Υπέρ της ευρείας, αλλά όχι της αδιάκριτης εφαρμογής της Τεχνητής Νοημοσύνης τάσσεται η Φερενίκη Παναγοπούλου, η καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου, Δικαίου Προστασίας Δεδομένων και Βιοηθικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, αλλά και μέλος της νεοσύστατης Συμβουλευτικής Επιτροπής Υψηλού Επιπέδου για την Τεχνητή Νοημοσύνη, που συγκροτήθηκε με απόφαση του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη.

Για την κα Παναγοπούλου οι δυνατότητες της Τεχνητής Νοημοσύνης μπορούν να αξιοποιηθούν σε πολλά επίπεδα, πάντα όμως με σεβασμό στους νομικούς και ηθικούς κανόνες. Στη συζήτηση μαζί μας δίνει παραδείγματα εφαρμογής και αξιοποίησης της τεχνολογίας, παραθέτοντας ταυτόχρονα τις κόκκινες γραμμές, τις προκλήσεις και τα ηθικά διλήμματα.

Ποιος είναι ο στόχος της Επιτροπής για την Τεχνητή Νοημοσύνη;

Στόχος της Επιτροπής είναι η χάραξη εθνικής πολιτικής για την Tεχνητή Nοημοσύνη χωρίς βεβαίως να διαφοροποιηθούμε από το ευρωπαϊκό κατευθυντήριο πλαίσιο. Αντιθέτως, επιθυμούμε να συνδιαμορφώσουμε το ευρωπαϊκό πλαίσιο στέλνοντας παρατηρήσεις για το Σχέδιο Κανονισμού για την Tεχνητή Νοημοσύνη, το λεγόμενο AI Act, ενώ εντός Ελλάδος θα γνωμοδοτήσουμε σε ποιους τομείς μπορεί να εφαρμοστεί η τεχνολογία.

Ποιους τομείς εφαρμογής βλέπετε εσείς;

Ξεκινάμε με μια βασική αρχή: η τεχνολογία είναι σύμμαχός μας. Όμως, η τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένη και επιβεβλημένη σε όλους τους τομείς, αλλά η χρήση της θα πρέπει να κρίνεται ανά περίπτωση, αξιοποιώντας σε πολλά επίπεδα τις δυνατότητές της, σεβόμενοι παράλληλα τους νομικούς και ηθικούς κανόνες.

Η δυνατότητα καταπολέμησης της γραφειοκρατίας στη δημόσια διοίκηση μέσω της προεργασίας των διοικητικών εγγράφων και η αποσυμφόρηση της δικαιοσύνης μέσω της εύρεσης νομοθεσίας και νομολογίας είναι πεδία που μπορεί να αξιοποιηθεί η τεχνητή νοημοσύνη. Πολλά υποσχόμενη είναι η χρήση της και στον χώρο της υγείας. Με τη συνδρομή  της τεχνητής νοημοσύνης είναι δυνατή η διάγνωση και η πρόβλεψη ασθενειών με τη χρήση δεδομένων εικόνας. Ενδεικτικά, με μαστογραφίες μπορούμε να εκπαιδεύσουμε ένα ΑΙ μοντέλο το οποίο θα μπορεί όχι μόνο να διαγνώσει, αλλά και να μας ενημερώσει για τον κίνδυνο που διατρέχει το άτομο να αναπτύξει καρκίνο του μαστού στο άμεσο μέλλον. Εδώ βέβαια χρειάζεται να βάλουμε μια κόκκινη γραμμή. Η λήψη της απόφασης παραμένει στον άνθρωπο και δεν μεταβιβάζεται στον αλγόριθμο. Το μηχάνημα πρέπει να υποβοηθεί, όχι όμως να υποκαθιστά τον γιατρό, τον δημόσιο υπάλληλο, τον δικαστή, κ.ο.κ..

Το ΑΙ μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο και στον τομέα της δασοπροστασίας. Για παράδειγμα θα μπορούσαμε να τοποθετήσουμε πάνω σε ήδη υπάρχουσες κεραίες κινητής τηλεφωνίας στις δασικές περιοχές της χώρας μικροκάμερες μεγάλης εμβέλειας και ραντάρ νυκτός, που θα ανιχνεύουν τον καπνό και θα στέλνουν αυτοματοποιημένες ενημερώσεις στην Πυροσβεστική με σημείο γεωεντοπισμού.

Ο τομέας της εκπαίδευσης μπορεί επίσης να αξιοποιήσει τις δυνατότητες της Τεχνητής Νοημοσύνης. Ενδεικτικά παραδείγματα είναι η εύρεση πηγών για την εκπόνηση επιστημονικών εργασιών, η δυνατότητα εικονικής ξενάγησης σε αρχαιολογικούς χώρους, η εκμάθηση μαθημάτων μέσω avatar. Χωρίς βέβαια να ξεχνάμε άλλες δεξιότητες, όπως της γραφής σε χαρτί και με μολύβι.

Στην αντίπερα όχθη βλέπουμε τις προκλήσεις σε θέματα βιοηθικής και ηθικής από την ανάπτυξη και τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης.

Ένας από τους σημαντικότερους κινδύνους της τεχνητής νοημοσύνης είναι η επέμβαση στην ιδιωτικότητά μας. Ο αλγόριθμος απαιτεί πληθώρα δεδομένων για να εκπαιδευτεί και βασική αρχή στο δίκαιο προστασίας δεδομένων είναι η αρχή της ελαχιστοποίησης. Εδώ υπάρχει μια σύγκρουση.

Θα πρέπει λοιπόν με πολλή φειδώ και περίσκεψη να γίνεται χρήση των δεδομένων μας και να λαμβάνονται τα κατάλληλα τεχνικά και οργανωτικά μέτρα για την προστασία τους. Παράλληλα, η αλγοριθμική ουδετερότητα δεν είναι δεδομένη, καθώς η χρήση των δεδομένων που εισάγονται προς ανάλυση δύναται να οδηγήσει σε διακρίσεις εξαιτίας της μη αντιπροσωπευτικότητας τους.  Είναι γεγονός ότι η όποια προκατάληψη του αλγορίθμου έχει τις ρίζες της στην ανθρώπινη προκατάληψη, καθώς ο άνθρωπος κατασκευάζει τον αλγόριθμο και τον τροφοδοτεί με δεδομένα.

Υπάρχει κάποιο άλλο σημείο που σας προβληματίζει; 

Η δυνατότητα χειραγώγησης της βούλησής μας. Ο αλγόριθμος αποφασίζει τι θα δούμε, τι θα διαβάσουμε, τι θα αγοράσουμε και εν τέλει τι θα ψηφίσουμε. Η αρρύθμιστη χρήση του συνιστά κίνδυνο για τον φιλελεύθερο χαρακτήρα του πολιτεύματος.

Ιδιαίτερη συζήτηση έχει σηκώσει και το θέμα του ποιος θα φέρει την ευθύνη για τις αποφάσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης. Υπάρχει απάντηση;

Το ερώτημα περί της ευθύνης είναι δισεπίλυτο. Οι πιθανές λύσεις θα μπορούσαν να συστηματοποιηθούν ως εξής: Η πρώτη θέση έγκειται στο ότι την ευθύνη οφείλει να επωμιστεί, αλλά και να διαχειριστεί ο κατασκευαστής προϊόντων τεχνητής νοημοσύνης. Η δεύτερη θέση υποστηρίζει ότι η ευθύνη πρέπει να αποδοθεί στον χειριστή της τεχνολογίας, δηλαδή στον οδηγό του αυτοκινήτου, τον διοικητικό υπάλληλο ή τον ιατρό που εφαρμόζει την τεχνολογία. Η τρίτη θέση συνίσταται σε έναν επιμερισμό της ευθύνης μεταξύ του κατασκευαστή ή προγραμματιστή και του χειριστή. Η τέταρτη θέση συνηγορεί υπέρ της απόδοσης ευθύνης στην ίδια την τεχνολογία. Αν, όμως, η τεχνολογία θεωρηθεί υπεύθυνη, θα πρέπει προηγουμένως να έχει καταστεί υποκείμενο δικαίου. Η λύση αυτή απορρίφθηκε τον Οκτώβριο του 2020 από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο,  το οποίο εξέδωσε τρία ψηφίσματα σχετικά με τις ηθικές και νομικές πτυχές των συστημάτων λογισμικού τεχνητής νοημοσύνης. Και τα τρία ψηφίσματα είναι ανυποχώρητα ως προς την μη παροχή ενός είδους ψηφιακής προσωπικότητας στα συστήματα  τεχνητής νοημοσύνης. Προς το παρόν, ένας συνδυασμός των υπαρχόντων συστημάτων απόδοσης ευθύνης φαίνεται προτιμότερος.

Ποιο ερώτημα θα θέλατε να απευθύνετε σε ένα από τα άλλα μέλη της Επιτροπής;

Όλοι νιώθουμε έλξη από τις επιστήμες που δεν υπηρετούμε και κατ’ επέκταση δεν κατανοούμε. Θα με ενδιέφερε λοιπόν μια αναγωγή στο μέλλον 10 χρόνια μετά. Πώς θα έχει επιδράσει η Τεχνητή Νοημοσύνη στη ζωή μας, κυρίως στον τομέα της ιατρικής; Ποια φάρμακα τεχνητής νοημοσύνης θα υπάρχουν; Ποιες ασθένειες θα καταπολεμηθούν και πώς πρέπει να μεταβληθεί το ασφαλιστικό και συνταξιοδοτικό, δεδομένης της επιμήκυνσης της ζωής; Με ενδιαφέρει πολύ η προστασία των μελλοντικών γενεών, η οποία υπηρετείται στο δίκαιο μας μέσω του δικαίου προστασίας περιβάλλοντος, του φορολογικού και του κοινωνικοασφαλιστικού δικαίου.

Τι σας ρωτούν συνήθως οι φοιτητές σας για την Τεχνητή Νοημοσύνη;

Αν στο μέλλον θα συνάπτουν σχέσεις με ρομπότ.

Στο πεδίο της εκπαίδευσης, που είναι και ο χώρος σας, ποιες δυνατότητες χρήσης, αλλά και προκλήσεις βλέπετε από τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης και των GenAI εργαλείων;

Θα πρέπει να δείξουμε προσοχή στη χρήση του ChatGPT, του generative AI συνολικά στην εκπαίδευση. Δεν προτείνω την απαγόρευση, αλλά την ηθική χρήση του. Αυτή μπορεί να επιτευχθεί με πολλά μέσα. Ενδεικτικά η καλλιέργεια της συμβατικής γραφής από τις χαμηλές τάξεις προκειμένου οι μαθητές να μην αποκοπούν από αυτή την πολύ χρήσιμη δεξιότητα. Στις μεγαλύτερες τάξεις, αλλά και στο Πανεπιστήμιο, η επίδοση των εκπαιδευομένων μπορεί να (συν)αξιολογείται μέσα από συμβατικές εξετάσεις χωρίς τη χρήση κινητού τηλεφώνου , ενώ η προφορική εξέτασή τους συνίσταται να αφορά  κριτικά ζητήματα επί των εργασιών τους. Χρειάζεται να εστιάσουμε σε κριτικές ερωτήσεις, όχι μόνο γιατί δεν είναι εύκολο για τέτοιου είδους λογισμικά να συνθέσουν απαντήσεις, αλλά και για να διαμορφώσουμε πολίτες και επιστήμονες με κριτική σκέψη. Να απαλλαχθούμε από τη δικτατορία του μέσου όρου.

Πρόσφατα, στις εξ αποστάσεως εξετάσεις για την επιλογή επιτελικών στελεχών στη δημόσια διοίκηση χρησιμοποιήθηκαν συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που ήλεγχαν κάθε ύποπτη ενέργεια των εργαζόμενων. Μια αντίστοιχη εφαρμογή θα μπορούσε να γίνει και στη διαδικασία εξ αποστάσεως εξέτασης στα Πανεπιστήμια. Βέβαια, θα πρέπει να σημειώσω ότι αυτού του είδους η εξέταση απαιτεί την προηγούμενη εκπόνηση μελέτης αντικτύπου της τεχνολογίας στα δικαιώματα των εξεταζόμενων. Επίσης, οι εξεταστές συνιστάται να υποβάλλουν τα τιθέμενα ερωτήματα στο λογισμικό για να γνωρίζουν τις απαντήσεις που αυτό δίνει, παρόλο που το λογισμικό δίνει κάθε φορά διαφορετικές απαντήσεις.

Μπορεί η τεχνητή νοημοσύνη να βελτιώσει την πρόσβαση στην παιδεία και στην γνώση;

Ναι! Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να συντελέσει στη δωρεάν πρόσβαση στη γνώση, την εύρεση πηγών, την εικονική περιήγηση σε πολλά μέρη και τη διαδραστική εκπαίδευση.

Ποιο είναι το αντικείμενο του  Ευρωπαϊκού Εργαστηρίου Βιοηθικής, Τεχνοηθικής και Δικαίου στο Πάντειο, στο οποίο είστε διευθύντρια;

Το Εργαστήριό μας ετοιμάζει ανοικτά μαθήματα βιοηθικής και τεχνοηθικής απευθυνόμενα σε όλη την κοινωνία. Νομίζω ότι οι καθηγητές πανεπιστημίου πρέπει να προσεγγίσουμε την κοινωνία και να εξηγήσουμε βιοηθικά και τεχνοηθικά θέματα με απλά λόγια. Απώτερος στόχος δεν είναι μόνο τα μαθήματα, αλλά η διάχυση της γνώσης μέσω της τηλεόρασης και των κοινωνικών δικτύων.

Ρώτησα το ChatGPT ποιες είναι οι κρίσιμες ερωτήσεις για τα μέλη αντίστοιχων επιτροπών όπως η δική σας, ξέρετε τι μου απάντησε;

Όχι…

Απάντησε ότι το βασικό ερώτημα είναι πως θα χρησιμοποιηθούν οι νέες αυτές τεχνολογίες έχοντας στο κέντρο τον άνθρωπο.

Ο άνθρωπος πρέπει να είναι πάντα στο επίκεντρο. Όχι μόνο σε σχέση με την Τεχνητή Νοημοσύνη, αλλά συνολικά με την Τεχνολογία.

Who is who

H Φερενίκη Παναγοπούλου είναι Επίκουρη Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου, Δικαίου Προστασίας Δεδομένων και Βιοηθικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, καθώς και Διευθύντρια του Ευρωπαϊκού Εργαστηρίου Βιοηθικής, Τεχνοηθικής και Δικαίου επίσης του Παντείου Πανεπιστημίου. Διετέλεσε επί οκταετία  Νομική Ελέγκτρια στην Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα.

Σπούδασε Νομική στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Aθηνών (βασικές σπουδές και μεταπτυχιακό δίπλωμα δημοσίου δικαίου) και Δημόσια Υγεία και Δίκαιο στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ. Κατέχει πρώτο διδακτορικό δίπλωμα στο Συνταγματικό Δίκαιο και τη Βιοηθική από το Πανεπιστήμιο Χούμπολντ του Βερολίνου και δεύτερο διδακτορικό δίπλωμα στη Φιλοσοφία και την τεχνητή νοημοσύνη από το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Έχει γράψει έντεκα μονογραφίες δημοσίου δικαίου και έχει επιμεληθεί (μόνη της και από κοινού με άλλους) έξι συλλογικούς τόμους Βιοηθικής και τρεις συλλογικούς τόμους δημοσίου δικαίου. Έχει δημοσιεύσει πολυάριθμες μελέτες αναφορικά με το συνταγματικό δίκαιο, τη βιοηθική, την προστασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και τις νέες τεχνολογίες. 

The post <strong>Το ΑΙ είναι σύμμαχός μας, αλλά η αδιάκριτη εφαρμογή του δεν είναι δεδομένη </strong> appeared first on 2045.gr.

Στο κέντρο καρδιολογικής έρευνας στο Yale έφθασε με φόρα από τη Θεσσαλονίκη το 2017 για να διερευνήσει μοριακούς συντελεστές που ευθύνονται για την κυστική ίνωση. Έξι χρόνια και μία πολύ σημαντική αμερικανική υποτροφία αργότερα, σήμερα η Λίνα Ντόκου διερευνά παράλληλα πώς η πλατφόρμα της Greek Women in STEM ενδυναμώνει τις Ελληνίδες των θετικών επιστημών και αναδεικνύει το έργο τους.

Μιλά στο 2045  για την ευθύνη του να βρίσκεσαι στο επίκεντρο των επιστημονικών εξελίξεων και με ειλικρίνεια τοποθετείται για τη ψευδοεπιστήμη και την αδυναμία μερίδας των ΜΜΕ να μετακινηθούν από «ειδήσεις» για γυναίκες που αλλάζουν το χρώμα των μαλλιών τους σε ειδήσεις για γυναίκες που αλλάζουν τον κόσμο.

Σε μία πρόσφατη έρευνα μάθαμε ότι 1 δισεκατομμύριο άνθρωποι σε όλο τον κόσμο πιστεύουν με τον ένα ή άλλο τρόπο στη μαγεία και 4 στους 10 στην Ελλάδα πιστεύουν στη μαγεία και στο κακό μάτι. Μήπως δεν ακούμε καλά την επιστήμη;

Η μαγεία, το κακό μάτι κλπ είναι κομμάτι της παράδοσης των Ελλήνων. Ανά τον κόσμο όλοι οι λαοί έχουν το παραφυσικό στοιχείο ριζωμένο στην κουλτούρα τους. Γιατί; Ίσως γιατί είναι κάτι απλό και τους καθησυχάζει χωρίς να χρειάζεται να σκέφτονται πάρα πολύ. Είναι άσπρο-μαύρο και αυτό διευκολύνει την καθημερινότητά τους. Αυτό που είναι απολύτως σημαντικό είναι να μην μπερδεύουμε την επιστήμη και τα επιστημονικά δεδομένα με τα έθιμα και τις παραδόσεις. Είναι χαριτωμένο όταν κάποιος βάζει χαντράκι για να προστατευθεί από το κακό μάτι, είναι επικίνδυνο όταν αφήνεται σε αυτό και δεν λαμβάνει τα φάρμακά του π.χ. όταν έχει πονοκέφαλο.

Είναι στο ανθρώπινο γονίδιο η ροπή στις θεωρίες συνωμοσίας ή έχει πια δημιουργηθεί μια αυτοματοποιημένη εγκεφαλική λειτουργία που μας οδηγεί εκεί λόγω όσων συμβαίνουν γύρω μας στον κόσμο των κρίσεων και των μετακρίσεων;

Γονίδιο δεν υπάρχει, αλλά είναι μια φυσιολογική τάση όσων δυσκολεύονται με τη κριτική σκέψη. Η πληθώρα πληροφορίας και η ταχύτητα που μεταδίδεται, όπως και το ελάχιστο φίλτρο που υπάρχει στα διάφορα μέσα επικοινωνίας, είναι αυτά που οδηγούν στο να ακούγονται τόσες πολλές θεωρίες συνωμοσίας και μάλιστα να ανατροφοδοτούνται. Συχνά και ως παιχνίδι ή αστείο, με αποτέλεσμα να παίρνουν πολύ μεγαλύτερες διαστάσεις από ότι θα συνέβαινε παλιότερα. 

Είναι λογικό σε μια κρίση να προσπαθούμε να βρούμε κάτι παρηγορητικό, μια ελπίδα ή έναν αποδιοπομπαίο τράγο. Αν κάποιος υποδείξει έναν υπεύθυνο για μια καταστροφή, μετατίθεται αυτόματα η ευθύνη από το άτομο και αυτό μετατρέπεται σε θύμα. Για κάποιο λόγο είναι πολύ πιο βολική η θυματοποίηση από τη δράση, τη μελέτη και την παρατήρηση πραγματικών δεδομένων. Επίσης όταν κάποιος φοβάται μόνος είναι μια περίεργη εξαίρεση, όταν όμως αυτό γίνεται ομάδα, όπως σε όλες αυτές τις θεωρίες, παίρνει δύναμη και συνεχίζει. Ανατροφοδοτεί μεν την παράνοια, αλλά έχει συμμάχους σε αυτό και νιώθει καλύτερα.

Παρατηρούμε ενισχυμένη επικοινωνία και διάχυση της «ψευδοεπιστήμης». Γιατί μοιάζει να υπερισχύει κυρίως στα κοινωνικά δίκτυα;

Αυτό που κάνει τη ψευδοεπιστήμη τόσο δημοφιλή είναι ο συνδυασμός αληθοφανών στοιχείων, πομπωδών φράσεων που ο κόσμος δυστυχώς συγχέει με κάποιον που έχει κάποιο «ανώτερο» επίπεδο, αλλά και εύκολων νοημάτων. Το να απομονώνει κανείς φράσεις ή στοιχεία από κάπου χωρίς επιστημονικό πλαίσιο και μετά να τα μεταφέρει στο ευρύ κοινό ως απόδειξη, αλλά με λανθασμένη επεξήγηση, είναι άκρως επικίνδυνο.

“Η έλλειψη παιδείας, η ανάγκη για γρήγορες αποφάσεις και η κατάρριψη του σεβασμού σε χρόνια εκπαίδευσης των ειδικών, μας έχουν οδηγήσει σε ακραία φαινόμενα”

Λίνα Ντόκου

Ειδικά όταν έχει να κάνει με θέματα υγείας. Είχαμε εξαλείψει εντελώς ασθένειες χάρη στον συστηματικό εμβολιασμό, αλλά με το ρεύμα των αντιεμβολιαστών που ξεκίνησε από την Αμερική και πλέον δυστυχώς επεκτείνεται παντού βλέπουμε επιδημίες παιδικών ασθενειών που οι γονείς μας δεν είχαν ποτέ στο περιβάλλον τους γιατί ήταν όλοι εμβολιασμένοι.

Η έλλειψη παιδείας, η ανάγκη για γρήγορες αποφάσεις («αυτό καλό, εκείνο κακό») και η κατάρριψη του σεβασμού σε χρόνια εκπαίδευσης των ειδικών, μας έχουν οδηγήσει σε ακραία φαινόμενα. Βγαίνουν εντελώς απαίδευτοι άνθρωποι απλά και μόνο γιατί τυχαίνει να έχουν δημόσιο λόγο και συστρατεύουν προς το παραλήρημα. Το θετικό είναι ότι στην Ελλάδα ευτυχώς ακόμη υπάρχει καλό εκπαιδευτικό επίπεδο και μεγάλο μέρος του πληθυσμού διατηρεί ακόμη κριτική σκέψη. Ακόμη κι αν αυτό έρχεται από την παραδοσιακή μας καχυποψία, είναι πάντα καλύτερο να μελετάς και να ακούς πολλές γνώμες παρά να δέχεσαι κάτι αφιλτράριστα.

Τι σήμαινε για σένα να είσαι στο εργαστήριο στο Yale κατά τη διάρκεια μιας από τις μεγαλύτερες υγειονομικές κρίσης την περίοδο της πανδημίας;

Πολλή δουλειά! Ειδικά επειδή ασχολούμαι με τον πνεύμονα υπήρχε η ανάγκη συμμετοχής σε διάφορα project εκείνη την περίοδο. Το χειρότερο ήταν η έλλειψη σε αντιδραστήρια και καθυστερήσεις σε αναλώσιμα, αφού η προτεραιότητα ήταν τα νοσοκομεία. Έπρεπε να είμαστε ευρηματικοί και αποτελεσματικοί. Η ατμόσφαιρα ήταν έντονη, πολύ γρήγορα είχαμε βάρδιες για να υπάρχει αρκετή απόσταση όταν δουλεύαμε και τα PCR τεστ γίνονταν συστηματικά μέσα στο campus σε μονάδες που στήθηκαν πάρα πολύ γρήγορα, ώστε όλοι μας να έχουμε δωρεάν καθημερινή πρόσβαση σε αυτά.

Το καλό ήταν ότι ήμασταν στο επίκεντρο για ό,τι νέο υπήρχε. Ένα από τα πρώτα τεστ έγιναν εδώ, το τεστ σιέλου βελτιώθηκε εδώ (στο τμήμα δημόσιας υγείας, όχι το δικό μου) αλλά και πιο πρόσφατα οι προσπάθειες χορήγησης εμβολίου ως αεροζόλ έχουν έντονα τη σφραγίδα του Yale. Παρόλο που δεν είμαι επιδημιολόγος πολλοί φίλοι και γνωστοί ρωτούσαν για να καταλάβουν τι κάνει αυτή την ασθένεια διαφορετική και ειδικά όταν άρχισε η χορήγηση των εμβολίων να κατανοήσουν τις διαφορές μεταξύ των επιλογών που είχαν. Δυστυχώς η ειλικρινής απάντηση «δεν είμαστε απόλυτα σίγουροι για τίποτα» δεν είναι πάντα αυτό που περιμένει κάποιος. Μάλλον το αντίθετο.

Στην περίοδο της υπερταχύτητας της πληροφορίας και της πληροφόρησης πώς μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τον επιστημονικό αναλφαβητισμό;

Με ψυχραιμία και κατανοώντας ότι ο κόσμος θέλει να μάθει όντως θέματα που είναι σημαντικά για την υγεία του. Να αφήσουμε τους ειδικούς να επικοινωνήσουν με τους πολιτικούς χωρίς να βγαίνει ο κάθε επιστήμονας από παρεμφερή κλάδο (πχ βιολόγος γενικής εκπαίδευσης σε σχέση με κάποιον επιδημιολόγο) και να παίρνει θέση γιατί απλά αυτό μπερδεύει περισσότερο και δεν έχουμε εκπαιδευτεί στο να μιλάμε δημόσια στο ευρύ κοινό. Λέγοντας λοιπόν κάτι που στέκει ερευνητικά τη συγκεκριμένη στιγμή μπορεί να δημιουργούμε σύγχυση στον κόσμο που ακούει και απλά θέλει να ξέρει πχ αν θα κάνει το ένα ή το άλλο εμβόλιο ή αν όλα αυτά είναι προϊόντα πλουτισμού των φαρμακοβιομηχανιών.

Δυστυχώς, το πρόβλημα που ήρθε στην επιφάνεια με την πανδημία ήταν ότι στην προσπάθειά μας να ενημερώσουμε τον κόσμο διατηρώντας την ειλικρίνειά μας και δίνοντας απλά στοιχεία κάναμε τα πράγματα χειρότερα. Δε χρειάζεται να ξέρει ο καθένας τι σημαίνει RNA και ότι αυτό δεν είναι το ίδιο με το DNA, ούτε ότι στις τόσες χιλιάδες θετικών περιπτώσεων υπήρχαν εκατό αρνητικές. Πήρε το λόγο ο καθένας και έλεγε ό,τι (ψιλο)καταλάβαινε, εξισώνοντας έρευνα, πτυχία και χρόνια μελέτης με μια γρήγορη αναζήτηση στο διαδίκτυο.

Η λύση είναι η ενίσχυση της κριτικής σκέψης που αρχίζει από την οικογένεια και το σχολείο. Η εικόνα είναι δελεαστική και η γρήγορη πληροφορία υπέροχη, όμως ας παίρνουμε πολλές απόψεις και ιδανικά από σωστές πηγές. Ένας εύκολος τρόπος είναι να γνωρίζουμε ότι οι απόλυτες απόψεις δεν έχουν απόλυτη ισχύ. Η σωστή πληροφορία θα έρθει από αυτούς που είναι πιο επιφυλακτικοί και θα σε παραπέμψουν να διαβάσεις εσύ ο ίδιος πάνω από τρία διαφορετικά άρθρα. Όταν κάποιος σας προωθεί κάποιο βίντεο, με κάποια «αυθεντία» να μιλάει εντυπωσιακά και απόλυτα ως απόδειξη, χωρίς να δίνει στοιχεία (ποσοστά, αναφορές σε συγκεκριμένα άρθρα, αναφορές σε μελέτες άλλων) να ξέρετε ότι τις περισσότερες φορές είναι απλά ανοησίες.

Ένα από τα στερεότυπα αιώνων είναι το ότι τα αγόρια είναι καλά στα μαθηματικά και τα κορίτσια στη γλώσσα- ευτυχώς βλέπουμε αυτή η πεποίθηση να αλλάζει- αρκετά ή όχι; Μπορεί σε επίπεδο σπουδών να έχουν αυξηθεί και τα κορίτσια στις θετικές κατευθύνσεις, τι συμβαίνει μετά στα εργαστήρια, στον τομέα της έρευνας, στην αγορά της εργασίας- είναι ισχυρό ακόμη το γυάλινο ταβάνι;

Ναι είναι. Όντως στα σχολικά και προπτυχιακά επίπεδα αυτό έχει ξεπεραστεί, σε κάποιες περιπτώσεις ακόμη και υπερκεραστεί. Ενδεχομένως με εξαίρεση τη μηχανική. Το πρόβλημα συνεχίζει να υπάρχει σε υψηλές θέσεις, στη διατήρηση των γυναικών σε αυτούς τους κλάδους και στην εργασιακή τους απορρόφηση. Αντί να προσφέρονται οι ίδιες ευκαιρίες με προσαρμοσμένα κριτήρια και δομές, συνεχίζει να υπάρχει το ψέμα της ίσης αντιμετώπισης για ανθρώπους που δεν είμαστε ίδιοι. Όταν λόγω ενασχόλησης με την οικογένεια είτε επειδή φροντίζουν κάποιο ηλικιωμένο μέλος, είτε κάποιο παιδί οι γυναίκες δεν έχουν ευέλικτα ωράρια, δυστυχώς αναγκάζονται να απομακρυνθούν από ρόλους που είναι απαιτητικοί σε συγκεκριμένα ωράρια.

Στα εργαστήρια ειδικά στην Αμερική που η άδεια μητρότητας είναι 2-3 μήνες στην καλύτερη περίπτωση, ενώ ο παιδικός σταθμός κοστίζει όσο ο μισθός της, βλέπουμε συχνά τη μητέρα να διακόπτει την καριέρα της. Αλλά αυτό δεν είναι το μόνο πρόβλημα. Όταν επιστρέψει, αντί να τονίζονται και να επαινούνται (με αντίστοιχη αύξηση μισθού) οι νέες της δεξιότητες, όπως η καλύτερη απόδοση σε λιγότερο χρόνο, το multitasking κτλ αυτή συχνά «τιμωρείται» για την απουσία της καθώς όσο έλειπε η επιστήμη προχώρησε και κάποιος άλλος συνέχισε το project της ή πήρε την προαγωγή που θα έπαιρνε εκείνη.

Αυτό δεν αφορά μόνο τη μητρότητα. Παγκοσμίως οι γυναίκες είναι αυτές που κατά κανόνα θα φροντίσουν άλλα μέλη της οικογένειας (γονείς, συγγενείς κτλ) και θα ασχοληθούν με τη λειτουργία του σπιτιού. Ο συνδυασμός δε με την τεράστια έλλειψη αυτοπεποίθησης που καλλιεργείται από όταν είμαστε μικρές οδηγεί στην αποθάρρυνση διεκδίκησης ανώτερων θέσεων και μισθών. Η ανασφάλεια που μας έχει εμποτιστεί από όταν ήμασταν νεότερες είναι δύσκολο να φύγει και χρειάζεται όλη την κοινωνία για να το αλλάξουμε αυτό.

Ποιο είναι το αγαπημένο σου βιβλίο ενδυνάμωσης για κορίτσια – με τις ιστορίες των γυναικών στις επιστήμες; Αυτή η εκδοτική προσπάθεια και επιλογή είναι σημαντική – όμως αυτά τα βιβλία παρατηρείται ότι τα διαβάζουν κυρίως κορίτσια- και όχι αγόρια – οπότε «εκπαιδεύεται» και πάλι ο μισός πληθυσμός...

Δυστυχώς δε μπορώ να απαντήσω στο πρώτο μέρος γιατί δε διαβάζω τέτοια βιβλία.

Τα βιβλία είναι καλό που υπάρχουν και οι κοπέλες που τα διαβάζουν ίσως ενισχύουν λίγο την αυτοεκτίμηση και την αυτοπεποίθησή τους. Ιδανικά πέρα από γενικές ενθαρρυντικές συμβουλές, καλό θα είναι αυτά τα βιβλία να περιέχουν στοιχεία ώστε να τις βοηθούν στον αντίλογο.

“Δεν είναι ένα παιχνίδι επιβολής του δυνατού φύλου, αλλά κοινής πορείας για να προχωρήσουμε όλοι πιο δυνατοί ως ομάδα”

Πολλοί μπερδεύουν το γεγονός ότι οι νόμοι και οι ευκαιρίες δεν εμπεριέχουν διακρίσεις με το ότι είμαστε ίδιοι. Δεν είμαστε ίδιοι, είμαστε ίσοι. Ένα απλό παράδειγμα: ο χρόνος που περνάνε οι γυναίκες σε μέσα μαζικής μεταφοράς είναι πολύ περισσότερος από τους άντρες που είναι συνήθως οδηγοί ΙΧ. Αυτό σημαίνει ότι όταν υπάρχουν κακά συστήματα ΜΜΜ θα επιβαρυνθούν με καθυστερήσεις και μεγαλύτερο κόστος οι γυναίκες.

Πώς μπορούμε να ευαισθητοποιήσουμε τα αγόρια; Με περισσότερη προβολή γυναικών και επικοινωνώντας πως δεν είναι ένα παιχνίδι επιβολής του δυνατού φύλου, αλλά κοινής πορείας για να προχωρήσουμε όλοι πιο δυνατοί ως ομάδα στο κοινωνικό σύνολο και στα επαγγελματικά μας βήματα.

Κάθε διαφορετικό, είτε αυτό είναι χρώμα, φύλο, κοινωνικές καταβολές, διαφορετικοί εκπαιδευτικοί κλάδοι φέρνει κάτι νέο και φρέσκο σε μια ομάδα. Οι μεγάλες ιδιωτικές εταιρείες και ιδρύματα το έχουν αναγνωρίσει αυτό και προωθούν έντονα τέτοιου τύπου πολυσύνθετες ομάδες. Φανταστείτε στο κέντρο αποφάσεων για τη καμπάνια μια κρέμας νυκτός να ήταν μόνο άντρες. Θα ήταν καταστροφικό για μια εταιρεία που δε θέλει να χάσει χρήματα. Γιατί να μη το εφαρμόζουμε αυτό σε κάθε τομέα όπως πχ στο σχεδιασμό ρομπότ;

Πώς γεννήθηκε το Greek Women in STEM και ποιες ήταν οι κυρίες των επιστημών με τις οποίες πρωτομοιράστηκες την ιδέα σου;

Είχα βαρεθεί να βλέπω ταλέντα γύρω μου που κανείς δε μιλούσε για αυτές. Κοπέλες άξιες, πολυβραβευμένες που όμως δεν είχαν κάνει κάτι αρκετά «εντυπωσιακό» για να αναφερθεί σε αυτές ο ελληνικός τύπος. Από την άλλη πλευρά, κάθε μέρα υπήρχε μια αναφορά σε κάποια κοπέλα που πέρασε από ένα ριάλιτι και μετά παντρεύτηκε, έβαψε τα νύχια της ή άλλαξε το χρώμα στα μαλλιά της. Αυτό κάπου με στενοχωρούσε και σε πατριωτικό επίπεδο. Δε μπορώ να πιστέψω ότι τα νέα παιδιά έχουν τόσο γκρεμισμένα όνειρα που δε μπορούν να δουν ότι έχουν τη δυνατότητα να διαπρέψουν, αλλά πρέπει να καταναλώνουν αρθρογραφία που έχει να κάνει μόνο με την εμφάνιση.

Η παράμετρος women προέκυψε ακριβώς έτσι, όχι ως αντίποδας στους άντρες συναδέλφους, αλλά ως κάτι εναλλακτικό σε όλα αυτά τα site και εκπομπές που κρατούν την εικόνα της Ελληνίδας μόνο στη μόδα και τη showbiz.

Ποιο είναι το πρακτικό και ποιο το συναισθηματικό αποτύπωμα όσων έχετε πετύχει μέχρι σήμερα στο Women in STEM;

Αρχίσαμε πολύ ήσυχα εστιάζοντας στην αρθρογραφία και στις συνεντεύξεις. Η μη ενασχόληση με κανένα κοινωνικό θέμα, ειδικά τις περασμένες δύο χρονιές που έβραζε ο τόπος από θέματα γυναικοκτονίας, βιασμών κτλ ήταν μεγάλος άθλος. Όλες μας είχαμε θέση και άποψη για αυτά, αλλά θέλαμε να είμαστε πιστές στο ότι αυτό που κάνουμε είναι να μιλάμε μόνο για πράγματα που ξέρουμε σίγουρα και πιστοποιημένα, δηλαδή την επιστήμη. Πετύχαμε ωστόσο να έχουμε ένα σταθερό κοινό, αλλά το σημαντικότερο τη δημιουργία ενός δικτύου υποστήριξης και εορτασμού των επιτευγμάτων των Ελληνίδων επιστημόνων όσο μικρά ή μεγάλα και αν είναι αυτά.

Πέρα από το πλούσιο περιεχόμενο που συστηματικά αναρτούμε στη σελίδα μας αλλά και τα διάφορα events και σεμινάρια που διοργανώνουμε κατά καιρούς, το δωρεάν πρόγραμμα συμβουλευτικής, στο οποίο συμμετέχουν και αρκετοί άντρες μέντορες, έχει βελτιώσει σημαντικά τις επαγγελματικές αποφάσεις και βήματα όσων έχουν λάβει μέρος. Είτε στην αναζήτηση εργασίας είτε στην αίτηση για κάποιο εκπαιδευτικό πρόγραμμα, είτε οτιδήποτε άλλο.  

Γιορτάσατε τα επιτεύγματα γυναικών στις επιστήμες με Συμπόσιο το Δεκέμβριο στην Αθήνα. Πώς κάνετε την ενδυνάμωση και την αλληλεγγύη πράξη;

Τα βραβεία βοηθούν στην αυτοεκτίμηση των ερευνητριών ειδικά στα αρχικά στάδια της καριέρας τους. Επιμένουμε να βάζουμε το όριο των 10 χρόνων από την απόκτηση του πρώτου πτυχίου ως φίλτρο για την εξασφάλιση ότι οι κοπέλες που θα τα πάρουν τα έχουν όντως ανάγκη και θα τις βοηθήσουν να χτίσουν ένα πιο πλούσιο βιογραφικό.

Τα βραβεία συχνά προσμετρώνται σε αξιολογήσεις για υποτροφίες ή για θέσεις εργασίας. Επομένως, είναι σημαντικό, ειδικά για τις νεότερες (επαγγελματικά όχι ηλικιακά) γυναίκες να κάνουν αιτήσεις και να διεκδικούν τέτοιες ευκαιρίες κάθε φορά που τους δίνεται αυτή η δυνατότητα. Ειδικά όταν η διαδικασία είναι δωρεάν και δεν έχουν κάτι να χάσουν. Φέτος δώσαμε 5 βραβεία και 2 υποτροφίες. Οι υποτροφίες ήταν με τη στήριξη της Bayer και απευθύνονταν σε υποψήφιες διδάκτορες που δουλεύουν στην Ελλάδα σε κλάδους έρευνας για τον καρκίνο και τη γεωργία.

Και αν … λειτουργούσε και λίγο ή περισσότερο η μαγεία ποιες γυναίκες της επιστήμης που δεν είναι κοντά μας θα ήθελες να έχετε προσκαλέσει

Θα ήθελα να προσκαλέσω την Υπατία, λίγο κλισέ αλλά θα ήταν άκρως εντυπωσιακό να δούμε σε δράση μια ειδήμων των μαθηματικών με υπέροχο λόγο που σαγήνευε τα πλήθη.

Από την ιατρική τώρα θα ήθελα πάρα πολύ να ακούσουμε την ιστορία της Αγγελικής Παναγιωτάτου από την ίδια. Πόση θέληση, αυτοπεποίθηση και πίστη στις γνώσεις και στον εαυτό της χρειάστηκε για να αμφισβητήσει το bullying που δέχτηκε στο ελληνικό πανεπιστήμιο, να προσπεράσει τις πιέσεις των συμφοιτητών της και να διαπρέψει τελικά στο Κάιρο και την Αλεξάνδρεια;

Who is who

H μοριακή βιολόγος Λίνα Nτόκου είναι junior faculty στο κέντρο καρδιολογικής έρευνας στο πανεπιστήμιο Yale και δουλεύει σε μοριακούς συντελεστές διαφοροποίησης κυττάρων που ευθύνονται για τη πνευμονική ίνωση. Η ασθένεια αυτή βάλει συνήθως άντρες μεγαλύτερης ηλικίας και τα αίτια είναι άγνωστα αν και συχνά έχει να κάνει με περιβαλλοντικούς παράγοντες (ρύπανση, κάπνισμα) ή γενετικούς μηχανισμούς (μεταλλάξεις, ιογενείς λοιμώξεις κτλ) που δημιουργούν “πληγές” στους πνεύμονες και έτσι μειώνεται η απόδοση/λειτουργικότητά τους. Αυτοί οι άνθρωποι δυστυχώς καταλήγουν μετά από 5 χρόνια από την πρώτη διάγνωση, αφού αυτή τη στιγμή δεν υπάρχουν φάρμακα που θεραπεύουν την ασθένεια, αλλά καθυστερούν το αναπόφευκτο. Αντικείμενο της Λίνας Ντόκου είναι να προσπαθεί να βρει τους μηχανισμούς που οφείλονται σε αυτή την “αλλαγή συμπεριφοράς” κάποιων προηγουμένως υγιών κυττάρων ώστε να επιτευχθεί μελλοντικά η καθυστέρηση, παύση ή ακόμη και αντιστροφή (επαναφορά σε υγιή κατάσταση) αυτής της ασθένειας. Για τη συγκεκριμένη έρευνα έχει πάρει πρόσφατα μια διετή υποτροφία, τη μόνη στη συγκεκριμένη κατηγορία για φέτος στις ΗΠΑ. 

Από τα φοιτητικά της χρόνια είχε εμπλακεί σε δομές, όπως η «Άρσις» ενώ στην πορεία έχει υπάρξει μέντορας και εθελόντρια λέκτορας από τις ομάδες REAL Science, Scientists Without Borders, Yale Postdoc Association κ.ά. Αποκορύφωμα αυτού του ενδιαφέροντος η ίδρυση του Greek Women in STEM το 2020, μιας πλατφόρμας ανάδειξης και ενδυνάμωσης του έργου των Ελληνίδων στις θετικές επιστήμες κ τη τεχνολογία.

The post Η επιστήμη και οι γυναίκες που αλλάζουν τον κόσμο appeared first on 2045.gr.

«Δεν υπάρχει «εμείς» και «το σύμπαν» σαν ξεχωριστά μέλη» λέει η  Δρ Ανεζίνα Σολωμονίδου, αστροβιολόγος και πλανητική γεωλόγος που επέστρεψε από τη NASA και την ESA στην Ελλάδα, υποστηρίζοντας ότι η περίμετρος της Γης δεν είναι αρκετή για να σημειώσουμε εκεί τις γνώσεις που μας προσφέρει η ανάγνωση του Διαστήματος και εξελίσσουν την καθημερινότητά μας.

Ως ειδική επιστήμονας στο Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος, μας προσκαλεί σε ένα ταξίδι εξερεύνησης από τη Μήλο μέχρι το Διάστημα, που έχει… glass ceiling (προς το παρόν),  «εναρμονισμένο χάος» και μπόλικη μυθολογία, πλανητική προστασία, «εξωγήινα εργαστήρια» και Star Wars φυσικά.

Αν μπορούσα να επιλέξω από την αρχή, θα ήθελα να γίνω συλλέκτης αστεροειδών. Διάβαζα βλέπετε για τα επαγγέλματα του μέλλοντος και πώς τα σημερινά παιδιά χρειάζεται να πείσουν τους γονείς τους για επιλογές που μοιάζουν επιστημονικής φαντασίας. Εσείς πότε κοιτάξατε το διάστημα και είπατε ότι θέλετε να «συνεργαστείτε», πώς οδηγηθήκατε στην πλανητική γεωλογία;

Νομίζω το ρήμα που χρησιμοποιείτε στην ερώτησή σας είναι αυτό που κάνει τη διαφορά. Τα παιδιά χρειάζεται να πείσουν κάποιον – τους γονείς, την κοινωνία, το σύστημα- για να μπορέσουν στις περισσότερες περιπτώσεις να ακολουθήσουν αυτό που ο χαρακτήρας και η προσωπικότητά τους ζητά ως μέσο έκφρασης και είναι ένα από τα προαπαιτούμενα για μια ευτυχισμένη ζωή.

Σ’ εμένα, η ανάγκη έκφρασης και δημιουργίας μέσα από την επιστήμη δημιουργήθηκε από τις εικόνες και τα ερεθίσματα που μου προσέφερε το νησί καταγωγής μου, η Μήλος, και η αγάπη της μαμάς μου για τον φυσικό κόσμο. Σαν παιδί ένιωθα πως το ανώτερο, το θαυμαστό, είναι η φύση, και η εξήγηση του κόσμου μέσω της επιστήμης και της λογικής μου προσέφερε ηρεμία, δέος, και ελπίδα. Έτσι λάτρεψα τη γεωλογία και όταν στα 13 μου είδα την ταινία “Contact” -που είναι βασισμένη σε μια νουβέλα του Carl Sagan- ολοκληρώθηκε αυτό που αναζητούσα μέσα μου και εκφραζόταν με την επιστήμη της Πλανητικής Γεωλογίας, δηλαδή την εξερεύνηση της γεωλογίας ουράνιων σωμάτων πέρα από τη Γη.

Οι γονείς μου και η οικογένεια μου καλωσόρισαν με μεγάλη χαρά αυτήν μου την ταυτότητα, με στήριξαν και με στηρίζουν με πολλή αγάπη. Κοινωνικά βέβαια, αντιμετωπίστηκα κάποιες φορές αποθαρρυντικά λόγω του στερεότυπου του φύλου και της «ιδιαιτερότητας» του επαγγέλματος, το οποίο όπως μου έλεγαν αυτολεξεί «δεν θα με κάνει ποτέ πλούσια». Αυτή η αντιμετώπιση δεν με αποθάρρυνε καθόλου, γιατί είχα την τύχη να έχω αυτοπεποίθηση για το φύλο μου και να με ενδιαφέρει η εξέλιξη του εαυτού μου και ο πλουτισμός της εμπειρίας και όχι του χρήματος.

Ο αγώνας για την εξερεύνηση του Διαστήματος προσέφερε στην ανθρωπότητα κάποια από τα σημαντικότερα εργαλεία, που εξέλιξαν την καθημερινότητα και τη ζωή στον πλανήτη μας”

Δρ. Ανεζίνα Σολωμονίδου

Τι ακριβώς κάνει ένας πλανητικός γεωλόγος και γιατί είναι σημαντικό για όλους εμάς; Αισθάνομαι ότι τα τελευταία χρόνια με τα προβλήματα της ανθρωπότητας στη Γη ενισχύονται δύο τάσεις: η πρώτη λέει: «ας λύσουμε τα θέματά μας εδώ με τα χρήματα που διαθέτουμε για την εξερεύνηση του Διαστήματος – και μετά βλέπουμε» και η άλλη λέει: «το μέλλον του ανθρώπου είναι στα άστρα, αλλά είναι μέλλον για λίγους και εκλεκτούς για τις ελίτ των ελίτ».

Δεν υπάρχει «εμείς» και «το σύμπαν» σαν ξεχωριστά μέλη. Το είδος του ανθρώπου, τα υπόλοιπα είδη, ο πλανήτης, είμαστε αδιάρρηκτο μέλος του Σύμπαντος, αυτού που καλούμε «όλον». Η μοναδική υποχρέωση που έχουμε απέναντι σε αυτό το «όλον» είναι να το ερευνήσουμε και να καταλάβουμε τη σύνδεσή μας με αυτό. Αυτό, είναι προς αποκλειστικό όφελος δικό μας, αφού κατανοώντας τη φύση και το Διάστημα, κατανοούμε ταυτόχρονα τον τρόπο που λειτουργούμε εμείς, αλλά και ποια μέσα βελτιστοποιούν τη ζωή μας. Άρα, η πράξη «σταματώ τη διαστημική εξερεύνηση για να λύσω τα επίγεια προβλήματα» οδηγεί σε εις άτοπον απαγωγή.

Σε πρακτικό επίπεδο, ο αγώνας για την εξερεύνηση του Διαστήματος προσέφερε στην ανθρωπότητα κάποια από τα σημαντικότερα εργαλεία, που εξέλιξαν την καθημερινή και γενικότερη ζωή στον πλανήτη, όπως π.χ. τα τεχνητά άκρα, τις αντλίες ινσουλίνης, τα αμορτισέρ κτιρίων, τους ανιχνευτές καπνού, τους σύγχρονους πυροσβεστικούς εξοπλισμούς, τα τηλέφωνα με κάμερα, ακόμα και τη βρεφική φόρμουλα, για να αναφέρω μόνο λίγα. Σε φιλοσοφικό και υπαρξιακό επίπεδο βέβαια δεν φτάνει η περίμετρος της Γης για να αναπτύξουμε γραπτώς τις πληροφορίες, τη γνώση, και την πνευματικότητα που έχει προσφέρει η «ανάγνωση» του Διαστήματος.

Κατά τ’ άλλα, θεωρώ πως ο προσωπικός πλουτισμός και η ανεξέλεγκτη παροχή εξουσίας των λίγων και εκλεκτών του πλανήτη που αναφέρατε, δημιουργούν μια τρομακτική ανισότητα που κατακλύζει τις ζωές των ανθρώπων. Τα παραπάνω είναι η πηγή των προβλημάτων και όχι η ανάγκη του ανθρώπου να βρει και να κατανοήσει την κοσμική του ρίζα εξερευνώντας το Διάστημα. Η κατάργηση αυτή της επίγειας ανισότητας είναι ο δρόμος προς τη λύση των προβλημάτων που θα μας επιτρέψει να απολαύσουμε περισσότερο, το μεγάλο μας σπίτι που λέγεται Σύμπαν.    

Εκτός από το Contact, έχετε δει το Don’t’ Look Up; Κατά τη διάρκεια των σπουδών σας και στα πρώτα βήματα της εργασίας σας με ποια στερεότυπα ζήσατε, πώς τα ξεπεράσατε και πώς «σπάνε» με στόχο μια μελλοντική κοινωνία στην οποία κορίτσια και αγόρια μπορούν να κάνουν ό,τι επάγγελμα επιλέξουν;

Ναι το είδα και μετά από συζητήσεις που έκανα με συναδέλφους, μπορώ να πω πως όλοι νιώσαμε πως ήταν κάπως αυτοβιογραφικό. Μεγαλώνοντας στην Ελλάδα, μονίμως κατακλυζόμουν από στερεότυπα και ιδεοληψίες για τα οποία από νωρίς άρχισα να αναπτύσσω όλο και μεγαλύτερη «αλλεργία» μιας και η επιστήμη, η λογική, το ευ ζην, η αλληλεγγύη και ο ανθρωπισμός δεν συνάδουν με αυτά στερεότυπα. Η μελλοντική κοινωνία πιστεύω πως θα αγγίξει το σημείο, όπου ο έμφυλος διαχωρισμός και οι υπόλοιπες στερεοτυπικές αντιλήψεις που καταπιέζουν τον άνθρωπο, θα εκπροσωπείται από τους πολύ λίγους και γραφικούς, οι οποίοι αυτόματα θα περιθωριοποιούνται.

Ποιες πραγματικότητες αντιμετωπίσατε ως γυναίκα σε επιστημονικό χώρο και πόσο ψυχοφθόρο ή πεζό είναι να αντιμετωπίζεις ζητήματα διαστημικά και την ίδια στιγμή άλλα τόσο καθημερινά- να μην έχεις πού να αφήσεις τα παιδιά σου για να μείνεις περισσότερες ώρες στο εργαστήριο. Υπάρχει glass ceiling στο Διάστημα;

Η εδραίωση της γυναίκας και κάθε άλλου φύλου πέραν του αντρικού στον επιστημονικό χώρο είναι μια πρόσφατη συνθήκη για συγκεκριμένες χώρες, η οποία αποκτήθηκε μέσα από μεγάλους αγώνες και σίγουρα έχει ακόμη πολύ δρόμο για την πλήρη εδραίωσή της. Για την Ελλάδα η δουλειά αυτή είναι ακόμα περισσότερη. Είναι κάτι που το αναφέρω συχνά ως προσωπική εμπειρία, αλλά κυρίως και με τη μορφή αριθμών που αφορούν μεγάλα σύνολα.

Το 2020 η Αμερικανική Αστρονομική Εταιρεία πραγματοποίησε μια μεγάλη καταγραφή και διαπιστώθηκε ότι στις πλανητικές επιστήμες το 62% των ερευνητών ταυτοποιούνται ως άνδρες, το 37% ως γυναίκες, ενώ μόλις το 1% με κάποια άλλη ταυτότητα φύλου. Πολύ φοβάμαι πως μια αντίστοιχη έρευνα στην Ελλάδα θα αναδείξει ακόμη πιο άνισα ποσοστά και κυρίως αν κοιτάξουμε στις θεσμικές θέσεις λήψεων αποφάσεων, όπως σε επιτροπές, διευθυντικές θέσεις, κα. Η εξισορρόπηση αυτών των αριθμών θα φέρει ισορροπία και στα εργασιακά δικαιώματα και θα μειώσει τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες και τα ίντερσεξ άτομα στην καθημερινότητά τους, τα οποία δυστυχώς καλύπτουν μια τεράστια γκάμα, από τη γονική ισότητα στο χώρο εργασίας μέχρι τη σεξουαλική και έμφυλη κακοποίηση.   

Όταν σας λένε ότι είστε πρότυπο για τα νέα κορίτσια και αγόρια – τι είναι αυτό που θα θέλατε να μοιραστείτε μαζί τους  για να μην «χάσουν» χρόνο και ενέργεια;

Σε κάθε δυσκολία, σε κάθε εμπόδιο, να μην ξεχνάνε να υπερασπίζονται και να διεκδικούν τα δικαιώματά τους και τα δικαιώματα των γύρων τους και το ίδιο να κάνουν για την επιστήμη και την προστασία του φυσικού κόσμου. Ο στόχος είναι να κάνουν αυτό που αγαπούν και τους γεμίζει και να μην σταματούν στα εμπόδια που εμφανίζονται.

Αν μπορούσατε να στείλετε μια κάψουλα με αντικείμενα από τη Γη στον Τιτάνα και στον Εγκέλαδο, τι θα είχε μέσα και γιατί;

Είναι πολύ ενδιαφέρουσα αυτή η ερώτηση. Πραγματικά δεν θα έστελνα τίποτα. Ένα πολύ σημαντικό μέρος του κλάδου μας ονομάζεται «πλανητική προστασία». Η πλανητική προστασία είναι κρίσιμη, ώστε να μπορούμε σαν επιστήμονες να μελετάμε τα φυσικά περιβάλλοντα των ουράνιων σωμάτων, χωρίς να παρεμβαίνουμε σε πιθανές μορφές ζωής που μπορεί να έχουν αναπτυχθεί εκεί. Εξίσου σημαντικά, βοηθά στη διατήρηση της γήινης βιόσφαιρας από πιθανή μόλυνση από εξωγήινο υλικό.

Τιτάνας και Εγκέλαδος είναι οι αγαπημένοι σας δορυφόροι; Η πλανητική τους γεωλογία ταιριάζει με τη μυθολογία τους; Ποιο ουράνιο σώμα θα θέλατε αν ήταν δυνατό να εξερευνήσετε από κοντά;

Ο Τιτάνας είναι το αγαπημένο μου ουράνιο σώμα και εκείνο που έχω ερευνήσει περισσότερο απ’ όλα στην καριέρα μου.To δεύτερο αγαπημένο μου, είναι ο Γανυμήδης, ο μεγαλύτερος δορυφόρος του ηλιακού μας συστήματος, ο οποίος θα εξερευνηθεί διεξοδικά από την αποστολή της ESA, το JUpiter ICy moons Explorer (JUICE), η οποία θα εκτοξευθεί τον Απρίλιο και θα φτάσει στο σύστημα του Δία μετά από 8 χρόνια. Φτάνοντας εκεί θα μπει σε τροχιά γύρω από τον Γανυμήδη, κάτι που γίνεται για πρώτη φορά, δηλαδή ένα διαστημικό αεροσκάφος να μπει σε τροχιά γύρω από έναν δορυφόρο.

Γυρίζοντας πίσω στον Κρόνο όμως, ο Εγκέλαδος είναι ένας πραγματικά αξιοθαύμαστος δορυφόρος. Ενώ είναι πολύ μικρός (μόλις 500 χλμ διάμετρο), καταφέρνει να εκτοξεύει παγωμένο υλικό από το εσωτερικό του και σε απόσταση 400 χλμ από την επιφάνεια υπό τη μορφή παγοπιδάκων (όπως τα geysers της Ισλανδίας), οι οποίοι δημιουργούν τον δακτύλιο Ε του Κρόνου.

Βάσει αυτών και του γεγονότος ότι ο Τιτάνας είναι το πιο εξωτικό αλλά και παρόμοιο με τη Γη σώμα στο ηλιακό μας σύστημα, έχοντας λίμνες, βουνά, ποτάμια, ατμόσφαιρα από άζωτο κ.α., μπορούμε να πούμε πως και οι δύο κρόνιοι δορυφόροι υπερασπίζονται σθεναρά τα μεγαλειώδη τους ονόματα: οι Τιτάνες στη μυθολογία είναι φυλή υπερφυσικών όντων αποτελούμενη από ισχυρές θεότητες, ενώ ο Εγκέλαδος είναι ο αρχηγός των Γιγάντων που όταν θυμώνει από την ένταση του προκαλεί σεισμούς. 

Τι ακριβώς αναζητούν οι επιστήμονες της NASA και  της ESA στις έρευνές τους σε πλανήτες για στοιχεία βιωσιμότητας;

Τα κλασικά κριτήρια για τη δημιουργία και διατήρηση της ζωής, όπως τη γνωρίζουμε, είναι τέσσερα: κατάλληλα χημικά στοιχεία, σταθερή πηγή ενέργειας για τον μεταβολισμό, νερό, και σταθερό περιβάλλον. Το τελευταίο είναι αναγκαίο γιατί θέλουμε η ζωή να διατηρηθεί και όχι να δημιουργηθεί και να καταστραφεί αμέσως.

Η έρευνα για την εύρεση αυτών των «συστατικών» δεν γίνεται μόνο στους πλανήτες αλλά και στους δορυφόρους και συγκεκριμένα αυτούς που καλούμε «Ωκεάνιους Κόσμους», οι οποίοι φαίνεται να φιλοξενούν έναν υπόγειο ωκεανό κάτω από την επιφάνειά τους. Κάποιοι από αυτούς είναι οι δορυφόροι Ευρώπη, Τιτάνας, Εγκέλαδος, Τρίτωνας, Καλλιστώ, ο πλανήτης-νάνος Δήμητρα κα. Σε αυτούς, μελετώντας τα στοιχεία που μας στέλνουν οι διάφορες αποστολές και τα επίγεια τηλεσκόπια, ψάχνουμε ενδείξεις για την ύπαρξη νερού, οργανικών στοιχείων, ηφαιστειότητας και ό,τι μας φέρνει πιο κοντά στην απόδειξη ότι τα κλασικά κριτήρια βιωσιμότητας ικανοποιούνται. Όπως και η ύπαρξη βιο-υπογραφών, η εύρεση δηλαδή χαρακτηριστικών, στοιχείων, ουσιών που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την απόδειξη παρελθοντικής ή παρούσας ζωής σε ένα σώμα.

“H μαγεία της πλανητικής βρίσκεται στο εξώτερο ηλιακό σύστημα, στους Ωκεάνιους Κόσμους ή παγωμένους δορυφόρους των γιγάντιων και παγωμένων πλανητών”

Δρ. Ανεζίνα Σολωμονίδου

Γιατί είναι σημαντικά τα στοιχεία και τα δεδομένα που έχουμε από τον Άρη;

Ο Άρης είναι ένας γήινος πλανήτης, δηλαδή ανήκει στην ίδια οικογένεια με τη Γη, τον Ερμή και την Αφροδίτη, που βρίσκονται πιο κοντά στον Ήλιο και αποτελούνται κατά κύριο λόγο από βραχώδες υλικό. Ερευνώντας τη γεωλογία και τις γεωλογικές διεργασίες που διέπουν τον Άρη, παίρνουμε πληροφορίες σχετικά με τη δημιουργία και εξέλιξη των γήινων πλανητών.

Επίσης, λόγω κοντινής απόστασης με τη Γη σε σχέση με τους άλλους πλανήτες, ο Άρης λειτουργεί ως ένα σχετικά οικονομικό και κοντινό φυσικό εργαστήριο για όλα τα «εξωγήινα» πειράματα που θέλουμε να κάνουμε, τα οποία χρησιμεύουν στην κατανόηση του πλανητικού μας συστήματος. Θεωρώ όμως ότι η μαγεία της πλανητικής βρίσκεται στο εξώτερο ηλιακό σύστημα, στους Ωκεάνιους Κόσμους ή παγωμένους δορυφόρους των γιγάντιων και παγωμένων πλανητών, οι οποίοι αν και είναι δυσπρόσιτοι, στο μέλλον θα μας φέρουν μεγάλες εκπλήξεις.  

Στη NASA έχετε «μελετήσει» σενάρια εκκένωσης της Γης;

Οι μελέτες στις οποίες οι ερευνητές επικεντρωνόμαστε, έχουν να κάνουν με την προστασία του πλανητικού μας συστήματος και όχι με την εκκένωση της Γης, κάτι που είναι αδύνατο να συμβεί για πολλούς λόγους.

H NASA και η ESA μέσα από τα προγράμματα πλανητικής προστασίας και άμυνας δημιουργούν μελέτες και αποστολές, οι οποίες δοκιμάζουν μεθόδους και συστήματα αποτροπής ενδεχόμενης καταστροφής της Γης, με πιο πρόσφατη την αποστολή Double Asteroid Redirection Test (DART), η οποία προσπάθησε προσκρούοντας σε έναν αστεροειδή να εκτρέψει την κατεύθυνση του μέσω της μεταφοράς της ορμής. Και τα κατάφερε!   

Όσοι μεγαλώσαμε με Star Wars θέλουμε να σας ρωτήσουμε αν υπάρχουν «κατάσκοποι» του Διαστήματος και πώς συνεχίζει τη δουλειά της η United States Space Force που ιδρύθηκε το 2019

Ευτυχώς μέχρι σήμερα γνωρίζουμε πως δεν υπάρχουν κατάσκοποι του Διαστήματος παρά μόνο σ ’αυτές τις επικές διαστημικές όπερες. Η United States Space Force (USSF) δεν έχει καμία σχέση με την επιστήμη και την ανάπτυξη της διαστημικής μηχανικής. Έχει περισσότερο έναν ρόλο που μοιάζει με αυτόν των Imperial Stormtroopers στο Star Wars, όταν την εξουσία πήραν οι Sith. Πέρα από την πλάκα όμως, η USSF είναι ο μικρότερος κλάδος του αμερικανικού στρατού και αυτό που κάνει είναι να οργανώνει και να εκπαιδεύει τον εξοπλισμό των διαστημικών δυνάμεων, που αποτελείται από 77 διαστημικά αεροσκάφη.

Ποια παιδική σας πεποίθηση ή αίσθηση για το Διάστημα συνεχίζετε να διατηρείτε μέχρι και σήμερα, και ποια άλλη διαψεύστηκε;

Διατηρώ ακόμα την ίδια αίσθηση δέους και απεραντοσύνης κοιτώντας και ερευνώντας το Διάστημα, ενώ διαψεύστηκε βαθιά η πεποίθηση που είχα ως παιδί, ότι το ταξίδι του ανθρώπου στο διάστημα θα είναι μια εύκολη και ευχάριστη διαδικασία.

Η μελέτη του διαστήματος  σε κάνει να νιώθεις ταπεινός ή μήπως το αντίθετο;

Αυτό είναι κάτι ατομικό και είναι αποτέλεσμα πολλών παραγόντων. Προσωπικά η μελέτη του Διαστήματος με κάνει να νιώθω καλά, να νιώθω ίση με όλα, σημαντική και ασήμαντη όπως είναι όλα στο Σύμπαν. Η πιο κοντινή περιγραφή που μπορεί να δοθεί σε αυτό που αισθάνομαι για το σύμπαν είναι στις λέξεις «εναρμονισμένο χάος».    

“Ο δορυφόρος του Δία, Ευρώπη, είναι το ουράνιο σώμα με τις περισσότερες πιθανότητες κατοικησιμότητας στο ηλιακό μας σύστημα μετά τη Γη”

Πώς αποφασίσατε να συνδέσετε το διαστημικό σας ταξίδι με το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος;

Από τις αρχές καλοκαιριού έχω επιστρέψει στην Ελλάδα μετά από πολλά χρόνια και είμαι Ειδική Επιστήμονας της Διαστημικής Επιστήμης και Εξερεύνησης του Διαστήματος  στο «Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος», τη νεοσύστατη διαστημική υπηρεσία της Ελλάδας. Το κέντρο, ως εθνική υπηρεσία διαστήματος, είναι υπεύθυνο για την προώθηση, διάδοση, εφαρμογή και αξιοποίηση της εθνικής διαστημικής στρατηγικής της Ελλάδας. Στο πλαίσιο των καθηκόντων μου λοιπόν, είμαι υπεύθυνη για τον σχεδιασμό, τον συντονισμό και την υλοποίηση προγραμμάτων που σχετίζονται με την έρευνα και ανάπτυξη στους τομείς της Διαστημικής Επιστήμης και της Εξερεύνησης του Διαστήματος, σε συνεργασία με δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς που δραστηριοποιούνται στους τομείς αυτούς στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

Πέρα από τη χάραξη στρατηγικής, στο ερευνητικό μου πεδίο συμμετέχω σε τρεις διαστημικές αποστολές. Η μία από αυτές, η αποστολή Cassini-Ηuygens, η οποία επισκέφτηκε το σύστημα του Κρόνου, τελείωσε το 2017, αλλά μας έχει προσφέρει μια πληθώρα δεδομένων προς ανάλυση, που θα μας κρατά απασχολημένους για δεκαετίες. Οι άλλες δύο βρίσκονται σε εξέλιξη: η JUICE, αποστολή της ESA, με προορισμό το σύστημα του Δία, και η Europa Clipper της NASA θα επισκεφτεί τον δορυφόρο Ευρώπη, το σώμα με την μεγαλύτερη πιθανότητα κατοικησιμότητας στο ηλιακό μας σύστημα μετά τη Γη.  

Who is who

Η Δρ. Ανεζίνα Σολωμονίδου απέκτησε το πτυχίο της στην Ελλάδα από το Τμήμα Γεωλογίας του Πανεπιστημίου Πατρών με ειδίκευση στην ηφαιστειολογία. Στη συνέχεια επέκτεινε το γνωστικό της πεδίο στις πλανητικές επιστήμες στο Λονδίνο, μέσω του μεταπτυχιακού προγράμματος Πλανητικής Γεωλογίας του University College London (UCL), όπου επικεντρώθηκε στη μοντελοποίηση των κρυοηφαιστείων των παγωμένων δορυφόρων του εξωτερικού ηλιακού συστήματος. Έπειτα, εκπόνησε τη διδακτορική της διατριβή με θέμα την αστροβιολογία και γεωλογία των δορυφόρων Τιτάνα και Εγκέλαδου στο Αστεροσκοπείο Παρισιού στη Γαλλία. Από το 2014 εργάστηκε στο κέντρο της NASA Jet Propulsion Laboratory (JPL) στο Λος Άντζελες της Καλιφόρνια ως ερευνήτρια της διαστημικής αποστολής Cassini, ενώ από τις αρχές του 2018 σε παράλληλη εργασία με τη NASA, εργάστηκε στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ESA) στη Μαδρίτη της Ισπανίας πάνω στην προετοιμασία της καινούρια διαστημικής αποστολής στο εξωτερικό ηλιακό σύστημα με την ονομασία JUpiter ICy moons Explorer (JUICE), όπως και της αποστολής της NASA στο σύστημα του Δία, Europa Clipper. Από τα μέσα του 2022 ανέλαβε τη θέση Ειδικού Επιστήμονα στο νεοσύστατο Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος, το οποίο αποτελεί την επίσημη διαστημική υπηρεσία της χώρας.

H Δρ. Σολωμονίδου και η ερευνητική της ομάδας έχουν προτείνει μια σειρά από πλανητικά πειράματα προσαρμοσμένα στο εξωτικό περιβάλλον των παγωμένων δορυφόρων των γιγάντιων πλανητών, για το σχεδιασμό περαιτέρω μελλοντικών αποστολών, ενώ είναι μέλος της ομάδας μελέτης και σχεδιασμού δύο προτεινόμενων αποστολών για το σύστημα του Κρόνου. Τέλος, κατέχει τη θέση Προέδρου και Αντιπροέδρου σε Ευρωπαϊκές και Παγκόσμιες επιτροπές πλανητικών επιστημών, ενώ συμμετέχει σε δράσεις εκλαΐκευσης της επιστήμης στην Ελλάδα και το εξωτερικό

The post Έχουμε υποχρέωση να εξερευνήσουμε το Διάστημα appeared first on 2045.gr.

Ο κόσμος της βιολογίας είναι παρόμοιος με τον κόσμο των κόμικ, ένας κόσμος όπου όλα μπορούν να συμβούν. Αυτό ακριβώς πιστεύει η μεταδιδακτορική ερευνήτρια Dr Ιωάννα Λεοντίου και μας προσκαλεί να διαβάσουμε καρέ καρέ την “Επίθεση των Τιτάνων” για να προσεγγίσουμε τα επιστημονικά εργαστήρια και να κατανοήσουμε (έστω και λίγο) τη θαυμαστή ζωή των κυττάρων.

Ιωάννα, βάλε μας στον κόσμο σου, εκεί όπου  τα κόμικς συναντούν τη Βιολογία  και ένα κορίτσι που αγαπούσε τον Λούκι Λουκ και την Wonder Woman αγαπά τώρα ένα παθογόνο μύκητα.

Στον κόσμο των κόμικ είχα μπει από μικρή. Αγαπούσα το Λούκι Λουκ, την Wonder Woman- περίμενα κάθε εβδομάδα να πάω στο περίπτερο να αγοράσω το καινούριο τεύχος. Αγαπούσα και τον Ντόναλντ Ντακ και τη Λιμνούπολη, έναν κόσμο όπου όλα μπορούν να συμβούν. Και όταν στα 18 μου πέρασα στο Αριστοτέλειο και γνώρισα τη Βιολογία σκέφτηκα ότι αυτοί οι δύο κόσμοι μοιάζουν. Και στον κόσμο της Βιολογίας όλα είναι πιθανά, ένας κόσμος φανταστικός στον οποίο μπορείς να ψάξεις, μπορείς να βρεις, να ανακαλύψεις, ένας κόσμος στον οποίο μιλούν τα κύτταρα.

Μετά τις σπουδές μου στη Μοριακή και Κυτταρική Βιολογία στο Πανεπιστήμιο Pierre and Marie Curie στο Παρίσι βρίσκομαι στο Ινστιτούτο Κυτταρικής Βιολογίας στο Εδιμβούργο όπου … δεν θέλω να σας τρομάξω, αλλά εργάζομαι με έναν παθογόνο μύκητα. Ερευνώ πώς διαιρείται, πώς πολλαπλασιάζεται και θέλω να ελέγξω την εξάπλωσή του στον κόσμο. Ονομάζεται Cryptoococcus neoformas.

Γιατί η έρευνά σου είναι σημαντική για εμάς και σε ποιο κόμικ επιστημονικής φαντασίας θα μπορούσαν να πρωταγωνιστούν, ο Cryptococus, τα κύτταρα Τιτάνες και η SynCheck;

Το Cryptococcus neoformans είναι ένα ευκαιριακό παθογόνο που προκαλεί απειλητική για τη ζωή πνευμονία και μηνιγγίτιδα και είναι η πέμπτη κύρια αιτία θανάτου σε ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς. Μετά τη μόλυνση, τα κύτταρα του κρυπτόκοκκου έχουν την ικανότητα να μεγαλώνουν σε μέγεθος, σχηματίζοντας πολύ μεγάλα κύτταρα, που ονομάζονται «Τιτάνες». Τα κύτταρα Τιτάνες, εκτός του ότι είναι πολύ μεγαλύτερα σε μέγεθος σε σύγκριση με τα φυσιολογικά κύτταρα, περιέχουν περισσότερο DNA από αυτά και κατά συνέπεια περισσότερα αντίγραφα ορισμένων χρωμοσωμάτων. Μελετώντας τον διαχωρισμό των χρωμοσωμάτων σε αυτόν τον οργανισμό, στοχεύουμε να κατανοήσουμε πώς τα κύτταρα Τιτάνες αποκτούν περισσότερα χρωμοσώματα και ποια μονοπάτια εμπλέκονται σε αυτή τη διαδικασία, σε μια προσπάθεια να βρούμε μελλοντικές φαρμακευτικές θεραπείες.

Λοιπόν, η SynCheck είναι η μέθοδος που έχουμε αναπτύξει στο εργαστήριο, με την οποία μπορούμε να ελέγχουμε πώς διαιρούνται τα κύτταρα. Βλέπεις πώς συνδέονται ο πραγματικός και ο φανταστικός κόσμος, όπου για παράδειγμα ένας ισχυρός κακός επιδιώκει να κυριαρχήσει σε όλο τον κόσμο. Κι εμείς οι επιστήμονες μέσω της SynCheck προσπαθούμε να ελέγξουμε πώς αυτός ο κακός θα επηρεάσει τον κόσμο, και στην ουσία θα προσπαθήσουμε να τον νικήσουμε. Αυτό θέλουμε να κάνουμε.

Αυτός ο κακός θα μπορούσε να είναι και o BigC; Ο καρκίνος;

Ο έλεγχος των κυττάρων είναι περίπλοκη διαδικασία,  αυτή είναι η πραγματικότητα για ολόκληρη την επιστημονική κοινότητα, Οπότε θα ήταν πολύ απλοποιημένο να πούμε ότι ένα απλό εργαλείο από μόνο του θα θεραπεύσει τον καρκίνο.

Θα σας εξηγήσω εν συντομία την έρευνά μου. Εστιάζω στη μίτωση που είναι συγκεκριμένο στάδιο κυτταρικής διαίρεσης, και ένα από τα πιο σημαντικά καθώς κατά τη μίτωση τα χρωμοσώματα διαχωρίζονται. Είναι πολύ σημαντικό τα χρωμοσώματα να διαχωριστούν σωστά προκειμένου να παραχθούν κύτταρα με σωστό αριθμό χρωμοσωμάτων. Η κακή διάσπαση των χρωμοσωμάτων θα μπορούσε να έχει δραματικές συνέπειες για τους οργανισμούς καθώς θα μπορούσε να οδηγήσει σε αποβολές, γενετικές ανωμαλίες υπογονιμότητας και είναι επίσης χαρακτηριστικό του καρκίνου.

Πιο συγκεκριμένα, η έρευνά μου επικεντρώνεται σε ένα συγκεκριμένο σηματοδοτικό μονοπάτι που ονομάζεται σημείο ελέγχου συναρμολόγησης μιτωτικής ατράκτου. Το σημείο ελέγχου της ατράκτου είναι ένα σύστημα επιτήρησης που διασφαλίζει το σωστό διαχωρισμό των χρωμοσωμάτων. Μού αρέσει να παραλληλίζω αυτό το μονοπάτι με ένα σύστημα διακόπτη τύπου on-off. Όταν συμβαίνουν λάθη κατά τη μίτωση, η οδός είναι ΟΝ και αποτρέπει τον διαχωρισμό των χρωμοσωμάτων μέχρι να διορθωθούν όλα τα «λάθη». Όταν το λάθος διορθωθεί, η οδός είναι «ικανοποιημένη», «ευτυχισμένη» και επιτρέπει τον διαχωρισμό των χρωμοσωμάτων και την  σωστή κυτταρική διαίρεση. Αυτό το μονοπάτι έχει μελετηθεί σε διαφορετικούς οργανισμούς από διάφορες ομάδες σε όλο τον κόσμο, καθώς τα στοιχεία του θα μπορούσαν να είναι πιθανοί υποψήφιοι για φαρμακευτικές θεραπείες κατά του καρκίνου.

Ας πάμε πίσω στο παρελθόν, στη στιγμή που ένιωσες ότι αγαπάς τη Βιολογία και ας πάμε και στο μέλλον – βλέπεις το δικό σου στον ακαδημαϊκό χώρο ή στην ιατρική βιομηχανία;

Είδα την αγάπη μου για τη Βιολογία μέσα από ένα … μικροσκόπιο όταν ήμουν 14 ετών. Ήμουν τυχερή γιατί είχαμε έναν χαρισματικό καθηγητή στο σχολείο, συνεργαζόταν με το πανεπιστήμιο και επισκεφτήκαμε εργαστήριο. Όταν «είδα» πόσα πράγματα δεν μπορούμε να δούμε με γυμνό μάτι, πόσα πράγματα υπάρχουν εκεί έξω ένιωσα αυτό το θαυμασμό για την έρευνα και είπα στον εαυτό του «αυτό θα ήθελα να κάνω ως επάγγελμα». Η αλήθεια είναι ότι ήμουν καλή και στα μαθήματα της κατεύθυνσης αυτής και αποφάσισα να κυνηγήσω αυτό το όνειρο – δηλαδή να μάθω παραπάνω και περισσότερα και να δω αυτά που δεν βλέπουμε με γυμνό μάτι.

Αγαπώ πάρα πολύ τη δουλειά μου στον ακαδημαϊκό χώρο, μου αρέσει η έρευνα, μου αρέσει να μιλάω σε φοιτητές και στο ευρύ κοινό, στους ανθρώπους που μπορεί να μην γνωρίζουν τόσα πολλά για την επιστήμη, αλλά θέλουν να ακούσουν και να μάθουν. Πιστεύω σ’ αυτή τη διασύνδεση, και πιστεύω και στην Επικοινωνία της Επιστήμης.  Παρ’ όλα αυτά επιθυμώ να κινηθώ στη βιομηχανία, γιατί θεωρώ ότι αυτή τη στιγμή και ειδικά μετά τον κόβιντ εξελίσσεται με εξαιρετικά ταχείς ρυθμούς και να κάνω πράγματα που έχουν ποιο άμεση επίδραση στην διασφάλιση της ζωής των ανθρώπων.

Όταν μοιράστηκες μαζί μας την ιστορία σου με το μικροσκόπιο σκεφτόμουν ένα βιβλίο με τίτλο «Μαρί Κιουρί- κάνοντας μαθήματα στα παιδιά των φίλων μου» που μιλά ακριβώς γι’ αυτό: πώς η Κιουρί έφερε ορισμένα παιδιά μέσα στα εργαστήρια, τους έδειξε την καθημερινότητα των επιστημόνων, τους έδειξε πόσο κοντά είναι η επιστήμη με τη ζωή μας, και άνοιξε έτσι το μυαλό τους προς πολλές-πολλές κατευθύνσεις…

Αυτό είναι ένα μεγάλο στοίχημα για όλους μας. Για τους δασκάλους, τους γονείς, τους επιστήμονες τους ίδιους, για το πώς θα φέρουμε τα παιδιά στις επιστήμες. Γιατί η επικρατούσα άποψη είναι ότι οι επιστήμονες είναι κάποιοι απρόσιτοι άνθρωποι μέσα σε αποστειρωμένους χώρους. Αυτή η πεποίθηση πάει πίσω αρκετά χρόνια, και επικρατεί σε μεγάλο βαθμό ακόμη. Κι εγώ ως παιδί πίστευα ότι οι επιστήμονες ήταν απόμακροι, ότι δεν μπορούσες να τους προσεγγίσεις, δεν μπορείς να μπεις στο εργαστήριο-κουβούκλιο. Και τώρα πιστεύω ότι η επαφή των παιδιών με τους επιστήμονες και τον κόσμο της επιστήμης μόνο κέρδος θα έχει για όλους μας. Για τα ίδια τα παιδιά, αλλά και για την επιστήμη, που θα κερδίσει καινούριους συμμάχους.

Στην επικοινωνία της Επιστήμης έχετε εργαλεία για να καταρρίπτονται τα στερεότυπα; Γιατί ξέρεις ότι διεξάγεται χρόνια τώρα μια παγκόσμια έρευνα με τίτλο «Ζωγράφισε έναν επιστήμονα», και όλα τα αγόρια που συμμετέχουν ζωγραφίζουν αποκλειστικά άνδρες επιστήμες, και το ίδιο και τα περισσότερο κορίτσια. Ελάχιστες είναι οι ζωγραφιές στις οποίες οι επιστήμονες είναι γυναίκες; Πώς μπορεί να αλλάξει αυτό το αποτύπωμα;

Η αλήθεια είναι ότι έχουν γίνει βήματα και είμαστε σε καλύτερο σημείο σε σχέση με το παρελθόν, σε σχέση με το φύλο των επιστημών. Όμως αλήθεια είναι ότι είναι πολύ δύσκολο να αλλάξει, να ανατραπεί εντελώς αυτό το αποτύπωμα στα παιδιά γιατί υπάρχουν ακόμη γονείς με το συγκεκριμένο αποτύπωμα, το οποίο και αναπαράγουν στα παιδιά τους. Αναπαράγουν το συγκεκριμένο μοτίβο από τη στιγμή που γεννιούνται τα μωρά και έτσι τα αγόρια έχουν πάντα μπλε, και τα κορίτσια πάντα ροζ, και τα αγόρια έχουν αεροπλανάκια και τα κορίτσια κούκλες.

Εγώ ήμουν τυχερή, δεν μεγάλωσα και δεν έζησα με αυτό το μοτίβο στο σπίτι μου. Οι γονείς μου ήταν πάντα πολύ υποστηρικτικοί.  Πάντοτε μου έλεγαν ότι μπορώ να κάνω ότι θέλω, και ότι εγώ θα επέλεγα τις σπουδές και  το επάγγελμα το οποίο θα ήθελα να ακολουθήσω. Το συνάντησα όμως αυτό το μοτίβο αργότερα στις σπουδές μου, στους ακαδημαϊκούς χώρους, όπου  τελικά οι περισσότεροι καθηγητές είναι άνδρες.  Και μία φορά ένιωσα ότι ένας συμφοιτητής προτιμήθηκε σε ένα πρόγραμμα λόγω του φύλου του και όχι λόγω μεγαλύτερης επιστημονικής επάρκειας. Πρέπει να ομολογήσω ότι ήταν η πρώτη στιγμή που ένιωσα πολύ αμήχανα, επειδή ένιωσα πως κάποιος πίστευε ότι δεν θα τα καταφέρω τόσο καλά επειδή είμαι γυναίκα. Και από τότε αποφάσισα να μην δίνω το περιθώριο του φύλου- αλλά μόνο της επιστημονικής επάρκειας. Γιατί εν τέλει το μυαλό σου είναι αυτό που καλείσαι να χρησιμοποιήσεις.

Αυτή η εμπειρία με έμαθε πολλά, με έμαθε να αντιμετωπίζω τα στερεότυπα στην κοινωνία.  Και τα συναντάμε τα στερεότυπα στην καθημερινότητα, η οποία είναι δύσκολη για τις γυναίκες  και για τις γυναίκες επιστήμονές και στην Ελλάδα και σε άλλες χώρες του κόσμου, στις οποίες δεν είναι απολύτως λυμένα θέματα καθημερινά και αυτονόητα- πώς να παραμείνουν γυναίκες στο εργαστήριο και την έρευνα, να παραμείνουν στο χώρο, όταν «καλούνται» να επιλέξουν μεταξύ των παιδιών τους και της εργασίας τους; Είναι και ψυχοφθόρο και πεζό, είναι ακόμη όμως πραγματικότητα.

Το κίνημα Women in Science εργάζεται για τις αλλαγές και τις φέρνει σιγά σιγά. Προσδοκώ και καλώ τους γονείς να μιλούν στα παιδιά τους για τις διαφορετικές κατευθύνσεις των επιστημών, που μπορείς να τις ακολουθήσεις είτε είσαι άνδρας είτε γυναίκα. Προσδοκώ στα σχολεία να έχουμε ένα μάθημα που θα μιλά για τη συμβολή των γυναικών στις επιστήμες, γιατί υπάρχουν αρκετές, που δεν τις γνωρίζουμε και αρκετές ακόμη για τις οποίες έχουμε πολλά να μάθουμε. Θέλω επίσης να σου μιλήσω για τη δύναμη των λέξεων και τον τρόπο που επιδρούν στους ανθρώπους και στις παγιωμένες απόψεις. Για παράδειγμα, σε μία σχολική τάξη δεν χρειάζεται να πούμε στα παιδιά «θα κάνετε ένα τεστ στα μαθηματικά». Γιατί ο όρος «μαθηματικά» μπορεί να φέρει στο μυαλό ορισμένων κοριτσιών αρνητικά συναισθήματα επειδή έχουν μεγαλώσει ακούγοντας ότι τα κορίτσια δεν είναι καλά στα μαθηματικά. Αν όμως ο δάσκαλος πει «θα δοκιμάσουμε να επιλύσουμε ένα πρόβλημα» μπορεί η αντίδραση να είναι διαφορετική γιατί αυτές οι λέξεις μπορεί να μην «τρομάζουν» τα κορίτσια, μπορεί να μην ενεργοποιούν τα κοινωνικά στερεότυπα.

Με αυτή την πυξίδα δημιουργήσατε και το κόμικ σας με τίτλο «Η επίθεση των Τιτάνων»;

Ακριβώς με την πυξίδα αυτή, γιατί μπορεί να είναι σημαντικές οι νέες ανακαλύψεις για τους επιστήμονες, αλλά εξίσου σημαντικό είναι να γνωρίζει το κοινό πώς προχωρά η επιστημονική έρευνα. Τι σημαίνει για όλους μας στην καθημερινή ζωή, και ακόμη ότι όλοι μας μπορούμε να συμβάλουμε στην εξέλιξή της με ερωτήσεις και λύσεις σε θέματα που μας αφορούν. Αν κάτι δίδαξε τους επιστήμονες η πανδημία, είναι ότι χρειάζεται να βγουν από τα εργαστήρια, να απευθυνθούν στους ανθρώπους με απλή και κατανοητή γλώσσα, να δώσουν επαρκείς απαντήσεις και να χτυπήσουν τις ψευδείς ειδήσεις.  Να εξηγούν ώστε όλοι οι άνθρωποι να καταλαβαίνουν και να αποτελούν πηγές εμπιστοσύνης και όχι αμφιβολίας.

Στο Wellcome Trust Center of Cell Biology όπου και εργάζομαι, έχουμε σχηματίσει ομάδα που ειδικεύεται στην επικοινωνία της έρευνας μέσω δράσεων, καινοτόμων, διαδραστικών και ψυχαγωγικών. Και φυσικά προέκυψαν τα κόμικ, γιατί σκεφτήκαμε ότι μπορούν να είναι, εκτός από δική μου αγάπη, ένα αποτελεσματικό μέσο για  την εξοικείωση μικρών και μεγάλων με τον επιστημονικό τρόπο σκέψης και την επιστημονική μεθοδολογία και να τραβήξουν το ενδιαφέρον.  Κατά τη διάρκεια της πανδημίας μαζί με την  Dr.Sarah-Jane Judge γράψαμε μια ιστορία βασισμένη στην έρευνά μου, η οποία μετατράπηκε σε κόμικ από τον κομίστα Neil Bratchpiece. Και ναι, διάφορα και κύτταρα είναι ζωγραφισμένα ως καρτούν. Και ναι συνάδελφοι επιστήμονες έγιναν καρτούν και εγώ έγινα χαρακτήρας κόμικ.

Ήδη «Η Επίθεση των Τιτάνων» χρησιμοποιείται σε σχολεία στο Εδιμβούργο, ενώ σχεδιάζονται και άλλες ερευνητικές ιστορίες με στόχο να είναι σύντομα διαθέσιμες και σε έντυπη μορφή και online και σε διάφορες γλώσσες- ανάμεσά τους και τα ελληνικά για να έρθουν και στα ελληνικά σχολεία. Να σου πω επίσης ότι «Η Επίθεση των Τιτάνων» κυκλοφόρησε σε ασπρόμαυρη μορφή ώστε τα παιδιά να το χρωματίσουν όπως ήθελαν. Έτσι κάθε παιδί μπορεί να ζωγραφίσει τη δική του εκδοχή και το κάθε κύτταρο  να έχει άλλο χρώμα, γιατί τα παιδιά φαντάζονται πολύ διαφορετικά τα πράγματα. Κι αυτό μπορεί να δημιουργήσει στα παιδιά ένα αίσθημα συμπερίληψης, γιατί όσο διαφορετικό χρωματικά και να είναι το κόμικ τους, θα είναι μέρος της ίδιας επιστήμης.

Η μελέτη των κυττάρων σε έκανε κόμικ, σε κάνει και πιο ταπεινή ή όχι λόγω των δυνατοτήτων που αισθάνεσαι ότι μπορείς να διεκδικήσεις;

Μπροστά το κύτταρο είμαστε πολύ ταπεινοί.  Αυτό πρέπει να το καταλάβουμε. Η επιστήμη και η ζωή σε οδηγούν αυτές, δεν τις πας εσύ. Αυτά τα μικρούλικα πραγματάκια, τόσο μικρά που δεν μπορείς να τα δεις, είναι τόσο έξυπνα, που κανένα ανθρώπινο μυαλό δεν μπορεί να τα φτάσει. Μπορεί όμως να τα μελετήσει.

Who is who

Η Ιωάννα Λεοντίου έχει εργαστεί επί σειρά ετών ως Μεταδιδακτορική Ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Κυτταρικής Βιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου. Εστιάζοντας στον διαχωρισμό των χρωμοσωμάτων και με τη χρήση τεχνικών συνθετικής βιολογίας ανέπτυξε ένα εργαλείο που ονομάζεται Syncheck και ελέγχει την κυτταρική διαίρεση. Η Ιωάννα, που ειδικεύεται και στην Επικοινωνία της Επιστήμης, πιστεύει ότι ο κόσμος της Βιολογίας είναι παρόμοιος με τον κόσμο των κόμικ- εκεί όπου όλα μπορούν να συμβούν. Και αυτή την μεταφορά χρησιμοποιεί όταν μιλά σε παιδιά, αλλά και στο ευρύ κοινό για τη θαυμαστή ζωή των κυττάρων.

The post Φέρνοντας τα παιδιά πιο κοντά στην επιστήμη της Βιολογίας appeared first on 2045.gr.

Ας σκεφτούμε το νερό. Και για το νερό. Ας σκεφτούμε ότι  ο ανθρώπινος οργανισμός αποτελείται στο μεγαλύτερο μέρος του από νερό. Τα 2/3 του σώματός μας και το 75 % του εγκεφάλου μας είναι νερό. Ας σκεφτούμε ότι η πρόσβαση σε καθαρό και πόσιμο νερό για αρκετούς από εμάς μπορεί να θεωρείται αυτονόητη.  Για περισσότερα από 884 εκατομμύρια ανθρώπους στον κόσμο όμως δεν είναι. Μια πραγματικότητα με δραματικές συνέπειες και περίπου 2 εκατομμύρια θανάτους κάθε χρόνο λόγω έλλειψης ή λόγω ασθενειών που οφείλονται σε μολυσμένο νερό.

Η ερευνήτρια Πατρίτσια Σταθάτου σκέφτεται για το νερό. Και μας βάζει στο Center for Bits and Atoms του ΜΙΤ για να μιλήσουμε για την τελευταία μελέτη που με αφετηρία την αειοφορία, αλλά και τις… ζυθοποιίες και τα υποπροϊόντα μπύρας οδηγεί σε καθαρό πόσιμο νερό απαλλαγμένο από μόλυβδο, για όλους μας.

Πατρίτσια, τι ήταν αυτό που πυροδότησε το ενδιαφέρον σου για το νερό και πώς έγιναν οι πρώτες σκέψεις για τη συγκεκριμένη έρευνα;

Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Το κίνητρο για την έρευνα αυτή, για την ιδέα και την πρόταση που κατέθεσα για την υποτροφία Μποδοσάκη και με έφερε στην Αμερική, αλλάζοντας τη ζωή μου, ήταν οι μικρορύποι. Πρόκειται για χημικές ουσίες, οργανικές ή ανόργανες, όπως τα βαρέα μέταλλα, οι οποίες υπάρχουν αν όχι σε όλα, στα περισσότερα υδάτινα συστήματα στον κόσμο, σε πολύ χαμηλές συγκεντρώσεις, δηλαδή κάτω από μικρογραμμάρια στο λίτρο.

Είναι μια νέα οικογένεια ρύπων, που τα τελευταία χρόνια απασχολεί πολύ έντονα την επιστημονική κοινότητα και τους διεθνείς οργανισμούς που θέτουν τα όρια ασφαλείας για το νερό και για τα απόβλητα. Γιατί; Λόγω του μεγέθους τους μπορούν και εισέρχονται στους ιστούς, στις σκάλες της διατροφικής αλυσίδας, δημιουργώντας το φαινόμενο της βιοσυσσώρευσης. Τα βαρέα μέταλλα μας απασχολούν ιδιαίτερα γιατί δεν βιοδιασπώνται και είναι ιδιαίτερα τοξικά, για τον άνθρωπο και ειδικά για τα παιδιά. Διεθνείς μελέτες δείχνουν μεγάλη συσχέτιση των ουσιών αυτών -ακόμη και σε πολύ χαμηλές συγκεντρώσεις- με προβλήματα υγείας, καρκίνο, βλάβη στο νευρικό σύστημα, καταστροφή των ιστών του εγκεφάλου.

Πώς λειτουργούν οι συμβατικές τεχνολογίες και πού αποτυγχάνουν;  Και πώς αξιολογείται η  επιπλέον χρήση των συστημάτων οικιακών φίλτρων βρύσης ως ένα επιπλέον βήμα καθημερινής προστασίας μας;

Μιλάμε για τις συμβατικές τεχνολογίες που χρησιμοποιούνται για την επεξεργασία νερού ή υγρών αποβλήτων. Τα βάζω αυτά τα δύο μαζί γιατί ο κύκλος ζωής και χρήσης του νερού είναι ένας κύκλος, μια αλυσίδα. Αυτές οι τεχνολογίες λοιπόν όταν καλούνται να καθαρίσουν νερό (ή υγρά απόβλητα) με πολύ χαμηλή συγκέντρωση βαρέων μετάλλων, είτε αδυνατούν να τους εξαλείψουν τελείως ή για να το πετύχουν αυτό αποτελεσματικά χρειάζεται να δαπανήσουν πολλούς πόρους, υψηλά επίπεδα ενέργειας. Κατανάλωση που έχει και οικονομικό και περιβαλλοντικό κόστος. Επίσης μπορεί να χρειαστεί να παράξουν τοξικά παραπροϊόντα, απόβλητα τα οποία και αυτά στη συνέχεια θα πρέπει να τα επεξεργαστούμε περαιτέρω προτού απορριφθούν. Οπότε αρχίσαμε να σκεφτόμαστε τις εναλλακτικές, μεθόδους που μπορούμε να δημιουργήσουμε, λύσεις πιο φιλικές προς το περιβάλλον, αειφόρες, που δεν συνεπάγονται μεγάλο περιβαλλοντικό και οικονομικό κόστος.

Τώρα τα  φίλτρα για τα οποία με ρωτάς είναι ένα βήμα σε προσωπικό επίπεδο. Εξαρτάται βέβαια από το σύστημα που χρησιμοποιεί κανείς, αλλά κάνουν καλό. Το νερό της Αθήνας έχει πολύ καλή ποιότητα -γενικά η ποιότητα του νερού μας είναι από τις καλύτερες της Ευρώπης.

Το μεγάλο πρόβλημα είναι οι σωληνώσεις, και τα υλικά από τα οποία είναι φτιαγμένες. Ακόμη κι αν οι παλιές σωληνώσεις έχουν αντικατασταθεί μπορεί να υπάρχουν ορισμένα στοιχεία τους, όπως βαλβίδες ή άλλα εξαρτήματά τους από μόλυβδο. Οι χημικές αντιδράσεις που δημιουργούνται και τι εισέρχεται στη συνέχεια στο νερό είναι το πρόβλημα. Το ζήτημα είναι πολύπλοκο και σύνθετο.

Στο μυαλό αρκετών πολιτών το μη καθαρό νερό συνδεόταν μέχρι και σήμερα με τον αναπτυσσόμενο κόσμο, όμως δειγματοληψίες και αναλύσεις και στην Ελλάδα υποδεικνύουν τιμές που βρίσκονται πάνω από τα φυσιολογικά όρια.

Έτσι είναι, αλλά δεν είναι σωστή αυτή η αντίληψη. Γιατί οι παράγοντες επιβάρυνσης του νερού είναι πολλοί και διαφορετικοί. Και ανθρωπογενείς. Εμένα μου κίνησε το ενδιαφέρον το γεγονός ότι υπάρχουν σοβαρά περιστατικά ρύπανσης νερού από βαρέα μέταλλα και συγκεκριμένα μόλυβδο, όχι μόνο στον αναπτυσσόμενο κόσμο, όπου δεν διαθέτουν τις υποδομές και τους πόρους, αλλά και σε αναπτυγμένες χώρες.

Σε πολύ αναπτυγμένες κοινωνίες στο δυτικό κόσμο, στην Ευρώπη και στην Αμερική. Όπως για παράδειγμα η πολύ γνωστή κρίση ρύπανσης νερού στο Φλιντ στο Μίσιγκαν το 2014, ακόμη και πρόσφατα παραδείγματα σε κοινότητες του Λος Αντζελες, στη Νέα Υόρκη στο Νιου Τζέρσεϋ σε σχολεία, και σε κοινότητες στον Καναδά. Είναι κάτι που δημιουργείται από τις χημικές αντιδράσεις στις σωληνώσεις και έχει σοβαρότατες επιπτώσεις για την υγεία. Γι’ αυτό ακριβώς και βλέπουμε διεθνή προσπάθεια να μειωθούν κατά πολύ τα επιτρεπόμενα όρια συγκεντρώσεων βαρέων μετάλλων στο πόσιμο νερό. Μάλιστα η Αμερικανική Υπηρεσία Προστασίας του Περιβάλλοντος (US EPA) δήλωσε το 2020 ότι δεν υπάρχει αποδεκτό κατώτατο όριο για τον μόλυβδο στο νερό. Θεωρεί δηλαδή ότι δεν πρέπει να εντοπίζεται καθόλου μόλυβδος στο νερό, ότι κανένα όριο δεν είναι ασφαλές. Αυτό είναι ένα μεγάλο βήμα.

Πάμε λοιπόν με μία μπύρα μέσα στο εργαστήριο για να μας εξηγήσεις πώς η μαγιά μπύρας μπορεί να αποδειχθεί στο υπερ- όπλο του νερού για την αντιμετώπιση των τοξικών μικρορύπων;

Πολύ μου αρέσει αυτή η πρόταση σου. Όπως σου έλεγα αρχίσαμε να σκεφτόμαστε και να εξετάζουμε εναλλακτικές, βιολογικές και αειφόρες μεθόδους, για να δώσουμε μια λύση στο πρόβλημα, μεθόδους που δεν συνεπάγονται μεγάλο οικονομικό και περιβαλλοντικό κόστος και έτσι στραφήκαμε και καταλήξαμε στους ζυμομύκητες. Είναι μικροργανισμοί με την ικανότητα να δεσμεύουν ιόντα μετάλλων όταν έρχονται σε επαφή με αυτά. Πρόκειται για το φαινόμενο της βιορρόφησης. Δεν είναι κάτι καινούριο, έχει μελετηθεί από τους επιστήμονες τις τελευταίες δεκαετίες.

Αυτό που είναι καινούριο, αυτό που δεν είχε μελετηθεί και στο οποίο επικεντρωθήκαμε εμείς είναι το πώς αυτοί οι ζυμομύκητες αντιδρούν όταν έρχονται σε επαφή με πολύ χαμηλές συγκεντρώσεις βαρέων μετάλλων, όπως αυτές τις οποίες μελετάμε εμείς, δηλαδή συγκεντρώσεις μικρογραμμαρίου ανά λίτρο. Θέλαμε να δούμε αν οι ζυμομύκητες ανταποκρίνονται με τον ίδιο τρόπο όπως στις υψηλές συγκεντρώσεις, πόσο αποδοτικοί είναι και με ποιους μηχανισμούς το επιτυγχάνουν αυτό. Αυτή είναι η ιδέα πίσω από την έρευνά μας, και καταναλώθηκαν πολλές-πολλές μπύρες μέχρι να φτάσουμε ως εδώ.

Μέχρι τώρα και σε ποιο βαθμό είστε ικανοποιημένοι για την αποτελεσματικότητα της μεθόδου σας σε σχέση με τη βιωσιμότητα, την περιβαλλοντική ασφάλεια και την οικονομική εφαρμογή της; Σας έχουν προσεγγίσει εταιρίες, φιλάνθρωποι δισεκατομμυριούχοι για να επενδύσουν στην υλοποίηση της έρευνάς σας στην πραγματική οικονομία; Μπορεί άνθρωποι και ανθρωπότητα να είμαστε αισιόδοξοι; 

Στοχεύσαμε  συγκεκριμένα σε αυτούς τους μικροοργανισμούς γιατί χρησιμοποιούνται κατά κόρον σε πολλές βιομηχανίες, ειδικά για την παραγωγή μπύρας, είναι ένα πολύ συχνό απόβλητο για το οποίοι οι ζυθοποιίες αναζητούν τρόπους απόρριψής του, όταν πια δεν τους είναι χρήσιμοι. Στοχεύσαμε στη χρήση βιολογικού υλικού, ενός υποπροϊόντος χαμηλού κόστους, ή μηδενικού ή ακόμη και αρνητικού κόστους με την έννοια ότι βιομηχανίες θα πλήρωναν για να το απορρίψουν. Εμείς για τα πειράματά μας προμηθευόμαστε τους μικροοργανισμούς από την ATCC (American Type Culture Collection), που μπορείς να πεις ότι είναι η Αμερικανική Τράπεζα Μικροοργανισμών. Μετά τη γνωστοποίηση της μελέτης μας, τη δημοσίευση στο MIT news, την παρουσίασή της στο Forbes και άλλα διεθνή ΜΜΕ, έχουν αρχίσει να μας προσεγγίζουν εταιρίες και ζυθοποιίες. Έχουμε κρούσεις και προτάσεις και τις εξετάζουμε για να δούμε πώς θα προχωρήσουμε.

Πρέπει να σημειώσουμε εδώ ότι το νερό με το οποίο εργαζόμαστε εμείς, είναι νερό καθαρό το οποίο στο εργαστήριο το έχουμε ρυπάνει με μόλυβδο σε συγκεκριμένες ποσότητες. Όταν η τεχνολογία αυτή εφαρμοστεί στην πράξη και πάμε σε σημείο με ρυπασμένο νερό κατανοούμε ότι σε αυτό εκτός από μόλυβδο θα υπάρχουν και άλλα βαρέα μέταλλα και άλλοι ρύποι παρόντες. Θα είναι δηλαδή πιο σύνθετο το πρόβλημα. Να σου πω λοιπόν ότι πλέον έχουμε διευρύνει τα πειράματά μας προσθέτοντας και άλλους ρύπους στο νερό εκτός από μόλυβδο για να δούμε πώς αντιδρούν οι ζυμομύκητες και αν απορροφούν το ίδιο. Ακόμη υπάρχουν απαντήσεις που αναζητάμε, στάδια που πρέπει να περάσουμε, όμως μπορώ να πω ότι η μέθοδός μας είναι πολλά υποσχόμενη.

Μέχρι να καλυφθούν τα απαραίτητα επόμενα στάδια θα μπορούσες να δώσεις ένα παράδειγμα καθαρισμού του νερού πόλης για να κατανοήσουμε τα μεγέθη και τι υπόσχεται η μέθοδός σας;

Ας χρησιμοποιήσουμε το παράδειγμα της Βοστώνης, που μπορεί να θεωρηθεί ισοδύναμο της Αθήνας, καθώς η μητροπολιτική περιοχή της έχει περίπου 5 εκατ. κατοίκους. Μια πόλη τέτοιου μεγέθους λοιπόν καταναλώνει 800 εκατομμύρια λίτρα νερό την ημέρα για τις ανάγκες της. Θα χρειάζονταν λοιπόν περίπου 20 τόνοι ζυμομύκητες την ημέρα ή 7 χιλιάδες τόνοι ζυμομύκητες το χρόνο για να καθαριστεί το νερό σε περίπτωση ρύπανσης από μόλυβδο. Για να κατανοήσουμε τι σημαίνει αυτό, σκεφτείτε ότι μια τυπική ζυθοποιία της Βοστώνης παράγει ετησίως περίπου 20 χιλιάδες τόνους περίσσεια μαγιάς, ζυμομύκητες που δεν τους είναι άλλο χρήσιμοι για τη ζύμωση, αφού είναι ένα απόβλητο που χρειάζεται να απορριφθεί. Κατά συνέπεια θα μπορούσε να δημιουργηθεί και ένα μοντέλο κυκλικής οικονομίας.

Αν υποθέσουμε η μέθοδός σας γίνεται εφαρμόσιμη άμεσα σε πραγματική κλίμακα, σε ποιο υδάτινο σύστημα του πλανήτη θα ήθελες να βρεθείς για να ξεκινήσει η απορρύπανση;

Δεν έχω κάποιο συγκεκριμένο σύστημα στον κόσμο με υψηλή συγκέντρωση μετάλλων ή μόλυβδου, ούτε θέλω να μιλήσω με κλισέ για την Αφρική ή την Ινδία.

Θα ήθελα όμως να λύσω ένα πρόβλημα. Αν για παράδειγμα συνέβαινε κάτι ξαφνικά σε μία δυτική πόλη ή κοινότητα όπως στο Φλιντ στο Μίσιγκαν, το οποίο ζούσε για καιρό με το πρόβλημα, χωρίς να το έχει αντιληφθεί. Πάντως το υδατικό σύστημα με το οποίο με δένουν πολλά και θα ήθελα να συμβάλω στη διαχείρισή του -ή στην επίλυση προβλημάτων γενικότερα- είναι αυτό των νησιών του Αιγαίου, που τους καλοκαιρινούς μήνες υποφέρουν για να ικανοποιήσουν τη ζήτηση.

Ας συνδέσουμε τώρα το εργαστήριο και τη ζωή σου στην Αμερική με μια άλλη κοινωνική διάσταση. Κατά τη διάρκεια των σπουδών σου, στα πρώτα ερευνητικά βήματα και τώρα βίωσες στερεότυπα και γυάλινο ταβάνι στο «νερό»;

Όχι καθόλου. Και νομίζω ότι πλέον δεν υπάρχουν τέτοια στερεότυπα. Ειδικά στο χώρο που είμαι εγώ, δεν υπάρχει καθόλου το στερεότυπο ‘άνδρας- γυναίκα’. Τώρα που το σκέφτομαι ίσως 20 χρόνια πριν στο σχολείο να ήταν η τελευταία φορά που θυμάμαι κάπως τέτοιες διαφοροποιήσεις, όχι ως στερεότυπο, αλλά με την έννοια ότι ίσως περισσότερα αγόρια επέλεγαν θετικές επιστήμες ή πχ τεχνολογικά μαθήματα επιλογής σε σχέση με κορίτσια. Πάντως να σου πω ότι σε αντίθεση  με ότι μου έλεγαν για τα ποσοστά, στη χρονιά μου στο Πολυτεχνείο ήμασταν 50/50 -αγόρια κορίτσια.

Δεν έχω αισθανθεί στερεοτυπική συμπεριφορά καθόλου. Και προτού έρθω στην Αμερική, όταν ξεκίνησα να δουλεύω στο Πολυτεχνείο στην ερευνητική μας ομάδα ήμασταν μάλιστα περισσότερες γυναίκες- μπορεί οι επικεφαλής να πίστευαν ότι οι γυναίκες είναι περισσότερο οργανωτικές, προσηλωμένες στο στόχο και προτιμούσαν να προσλαμβάνουν γυναίκες-  το αντίθετο στερεότυπο δηλαδή.

Μπορώ να μιλήσω βέβαια μόνο για τη δική μου εμπειρία στην Ελλάδα, για το συγκεκριμένο εργαστήριο στο Πολυτεχνείο όπου και εργαζόμουν. Τώρα για την Αμερική πιστεύω ότι υπάρχει πολύ έντονα το «woke culture», το βιώνουμε έντονα τα τελευταία χρόνια. Μεγάλος σεβασμός για τις γυναίκες, κύμα για την ανάδειξη γυναικών στον ακαδημαϊκό και επιστημονικό χώρο. Είναι επίσης κοινό μυστικό ότι αν αναζητήσουν την ίδια θέση εργασίας στον ακαδημαϊκό χώρο ένας άνδρας και μία γυναίκα με τα ίδια ακριβώς προσόντα θα προτιμηθεί η γυναίκα.

Νιώθω ότι είμαστε σε εποχή που ειδικά στην επιστημονικό χώρο οι γυναίκες είναι έστω και ένα βήμα μπροστά. Επιπρόσθετα, βλέπω ότι το όλο σύστημα οδεύει να δημιουργήσει όλες τις δομές υποστήριξης της οικογένειας ώστε οι γυναίκες να έχουν  τις ευκαιρίες που θέλουν. Και το βλέπουμε γιατί ολοένα και περισσότερες γυναίκες βρίσκονται σε υψηλές θέσεις, επικεφαλής εργαστηρίων και οργανισμών. Σίγουρα υπήρχε το στερεότυπο για χρόνια αλλά τώρα είμαστε στο σημείο που βιώνουμε την αλλαγή.

Εκτός από καθαρό πώς οραματίζεσαι το νερό τα χρόνια που έρχονται και με την κλιματική κρίση παρούσα; Μπορούν οι υδάτινοι πόροι να αναδειχθούν στο ενεργειακό αντίβαρο του μέλλοντος, ή μήπως το νερό βρεθεί στο επίκεντρο συγκρούσεων ή μήπως θα εκλείπει και θα το φέρνουμε από τον Άρη;

Η ενέργεια του νερού, των κυμάτων είναι πολλά υποσχόμενη. Δεν ξέρω αν πιστεύω αυτά τα καταστροφολογικά σενάρια για πολέμους για το νερό. Το καλό με το νερό είναι ότι δεν είναι πεπερασμένος πόρος. Είναι ανανεώσιμος, ότι και να συμβεί σε επίπεδο πλανήτη και σε επίπεδο ισοζυγίου μάζας θα μένει σταθερό. Σχετικά με την κλιματική αλλαγή, την ξηρασία και την έλλειψη νερού σε συγκεκριμένες περιοχές, είμαι αισιόδοξη, πιστεύω ότι η ανθρωπότητα θα βρει λύσεις για να προσαρμοστούμε. Η έρευνα προχωρά, η τεχνολογία προχωρά. Δεν ξέρω αν θα φέρουμε νερό από τον Άρη- πιστεύω κάτι θα καταφέρουμε με το νερό της Γης.

Μπορούμε να μάθουμε και από πόλεις όπως η Σιγκαπούρη, που είναι ένα παράδειγμα έξυπνης πόλης, η οποία είχε στο παρελθόν πολύ μεγάλο πρόβλημα υδροδότησης. Η ζήτηση ξεπερνούσε κατά πολύ τους διαθέσιμους πόρους, όμως το έλυσε. Σήμερα το 40% της υδροδότησης στη Σιγκαπούρη προέρχεται από ανακύκλωση νερού, αποκαλείται  NEWater – Νέο Νερό, γιατί επαναχρησιμοποιείται νερό από υγρά απόβλητα το οποίο και καθαρίζεται επαρκώς, ώστε να ξαναγίνει πόσιμο. Είναι ένα πολύ καλό παράδειγμα που δείχνει ότι τα υγρά απόβλητα είναι ένας πόρος που δεν έχει αξιοποιηθεί επαρκώς και έχει μεγάλη δυναμική να συμβάλει στη λύση προβλημάτων υδροδότησης για διάφορες χρήσεις.

Who is who

Η Πατρίτσια Σταθάτου αποφοίτησε από τη Σχολή Πολιτικών Μηχανικών του ΕΜΠ το 2011 και ξεκίνησε να εργάζεται ως ερευνήτρια στη Μονάδα Διαχείρισης Ενεργειακών και Περιβαλλοντικών Συστημάτων (ΜΔΕΠΣ) της Σχολής Χημικών Μηχανικών του ΕΜΠ. Παράλληλα, συνέχισε τις σπουδές της στη Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ, εκπονώντας τη διδακτορική της διατριβή στον τομέα ανάλυσης, σχεδιασμού και ανάπτυξης εργαλείων και μεθόδων για υδατικά συστήματα. Το 2018 κέρδισε το βραβείο ΟΙΚΟΠΟΛΙΣ Νέου Επιστήμονα για τη συμβολή της διδακτορικής της έρευνας στον τομέα της διαχείρισης των υδατικών πόρων, ενώ την ίδια χρονιά έλαβε τη μεταδιδακτορική υποτροφία “Σταμάτη Γ. Μαντζαβίνου” από το Ίδρυμα Μποδοσάκη για τη διεξαγωγή έρευνας στο ΜΙΤ σχετικά με την απομάκρυνση τοξικών μικρορύπων από το νερό με τη χρήση μικροοργανισμών και βιοεκτύπωσης.

The post Η μαγιά μπύρας ως το υπερόπλο του νερού για την αντιμετώπιση των τοξικών μικρορύπων appeared first on 2045.gr.

Εξυπνότερες. Πιο πράσινες. Περισσότερο βιώσιμες. Μεταμοντέρνες. Με αισθητική. Με καινοτομίες. Με κτίρια τοπόσημα. Με κτίρια βιοκλιματικά. Με κτίρια που διαθέτουν οικοσυναισθηματική νοημοσύνη και αντιμετωπίζουν τις προκλήσεις. Σε όλο τον κόσμο αναδύονται πόλεις του μέλλοντος. Ή έστω προσπάθειες για τη δημιουργία τους.

Από τα Εργαστήρια του Μέλλοντος των Πόλεων στη Ζυρίχη και τη Σιγκαπούρη η Δρ. Σταματίνα Ρασσιά, που έχει δημιουργήσει το μοντέλο “KINESIS” για την πρόβλεψη της υγείας των κτιρίων, χτίζει για εμάς τη σχέση τεχνητής νοημοσύνης με την αρχιτεκτονική,  και μας προσκαλεί, συζητώντας, να περπατήσουμε στις πόλεις του αύριο και να σκεφτούμε έξυπνα για το κοινό μας μέλλον.

Πριν μπω στις πόλεις του μέλλοντος μήπως θα ήταν χρήσιμο να ξέρω … τα βασικά αρχικά για να μην χαθώ στην πλοήγηση και τη μετάφραση;

«Αρχικά ας δούμε τι είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη (AI). Είναι η ικανότητα ενός υπολογιστή ή ενός ρομπότ που ελέγχεται από έναν υπολογιστή να κάνει εργασίες που συνήθως εκτελούνται από ανθρώπους επειδή απαιτούν ανθρώπινη νοημοσύνη και διάκριση.

Η μηχανική μάθηση (ML) είναι ένας τύπος Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) που επιτρέπει με τη βοήθεια αλγόριθμων μηχανικής μάθησης, που χρησιμοποιούν ιστορικά δεδομένα, να προβλέψουν νέες τιμές εξόδου.   Σε ένα βαθμό αυτό συμβαίνει στην Αρχιτεκτονική από χρόνια και μπορεί να αναπτυχθεί ακόμα περισσότερο. Υπάρχουν κτίρια στα οποία ένας ηλεκτρονικός εγκέφαλος που μάλιστα μπορεί να βρίσκεται πολύ μακριά από το κτίριο, να παίρνει αποφάσεις και να στέλνει σήματα στο εσωτερικό σύστημα ψύξης και θέρμανσης ενός κτιρίου έτσι ώστε να σταματήσει ή να ξεκινήσει τις λειτουργίες τους. Παρόμοιες συνθήκες συμβαίνουν και στην περίπτωση της όψης κτιρίων, όπου το σύστημα ή ο ηλεκτρονικός του εγκέφαλος στέλνει σήμα έτσι ώστε να ανοίξουν τα παράθυρα τώρα. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο που χρησιμοποιούνται τα κτίρια, μπορεί να επηρεάσει και την επικοινωνία ανάμεσα σε κτίρια ιδίως όταν μιλάμε για έξυπνες πόλεις. Και μπορεί να αλληλοεπιδράσει με τη χρήση του κτιρίου στο εσωτερικό του, από τους χρήστες με σένσορες για να καλύπτονται ανάγκες πιο γρήγορα και αποτελεσματικά»

Πάντως αν μιλάμε για ΑΙ και ΜL και χρήση τεχνολογιών αιχμής, σκέφτομαι ότι θα ήθελα κάτι περισσότερο… φουτουριστικό από συστήματα κλιματισμού και παράθυρα που ανοιγοκλείνουν από μακριά..

«Μάλλον πρέπει να σας πάω λίγο πίσω στο χρόνο, γιατί η χρήση τεχνολογιών αιχμής για τη βιωσιμότητα του μέλλοντος των πόλεων δεν είναι κάτι καινούριο. Σ’ αυτήν την αναδρομή τρεις πρωτοπόροι αρχιτέκτονες -με τις ιδέες τους και τα έργα τους- έχουν επηρεάσει διαχρονικά την Αρχιτεκτονική και έχουν δημιουργήσει έναν ανοιχτό διάλογο για το μέλλον του αστικού σχεδιασμού στο σύνολο του έως σήμερα. Με προτάσεις και ιδέες για τις πόλεις του μέλλοντος, που μάλλον ταιριάζουν περισσότερο σε αυτό που φαντάζεσαι…

Ξεκινώντας από τον Αντόνιο Σαντ Ελία, που γεννήθηκε το 1888 και πέθανε το 1916, και  υποστήριζε ότι θα έπρεπε να ξεχάσουμε τις πόλεις που ξέραμε, με τον σχεδιασμό και τις συμβάσεις τους, προτείνοντας τον εκσυγχρονισμό τους και την παραχώρηση της θέσης τους στη σύγχρονη πόλη της «γιγαντιαίας μηχανής». Οι ιδέες του επηρέασαν και άλλους αρχιτέκτονες, καλλιτέχνες ακόμα και ποιητές όπως πχ τον Ιταλό ποιητή και εκ των ιδρυτών του Φουτουρισμού, Φίλιππο Μαρινέτι ο οποίος οραματιζόταν τις πόλεις σαν τεράστια και πολύ θορυβώδη ναυπηγεία.

Μεγάλο ενδιαφέρον έχουν οι ιδέες του Φούλερ. Ο αμερικανός Μπάκμινστερ Φούλερ (1895-1983 ), προσπάθησε να ενθαρρύνει την Αρχιτεκτονική σκέψη και τον σχεδιασμό προς μια αρμονική συμβίωση με το περιβάλλον. Επινόησε τον όρο «Διαστημόπλοιο Γη», αφού είδε τη γη ως μια ενότητα που απαιτούσε από όλους τους ανθρώπους του κόσμου να δράσουν μαζί προς ένα ευρύτερο καλό. Γι’ αυτό έδωσε βάση στην αποδοτικότητα των υλικών και την αρμονία με το περιβάλλον, καθώς και την ευελιξία. Και δεν ξεχνάμε τη φουτουριστική ομάδα των  Archigram στην Αγγλία του 1960 οι οποίοι μιλούσαν για πόλεις που μπορούν να περπατούν για να μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε τα προβλήματα του πλανήτη. Η ομάδα αυτή θεώρησε ότι ο δομημένος χώρος είχε το ελάττωμα της στατικότητας και έτσι πρότειναν ουτοπικές αλλά συναρπαστικές εναλλακτικές λύσεις με τις πόλεις να μετατρέπονται σε γιγάντια ρομπότ, που περπατούν. Οι πόλεις αυτές έμοιαζαν με έντομα που μπορούσαν να πάρουν τους πόρους και τα αγαθά τους και να τα μετακινήσουν σε ασφαλέστερα περιβάλλοντα όταν χρειαζόταν. Ο Ron Herron (μέλος των  Archigram) οραματίστηκε την «Πόλη που περπατά» ως μια στρατηγική επιβίωσης για πυρηνικούς πολέμους, όπου οι πολίτες του κόσμου θα έπρεπε να αναζητήσουν καταφύγιο σε ασφαλέστερα μέρη. Αυτού του είδους η ριζοσπαστική Αρχιτεκτονική έχει επηρεάσει τον τρόπο σκέψης και τις καινοτομίες των διάσημων συγχρόνων αρχιτεκτόνων όπως του Ρέντζο Πιάνο, του Ρίτσαρντ Ρότζερς, του Ρέμ Κόλχας»

Σήμερα όμως που η Νο1 πρόκληση  δεν είναι ο πυρηνικός πόλεμος (ελπίζουμε) αλλά η κλιματική αλλαγή, εξαιτίας της υπερθέρμανσης του πλανήτη, πώς έρχεται πρακτικά να μας ενισχύσει η τεχνητή νοημοσύνη για  να βρούμε λύσεις και μάλιστα γρήγορα γιατί απειλούνται ήδη παράκτιες περιοχές;

Πράγματι, η κλιματική αλλαγή είναι το νούμερο ένα πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε σήμερα, διότι έχει φτάσει σε μια ανησυχητική κατάσταση. Από το 2015, 196 κράτη-μέλη υπέγραψαν τη Διεθνή Συμφωνία του Παρισιού που θέτει παγκόσμιους στόχους για μείωση στο μισό των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου έως το 2030 και περιορισμό της αύξησης της θερμοκρασίας κάτω από 1,5°C έως 2,0°C. Οι προβλέψεις δείχνουν ότι στην πραγματικότητα, η θερμοκρασία θα ανέλθει στους εντυπωσιακούς 2,9°C έως το 2100, δηλαδή πολύ πάνω από τα όρια. Πάντως, ακόμη και αν μειωθούν οι εκπομπές CO2 σήμερα στο μηδέν, τα κλιματικά συστήματα (δηλαδή ατμόσφαιρα, επιφάνεια γης, βιόσφαιρα, κρυόσφαιρα, υδρόσφαιρα) της γης θα χρειαστούν μερικές δεκαετίες για να φτάσουν σε μια νέα ισορροπία. Άρα  πρέπει να κινηθούμε γρήγορα.

Η τεχνητή νοημοσύνη με τα ψηφιακά συστήματα μπορεί να βοηθήσει με διάφορες προβλέψεις για τον περιορισμό των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής. Μπορεί να βοηθήσει στη βελτιστοποίηση της χρήσης των κτιρίων και των κτιριακών συνόλων και στην αποθήκευση της βιώσιμης ενέργειας. Επίσης μέχρι το 2030, δηλαδή σε 8 χρόνια από σήμερα, η τεχνολογία μπορεί να βοηθήσει στη μείωση της παγκόσμιας εκπομπής αερίων θερμοκηπίου κατά 4%. Οι κυβερνήσεις, οι εταιρείες τεχνολογίας και οι επενδυτές δείχνουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τον εντοπισμό προτύπων για τη λήψη αποφάσεων με μεγαλύτερη ακρίβεια έτσι ώστε να φτιάξουν έναν οδικό χάρτη για την καταπολέμηση της υπερθέρμανσης του πλανήτη.  Πάντως, η τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να αποτελέσει πανάκεια, καθώς υπάρχουν και ανησυχίες για την κατανάλωση ενέργειας των ίδιων των συστημάτων της τεχνητής νοημοσύνης.

Σε ποιες πόλεις μπορούμε να πάμε για να δούμε αλλαγές στα κτίριά τους, στις δομές τους, αλλαγές που έχουν δώσει λύσεις και έχουν φέρει αποτελέσματα;

Πάμε στη Σιγκαπούρη όπου η τεχνητή νοημοσύνη στα οικιστικά σύνολα έχει συνδυαστεί με το  Ιnternet of Τhings κι έτσι εκεί έχουν δημιουργηθεί έξυπνα σπίτια με ρομπότ που καθαρίζουν, διασυνδεδεμένες συσκευές, συστήματα ασφαλείας και ενεργειακά συστήματα. Σκεφτείτε drone με υπέρυθρους θερμογραφικούς σαρωτές που χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο των προσόψεων των κτιρίων, ώστε να εντοπίζονται πιθανές διαρροές αέρα ή νερού ή και άλλων προβλημάτων που μπορεί να αντιμετωπίσουν τα κτίρια. Στη Σιγκαπούρη η τεχνητή νοημοσύνη  χρησιμοποιείται για τον αυτοματισμό των κτιρίων, για εντοπισμούς προβλημάτων, μέσω επαναλαμβανόμενων ελέγχων οι οποίοι μπορούν να εξορθολογίσουν τη διαδικασία επιθεώρησης των κτιρίων και των κτιριακών συνόλων.

Πώς λειτουργεί το δικό σας μοντέλο το Kinesis και τι κάνει για την… υγεία των κτιρίων;

Εξειδικεύομαι στο σχεδιασμό εσωτερικών χώρων ώστε να προάγεται η δημόσια υγεία. Κατά τη διάρκεια των ερευνών μου στο Πανεπιστήμιο Cambridge δημιούργησα το μοντέλο “KINESIS” το οποίο μπορεί να προβλέπει πόσο υγιεινό είναι ένα κτίριο και πως τελικά μπορεί κανείς να σχεδιάσει ή να επανασχεδιάσει τους χώρους ενός κτιρίου ώστε οι χρήστες του να μην αντιμετωπίσουν χρόνια νοσήματα λόγω του σχεδιασμού του.  Περισσότερα μπορείτε να διαβάσετε στη μονογραφία μου “Workplace Environmental Design in Architecture for Public Health: Impacts on Occupant Space Use and Physical Activity”. Αναλύει τις δυνατότητες του εσωτερικού περιβάλλοντος σε χώρους εργασίας —όπου τόσο πολλοί άνθρωποι περνούν τόσο μεγάλο μέρος της ημέρας τους— να βελτιώσει την υγεία και ευεξία των εργαζομένων. Εντοπίζει τη σχέση μεταξύ της καθιστικής ζωής και της κακής υγείας και διερευνά τον ρόλο του σχεδιασμού του χώρου γραφείων στην ενθάρρυνση της σωματικής κίνησης για την προώθηση της υγείας και την πρόληψη ασθενειών. Το Kinesis χρησιμοποιείται από μεγάλα αρχιτεκτονικά γραφεία του κόσμου για αξιολόγηση κτιρίων.

Εκτός όμως από την πολυπλοκότητα στον συνδυασμό ενεργειών και την χρήση τεχνολογιών αιχμής για την κατασκευή νέων κτιρίων ή αναδιαμορφώσεις αστικών χώρων, διαπιστώνουμε στην Ελλάδα τουλάχιστον μεγάλη αντίσταση από τους κατοίκους, με τις προτάσεις για αλλαγές μικρότερες ή μεγαλύτερες να δημιουργούν πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης…

«Έχει πολύ ενδιαφέρον αυτή σας η παρατήρησή σας και θα ήθελα να σας πω ότι η δύναμη της συνήθειας πολύ συχνά δεν θα μας αφήσει να δεχτούμε ειδικές αλλαγές στη ζωή μας.
Είναι κι αυτό ένα χαρακτηριστικό μας. Παρόλα αυτά πρέπει να καταλάβουμε ότι δεν θα μπορέσουμε να λύσουμε τα προβλήματα της υπερθέρμανσης των πόλεων μας εάν επικεντρωθούμε μονάχα σε πεζοδρομήσεις, ηλεκτρικά αυτοκίνητα, γιατί απλά δεν έχουμε αρκετά αποθέματα. Και  αυτό είναι  γνωστό. Γι’ αυτό μιλάμε σήμερα, για το Green Deal σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Και θα ήθελα να κρατήσουμε σε σχέση με αυτό, κάτι που είχε πει ο διάσημος ουγγροαμερικανός θεωρητικός φυσικός Εντουαρντ Τέλερ. Ο Τέλερ γνωστός ως ο πατέρας της βόμβας υδρογόνου είχε πει ότι δεν υπάρχει ενιαία συνταγή για τη λύση στο ενεργειακό μας πρόβλημα. « Η εξοικονόμηση ενέργειας δεν αρκεί. Το πετρέλαιο δεν είναι αρκετό. Το κάρβουνο δεν είναι αρκετό. Η πυρηνική ενέργεια δεν αρκεί. Η ηλιακή ενέργεια δεν είναι αρκετή. Οι νέες ιδέες και εξελίξεις δεν θα είναι αρκετές από μόνες τους. Μόνο ο σωστός συνδυασμός όλων αυτών θα είναι αρκετός» γράφει στο βιβλίο του «Ενέργεια από τον ουρανό και τη γη». 

Επομένως πρέπει να καταλάβουμε ότι δεν θα λυθεί ποτέ το πρόβλημα της υπερθέρμανσης του πλανήτη μόνο με φωτοβολταϊκά και ανεμογεννήτριες, ή με ηλεκτρικά αυτοκίνητα, γιατί απλά δεν έχουμε αρκετά αποθέματα. Γι’ αυτό μιλάμε σήμερα για υδρογόνο, αμμωνία, βιοκαύσιμα, σε συνδυασμό με μια σειρά άλλων ανανεώσιμων και καθαρών μορφών ενέργειας και γι’ αυτό η επιστήμη και η τεχνολογία προσπαθούν με ταχείς ρυθμούς να βρουν λύσεις για την αποτελεσματικότερη μετάβασή μας στη βιώσιμη πράσινη και μπλε ανάπτυξη με μειωμένο ή μηδενικό ενεργειακό αποτύπωμα.

Με όλα αυτά που δεν είναι αρκετά, αλλά με δεδομένο ότι σε λιγότερο από 3 δεκαετίες ο πληθυσμός της γης θα είναι σχεδόν 10 δισεκατομμύρια και τα επτά (7) θα ζουν στις πόλεις, πως τελικά οραματιζόμαστε τις πόλεις του μέλλοντος;

Θα αναφερθώ και πάλι στο παράδειγμα της Σιγκαπούρης για να εξηγήσω πώς το αντιμετώπισαν εκείνοι και πως μάλλον θα πρέπει να σκεφτούμε κι εμείς για το μέλλον.
Η γρήγορη αστικοποίηση, έχει οδηγήσει διάφορες χώρες στο να αντιμετωπίσουν πραγματικό ζήτημα διαθεσιμότητας γης έτσι ώστε να μπορέσουν να κατοικήσουν οι άνθρωποι μέσα σ’ αυτό το περιβάλλον. Από το 1960 έως το 2008 η Σιγκαπούρη αναγκάστηκε να προχωρήσει σε επιχωματώσεις της θάλασσας αυξάνοντας έτσι την έκτασή της για να αντιμετωπίσει την αύξηση του πληθυσμού της, την έλλειψη διαθέσιμης γης και την πυκνή δόμηση,. Άρχισε να αναπτύσσεται και προς τη θάλασσα και προς τον ουρανό χτίζοντας ουρανοξύστες, όπου στέγασε το  80% των κατοίκων της Σιγκαπούρης.  Προσπάθησαν να φέρουν τη γη στον ουρανό και έφτιαξαν συγκροτήματα ουρανοξυστών που είναι ενωμένα με αερογέφυρες και στεγάζουν χιλιάδες οικογένειες. 

Για να αντιμετωπίσουμε το ζήτημα της αστικοποίησης και τα υπόλοιπα ζητήματα, θα πρέπει να φροντίσουμε να βελτιστοποιήσουμε τα συστήματά μας. Όχι μόνο στο κέντρο των πόλεων, αλλά και στις παράκτιες ζώνες, διότι θα πρέπει να κρατήσουμε το εξής: όσο οι πόλεις αντικαθιστούν τη φυσική κάλυψη γης με πυκνές συγκεντρώσεις πεζοδρομίων, κτιρίων και άλλων επιφανειών που απορροφούν θερμότητα, θα δημιουργείται το  effect της αστικής θερμικής νησίδας. Αυτό με τη σειρά του συνεπάγεται αυξημένη επίδραση στο ενεργειακό μας αποτύπωμα, στα επίπεδα της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και θα οδηγήσει σε περισσότερες ασθένειες και θνησιμότητα. Άρα το μέλλον πρέπει να κινηθεί λιγάκι πιο έξυπνα και λιγάκι, πιο σύνθετα: συνθέτοντας τις ενέργειες μεταξύ τους, τις τεχνολογίες αιχμής, τις εξειδικεύσεις των επιστημόνων μας.

Who is who

Η Ματίνα Ρασσιά είναι Διδάκτωρ του Πανεπιστήμιο του Cambridge. Έχει εργαστεί στο ETH, το Ομοσπονδιακό Πολυτεχνείο της Ζυρίχης και στο παράρτημα του ΕΤΗ στην Σιγκαπούρη ως μάνατζερ της ομάδας  του Εργαστηρίου του Μέλλοντος των Πόλεων. Εργάσθηκε επίσης ως Λέκτορας στη Σχολή Αρχιτεκτόνων του Πανεπιστημίου του Portsmouth στην Αγγλία και ως senior Fellow στο INSEAD της Γαλλίας. Έχει επιστρέψει στην Ελλάδα όπου ασχολείται με Ευρωπαϊκά προγράμματα και συνεχίζει τη δραστηριότητα της σε συνεργασία με διεθνείς επιστήμονες και φορείς. Έχει δημοσιεύσει 8 βιβλία με διεθνή κυκλοφορία από τον εκδοτικό οίκο Springer και πριν από λίγες μέρες δημοσιεύθηκε το βιβλίο της “Artificial Intelligence, Machine Learning, and Optimization Tools for Smart Cities: Designing for Sustainability” με τον Καθηγητή κ. Πάνο Παρδαλό του Πανεπιστημίου της Φλόριντα και τον Δρα Αρσένη Τσόκα.

The post Η Τεχνητή Νοημοσύνη και οι πόλεις του μέλλοντος appeared first on 2045.gr.