κλάδο της παγκόσμιας οικονομίας, όπως οι κατασκευές. Αν μάλιστα χρησιμοποιηθεί σε μαζική κλίμακα θα κληθεί να αντιμετωπίσει πολλαπλές προκλήσεις, όπως η κατάργηση θέσεων εργασίας και η δημιουργία νέων υψηλότερης εξειδίκευσης. Ακόμα και τότε όμως αρκετοί αμφιβάλλουν για το αν θα λύσει το πρόβλημα, αφού σε πολλές περιπτώσεις η αγορά της γης αποδεικνύεται πιο δαπανηρή από την ίδια την κατασκευή του οικοδομήματος.

Bitcoin κι εναλλακτικές μορφές χρηματοδότησης

Η New Story όμως, η οποία έχει ήδη σηκώσει πάνω από 200 εκατομμύρια δολάρια από επενδυτές που πιστεύουν ότι οι εν λόγω μονόκεροι έχουν τη δυνατότητα να διαταράξουν μια βιομηχανία ώριμη για αλλαγή, δεν ασχολείται αποκλειστικά με την κατασκευή. Αξιοποιεί και άλλες τεχνολογικές καινοτομίες όπως το blockchain για την επίλυση της στεγαστικής κρίσης.

Συγκεκριμένα, με την βοήθεια του Bitcoin και του δικτύου Lightning Network, βοηθά οικογένειες του Ελ Σαλβαδόρ που δεν έχουν πρόσβαση στην παραδοσιακή χρηματοδότηση, να γίνουν ιδιοκτήτες ενός σπιτιού.

Και φυσικά δεν είναι η μόνη. Οι νεοφυείς επιχειρήσεις που αξιοποιούν τις εξελίξεις στον τομέα της χρηματοπιστωτικής τεχνολογίας ώστε να προωθήσουν καινοτόμες μορφές χρηματοδότησης σε όλους όσους δεν έχουν σήμερα πρόσβαση στις παραδοσιακές, όλο και αυξάνουν. Εταιρείες όπως οι LendInvest, Molo Finance και Proportunity προσφέρουν συχνά στεγαστικά δάνεια μέσα σε λίγες ημέρες αντί για εβδομάδες ή μήνες, χρησιμοποιώντας τεχνολογικά εργαλεία για την αυτοματοποίηση της διαδικασίας.

Εκσυγχρονίζεται το μοντέλο rent – to – own

Σε αυτές θα πρέπει να προσθέσουμε μάλιστα και τις rent-to-own startups, τις νεοφυείς επιχειρήσεις δηλαδή που προωθούν έναν τύπο leasing στην αγορά κατοικίας με το σλόγκαν «μετακόμισε σήμερα, πλήρωσε αργότερα».

Η άλλοτε γνωστή ως συμφωνία μίσθωσης-προαίρεσης, που αναζωογονείται με την βοήθεια της τεχνολογίας τα τελευταία χρόνια κυρίως στην Αμερική, επιτρέπει στους ενδιαφερόμενους να νοικιάσουν σήμερα το σπίτι τους και στη συνέχεια να το αγοράσουν από τον τελικό του ιδιοκτήτη. Αξίζει να σημειωθεί ότι το εν λόγω μοντέλο δεν είναι νέο, είχε εφαρμοστεί στα μέσα του 20ου αιώνα στην Αμερική σε ευρεία κλίμακα, χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία και με πολλαπλές επικρίσεις. Μάλιστα, σύμφωνα με κάποιες εκτιμήσεις η συγκεκριμένη πρακτική κόστισε μέσα σε δύο δεκαετίες στις οικογένειες Μαύρων του Σικάγου μεταξύ 3 και 4 δισ δολαρίων.

Πλέον όμως, εταιρείες όπως η Divvy Homes, η αποτίμηση της οποίας φτάνει τα 2 δισ. ευρώ, η Home Partners, που εξαγοράστηκε σχετικά πρόσφατα από την Blackstone έναντι 6 δισ. και η Landis Technologies η οποία σήκωσε πέρυσι 165 εκατ. δολάρια από funds που συνδέονται με επενδυτές αστέρες όπως ο Jay Z και ο Will Smith, υποστηρίζουν ότι λειτουργούν με πιο φιλικές προς τον πελάτη επιχειρηματικές πρακτικές.

Παρότι οι λεπτομέρειες διαφέρουν σε κάθε μια από τις rent to own startups, οι βασικές αρχές είναι ίδιες. Οι πελάτες θα περάσουν από έναν σύντομο έλεγχο που θα τους υποδείξει ένα ανεκτό για τον προϋπολογισμό τους κεφάλαιο για την αγορά σπιτιού και στη συνέχεια θα επιλέξουν ένα σπίτι σε αυτό το budget, ώστε η εταιρεία να το αγοράσει για λογαριασμό τους (σ.σ. υπάρχει περίπτωση να χρειαστεί να βάλουν μια προκαταβολή της τάξης του 1% με 2% της συνολικής αξίας του ακινήτου). Στη συνέχεια, θα νοικιάσουν το σπίτι για καθορισμένο χρονικό διάστημα, συνήθως τρία χρόνια και έναντι προσυμφωνημένου τιμήματος, μέρος του οποίου θα πηγαίνει στο ενοίκιο και το υπόλοιπο σε ένα λογαριασμό που θα χρησιμοποιηθεί ως προκαταβολή για την δυνητική αγορά. Στο τέλος της τριετούς μίσθωσης, η ιδέα είναι ότι οι ενοικιαστές θα είναι σε καλύτερη οικονομική κατάσταση για να αγοράσουν το σπίτι από την εταιρεία, και πάλι όμως παίρνοντας ενυπόθηκο δάνειο με τον παραδοσιακό τρόπο, κάτι που καμία startup δεν μπορεί να εγγυηθεί. Σε αντίθετη περίπτωση αποχωρούν παίρνοντας πίσω τα χρήματα της προκαταβολής.

Η έλλειψη εγγυήσεων για την δυνητική αγορά, αφού παραμένει άρρηκτα συνδεδεμένη με την πιστοληπτική ικανότητα, αλλά και η ενοικίαση συχνά σε υψηλότερες τιμές από αυτές της αγοράς αφού εμπλέκεται μια εταιρεία κι όχι ένας μεμονωμένος ιδιοκτήτης είναι ο βασικός αντίλογος όσων απορρίπτουν το εν λόγω μοντέλο. Οι υπέρμαχοι του από την άλλη υποστηρίζουν ότι ο τρόπος αυτός καθιστά δυνατή την ιδιοκατοίκηση σε όσους δεν θα μπορούσαν να την αντέξουν οικονομικά και ο χρόνος ενοικίασης του ακινήτου δίνει στο μελλοντικό αγοραστή την ευκαιρία να ενισχύσει τις αποταμιεύσεις του, αλλά και να βελτιώσει την πιστοληπτική του ικανότητα.

Μέχρι στιγμής πάντως οι εταιρείες αυτές έχουν αποφύγει τις μεγάλες διαμάχες αφού όπως λένε εγκρίνουν κυρίως όσους έχουν προοπτικές να τα καταφέρουν. Ακόμα κι αν δεν λύνουν το πρόβλημα, το εξομαλύνουν, καθώς τα στοιχεία που έχουν δημοσιοποιήσει ανά διαστήματα, δείχνουν ότι το ποσοστό των πελατών που καταφέρνουν τελικά να αγοράσουν τα ακίνητα, κυμαίνεται από 20% έως και 50%.

Όπως και σε κάθε πρόβλημα, έτσι και σε αυτό της στέγασης, η τεχνολογία προσπαθεί με διάφορους τρόπους να δώσει λύση. Σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα βέβαια από μόνη της δεν θα αποδειχθεί ποτέ αρκετή για να τα καταφέρει. Γιατί όπως αναφέρει σε σχετικό άρθρο της «η στέγαση είναι κάτι πολύ περισσότερο από τούβλα και κονίαμα. Και η επίλυση της παγκόσμιας έλλειψης κατοικιών θα απαιτήσει πολλαπλές καινοτομίες που επεκτείνονται από την χρηματοδότηση έως τον αστικό σχεδιασμό και την χάραξη της κατάλληλης πολιτικής». 

The post Η τεχνολογία στη μάχη κατά της στεγαστικής κρίσης appeared first on 2045.gr.

Το βαθύ πορτοκαλί αποτελεί το άτυπο τέταρτο φανάρι του φωτεινού σηματοδότη στους δρόμους της χώρας μας και μοιάζει τουλάχιστον άτοπο να μιλάς για αφαίρεση σημάνσεων από διασταυρώσεις ή για άλλες πράξεις που μοιάζουν να έχουν βγει από τα πιο παράξενα ακτιβιστικά κέντρα.

Όμως η πραγματικότητα διαψεύδει.

Σε μια διασταύρωση όπου για κάποιο λόγο δεν λειτουργούν οι σηματοδότες η κίνηση, με κάποιο μαγικό τρόπο, διεξάγεται ομαλά και ο χιλιογραμμένος Μολώχ της ασφάλτου -που έχει υπηρετήσει ουκ ολίγα στερεότυπα σε ρεπορτάζ εφημερίδων και τηλεοπτικών σταθμών- δεν παίρνει το μερίδιο που του αναλογεί. Ή θα περίμενε κανείς πως του αναλογεί με βάση όσα προκύπτουν και από σχετικές έρευνες για την οδηγική συμπεριφορά των Ελλήνων.

Την ίδια στιγμή, πολίτες γειτονιών και δήμων ζητούν από τους υπεύθυνους περισσότερους σηματοδότες. Ακριβώς την ίδια στιγμή, άλλοι πολίτες επί δικύκλων παντός τύπου (χωρίς να αποκλείονται οι θρασύτεροι με τα τετράτροχα) κινούνται αντίθετα σε μονοδρόμους, γνωρίζοντας ή ελπίζοντας πως στη διαδρομή δεν θα συναντήσουν κάποιον ανύποπτο που αποφάσισε να κινηθεί κανονικά.

Το οποίο κανονικά πολλές φορές αναδεικνύεται σε γρίφο για καλούς λύτες, εξαιτίας των πινακίδων που είναι καλυμμένες με κάθε αυτοκόλλητο. Μια μόδα που εμφανίστηκε την προηγούμενη δεκαετία και έχει αφήσει τα σημάδια της κυρίως στις πινακίδες που απαγορεύουν τις δεξιές ή αριστερές στροφές στις διασταυρώσεις.

Πόσο χρειαζόμαστε τα σήματα;

Η πρόταση για ασφαλέστερους δρόμους με λιγότερα σήματα μοιάζει αντιφατική. O Ολλανδός Hans Monderman  ωστόσο κινήθηκε κόντρα στη λογική των συναδέλφων του συγκοινωνιολόγων και πρότεινε ακριβώς αυτό. Είχε παρατηρήσει και εκείνος πως ένα μπλακάουτ στη σηματοδότηση μιας διασταύρωσης δεν προκάλεσε κυκλοφοριακό χάος αλλά, αντίθετα, βελτίωσε τη ροή των οχημάτων. Έτσι, μια ωραία ημέρα του 2002 ξήλωσε τους σηματοδότες στην πιο πολυσύχναστη διασταύρωση της πόλης Drachten, από την οποία περνούν 22.000 αυτοκίνητα την ημέρα και στη θέση της τοποθέτησε έναν ισόπεδο κυκλικό κόμβο, έναν εκτεταμένο πεζοδρομημένο χώρο και ποδηλατοδρόμους. Η απουσία ρυθμιστικών σημάτων είχε ως αποτέλεσμα τη δραστική μείωση των ατυχημάτων, αφού κάθε χρήστης του δρόμου, εποχούμενος ή πεζός, είχε τον νου του στους άλλους.

Την ιδέα του κοινόχρηστου δημόσιου χώρου είχε ενστερνιστεί και ο Βρετανός αρχιτέκτονας και πολεοδόμος Ben Hamilton-Baillie, με τον οποίο είχε συνεργαστεί στενά ο Monderman. Ο Hamilton-Baillie πίστευε πως οι δρόμοι δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως οδικές αρτηρίες, αλλά ως χώροι συνύπαρξης όπου η μετακίνηση από το σημείο Α στο σημείο Β συνυπάρχει με την κοινωνική ζωή. Το 2012, δέκα χρόνια μετά το πείραμα του Monderman στο Drachten, o Hamilton-Baillie έπεισε τις αρχές της μικρής πόλης Poynton, στα περίχωρα του Μάντσεστερ στη βόρεια Αγγλία, να αφαιρέσουν τους σηματοδότες από την πιο κεντρική διασταύρωση, την οποία καθημερινά χρησιμοποιούσαν 27.000 οχήματα.

Οι ταχύτητες των οχημάτων έπεσαν στα 35 χλμ / ώρα και η κυκλοφορία έγινε ομαλότερη. Ωστόσο υπήρξαν και ενστάσεις, καθώς οργανώσεις για τα δικαιώματα των τυφλών επισήμαναν πως η συγκεκριμένη προσέγγιση δεν είχε λάβει τις ανάγκες μετακίνησης των πολιτών με προβλήματα όρασης.

Όμως η αυτο-οργάνωση δεν είναι πανάκεια και αυτό που θα μπορούσε να εφαρμοστεί με επιτυχία σε έναν κόμβο της Ηλιούπολης ή του Χαλανδρίου μπορεί να αποδειχθεί συμφορά για κάποιο άλλο πιο «φορτωμένο» σημείο του δικτύου.

Υψώματα, 3D και… Swarovski

Η εμπειρία δείχνει πως το να προσθέτεις διαρκώς νέους δρόμους στο οδικό δίκτυο δεν έχει αποτέλεσμα. Για παράδειγμα, η Αττική Οδός έδωσε βαθιά ανάσα στο κυκλοφοριακό πρόβλημα της Αθήνας για πολλά χρόνια μέχρι όμως και αυτή να αντιμετωπίσει προβλήματα κορεσμού, όχι βέβαια επειδή… στένεψαν οι λωρίδες της αλλά διότι αυξήθηκε ο αριθμός των χρηστών.

Αντίθετα, για τα προβλήματα στον Κηφισό μαζί με την ελληνική (κουτο)πονηριά, αιτία αποτελούν οι διαφορές στη διατομή (δηλαδή στον αριθμό των διαθέσιμων λωρίδων) κατά μήκος του αυτοκινητοδρόμου.

Σε κάποιο βαθμό ορισμένα κυκλοφοριακά προβλήματα αντιμετωπίζονται με τη λογική του «πάω αργά γιατί βιάζομαι». Η μείωση της ταχύτητας μπορεί να αυξήσει τη χωρητικότητα του δικτύου και να μειώσει τα μποτιλιαρίσματα, με την προϋπόθεση βέβαια πως τηρούνται οι κανόνες.

Πώς όμως εξασφαλίζεις την τήρηση των κανόνων;

Δεδομένου ότι είναι αδύνατο να τοποθετήσεις τροχονόμο σε κάθε διασταύρωση και πως η προσθήκη σήμανσης περισσότερο κακό κάνει παρά καλό, οι πολεοδόμοι και οι υπεύθυνοι διαχείρισης κυκλοφορίας αναζητούν άλλους τρόπους.

Ένας ευρηματικός και αρκούντως καλλιτεχνικός τρόπος είναι αυτής της τρισδιάστατης διάβασης πεζών, οι οποίες έλκουν την καταγωγή τους από την ισλανδική πόλη (και αδύνατο να την προφέρεις εύκολα τουλάχιστον με την πρώτη προσπάθεια) Ísafjörður το 2017. Η πόλη είχε μεν ανυψώσεις του οδοστρώματος (αντί για τα σαμαράκια που γνωρίζουμε στους ελληνικούς δρόμους υπερυψώνεται ένα μέρος του δρόμου για μήκος μερικών μέτρων)  όμως οι οδηγοί παραπονέθηκαν για καταπόνηση των οχημάτων τους. Οπότε σε μια προσπάθεια να βρεθεί μια πιο φιλική λύση για τα οχήματα που όμως θα εξασφαλίζει την προστασία των πιο αδύναμων χρηστών του δρόμου δημιουργήθηκαν οι τρισδιάστατες διαβάσεις, για την ακρίβεια διαβάσεις βαμμένες με τέτοιο τρόπο που δίνουν στον οδηγό του οχήματος που την προσεγγίζει πως πρόκειται για τρισδιάστατη κατασκευή. Το πείραμα είχε επιτυχία και γρήγορα δημιουργήθηκαν τέτοιες διαβάσεις σε πόλεις όχι μόνο στην Ευρώπη αλλά ως τη μακρινή Αυστραλία. Στην πατρίδα μας μια τέτοια διάβαση κατασκευάστηκε το 2019 σε ένα χωριό της Κέρκυρας με τη βοήθεια ενός αγιογράφου , ενώ παρόμοια έργα βρίσκουμε σε πόλεις όπως τα Ιωάννινα.

Η Αθήνα σκέφτεται διαφορετικά. Τον Δεκέμβριο του 2019 ο Περιφερειάρχης Αττικής Γιώργος Πατούλης εγκαινίασε την ανασχεδιασμένη διάβαση πεζών μπροστά στο Παναθηναϊκό Στάδιο, βαμμένη με μπογιά που περιέχει κρυστάλλους Swarovski και η οποία κόστισε 50.000 ευρώ.

Στα μέσα Ιουλίου 2022 η Οικονομική Επιτροπή της Περιφέρειας Αττικής ενέκρινε πρόταση για την υποβολή αίτησης χρηματοδότησης από το Ταμείο Ανάκαμψης μιας σειράς έργων οδικής ασφάλειας με διόλου ευκαταφρόνητο προϋπολογισμό. Αναλυτικά, προτείνεται η κατασκευή πρότυπων μη σηματοδοτούμενων διαβάσεων -προϋπολογισμού 7 εκατ. ευρώ- σε επιλεγμένα σημεία της περιοχής της Περιφέρειας.

Η επιτροπή σημειώνει πως τα τελευταία δύο χρόνια  έχουν κατατεθεί πάνω από 600 αιτήματα από σχολεία, πολίτες και άλλους φορείς για την τοποθέτηση σηματοδοτών, τα περισσότερα από τα οποία έχουν απορριφθεί. Αντ’ αυτών προωθείται η κατασκευή διαβάσεων με φωτεινή και ηχητική σήμανση και φωτιζόμενες πινακίδες.

Προτείνεται επίσης η ένταξη έργου ύψους 20 εκατ. ευρώ για την αναβάθμιση 300 διαβάσεων πεζών στο κέντρο της Αθήνας και του Πειραιά, στην παραλιακή λεωφόρο και τη Λεωφ. Κηφισίας. Στις διαβάσεις θα τοποθετηθεί εξοπλισμός όπως συσκευές αφής πεζών, συσκευές σήμανσης τύπου LED, μετεωρολογικός  σταθμός,  αισθητήρες  καταμέτρησης  και  ανάλυσης  κυκλοφοριακών  στοιχείων, εργασίες  αποκατάστασης  διαγράμμισης,  φωτοβολταϊκοί  συλλέκτες  κ.α.  Σύμφωνα με τη συγκεκριμένη πρόβλεψη θα δαπανηθούν 66.600 ευρώ για την αναβάθμιση κάθε διάβασης.

Συνολικά, όπως προκύπτει από τη σχετική ανάρτηση στη Διαύγεια, 27 εκατ. ευρώ για παρεμβάσεις που κάθε άλλο παρά ακολουθούν τις πιο προωθημένες τάσεις στον σχεδιασμό των πόλεων και σε αυτό που είναι γνωστό ως «κατευνασμός κυκλοφορίας» ή traffic calming.

Η ελληνική πρωτεύουσα ασχολείται με φωτιστικά σώματα και… κρυστάλλους σε διαβάσεις, κάποιες πόλεις της περιφέρειας επιχειρούν να ξεφύγουν από την πεπατημένη και έξω επικρατεί κοσμογονία.

To Global Designing Cities Initiative (GDCI) αποτελείται από συγκοινωνιολόγους και πολεοδόμους που προτείνουν διάφορες παρεμβάσεις στο αστικό οδικό δίκτυο για τη μείωση της κυκλοφορίας, την πρόληψη των ατυχημάτων και την προστασία των πιο αδύναμων χρηστών. Στις προτάσεις τους περιλαμβάνονται υπερυψωμένες διαβάσεις πεζών που ταυτόχρονα λειτουργούν ως διευρυμένα σαμαράκια (παρά την γκρίνια των οδηγών). Τα οχήματα αναγκάζονται να μειώσουν ταχύτητα καθώς προσεγγίζουν τη διασταύρωση, όπως συμβαίνει και κατά την προσέγγιση σε κυκλικό κόμβο. Στις προτάσεις περιλαμβάνονται επίσης ανυψώσεις στενότερων τμημάτων του δρόμου ώστε τα επιβατηγά οχήματα να υποχρεώνονται να ανακόψουν ταχύτητα, ενώ τα φαρδύτερα λεωφορεία κινούνται κανονικά. Η ιδέα του κοινόχρηστου δρόμου, τον οποίο μοιράζονται όλοι οι χρήστες περιλαμβάνεται επίσης στις προτάσεις του GDCI.

Σε πολλές από τις προτάσεις για τη διαχείριση της κυκλοφορίας στις πόλεις του σήμερα (και του αύριο) κεντρικό ρόλο παίζει η τεχνολογία. Ερευνητές του ΜΙΤ εργάζονται από το 2016 σε λύσεις όπου «ευφυή» οχήματα προσαρμόζουν την ταχύτητά τους ανάλογα με τις κυκλοφοριακές συνθήκες και τον φόρτο, ώστε να προσεγγίζουν μια διασταύρωση τη στιγμή που έχουν τη δυνατότητα να κινηθούν προς την κατεύθυνση που επιθυμούν. Το σχέδιο που ονομάστηκε «θάνατος του σηματοδότη» θα αύξανε με την εφαρμογή του τη χωρητικότητα των δρόμων θα μείωνε την περιβαλλοντική επιβάρυνση και θα περιόριζε σημαντικά τον χρόνο των μετακινήσεων.

Μάλλον όμως απέχουμε από αυτό το σημείο και σε διασταυρώσεις όπου υπάρχει ο σχετικός χώρος, η λύση είναι ίσως μια προσέγγιση όπως αυτή στο βίντεο που ακολουθεί.

Ιδέες υπάρχουν, δοκιμές γίνονται… Ζητούμενο παραμένει αν εμείς θα ακολουθήσουμε ή θα κοιτάμε από απόσταση τις εξελίξεις, κολλημένοι στο μποτιλιάρισμα και ελισσόμενοι ανάμεσα σε ακινητοποιημένα οχήματα για να διασχίσουμε έναν δρόμο…

The post Έξυπνες -και όχι τόσο έξυπνες- λύσεις για το κυκλοφοριακό appeared first on 2045.gr.

Πώς σχεδιάζονται οι σύγχρονες πόλεις; Οδεύουμε σε ένα μέλλον με πόλεις που θα μεγαλώνουν όλο και περισσότερο σε έκταση και πληθυσμό; Ποιες παραμέτρους λαμβάνει (ή πρέπει να λαμβάνει) ο αστικός σχεδιασμός; Ποιοι συμμετέχουν; Ποιος είναι ο ρόλος της τεχνολογίας; Στο νέο μας podcast αναζητούμε τις απαντήσεις σ’ αυτά και ακόμα περισσότερα ερωτήματα.

Στις ερωτήσεις μας (και ελπίζουμε κάποιες από αυτές να αντιπροσωπεύουν και τις δικές σας απορίες) καλέσαμε να μας απαντήσει τη Γιάννα Σταυρουλάκη, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Τμήμα Αστικού Σχεδιασμού στο Πανεπιστήμιο Τεχνολογίας Τσάλμερς στο Γκέτεμποργκ. Ως επιστήμονα, που μελετά και ερευνά το συγκεκριμένο πεδίο για αρκετά χρόνια και ταυτόχρονα ως κατοίκου της Σουηδίας για να μας δώσει μια εικόνα για τη διαδικασία που ακολουθείται και τους φορείς που συμμετέχουν στον αστικό σχεδιασμό. Φορείς, από τους οποίους δεν εξαιρούνται και οι ίδιοι οι πολίτες, όπως σημειώνει στη συζήτησή μας η κα Σταυρουλάκη.

Για την ίδια, η αντιπαραβολή μεταξύ Ελλάδας – Σουηδίας και άλλων χωρών του ευρωπαϊκού βορά έγκειται στο γεγονός ότι τα συγκεκριμένα κράτη έχουν έντονη την κουλτούρα του σχεδιασμού. Του ολοκληρωμένου σχεδιασμού, που λαμβάνει υπόψη του όλους τους πολίτες, τη βιωσιμότητα και την κινητικότητα και πλήθος άλλων παραμέτρων. Όπως, όμως σπεύδει να προσθέσει υπάρχουν και στοιχεία από τις πόλεις της Ελλάδας ή του νότου συνολικά που τα αναζητεί πλέον και η άλλη πλευρά.

Δεν θα τα πούμε όμως όλα από εδώ. Πατήστε το play και περιμένουμε τα σχόλιά σας.

The post Podcast S01 E02: Σύγχρονες πόλεις και αστικός σχεδιασμός appeared first on 2045.gr.