Λοιπόν, αυτή είναι μια περίπτωση που τα πράγματα άλλαξαν – προς το καλύτερο, νομίζω. Το 2010 είχα εντοπίσει ένα σωρό προβλήματα, από την ποιότητα του υλικού και την ευκολία να το προμηθευτούμε στην Ελλάδα μέχρι την έλλειψη τίτλων. Ήταν αυτές ακριβώς οι ελλείψεις, άλλωστε, που με είχαν κάνει να εγκαταλείψω το πείραμα – η συσκευή μου ποτέ δεν ανανεώθηκε τα τελευταία 15 χρόνια. Όποιες ανάγκες είχα σε ψηφιακό διάβασμα (όλο το επαγγελματικό μου διάβασμα είναι ψηφιακό εδώ και χρόνια) τις κάλυπτα με συνδυασμό tablet και υπολογιστή. Το διάβασμα ψυχαγωγίας παρέμεινε σε χαρτί.

Όμως τα 15 χρόνια που μεσολάβησαν δεν άλλαξαν μόνο το Kindle (και την amazon, άλλωστε, τότε ο ιδιοκτήτης της δεν ήταν ο πιο πλούσιος άνθρωπος του κόσμου, ακόμα βιβλία, κυρίως, πουλούσε…) αλλά και εμένα. Ό,τι παλιά δεν μου δημιουργούσε πρόβλημα (για παράδειγμα, να κρατάω για ώρες πολυσέλιδους τόμους στα χέρια μου ή η φωτεινότητα της οθόνης ενός tablet) τώρα πια έχει γίνει θέμα. Επομένως, αφού όλοι ορκίζονται στο όνομα του kindle ως μηχανή ανάγνωσης, είπα να του ξαναδώσω μια ευκαιρία.

Η αλήθεια είναι ότι η νέα συσκευή δικαίωσε τις προσδοκίες μου. Στο σωστό μέγεθος και βάρος, με φωτεινότητα που αλλάζει μόνη της αναλόγως συνθηκών και με άπειρους τίτλους για κάθε γούστο και για κάθε ώρα, δεν υπάρχουν δικαιολογίες για να μην την χρησιμοποιήσει πια όποιος διαβάζει κάποιες λίγες ώρες καθημερινά.

Φυσικά, οι βασικές παραδοχές του δεν έχουν αλλάξει (και εδώ νιώθω κάπως δικαιωμένος σε σχέση με το 2010): το Kindle δεν μπορεί να σταθεί μόνο του. Χρειάζεται ψηφιακή βιβλιοθήκη, η οποία θα «κάθεται» είτε σε app είτε (ακόμα καλύτερα) σε folder του υπολογιστή μας. Παρότι «χωράει» χιλιάδες βιβλία, ούτε καλή οργάνωση έχει εσωτερικά ούτε το hardware εμπνέει για πολλές ώρες εργασίας με αντικείμενο την οργάνωση αρχείων.

Αν θέλαμε να πάμε και λίγο παρακάτω, το kindle δεν προσφέρεται ούτε για και επαγγελματικό ψηφιακό διάβασμα. Ούτε καλές δυνατότητες σημειώσεων έχει, ούτε επιτρέπει την περαιτέρω διαχείρισή τους – όχι εύκολα πάντως, όπως θα το έκανε ένα σύστημα laptop-tablet.

Επομένως, το kindle είναι, για μένα τουλάχιστον, μια πάρα πολύ καλή μηχανή ανάγνωσης ψυχαγωγίας. Είναι το βιβλίο που θέλει κανείς να έχει μαζί του στον καναπέ, στην παραλία, στο καφέ, σε ουρά αναμονής. Είναι η καθημερινή συσκευή που θα ήθελε κανείς να κουβαλάει μαζί του, σε περίπτωση που του δοθεί η ευκαιρία να διαβάσει μια-δυο σελίδες παραπάνω ή να φρεσκάρει τη μνήμη του για κάτι που διάβασε πρόσφατα.

Ίσως τελικά αυτή αυτό να είναι το μέλλον της ανάγνωσης ούτως ή άλλως. Οι επαγγελματικοί τίτλοι (τουλάχιστον στον τομέα μου) σιγά-σιγά δεν εκτυπώνονται πια σε χαρτί. Οι υπόλοιποι, από ό,τι βλέπω στην αγορά σήμερα εκδίδονται ταυτόχρονα και σε χαρτί και ψηφιακά. Η φορητή συσκευή ανάγνωσης, που ωρίμασε μαζί μας μέσα από τα χρόνια, είναι, πλέον, μονόδρομος.

The post Kindle (paperwhite) 15 χρόνια μετά: μήπως ήρθε (πια) η ώρα του; appeared first on 2045.gr.

Η έκπληξη βέβαια ήρθε μετά την αγορά, όταν διαπίστωσα ότι η σύνδεση κινητής στα smartwatch δεν λειτουργεί – στην Ελλάδα τουλάχιστον. Το έψαξα λίγο παραπάνω, άλλωστε η ίδια η Αpple παρέχει σχετική λίστα. Από όλη την Ευρώπη μόνο 2-3 χώρες παρέχουν πραγματικά την υπηρεσία, δηλαδή από όλους τους παρόχους τους τηλεπικοινωνιών στο εσωτερικό τους. Στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων μόνο ένας ή το πολύ δύο πάροχοι την καλύπτουν – σε αρκετές μάλιστα χώρες, όπως η δική μας, η υπηρεσία δεν προσφέρεται καθόλου (παρότι και η Vodafone και ο όμιλος DT σε άλλες χώρες την παρέχουν). Φυσικά, για roaming ούτε κουβέντα – οι υποσημειώσεις και τα disclaimers για κάθε μια χώρα και πάροχο έχουν πάρει φωτιά στις ιστοσελίδες της apple.

Αυτό εδώ όμως δεν είναι ένα κείμενο να παραπονεθώ για την έλλειψη στην Ελλάδα: αφενός έπρεπε να είχα κάνει την έρευνά μου από πριν, και αφετέρου, αλλοίμονο αν το μόνο μας πρόβλημα ήταν εκείνο όσων από εμάς («περίεργων») θέλουν να πάρουν τα βουνά χωρίς το κινητό τους.

Αντιθέτως, το κείμενο αυτό είναι για να μας δείξει, με απλό τρόπο, την κατάσταση στην Ευρώπη σήμερα. Κάθε μια χώρα είναι μόνη της, η αγορά είναι κατακερματισμένη, ασύνδετη, και, αντικειμενικά, πίσω. Η δυνατότητα της esim στα smartwatch δεν είναι καινούργια, παρέχεται εδώ και 4-5 χρόνια από τους κατασκευαστές κινητών. Όταν στην Αμερική (και στην Κίνα, υποθέτω) η χρήση της θεωρείται δεδομένη, στην Ευρώπη ακόμα συζητάμε ποιος (ίσως) πάροχος την παρέχει και αν λειτουργεί κανονικά σε κάθε μια χώρα της.

Πριν λίγους μήνες η «έκθεση Ντράγκι», που πολύ φοβάμαι ότι θα γίνει η «Βίβλος» σε μια Ευρώπη που έχει στερέψει από ιδέες, μας είπε ότι για την κατάσταση στην Ευρώπη φταίνε οι πολλοί και αυστηροί νόμοι, και ότι θα πρέπει να χαλαρώσουμε τους νόμους και να «αδειάσουμε ένα κουβά», δημόσιου, χρήματος στις εταιρείες, ώστε να γίνουν ανταγωνιστικές.

Προφανώς, ο κύριος Ντράγκι δεν φοράει smartwatch…

The post Τι μας μαθαίνει το Apple Watch για την Ευρώπη σήμερα appeared first on 2045.gr.

Αφορμή γι αυτό το κείμενο στάθηκε ένα άλλο, πιο νομικό, για την ανάγκη να αποκτήσουμε ένα δικαίωμα στην εξατομίκευση της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI individualization) – πιο πολλά γι αυτό το θέμα σύντομα, όμως εδώ σχολιάζω κάτι διαφορετικό: μια τάση που ίσως για πάρα πολύ καιρό έχει μείνει ασχολίαστη, σε βαθμό που οι επόμενες γενιές θα την παίρνουν ως δεδομένο. Πρόκειται για την παροχή των πάντων, ακόμα και των πιο «υλικών» αγαθών, ως υπηρεσία. Με άλλα λόγια, για την «από-προϊοντοποίηση» των πάντων γύρω μας, κάτι που έκανε εφικτό η ψηφιακή τεχνολογία.

Η περίπτωση είναι απλή, αν κανείς (κάπως μεγαλύτερης ηλικίας…) την σκεφτεί έστω και για ένα λεπτό. Πριν λίγα χρόνια η μουσική μας «καθόταν» στο σαλόνι ή στο υπνοδωμάτιό μας, με την έννοια ότι η συλλογή μας από βινύλια ή CD ήταν αγορασμένη ως προϊόν, δική μας να την κάνουμε ό,τι θέλουμε για όσο χρόνο θέλουμε. Το ίδιο και οι ταινίες μας: είτε αγορασμένες (σε βιντεοκασέτα ή σε DVD) είτε νοικιασμένες για λίγες μέρες, σε κάθε περίπτωση πάντως σαν απτό, υλικό προϊόν. Ομοίως και με τα βιβλία μας: τα αγοράζαμε από το βιβλιοπωλείο σε χαρτί, δικά μας να τα διαβάσουμε, δανείσουμε ή σημειώσουμε πάνω τους όσο θέλουμε.

Τίποτα από αυτά δεν ισχύει σήμερα. Η μουσική μας και οι ταινίες μας δεν μας ανήκουν πια σαν προϊόντα, παρά μόνο πληρώνουμε συνδρομή πρόσβασης σε υπηρεσία διάθεσής τους online. Το ίδιο και με τα βιβλία: τα «αγοράζουμε» σε ψηφιακή μορφή από online βιβλιοπωλεία όμως είναι πολύ περιορισμένες οι χρήσεις σε αυτά που μας επιτρέπονται, και πολύ σπάνια μας ανήκουν πραγματικά για πάντα.

Με άλλα λόγια, το (πολιτιστικό) προϊόν έγινε πλέον (ψηφιακή) υπηρεσία.

Το software ως υπηρεσία

Αυτή είναι μια τάση που ξεκίνησε από το software. Όπως θυμούνται οι παλιότεροι, στην αρχή το software έφτανε σε εμάς σε κουτιά (αρχικά με δισκέτες, μετά με άλλα ψηφιακά μέσα) που «κάθονταν» σε καταστήματα. Κάθε (νόμιμος) χρήστης έμπαινε στο κατάστημα, τα κατέβαζε από το ράφι, τα πήγαινε στον χώρο του του και τα εγκαθιστούσε στον υπολογιστή του, δικά του για πάντα (έστω, για όσο καιρό ήταν συμβατά με το λειτουργικό σύστημα, το hardware κοκ.). Αυτό όμως άλλαξε, με ξαφνικό και βίαιο τρόπο, με το ίντερνετ: μόλις κάθε υπολογιστής μας συνδέθηκε online οι εταιρείες πληροφορικής βρήκαν έναν καταπληκτικό νέο τρόπο να αυξήσουν τα έσοδά τους, να βελτιστοποιήσουν τους φόρους τους και να εξασφαλίσουν την συνεχιζόμενη ύπαρξή τους για πάντα: το λογισμικό-ως-υπηρεσία / software-as-a-service (SaaS).

To SaaS είναι το καταπληκτικότερο business model όλων των εποχών για τη βιομηχανία πληροφορικής και ταυτόχρονα ένα ανεπανόρθωτο πλήγμα τόσο για τον χρήστη όσο και για τις κυβερνήσεις/κράτη. Με μια απλή κίνηση οι εταιρείες πληροφορικής αφαίρεσαν από τον χρήστη έλεγχο τόσο του λογισμικού του (που πλέον ελέγχεται online, από τις ίδιες) όσο και του υπολογιστή του (που παραμένει μόνιμα συνδεδεμένος με αυτές) αλλά και των χρημάτων του, αφού εκεί που κάποτε πλήρωνε ένα ποσό για απεριόριστη χρήση τώρα πληρώνει συνδρομή με τον μήνα.

Ταυτόχρονα το SaaS αφαίρεσε από τις κυβερνήσεις των κρατών φορολογικά έσοδα εκατομμυρίων: αφού το software έγινε υπηρεσία, μπορεί να παρέχεται (θεωρητικά!) εξ αποστάσεως. Με άλλα λόγια, εκεί που για κάθε Windows και Office που πουλούσε σε Έλληνες χρήστες από ελληνικό κατάστημα η Microsoft πλήρωνε στο ελληνικό κράτος φόρο, τώρα δεν πληρώνει ούτε ένα ευρώ, αφού η τιμολόγηση της υπηρεσίας γίνεται από την Ιρλανδία – όπως ακριβώς συμβαίνει με όλες, μα όλες, τις εταιρείες πληροφορικής σήμερα. Τα μαθηματικά της απώλειας εισοδήματος για κάθε μια χώρα του πλανήτη (και συνεπώς, για τους πολίτες τους, αφού οι φόροι θα επέστρεφαν σε αυτούς σε κρατική υπηρεσία) είναι εύκολο να γίνουν από καθέναν.

Η παραπάνω αλλαγή, παρότι βίαιη, ήταν, όπως είδαμε, σταδιακή: στην αρχή το λογισμικό έγινε υπηρεσία, όταν το ίντερνετ σύνδεσε μεταξύ τους όλους τους υπολογιστές του πλανήτη. Στη συνέχεια αυτό έγινε με τη μουσική, όταν το internet bandwidth το επέτρεψε και η μουσική βιομηχανία (εκούσα άκουσα) το ανέχτηκε. Πριν λίγα χρόνια αυτό συνεχίστηκε με τις ταινίες, επίσης όταν το internet bandwidth αυξήθηκε κι άλλο και η αντίστοιχη βιομηχανία υπέκυψε. Τώρα, σιγά-σιγά συμβαίνει με τα βιβλία. Φαντάζομαι ότι επόμενος στόχος θα είναι ο Τύπος.

Γιατί ανεχτήκαμε αυτή την κατάσταση; Πιθανότατα επειδή κανείς δεν ασχολήθηκε – αν δεν μας βόλεψε κιόλας. Ο μέσος άνθρωπος είδε ξαφνικά ότι από τα 100-200 βινύλια ή CD που είχε στο σπίτι του ξαφνικά, με μηνιαίο κόστος αγοράς ενός μόνο CD, απέκτησε πρόσβαση σε ολόκληρη τη μουσική βιβλιοθήκη του κόσμου. Το ίδιο και με τις ταινίες. Γιατί, επομένως, να παραπονεθεί;

Οι κυβερνήσεις, από τη μεριά τους, υποθέτω ότι πείστηκαν ότι αυτός είναι ο μόνος τρόπος αποτελεσματικής καταπολέμησης της πειρατείας (λογισμικού, μουσικής, ταινιών κοκ.) – ενδεχομένως, πήραν και μερικές δωρεάν άδειες χρήσης για το Δημόσιό τους σε αντάλλαγμα (το ψηφιακό αντίστοιχο με τις «χάντρες και τα καθρεφτάκια» που έδιναν οι αποικιοκράτες στους ιθαγενείς).

Φυσικά, η τάση αυτή δεν περιορίζεται στα πολιτισμικά προϊόντα. Ολόκληρη η βιομηχανία σήμερα προσπαθεί να μας πείσει ότι τα προϊόντα της (κλιματιστικά, καφετιέρες, αυτοκίνητα, τηλεοράσεις κλπ.) δεν είναι προϊόντα αλλά end-points σε υπηρεσία – δικαιολογώντας, φυσικά, μηνιαίες συνδρομές και μια μόνιμη, πλέον, σχέση με τον κατασκευαστή. Κάπως έτσι, άλλωστε, εξηγείται (με την έννοια ότι κάποιος πληρώνει για τη συνεχιζόμενη ανάπτυξή του) και το IoT (internet of things).

Απώλεια ιδιοκτησίας

Η παραπάνω όμως «συμφωνία» μεταξύ μέσου χρήστη και βιομηχανίας πληροφορικής είχε μια παγίδα – ή, έστω, ένα αντάλλαγμα που δεν πολύ-εξηγήθηκε, νομίζω: την απώλεια του ελέγχου, της ιδιοκτησίας. (Η «συμφωνία» με τις κυβερνήσεις είναι ανεξήγητη για τους πολίτες τους ούτως ή άλλως.)  Δηλαδή, ναι μεν έχουμε πρόσβαση με, αντικειμενικά χαμηλή τιμή για όσα προσφέρει, σε όλη τη μουσική βιβλιοθήκη που υπάρχει ή σε περισσότερες ταινίες που θα μπορούσαμε ποτέ να δούμε, όμως αυτό είναι το μόνο που έχουμε: πρόσβαση. Αν ποτέ σταματήσουμε να πληρώνουμε τότε δεν θα έχουμε απολύτως τίποτα: ούτε ένα τραγούδι, ούτε ένα μουσικό κομμάτι, ούτε μια ταινία δικά μας. 

Αυτή ακριβώς είναι η βασική διαφορά μεταξύ υπηρεσίας και προϊόντος. Η υπηρεσία είναι παροδική (ή, έστω, ενσωματώνεται και πάμε παρακάτω) ενώ το προϊόν, θεωρητικά, μόνιμο. Επίσης, η υπηρεσία ελέγχεται από εκείνον που την παρέχει, ενώ το προϊόν από εκείνον που το αγοράζει. Τέλος, το προϊόν είναι κάτι απτό, κάτι που παραδοσιακοί μηχανισμοί όπως το Κράτος καταλαβαίνουν και μεταχειρίζονται αντίστοιχα, ενώ η υπηρεσία κάτι άυλο, που συχνά ούτε καν μπορεί να περιγραφεί με απλό τρόπο.

Επομένως, τι είναι το λογισμικό μας, η μουσική μας και τα βιβλία μας; Προϊόντα που αγοράσαμε ή υπηρεσίες που μας παρέχονται κάθε μήνα; Αυτό εδώ το κείμενο απλά επισημαίνει την αλλαγή: από προϊόντα που ήταν στην αρχή έγιναν όλα, ψηφιακή, υπηρεσία μέσα σε λίγα χρόνια. Γι αυτή την αλλαγή κανείς μας δεν ρωτήθηκε και, κυρίως, σε κανέναν μας δεν προσφέρθηκε εναλλακτική. Είναι αυτό ακριβώς που πρέπει να αλλάξει: ακόμα και αν κάποιοι από εμάς απεχθάνονται την παραδοσιακή έννοια της ιδιοκτησίας, δηλαδή του απόλυτου ελέγχου πάνω σε κάτι, και πάλι σε καθέναν μας θα έπρεπε να δίνεται η επιλογή: αφού η βιομηχανία πληροφορικής μας απέδειξε ότι κάθε προϊόν μπορεί να γίνει και υπηρεσία τότε θα πρέπει να ισχύσει και το αντίστροφο κάθε δηλαδή υπηρεσία να μπορεί να γίνει προϊόν.

The post Είναι το software, η μουσική, τα βιβλία μας προϊόν ή υπηρεσία; appeared first on 2045.gr.

Το αυτοκίνητό μου έχει σύστημα start-stop, αυτό δηλαδή που στο φανάρι σβήνει από μόνο του την μηχανή και την ξανανάβει μόλις ξεκινήσει, ώστε να πετύχουμε οικονομία και προστασία του περιβάλλοντος. Υπό κανονικές συνθήκες η μηχανή ανάβει και σβήνει αναλόγως αν ο οδηγός πατάει το γκάζι, όμως, και εδώ είναι ο λόγος που σας απασχολώ με το θέμα αυτό τόση ώρα, ο κατασκευαστής προσπάθησε να κάνει το σύστημα πιο «έξυπνο»: Το αυτοκίνητο, χρησιμοποιώντας τους αισθητήρες για το παρκάρισμα που ούτως ή άλλως έχει μπροστά, ανάβει από μόνο του την σβησμένη μηχανή και όταν αντιληφθεί ότι το μπροστινό όχημα αρχίζει να κινείται.

Καλό; Θεωρητικά ναι, πρακτικά όμως στην Ελλάδα όχι και τόσο. Αυτό, επειδή ο κατασκευαστής δεν συνυπολόγισε την ελληνική συνήθεια των μικρών «γκαζιών» ενώ τα αυτοκίνητα είναι σταματημένα στα φανάρια. Το φαινόμενο είναι συνηθισμένο: σε κάθε φανάρι υπάρχει κάποιος που σταματά αφήνοντας μεγαλύτερη από το κανονικό απόσταση από τον μπροστινό του και, καθώς περιμένει να αλλάξει το φανάρι, τσουλάει σιγά-σιγά. Όμως το αυτοκίνητό μου το ανιχνεύει αυτό σαν κίνηση και ξεκινά, ενώ ο μπροστινός ξανασταματά στους δέκα πόντους – και αυτό γίνεται ξανά και ξανά μέχρι επιτέλους να αλλάξει το φανάρι και να φύγουμε.

Όμως, δεν είναι σωστό μόνο να κατηγορώ τους συνανθρώπους μου ότι κάνουν πράγματα παράλογα. Το ίδιο κάνω και εγώ – σε διαφορετικές περιπτώσεις, βέβαια. Για παράδειγμα, τόσο το Spotify όσο και το Apple Music έχουν λίστες τραγουδιών για τρέξιμο. Αυτές ακολουθούν την, αναμενόμενη και σωστή, λογική ότι όποιος κάνει προπόνηση πρώτα κάνει ζέσταμα για κανένα τέταρτο, επομένως η μουσική είναι «χαμηλά», και μετά ξεκινά σταδιακά, επομένως η μουσική ανεβαίνει «σιγά-σιγά». Έλα όμως που εγώ σχεδόν πάντα βιάζομαι, επομένως ξεκινάω με ελάχιστο ζέσταμα, ανεβαίνω αμέσως όσο πιο γρήγορα μπορώ και συνεχίζω όσο αντέχω μέχρι περίπου να σκάσω, χωρίς να αφιερώνω ιδιαίτερο χρόνο και για αποθεραπεία. Έτσι όμως η λίστα μουσικής αχρηστεύεται, εγώ εκνευρίζομαι, και ο αλγόριθμος δεν μαθαίνει τίποτα (καλό) από μένα, όπως κανονικά θα έπρεπε ώστε να βοηθηθούν και άλλοι. 

Με όλα αυτά θέλω να πω ότι καλή η Τεχνητή Νοημοσύνη, όμως η ζωή εκεί έξω έχει άπειρες παραλλαγές – τόσες, όσες και οι άνθρωποι. Καθένας μας έχει τις ιδιαιτερότητές του, τις σκέψεις και τις προτεραιότητές του, τις ικανότητές του, ή, έστω, τη στιγμή της ημέρας του. Η Τεχνητή Νοημοσύνη σήμερα, εμφανώς, δεν μπορεί να ακολουθήσει.

Γιατί συμβαίνει αυτό; Υποθέτω, επειδή το μοντέλο ανάπτυξής της είναι λογικο-κεντρικό, βασισμένο στη λογική. Το ερώτημα δηλαδή που απαντά κάθε φορά είναι, τι θα έκανε σε κάθε μια περίπτωση ένας μέσος, λογικός άνθρωπος. Και στο ερώτημα αυτό απαντούν μέσοι, λογικοί άνθρωποι, οι οποίοι έχουν σχεδιάσει τις εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης σήμερα. Έτσι, πράγματι ο μέσος λογικός άνθρωπος σταματά το αυτοκίνητό του μια μόνο φορά στο φανάρι και ξεκινά μόνο όταν αυτό γίνει πράσινο. Ή, κάνει ζέσταμα και αποθεραπεία, κάθε που κάνει τρεξιματική προπόνηση. Να όμως που η ζωή αποδεικνύεται διαφορετική.

Ο μέσος, λογικός άνθρωπος είναι μια πολύ χρήσιμη έννοια πχ. στη νομική ή τη φιλοσοφία. Πολύ συχνά ο νόμος ζητά από τον δικαστή να κρίνει βάσει του τι θα έκανε ένας μέσος, λογικός άνθρωπος σε μια συγκεκριμένη περίπτωση. Και η ηθική, στη (δυτική, τουλάχιστον) φιλοσοφία, στηρίζεται στο ότι ενεργεί (μόνος ή σε κοινωνία) ένας μέσος, λογικός άνθρωπος. Όμως όλες αυτές είναι θεωρητικές κατασκευές με σκοπό να λύσουν προβλήματα που δεν μπορούν να λυθούν ικανοποιητικά με άλλον τρόπο. 

Αυτό δηλαδή που θέλω να πω είναι ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη, που διεκδικεί ρόλο στην καθημερινότητά μας, δεν μπορεί να στηριχτεί σε αυτή τη, θεωρητική, κατασκευή του μέσου λογικού ανθρώπου. Οι στιγμές που καθένας μας λειτουργεί με απόλυτα λογικό τρόπο μέσα στην ημέρα του είναι πολλές, όμως εξίσου πολλές είναι και οι άλλες, οι στιγμές δηλαδή που (τουλάχιστον στα μάτια ενός εξωτερικού παρατηρητή) αυτό που κάνει δεν βγάζει νόημα. Πιθανότατα αυτό είναι ένα βασικό χαρακτηριστικό της ανθρώπινης φύσης μας, ίσως είναι αυτό που μας κάνει ανθρώπους, ότι δηλαδή κάνουμε λάθη. Η Τεχνητή Νοημοσύνη, αν θέλει πράγματι να βοηθήσει ουσιαστικά, θα πρέπει να ξεφύγει από μια προδιαγεγραμμένη (και εύκολα διαγνώσιμη και ανιχνεύσιμη) συμπεριφορά, και να προσπαθήσει να συμβαδίσει με το απρόβλεπτο, και συχνά παράλογο, της ανθρώπινης φύσης. Αλλιώς, θα παραμείνει ένα ακόμα χρήσιμο εργαλείο: θα μου θυμίζει να βάλω το καλοριφέρ λίγο πριν φτάσω στο σπίτι μου αν η μέρα είναι κρύα, αδυνατώντας να καταλάβει ότι είμαι τύπος που του αρέσει να νιώθει το σπίτι του να ζεσταίνεται σιγά-σιγά τον χειμώνα.

The post Η Τεχνητή Νοημοσύνη και ο μέσος, λογικός άνθρωπος appeared first on 2045.gr.

To Brussels effect είναι ένας όρος που όλο και περισσότερο, αυτάρεσκα, χρησιμοποιούμε στην Ευρώπη αυτή την περίοδο. Είναι σχετικά πρόσφατος, λανσαρίστηκε από την Anu Bradford και, εν ολίγοις, υποδηλώνει ότι όσα νομοθετεί πρώτη η Ευρώπη αντιγράφουν αργά ή γρήγορα και οι υπόλοιπες χώρες του πλανήτη.

Ισχύει πράγματι κάτι τέτοιο; Δεν είναι πιθανότερο να αντιγράφουν όλοι τους νόμους της Αμερικής, αφού αυτή είναι η ισχυρότερη (και δημοκρατική) χώρα στον κόσμο; Η συγγραφέας στήριξε το εύρημά της στην παρατήρηση κάποιων τομέων δικαίου και της αγοράς. Θεωρεί ότι, επειδή οι νόμοι της Ευρώπης είναι καλογραμμένοι, δημοκρατικοί και αυστηροί, έχουν κίνητρο να τους αντιγράψουν οι κυβερνήσεις παντού στον πλανήτη. Σε αυτό άλλωστε πιέζονται και από τις επιχειρήσεις τους, επειδή οι τεχνικές προδιαγραφές της Ευρώπης είναι οι αυστηρότερες στον κόσμο, επομένως η αντιγραφή τους και οδηγεί σε ομοιομορφία προϊόντων και υπηρεσιών (δηλαδή, τελικά σε οικονομία) αλλά και «πετά έξω» τον ανταγωνισμό από τους «μικρούς» που δεν έχουν ίσως τα χρήματα να εφαρμόσουν τις ίδιες αυστηρές μεθόδους παραγωγής. Όλα επομένως συνηγορούν στην υιοθέτηση των ευρωπαϊκών στάνταρντ και κανόνων από όλους.

“Οι ψηφιακές τεχνολογίες παρουσιάζουν ορισμένα χαρακτηριστικά που κάνουν σχεδόν ιδανική τη νομοθέτηση από τις Βρυξέλλες“

Τι μας νοιάζει αυτό; Η αλήθεια είναι ότι πρόκειται για ένα νομικό φαινόμενο (αν κανείς καν το αποδεχόταν), που δεν φαίνεται να επηρεάζει κάπως την καθημερινότητά μας. Επηρεάζει όμως την πολιτική, η οποία με τη σειρά της τελικά επηρεάζει την καθημερινότητά μας. Πώς γίνεται αυτό; Δίνοντας ώθηση στη νομοθέτηση από τις Βρυξέλλες. Αν το Brussels effect δίνει ρόλο στην Ευρώπη, και μάλιστα σε ένα παγκοσμιοποιημένο δίπολο μεταξύ Αμερικής και Κίνας, τότε δικαιολογεί και τον ρόλο της και τη συνέχιση των προσπαθειών της.

Αυτό δεν γίνεται πουθενά αλλού περισσότερο φανερό από στις ψηφιακές τεχνολογίες (μάλιστα, ένα από τα παραδείγματα της συγγραφέως είναι πράγματι η νομοθεσία για τα προσωπικά δεδομένα – ο, γνωστός μας, GDPR). Οι ψηφιακές τεχνολογίες παρουσιάζουν ορισμένα χαρακτηριστικά που κάνουν σχεδόν ιδανική τη νομοθέτηση από τις Βρυξέλλες (και όχι από τα εθνικά Κοινοβούλια): Είναι παγκοσμιοποιημένες, επομένως η νομοθέτηση από ένα μόνο κράτος (πχ. για τις ψηφιακές πλατφόρμες) θα ήταν αναποτελεσματική. Είναι επίσης γενικευμένες, επομένως ένα πρόβλημα που αντιμετωπίζει ένας Έλληνας χρήστης  πχ. του Facebook το αντιμετωπίζει με τον ακριβώς ίδιο τρόπο και ένας Γάλλος. Τέλος, είναι νέες και απαιτούν νέες λύσεις και νομικά μοντέλα, τα οποία όμως για να εκπονηθούν απαιτούν κόπο και χρήμα (και ειδικούς) που καμία χώρα μόνη της δεν διαθέτει σε επαρκή αριθμό.

Επομένως, ενθαρρυμένες και από το, «επώνυμο», πλέον φαινόμενο της νομοθέτησής τους, δηλαδή το Brussels effect, οι Βρυξέλλες πράγματι νομοθετούν πρώτες, και αποκλειστικά, για τις ψηφιακές τεχνολογίες. (Σε πλαίσιο ανερυθρίαστης αυτο-προώθησης(!), όσοι ενδιαφέρονται μπορούν να δουν σχετικό άρθρο μας, που αυτή την περίοδο γίνεται βιβλίο, εδώ.)

Το πιο πρόσφατο παράδειγμα αυτού του φαινομένου σημειώθηκε πριν λίγες μέρες, στο πεδίο της Τεχνητής Νοημοσύνης. Όμως, για να καταλάβουμε τι ακριβώς συνέβη απαιτείται μια μικρή αναδρομή. Η Ευρώπη ήδη από το 2017, ή και νωρίτερα ακόμα, είχε αρχίσει να συζητά για τη ρύθμιση της Τεχνητής Νοημοσύνης. Το θέμα έγινε προτεραιότητα με την εκλογή της νέας Ευρωπαϊκής Επιτροπής (μετά τις αντίστοιχες ευρωεκλογές) το 2019. Πράγματι, το 2021 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε Σχέδιο Νόμου για την Τεχνητή Νοημοσύνη. (Θεωρώ ότι η ελληνική μετάφραση του «AI Act» ως «Πράξη», αντί για «Νόμος», «για την Τεχνητή Νοημοσύνη», είναι αποτυχημένη.) Όπως απαιτείται, στη συνέχεια επεξεργάστηκαν το Σχέδιο Νόμου το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο. Καθένα από τα δύο οφείλει να δημοσιεύσει τις θέσεις του και τις προτάσεις του σχετικά. Το Συμβούλιο το έκανε εδώ και λίγους μήνες – είναι το Κοινοβούλιο που ολοκλήρωσε τις δικές του διαδικασίες πριν λίγες μέρες. Επομένως, τώρα μπορεί να ξεκινήσει το τελευταίο στάδιο της ευρωπαϊκής νομοθέτησης, η συνεργασία μεταξύ των τριών οργάνων (ο, λεγόμενος, «τρίλογος») ώστε να συμβιβαστούν οι θέσεις τους και να καταλήξουμε σε τελικό κείμενο, κάτι που αναμένεται να συμβεί σύντομα (επειδή άλλωστε, «πιέζουν» πλέον χρονικά οι επόμενες ευρωεκλογές του Ιουνίου και η νέα Επιτροπή που θα έρθει – που μπορεί να βλέπει τα πράγματα διαφορετικά).   

“Σημασία έχει η ύπαρξη του Νόμου. Η παραδοχή δηλαδή ότι ο άνθρωπος πρέπει να προστατευτεί από την Τεχνητή Νοημοσύνη.”

Αυτό που πρέπει να σημειωθεί είναι ότι η δημοσίευση των θέσεων του Συμβουλίου και του Κοινοβουλίου, ώστε να αρχίσει ο «τρίλογος», δεν είναι αυτονόητα. Κάποια νομοθετήματα «κολλάνε» για χρόνια. Άλλα απορρίπτονται ρητά και «επιστρέφονται» στην Επιτροπή. Επομένως, το γεγονός ότι για την Τεχνητή Νοημοσύνη όλοι κατέληξαν ότι απαιτείται πράγματι ρύθμιση και ότι το αρχικό κείμενο της Επιτροπής, μετά φυσικά από αλλαγές και τροποποιήσεις, είναι επαρκές για τον σκοπό αυτόν είναι και πρέπει να γιορταστεί ως επιτυχία. Αυτό άλλωστε εννοούσε η Πρόεδρος του Κοινοβουλίου Μέτσολα, όταν είπε ότι «σήμερα γράφουμε ιστορία».

Ιστορία όμως δεν γράφεται μόνο «εσωτερικά» στην Ευρώπη, αλλά και «εξωτερικά». Η αλήθεια είναι ότι κανένα άλλο κράτος του κόσμου, ούτε καν η Αμερική ή η Κίνα, οι οποίες στο κάτω-κάτω πρωταγωνιστούν στις εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης, δεν έχουν τολμήσει να νομοθετήσουν γι αυτές. Πρώτη η Ευρώπη προτείνει τέτοιο νόμο. Είναι επομένως πιθανότατο, σύμφωνα με τα παραπάνω, ο νόμος της να αντιγραφεί από όλη την υπόλοιπη υφήλιο.

Τι λέει βασικά αυτός ο νόμος; Η βασική του ιδέα, και παραδοχή, είναι ότι οι εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης κατηγοριοποιούνται (και μπορεί να κατηγοριοποιηθούν) ανάλογα με τους κινδύνους που δημιουργούν για τον άνθρωπο. Αν συμφωνήσουμε σε αυτό (δεν είναι αυτονόητο, παρακαλώ σκεφτείτε αν μπορείτε να κατηγοριοποιήσετε το λογισμικό που ήδη γνωρίζετε και χρησιμοποιείτε…) τότε μπορούμε σχετικά εύκολα να αποδεχτούμε ότι οι υψηλού κινδύνου εφαρμογές πρέπει να απαγορευτούν ή πάντως να περιοριστούν ασφυκτικά, οι μέσου κινδύνου να ρυθμιστούν πιο χαλαρά και οι άνευ κινδύνου σχεδόν καθόλου.

Φυσικά δεν είναι εδώ ο χώρος κατάλληλος για νομική ανάλυση. Ούτε είναι αυτό που έχει σημασία. Σημασία έχει η ύπαρξη του Νόμου. Η παραδοχή δηλαδή ότι ο άνθρωπος πρέπει να προστατευτεί από την Τεχνητή Νοημοσύνη. Η Ιστορία άλλωστε, αν αυτός είναι ο σκοπός μας, δεν γράφεται από τις λεπτομέρειες αλλά από το ίδιο το γεγονός. Ο GDPR, και η προστασία των προσωπικών δεδομένων, έγραψαν ιστορία αφού ξεκίνησαν από την Ευρώπη και πλέον κατέκτησαν όλον τον κόσμο ανεξαρτήτως από τις επιμέρους ρυθμίσεις τους. Είναι το γεγονός που μετράει: το γεγονός δηλαδή ότι χρειαζόμαστε νόμο για την προστασία των προσωπικών μας δεδομένων. Και, τώρα, το γεγονός ότι χρειαζόμαστε νόμο για να μας προστατεύσει από τις εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης.

Τι είναι εξίσου σημαντικό; Η ευελιξία. Σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον ο νόμος απαιτείται να έχει τις κεραίες του ανοιχτές. Να παρακολουθεί τις εξελίξεις και να προσαρμόζεται. Να τροποποιεί τις διατάξεις του, εφόσον χρειαστεί. Όπως είπαμε, το βασικό ζητούμενο ήταν η παραδοχή ότι πράγματι χρειαζόμασταν έναν τέτοιο νόμο. Από τη στιγμή που η Ευρώπη την έκανε πρώτη και για όλους, για όλον τον πλανήτη, η συνέχεια είναι λιγο-πολύ προδιαγεγραμμένη: το πρώτο βήμα έγινε, η υλοποίηση δεν θα αργήσει και, αν λάβουμε υπόψη τις προηγούμενες επιδόσεις της Ευρώπης, θα είναι παραπάνω από ικανοποιητική.

Cover Photo: Copyright © European Union 2023 – Source EP

The post <strong>To</strong><strong> «</strong><strong>Brussels</strong><strong> </strong><strong>effect</strong><strong>», η Τεχνητή Νοημοσύνη και η πρωτιά της Ευρώπης</strong> appeared first on 2045.gr.

Συχνά γίνεται λόγος για τη μεταβατική εποχή που ζούμε από την άποψη του ψηφιακού περιβάλλοντος, και πόσο αυτό επηρεάζει τα πάντα γύρω μας. Μια σπάνια ευκαιρία να διαπιστώσουμε αυτές τις αλλαγές και την επιρροή στην πράξη είναι οι επερχόμενες εθνικές εκλογές. Στην ουσία, δύσκολα θα έβρισκε κανείς ένα καλύτερο παράδειγμα από την καθημερινή (έστω, ανά τετραετία) ζωή μας που να έχει τόσο βαθιές ρίζες στο παρελθόν οι οποίες όμως σταδιακά ανατρέπονται.

Ας ξεκινήσουμε από τα βασικά, από την ίδια την εκλογική διαδικασία. Τα ψηφοδέλτια σε χαρτί, το εκλογικό κέντρο, η κάλπη, και η καταμέτρηση με το χέρι αποτελούν διαδικασίες του, «αναλογικού», παρελθόντος. Οι παλαιότεροι μεταξύ μας θα θυμούνται ίσως το εκλογικό βιβλιάριο ή το γεγονός ότι τα εκλογικά τμήματα παλιά φυλάσσονταν από τον Στρατό, όμως αντικειμενικά τα τελευταία πενήντα χρόνια ελάχιστα πράγματα έχουν αλλάξει ως προς το βασικό γεγονός της ψηφοφορίας.

Σήμερα: συμπληρωματική η παρουσία της ψηφιακής τεχνολογίας

Κάτω όμως από αυτή την, φαινομενικά αδιατάρακτη, επιφάνεια έχουν αλλάξει πολλά. Το ψηφιακό περιβάλλον έχει παρεισφρήσει σε όλα τα παραπάνω στάδια, για την ώρα όμως μόνο επικουρικά και συμπληρωματικά.

Έτσι λοιπόν φέτος για πρώτη φορά οι υποψήφιοι βουλευτές δεν διορίστηκαν με «αναλογικό τρόπο» μέσω των Πρωτοδικείων της περιοχής τους, αλλά με ψηφιακό τρόπο, μέσω ηλεκτρονικής πλατφόρμας που δημιούργησε γι αυτόν τον σκοπό το Υπουργείο Εσωτερικών.

Επίσης, φέτος για πρώτη φορά θα μπορούμε να ψηφίσουμε επιδεικνύοντας την ηλεκτρονική μας ταυτότητα, πηγαίνοντας δηλαδή μόνο με το smartphone μας στο εκλογικό μας τμήμα.

Εξίσου, φέτος για πρώτη φορά όλα τα εκλογικά τμήματα της χώρας θα διαθέτουν tablet, για την αμεσότερη μετάδοση των αποτελεσμάτων.

Διαπιστώνει επομένως κανείς εύκολα ότι παρότι η διαδικασία της ψηφοφορίας παραμένει βασικά «αναλογική», αυτό όμως είναι μόνο επιφανειακό. Σε κάθε στάδιό της υποστηρίζεται πλέον από την ψηφιακή τεχνολογία, χωρίς όμως η τελευταία να την έχει υποκαταστήσει – ακόμα.

Φυσικά, όπως όλοι γνωρίζουμε οι μεγαλύτερες αλλαγές συνέβησαν εκτός της εκλογικής διαδικασίας. Το ίντερνετ και οι ψηφιακές πλατφόρμες χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά στην προεκλογική εκστρατεία του Ομπάμα στην Αμερική, αρχές του 2008, και από τότε έχουν κυριεύσει τα σχέδια των επιτελείων υποψηφίων και κομμάτων. Σήμερα δεν νοείται προεκλογική εκστρατεία ακόμα και του μικρότερου τοπικού επιπέδου χωρίς χρήση όλων των ψηφιακών μέσων.

Όμως, αυτή η εξέλιξη δεν έχει ακόμα αποτυπωθεί στον νόμο. Έτσι, για παράδειγμα, η Διακομματική Επιτροπή συνεδρίασε επανειλημμένα για να ορίσει τους όρους του τηλεοπτικού debate, όμως δεν ασχολήθηκε καθόλου με την ιντερνετική προβολή των κομμάτων. Αντίστοιχα, ενώ το ΕΣΡ συμμετέχει σε αυτήν, δεν συμμετέχουν ούτε εκπρόσωποι από τις βασικές ιντερνετικές πλατφόρμες (ελλείψει, για την ώρα, εθνικής αρχής ρύθμισης) ούτε, για παράδειγμα, η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα.

Εξίσου, τους βασικούς κανόνες μετάδοσης πολιτικών μηνυμάτων και προβολής υποψηφίων για την ώρα δεν τους θέτει ο νόμος, αλλά οι πλατφόρμες. Είναι δηλαδή θέμα εσωτερικής πολιτικής κάθε ψηφιακής πλατφόρμας με τι τρόπο θα προβάλει τα πολιτικά μηνύματα στους χρήστες της, ποια θα είναι αυτά, πως θα πιστοποιήσει τους υποψήφιους που τα προωθούν ή πως όλη αυτή η διαδικασία θα ελέγχεται.

Βρισκόμαστε επομένως για την ώρα σε ένα μεταβατικό, προσωρινό περιβάλλον, όπου η δυνητική προσφορά της ψηφιακής τεχνολογίας έχει αναγνωριστεί και ρυθμίζεται στα τεχνικά της μέρη, όμως οι δυνητικές επιπτώσεις της ακόμα ούτε έχουν αναγνωριστεί ούτε, πολύ περισσότερο, ρυθμίζονται.

Τα επόμενα, ψηφιακά, βήματα

Φυσικά, υπάρχουν και επόμενα βήματα που, αργά ή γρήγορα, θα έρθουν. Κατά τη γνώμη μου η ψηφοφορία σε χαρτί πρέπει να αντικατασταθεί από ηλεκτρονική ψηφοφορία. Κάθε εκλογικό κέντρο θα μπορούσε να έχει tablet αντί για εκτυπωμένα ψηφοδέλτια. Με αυτόν τον τρόπο και το περιβάλλον θα προστατευόταν καλύτερα, και θα γλιτώναμε κόπο και έξοδα. Προφανώς κάτι τέτοιο θα περιλάμβανε αλλαγή της διαδικασίας μέσα στο εκλογικό τμήμα, ώστε να εξασφαλιστεί το απόρρητο και η ασφάλεια, όμως σε κάθε περίπτωση θεωρώ ότι το μοντέλο της εκτύπωσης εκατομμυρίων ψηφοδελτίων και της διανομής τους με φυσικό τρόπο ανά τη χώρα σύντομα θα παύσει να είναι βιώσιμο.

Τι δεν θα μπορούσε, ίσως ποτέ, να έρθει; Η ηλεκτρονική ψήφος από το σπίτι μας. Παρότι η αντίστοιχη τεχνολογία υπάρχει, και σε πολλά θέματα πράγματι χρησιμοποιείται με πολύ θετικά αποτελέσματα, πιστεύω ότι κυρίως οι συνθήκες δεν είναι ώριμες για μια τέτοια μετάβαση.

Αποτελούν τα παραπάνω μεταβατικό στάδιο; Φυσικά. Αν το καλοσκεφτεί κανείς, οι εκλογές σε όλον τον Δυτικό κόσμο από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά άλλαξαν μόνο κατά την έλευση της τηλεόρασης, κάπου κατά την δεκαετία του 1960. Αυτή ήταν η μόνη ουσιαστική αλλαγή, που επηρέασε το εκλογικό τοπίο. Κατά τα άλλα, τόσο τα μέσα όσο και η διαδικασία παρέμειναν, βασικά, τα ίδια για εξήντα περίπου χρόνια.

Όλα όμως φαίνεται ότι ανατρέπονται τα τελευταία δέκα χρόνια. Όπως είδαμε, τόσο τα μέσα της ψηφοφορίας όσο και η διαδικασία σταδιακά αλλά σταθερά ψηφιοποιούνται. Όπως είναι αναμενόμενο, πρώτα επωφελήθηκαν τα εκλογικά επιτελεία, τα κόμματα και οι υποψήφιοι, που αναζητούν διαρκώς νέους και αποτελεσματικότερους τρόπους να διαδώσουν το μήνυμά τους. Στη συνέχεια όμως οφείλει τόσο ο νομοθέτης να παρέμβει όσο και η υπόλοιπη κοινωνία να αρχίσει να συνειδητοποιεί την αλλαγή προς ένα απρόβλεπτο, όμως πάντως σίγουρα ψηφιακό, μέλλον.

The post <strong>Εκλογές σε μεταβατική, ψηφιακή εποχή</strong> appeared first on 2045.gr.

Ας μου συγχωρεθεί ο τίτλος, παρακαλώ. Ομολογουμένως, δεν διεκδικεί δάφνες κοσμιότητας ή ευγένειας. Στόχο όμως έχει να εκθέσει δύο άκρα, δύο διαφορετικές σύγχρονες φιλοσοφίες αντιμετώπισης της ζωής. Αν τελικά επιτραπεί σε κάποια από τις δύο να επικρατήσει πλήρως, τα αρνητικά της αποτελέσματα θα μας επηρεάσουν όλους.

Τα δύο άκρα

Από τη μια μεριά βρίσκονται οι data idiots. Ο όρος είναι νέος, όμως οι γερμανόφωνοι φίλοι θα με καταλάβουν καλύτερα, αφού στα γερμανικά υπάρχει εδώ και δεκαετίες (ίσως και αιώνες) ο όρος Fachidiot. Με αυτόν τον, μειωτικό, όρο οι Γερμανοί εννοούν εκείνον που είναι ειδικός σε έναν τομέα όμως σκόπιμα αγνοεί όλους τους άλλους. Ακόμα πιο χρήσιμα όμως τον εξηγούν οι αγγλοσάξωνες, που φαίνεται ότι, έμμεσα, τον έχουν υιοθετήσει: Σύμφωνα με το Collins Dictionary, πρόκειται για έναν ειδικό στον τομέα του, που όμως φορά παρωπίδες απέναντι σε πολύ-επίπεδα προβλήματα.

Φυσικά, η έμφαση εδώ είναι στο «φορά παρωπίδες».  Δεν του τις φόρεσαν, ούτε αδυνατεί να τις βγάλει. Επιλέγει να τις διατηρεί και να τις εφαρμόζει στην καθημερινότητά του. Ο Fachidiot είναι ένας ειδικός που νιώθει πιθανότατα περήφανος και πάντως σίγουρα αυτάρκης μέσα στην ειδικότητά του, αρνούμενος να αντιληφθεί την πολυσύνθετη πραγματικότητα γύρω του. Ακόμα χειρότερα, αρνούμενος να παραδεχτεί ότι άλλοι Fachidiot γύρω του έχουν λόγο ύπαρξης.

Αν, επομένως, ο Fachidiot είναι ένας ειδικός που επιλέγει να φορά παρωπίδες έξω από τον τομέα του, προτείνω ο data idiot να είναι εκείνος που γνωρίζει πολύ καλά να διαβάζει και να επεξεργάζεται δεδομένα (data) όμως φορά παρωπίδες στο γεγονός ότι τα προβλήματα γύρω του είναι πολύ-επίπεδα. Προσπαθεί να εφαρμόσει την ανάλυση δεδομένων για να καταλάβει και να αντιμετωπίσει οποιοδήποτε πρόβλημα αντιμετωπίζει ο άνθρωπος και η ανθρωπότητα σήμερα. Αγνοεί τις υπόλοιπες επιστήμες, κυρίως τις κοινωνικές, όποτε αυτές δεν στηρίζονται σε «εμπειρικά» δεδομένα και σε σύνθετους πίνακες ανάλυσης.

Από την άλλη μεριά βρίσκονται οι αρνητές των δεδομένων, οι σύγχρονοι Λουδίτες. Επιλέγουν να αγνοήσουν ότι η ανθρωπότητα εδώ και λίγα χρόνια βελτίωσε πέρα από κάθε φαντασία τη δυνατότητά της αυτοματοποιημένης επεξεργασίας δεδομένων. Υπολογισμοί που πριν λίγο καιρό ήταν ανήκουστοι τώρα γίνονται σε δευτερόλεπτα, με το πάτημα ενός πλήκτρου. Ταυτόχρονα, η ψηφιοποίηση όλων των δεδομένων της ανθρωπότητας σύντομα θα ολοκληρωθεί. Είναι μια διαδικασία εξίσου πρόσφατη, με παλινδρομήσεις και εντάσεις, που όμως, αφού επιτεύχθηκε κοινή, πανανθρώπινη συναίνεση ότι είναι σκόπιμη, σιγά σιγά ολοκληρώνεται.

Ο συνδυασμός νέων εργαλείων υπολογισμού και πολλών ψηφιακών δεδομένων (σε μια σχέση κότας-αυγού) οδηγεί σε ανατροπή του μοντέλου λήψης αποφάσεων για την ανθρωπότητα. Δεν νοείται πλέον απόφαση που να μην υποστηρίζεται από δεδομένα.

Όσοι λοιπόν επιμένουν να αποφασίζουν αγνοώντας τα δεδομένα δικαιούνται τον χαρακτηρισμό «it’s the data, stupid!» από όλους τους υπόλοιπους. Η έκφραση αυτή είναι συνώνυμο πλέον για κάτι το αυτονόητο και απλό. Ξεκίνησε από την, επιτυχημένη, προεκλογική εκστρατεία του Κλίντον τη δεκαετία του 1990 (it’s the economy, stupid), και τώρα πλέον έχει βρει ευρύτερη χρήση, όταν κάτι βρίσκεται μπροστά στα μάτια μας όμως αρνούμαστε να το δούμε.

Από τη μια μεριά, επομένως, έχουμε τους data idiots, που πιστεύουν ότι τα data είναι πανάκεια. Από την άλλη μεριά έχουμε τους data stupid, που επιμένουν να τα αγνοούν.

Ποιος έχει δίκιο;

Προφανώς, κανείς από τους δύο. Η αλήθεια βρίσκεται κάπου στη μέση. Τα δεδομένα βοηθούν, αλλά δεν είναι πανάκεια. Μερικά παραδείγματα ίσως βοηθήσουν να γίνει αντιληπτό πόσο λάθος έχουν και οι μεν και οι δε.

Ένας data idiot θεωρεί ότι δεν χρειάζεται τους ειδικούς. Με τις γνώσεις που διαθέτει για την ερμηνεία ποσοτικών και ποιοτικών δεδομένων και την πρόσβαση σε πλήθος πληροφοριών θεωρεί ότι μπορεί να τους αντικαταστήσει. Έτσι, για παράδειγμα, αποφασίζει ο ίδιος για τη θεραπεία του, για το κείμενο των συμβάσεών του, για την προπόνησή του, για τη διατροφή του. Επιλέγει δηλαδή να αγνοήσει τη συμβουλή των ειδικών (γιατρών, νομικών, προπονητών, διατροφολόγων κα.) και να χαράξει τον δικό του δρόμο για την εύρεση της βέλτιστης γι αυτόν λύσης.

Από την άλλη μεριά, κάποιος data stupid αποφασίζει μόνο με το ένστικτο και τη διαίσθησή του, αγνοώντας τα δεδομένα. Είναι, για παράδειγμα, ο οδηγός που δεν χρησιμοποιεί το google maps ή άλλη αντίστοιχη εφαρμογή για να βρει την συντομότερη διαδρομή, αλλά εμπιστεύεται τις δικές του γνώσεις της πόλης ή της περιοχής του. Ή, ο ερασιτέχνης αθλητής που προπονείται χωρίς smartwatch. Ή, όποιος ασχολείται με τη μουσική ή το διάβασμα και δεν χρησιμοποιεί αλγόριθμους (του Spotify/apple music ή της amazon, αντίστοιχα) για να βρει νέες προτάσεις.

Ποιος από τους δύο βρίσκεται σε, ελαφρώς, καλύτερη θέση; Δύσκολο να το πει κανείς. Για να δώσω μια απάντηση ανέτρεξα στη διαφορά μεταξύ idiot και stupid. Αν και δυσδιάκριτη, φαίνεται ότι τελικά o stupid έχει περιθώρια βελτίωσης (επειδή τελεί σε stupor/λήθαργο, από τον οποίο μπορεί να ξυπνήσει) ενώ ο idiot βρίσκεται σε οριστική, τελική κατάσταση. Αυτή η περιγραφή νομίζω ταιριάζει και στην περίπτωσή μας, αφού ο data idiot είναι ειδικός στο ψηφιακό περιβάλλον που αυτάρεσκα θεωρεί ότι έχει βρει τη λύση για τα πάντα, ενώ ο data stupid απλά δεν γνωρίζει τι δυνατότητες υπάρχουν ήδη γύρω του. Ο δεύτερος αργά ή γρήγορα θα βελτιωθεί, ο πρώτος όμως όχι.

Που αφήνουν τα παραπάνω όλους εμάς, που βρισκόμαστε κάπου στη μέση μεταξύ των δύο αυτών άκρων; Οι περισσότεροι από εμάς εμπιστευόμαστε τα δεδομένα και είμαστε χαρούμενοι που υπάρχουν, όμως τελικά ακούμε τη γνώμη του γιατρού, του δικηγόρου, του προπονητή ή του διατροφολόγου μας. Μπορεί να κάνουμε μια αναζήτηση στο ίντερνετ, όμως δεν αμφισβητούμε τη γνώμη των ειδικών. Ο ρόλος μας επομένως είναι διπλός: αφενός να αφυπνίσουμε τους data stupid και αφετέρου να εξηγήσουμε στους data idiots. Το έργο μας αυτό είναι κρίσιμο, αφού αν δεν τα καταφέρουμε και επικρατήσουν τελικά ολοκληρωτικά είτε οι μεν είτε οι δε, τα αποτελέσματα θα τα νιώσουμε, και θα τα καταλάβουμε, όλοι μας.

The post «Data idiots» εναντίον «it’s the data, stupid!» appeared first on 2045.gr.

Κάποτε στο μέλλον πιστεύω πως η ανθρωπότητα θα κοιτά πίσω με απορία εκείνη την περίοδο των 100-150 ετών που καθένας είχε τη δυνατότητα να κινεί με ταχύτητα εκατό και πλέον χιλιομέτρων στους δρόμους έναν τόνο σίδερο. Μιλάω φυσικά για τη δική μας περίοδο, για τα χρόνια που εμείς διανύουμε. Είναι στις δικές μας δεκαετίες που καθένας μας, ανεξαρτήτως των ικανοτήτων του ή της ψυχικής του κατάστασης, μπορεί να οδηγήσει έναν τόνο σίδερο, δηλαδή ένα αυτοκίνητο, με όση ταχύτητα θέλει και επιθυμεί μέσα σε πυκνοκατοικημένους δρόμους πόλεων όπου κινούνται τόσο άλλοι οδηγοί όσο και πεζοί.

Έφηβοι με τις ορμόνες τους στο κόκκινο, ηλικιωμένοι με τα αντανακλαστικά τους σε ύφεση, μεσήλικες και ένα σωρό έγνοιες στο μυαλό τους, άνθρωποι που ενδεχομένως δεν είναι στην καλύτερη ψυχολογική κατάσταση, παράνομοι που παραβιάζουν κάθε κανόνα και ηθική, μεθυσμένοι που απλά δεν τους νοιάζει τίποτα, επαγγελματίες στο κυνήγι του μεροκάματου, όλοι τους διεκδικούν μια θέση στο δρόμο, όλοι τους διαθέτουν έναν τόνο σίδερο που με ένα ανεπαίσθητο πάτημα στο γκάζι μπορεί να κινηθεί με θανάσιμη ταχύτητα.

Ιστορικά κάτι τέτοιο είναι, όπως όλοι γνωρίζουμε, ανήκουστο. Ουδέποτε η ανθρωπότητα επέτρεψε τέτοιες δυνατότητες στον μέσο άνθρωπο. Κατά το μεγαλύτερο μέρος της καταγεγραμμένης ιστορίας μας η μετακίνηση των ανθρώπων γινόταν με τη βοήθεια ζώων. Παρότι ατυχήματα ήταν πιθανό να συμβούν, ούτε η ταχύτητα ούτε το ίδιο το μέσο πλησίαζαν σε τίποτα την επικινδυνότητα της σημερινής κατάστασης. Ακόμα και μετά τη βιομηχανική επανάσταση η μετακίνηση, με άμαξες, ήταν δουλειά επαγγελματιών. Προφανώς καθένας μπορούσε να αγοράσει ένα άλογο και να βγει στον δρόμο, όμως και το μέσο ήταν ακριβό, και επομένως σπάνιο, αλλά και η επικινδυνότητά του ήταν, σχετικά, μικρή – αν όχι για τον ίδιο τον αναβάτη τουλάχιστον σίγουρα για τους υπόλοιπους που χρησιμοποιούσαν τον ίδιο δρόμο.

Το γενικό δικαίωμα στην αυτοκίνηση

Όταν τα αυτοκίνητα ξεκίνησαν, περίπου το 1880, θεωρήθηκαν τόσο επικίνδυνα ώστε, για μικρό χρονικό διάστημα, μπροστά τους αναγκαστικά έτρεχε ένας πεζός κρατώντας μια κόκκινη σημαία, ώστε να προειδοποιεί. Η συνέχεια, βέβαια, είναι σε όλους γνωστή: Ο Ford, αλλά και ο πόλεμος, συνέβαλαν ώστε καθένας μας να μπορεί να αγοράσει ένα αυτοκίνητο. Η δυνατότητα στην αυτό-κίνηση περίπου θεωρήθηκε δικαίωμα του σύγχρονου ανθρώπου, η δυνατότητα δηλαδή, εφόσον αντέχει το κόστος (το οποίο διαρκώς πέφτει), καθένας να έχει τη δυνατότητα να κατέχει αυτοκίνητο και να το χρησιμοποιεί περίπου όπως του κάνει κέφι.

Στο ίδιο πλαίσιο, αυτό του γενικού δικαιώματος στην αυτοκίνηση, κινήθηκε και το διοικητικό σύστημα της αδειοδότησης. Οι εξετάσεις για το δίπλωμα έγιναν απλές, απλούστατες ώστε οποιοσδήποτε να μπορεί να οδηγήσει. Οι ανανεώσεις διπλώματος είναι σχεδόν τυπικές διαδικασίες. Αφαίρεση διπλώματος γίνεται μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις. Ο νόμος δηλαδή υποβοήθησε το δικαίωμα στην αυτοκίνηση. Η μόνη αδιαπραγμάτευτη υποχρέωση είναι η ασφαλιστική κάλυψη, η οποία βέβαια δεν είναι τίποτα άλλο από έμμεση παραδοχή του προβλήματος, δηλαδή του εξαιρετικά αυξημένου κινδύνου.

Κοινό χαρακτηριστικό όλων των παραπάνω είναι η παράλειψη οποιωνδήποτε μέτρων για τον μετριασμό του κοινωνικού κινδύνου από την αυτοκίνηση. Δηλαδή, η οδήγηση αυτοκινήτου διευκολύνεται, χωρίς ταυτόχρονα να έχουν ληφθεί μέτρα ώστε να προστατευτούν οι υπόλοιποι από το γεγονός ότι ένας μέσος άνθρωπος φαίνεται να απέκτησε ξαφνικά την, ανήκουστη, δυνατότητα να κινεί έναν τόνο με ταχύτητα εκατό χιλιομέτρων την ώρα. Το κράτος εγκαθιστά κάποια μέτρα ασφάλειας (όπως τα φανάρια ή τα διαχωριστικά στις εθνικές οδούς ή η υποχρέωση ζώνης ασφαλείας) και επίσης ίδρυσε κατασταλτική αρχή για αντίστοιχες παραβάσεις (την τροχαία). Όμως, η βασική παραδοχή παραμένει ότι ο μέσος άνθρωπος, με ελάχιστη εκπαίδευση και με μερικές νομικές απαγορεύσεις και κανόνες, είναι σε θέση να ανταποκριθεί. Ότι δηλαδή, ο μέσος άνθρωπος μπορεί να οδηγήσει αυτοκίνητο με ασφάλεια για την κοινωνία γύρω του.

Ομοίως, και τα αυτοκίνητα είναι έτσι κατασκευασμένα ώστε να προστατεύουν τον οδηγό τους και όχι την κοινωνία. Μέχρι πριν λίγο καιρό και με την εξαίρεση των νέων μοντέλων διέθεταν μέσα παθητικής και ενεργητικής ασφάλειας που ήταν στραμμένα κυρίως στον οδηγό και στους επιβαίνοντες και όχι σε όσους κινούνται, με τα πόδια ή σε άλλα οχήματα, έξω από αυτά. Πιθανώς η παραδοχή εδώ ήταν ότι κάθε οδηγός φροντίζει τον εαυτό του, αγοράζοντας το πιο ασφαλές αυτοκίνητο. Αυτό όμως δεν απαντά τι γίνεται με τους πεζούς ή τους άλλους οδηγούς γύρω του αν αυτό το αυτοκίνητο προκαλέσει ατύχημα – μέχρι τουλάχιστον να αντικατασταθεί, μετά από χρόνια, ο παγκόσμιος στόλος. Ούτε στο ερώτημα τι γίνεται αν αυτός ο οδηγός είναι αδιάφορος, παράνομος ή, προσωρινά, ανίκανος να οδηγήσει.

Μια νέα οπτική για το δικαίωμα στην οδήγηση

Όλα τα παραπάνω είναι πράγματα γνωστά, με αυτά ζούμε δεκαετίες τώρα. Τι θα μπορούσε να είναι διαφορετικό; Ολόκληρη η οπτική. Αντί για «λαϊκή» οδήγηση, δίπλωμα οδήγησης να έχουν μόνο επαγγελματίες. Αν αυτό ακούγεται δραστικό και πλέον ανεδαφικό, τότε άλλα, τεχνικά μέτρα θα μπορούσαν να έχουν ληφθεί. Για παράδειγμα, αφού όρια ταχύτητας υπάρχουν, γιατί δεν υπάρχουν περιοριστές ταχύτητας («κόφτες») σε κάθε αυτοκίνητο; Ή «μαύρα κουτιά» σε καθένα από αυτά; Ή η ανάγκη ταυτοποίησης του οδηγού (πχ με δακτυλικό αποτύπωμα) πριν την εκκίνηση; Η οποία θα συνοδεύεται από δίπλωμα οδήγησης και ασφαλιστήριο σε ισχύ;

Με άλλα λόγια, η βασική παραδοχή της τυφλής εμπιστοσύνης στον μέσο οδηγό, και στην ικανότητα που όλοι αδιακρίτως ξαφνικά φαίνεται ότι απέκτησαν (ή πάντα είχαν) να κινούν έναν τόνο με εκατό χιλιόμετρα, που ζούμε σήμερα, θα μετατρεπόταν σε αμφισβήτηση και σε, αποτελεσματικό, έλεγχο με τεχνικά μέτρα.

Θα μπορούσε φυσικά να υποστηρίξει κανείς πως το γεγονός ότι θανατηφόρα και σοβαρά τροχαία είναι ποσοστιαία σπάνια γύρω μας αποδεικνύει ότι καλώς κάνουμε και εμπιστευόμαστε τον μέσο οδηγό. Ότι δηλαδή οδηγούνται εκατομμύρια αυτοκίνητα στον πλανήτη σήμερα και συγκριτικά λίγοι σκοτώνονται (αν μπορούν να θεωρηθούν λίγοι 1,35 εκατομμύρια άνθρωποι το χρόνο) ή μένουν ανάπηροι εξαιτίας τους. Σε ένα τέτοιο επιχείρημα θα είχα να αντιτάξω, εκτός από την ανυπέρβλητη αξία έστω και μιας ανθρώπινης ζωής, και το γεγονός ότι κάθε ένας οδηγός κατά την οδηγική του «καριέρα» εμπλέκεται σε πολλά ατυχήματα – το γεγονός ότι κανένα από αυτά δεν καταλήγει σοβαρό για τους περισσότερους μπορεί να αποδοθεί και στην τύχη…

Τη λύση τελικά φαίνεται ότι θα την δώσει η ψηφιακή τεχνολογία. Πως θα γίνει αυτό; Με την εγκατάσταση όλο και περισσότερων αισθητήρων, με την ανάπτυξη όλο και πιο «έξυπνων» αυτοκινήτων που, τελικά, θα αφαιρέσουν την οδήγηση από τον μέσο άνθρωπο. Όσοι είναι τυχεροί να αγοράζουν κάθε τόσο νέα αυτοκίνητα σίγουρα θα έχουν παρατηρήσει το φαινόμενο: κάθε νέο μοντέλο αφαιρεί οδηγικό αντικείμενο, μέσω αισθητήρων και τεχνολογιών που προειδοποιούν για (ή και εμποδίζουν) παράνομες συμπεριφορές. Άλλωστε, οχήματα με πλήρη έλλειψη οδηγού είναι γνωστό ότι ήδη δοκιμάζονται παντού στον κόσμο.

Όταν όλα αυτά διασυνδεθούν με το οδικό δίκτυο, το αποτέλεσμα νομίζω ότι θα καταστήσει την οδήγηση αγνώριστη: το μέλλον θα φέρει την πλήρως αυτοματοποιημένη οδήγηση, όπου ο μέσος άνθρωπος δεν θα μπορεί πλέον να κινήσει έναν τόνο ανάλογα με τις φυσικές του ικανότητες και την ψυχολογία στην οποία τυχαίνει να βρίσκεται. Αυτό σίγουρα θα κάνει αυτή τη δραστηριότητα λιγότερο ικανοποιητική για πολλούς – όμως, ταυτόχρονα, και πολύ ασφαλέστερη για όλους τους υπόλοιπους.

The post Δικαίωμα στην κίνηση, όχι στην αυτοκίνηση appeared first on 2045.gr.

Το αφιέρωμα του 2045 για το hacking της δημοκρατίας δεν θα μπορούσε να είναι πιο επίκαιρο – και, ταυτόχρονα, πιο «πολυφορεμένο»: πολιτικοί, επιστήμονες, δημοσιογράφοι, απλοί πολίτες όλοι αναρωτιούνται, γράφουν, συζητούν και ερευνούν τι άραγε πηγαίνει στραβά αυτή την περίοδο με τις Δυτικές δημοκρατίες μας. Οι ψηφιακές τεχνολογίες όξυναν παλιά, ήδη εντοπισμένα προβλήματα (πχ. η ποιότητα των πολιτικών, η σχέση τους με τους ψηφοφόρους τους, συστημικές δυσλειτουργίες). Αν κάποτε το «ρουσφέτι» και η «ανταλλακτική ψήφος» ήταν τα μεγαλύτερα προβλήματά μας, σήμερα έχουν προστεθεί τα fake news, τα social media, τα bots του ίντερνετ κοκ. Ούτε άλλωστε τα παλιά προβλήματα εξαφανίστηκαν: Ίσα-ίσα, στην Αμερική φαίνεται ότι θέλουν να φτιάξουν «πλατφόρμα παρακολούθησης αιτημάτων ψηφοφόρων», δηλαδή ρουσφετιών(!).

Σε κάθε περίπτωση, η δική μου συνεισφορά στο θέμα σκοπεύω να είναι διπλή: Ένα πρώτο, γρήγορο, σημείο θα ακολουθηθεί από ένα δεύτερο, για το οποίο όμως θα χρειαστεί λίγο μεγαλύτερη ανάλυση.

Σημείο 1ο. Οι δημοκρατίες μας δεν πάσχουν από τίποτα απολύτως – είναι μια χαρά!

Λίγο τα προβλήματα hacking της δημοκρατίας και λίγο οι πρόσφατες θεαματικές εκλογικές επιτυχίες λαϊκίστικων κομμάτων στη Δύση έχουν οδηγήσει σε κατήφεια. Οι φιλελεύθερες δημοκρατίες, υποστηρίζεται, περνούν κρίση. Δεν πείθουν πλέον τους οπαδούς τους και γι αυτό έχουμε παντού στην Ευρώπη και στην Αμερική (τα προπύργια, δηλαδή, της φιλελεύθερης δημοκρατίας) αυτά τα εκλογικά αποτελέσματα που έχουμε.

Τίποτα δεν θα μπορούσε να είναι περισσότερο λάθος. Η φιλελεύθερη δημοκρατία μας είναι μια χαρά στην υγεία της. Αν κάτι δείχνουν οι επανειλημμένες εκλογικές επιτυχίες λαϊκιστών δεν είναι ότι πάσχει η ίδια η δημοκρατία, αλλά οι μέχρι τότε πολιτικές και οι πολιτικοί. Τα λαϊκίστικα κόμματα της Αριστεράς και της Δεξιάς εκλέγονται με δημοκρατικές διαδικασίες. Αντικατοπτρίζουν μια αντίδραση του κόσμου στα «παραδοσιακά» πολιτικά κόμματα, των οποίων οι άνθρωποι και οι πολιτικές έπαψαν να πείθουν. Η αντιστροφή του προβλήματος από τους πολιτικούς που θίγονται από αυτές τις ανατροπές («δεν φταίμε εμείς, φταίει η δημοκρατία και οι ψηφοφόροι») αποτελεί κλασσική περίπτωση άρνησης αποδοχής της πραγματικότητας, εθελοτυφλίας, και, τελικά, επικίνδυνης υστέρησης μπροστά στις ανάγκες των καιρών.

Άλλο θέμα, φυσικά, η ζημιά που μπορεί να κάνουν οι εκλεγμένοι λαϊκιστές πολιτικοί στις δημοκρατίες τους. Εκεί τα πράγματα διαφέρουν από χώρα σε χώρα – και μπορεί να είναι πραγματικά άσχημα για όσες δεν έχουν ισχυρούς Θεσμούς (Τύπο, Σώματα Ασφαλείας, Δικαστήρια, Πανεπιστήμια, Δημόσια Διοίκηση) που θα αντισταθούν σε κάθε αντιδημοκρατική προσπάθεια. Γι αυτό, αν κανείς θέλει να αντιμετωπίσει οποιαδήποτε «κρίση της δημοκρατίας» σήμερα θα ήταν προτιμότερο να ενισχύσει τους Θεσμούς παρά να κάνει οτιδήποτε άλλο. Το ίντερνετ το πολύ να ενισχύσει μια τάση που ήδη υπάρχει, δεν μπορεί να δημιουργήσει πολιτική αντίδραση από το μηδέν – περισσότερα όμως γι αυτό, αμέσως παρακάτω.

Σημείο 2ο. Το ίντερνετ εξαφάνισε τους μεσάζοντες (και) στις δημοκρατίες

Αναμφίβολα ζούμε την εποχή της εξαφάνισης των μεσαζόντων. Μέχρι να εμφανιστεί το ίντερνετ οι κοινωνίες μας στηρίζονταν κυριολεκτικά στους μεσάζοντες: εμπορικοί αντιπρόσωποι μεσολαβούσαν μεταξύ αλλοδαπών κατασκευαστών και της εγχώριας αγοράς, ταξιδιωτικοί πράκτορες μεταξύ αεροπορικών εταιρειών και ταξιδιωτών, εκδότες μεταξύ συγγραφέων και αναγνωστών, δισκογραφικές μεταξύ μουσικών και ακροατών, κοκ. Εξίσου, κριτικοί λογοτεχνίας μας πρότειναν τα βιβλία που διαβάζαμε, γευσιγνώστες τα εστιατόρια που θα βγαίναμε, παραγωγοί ραδιοφώνου τη μουσική που θα αγοράζαμε. Κυριολεκτικά η ζωή μας στηριζόταν σε μεσάζοντες, μέσα από τους οποίους το προϊόν, η υπηρεσία ή το μήνυμα «περνούσαν» από τους κατασκευαστές και παραγωγούς τους σε εμάς, τους τελικούς καταναλωτές.

Το ίδιο ακριβώς και στην πολιτική. Το μήνυμα των πολιτικών περνούσε στους ψηφοφόρους με τη βοήθεια μεσαζόντων – στην ουσία, του Τύπου, έμπειρων δημοσιογράφων και πολιτικών αναλυτών (δημόσιων διανοούμενων). Στην αρχή το μέσο ήταν οι εφημερίδες, στη συνέχεια προστέθηκαν το ραδιόφωνο και η τηλεόραση. Οι πολιτικοί και οι ιδέες τους μπορούσαν να γίνουν γνωστοί στους δυνάμει ψηφοφόρους τους μόνο μέσω αυτού του φίλτρου. Τα Μέσα, δηλαδή οι ειδικοί, επέλεγαν ποιους πολιτικούς και πολιτικές θα προβάλουν. Εύλογα, τα κριτήρια κάθε Μέσου ήταν διαφορετικά: Σε γενικές γραμμές όμως νομίζω ότι όλοι θα συμφωνήσουμε ότι κάθε Μέσο πρόβαλε τους καλύτερους από το είδος πολιτικής που υπηρετούσε έτσι ή αλλιώς (κάθε Μέσο, σε όλη την υφήλιο, έχει συγκεκριμένο πολιτικό στίγμα). Δηλαδή, τα σοβαρά κεντροδεξιά Μέσα προωθούσαν κατά κανόνα σοβαρούς κεντροδεξιούς πολιτικούς, τα σοβαρά σοσιαλδημοκρατικά Μέσα το ίδιο, όπως άλλωστε το ίδιο έκαναν και τα λαϊκίστικα Μέσα, προβάλλοντας τους καλύτερους από τους δικούς τους εκπροσώπους, της Αριστεράς ή της Δεξιάς αντίστοιχα. Από καθέναν μας αναμενόταν μόνο να αγοράζουμε τις εφημερίδες ή να παρακολουθούμε τα κανάλια που μας ταίριαζαν.

Η ιντερνετική επίθεση εναντίον των μεσαζόντων

Το πρώτο που έκανε το ίντερνετ όταν πλέον έπρεπε να βγάλει χρήματα (όταν δηλαδή, κατά τη δεκαετία του 1990 έπαψε να είναι χόμπι μεταξύ ακαδημαϊκών) ήταν να επιτεθεί στους μεσάζοντες. Οι υπηρεσίες, τα προϊόντα και οι πληροφορίες πλέον έφταναν από την πηγή τους απευθείας σε εκείνους στους οποίους προορίζονταν. Βιβλία, ηλεκτρονικά είδη, ακόμα και ρούχα μπορέσαμε να προμηθευτούμε απευθείας από τους κατασκευαστές τους, οπουδήποτε στον κόσμο. Συγγραφείς μπόρεσαν να αυτο-εκδοθούν, μουσικοί να δημιουργήσουν τα δικά τους κανάλια. Αεροπορικά εισιτήρια και πακέτα ξενοδοχείων αγοράζαμε πλέον απευθείας από τις αεροπορικές και τους ξενοδόχους αντίστοιχα.

Ομολογουμένως, μεσάζοντες και πάλι υπήρχαν, όπως το Amazon ή το Booking. Όμως αυτοί δεν είχαν καμία σχέση με τους τοπικούς μικρομεσαίους μεσάζοντες του «πραγματικού» κόσμου – ήταν παγκόσμιοι παίκτες με ακόμα μεγαλύτερη δύναμη από κατασκευαστές και παρόχους μαζί.

Εξίσου, η γνώση των «ειδικών», που ήταν ακριβή, αντικαταστάθηκε από τη γνώση του πλήθους: Η Wikipedia αντικατέστησε την Britannica, οι influencers τους δημόσιους διανοούμενους, οι γνώμες του κοινού τους κριτικούς λογοτεχνίας, μουσικής, γεύσης, ακόμα και τους κριτικούς τέχνης.

Τελικά, το ίδιο συνέβη και στους πολιτικούς. Ο παραδοσιακός Τύπος εξαφανίστηκε (ποιος αγοράζει ακόμα εφημερίδα;) ή αντικαταστάθηκε (πόσοι ενημερώνονται από την τηλεόραση και πόσοι από το ίντερνετ;). Ταυτόχρονα, τα social media έδωσαν στους πολιτικούς την ευκαιρία να συνομιλήσουν απευθείας με τους ψηφοφόρους τους, και μάλιστα χωρίς κόστος! Πρωτοφανή, συνεπώς, πράγματα και για τους μεν και για τους δε. Μοντέλα πολιτικής επικοινωνίας διαμορφωμένα μέσα από τους αιώνες αντικαταστάθηκαν πλήρως μέσα σε λίγα μόνο χρόνια.

Έκανε τελικά καλό η εξαφάνιση των μεσαζόντων;

Αρχικά η χαρά όλων μας ήταν μεγάλη. Ξαφνικά μπορούσαμε να προμηθευτούμε οτιδήποτε από οποιονδήποτε – και μάλιστα, σε καλύτερη τιμή, αφού το κόστος των μεσαζόντων εξαφανίστηκε μέσα σε μια νύχτα. Φάνηκε τότε ότι το κέρδος μας θα ήταν διπλό: Όχι μόνο οικονομικό αλλά και προσωπικό, με την έννοια ότι δεν θα επέλεγαν πια άλλοι για εμάς. Καθένας θα μπορούσε να ικανοποιήσει τις επιθυμίες του χωρίς το φίλτρο του ενδιάμεσου.

Η πραγματικότητα, βέβαια, αποδείχτηκε τελείως διαφορετική. Μπορεί κανείς να αγοράσει προϊόντα απευθείας, αλλά χωρίς καθοδήγηση κινδυνεύει να χαθεί στον κυκεώνα των άπειρων, παγκόσμιων επιλογών. Μπορεί κανείς να κλείσει αεροπορικά εισιτήρια μόνος του, αλλά αν χρειαστεί κάτι πιο δύσκολο από ένα απλό ταξίδι η ανθρώπινη παρέμβαση του ταξιδιωτικού πράκτορα έγινε απαραίτητη. Ομοίως, μπορεί κανείς να βρει τα πάντα στην Wikipedia, όμως συχνά οι πληροφορίες της χρειάζονται διασταύρωση. Η σοφία του πλήθους βοηθά κυρίως όταν τα πράγματα είναι απλά, όταν όμως γίνουν πιο σύνθετα τότε η γνώμη των ειδικών είναι απαραίτητη.

Και στην πολιτική; Βοήθησε η εξαφάνιση του Τύπου; Έκανε καλό η απευθείας επικοινωνία του πολιτικού με τους ψηφοφόρους του; Ή μήπως έβλαψε τη δημοκρατία, επειδή χάθηκε η το ενδιάμεσο φίλτρο, δηλαδή η γνώμη των ειδικών;

Απάντηση, ακόμα, δεν υπάρχει. Ομολογουμένως οι λαϊκιστές πολιτικοί τύπου Τραμπ (για να μην αναγκαστώ να αναφέρω τους Ευρωπαίους αντίστοιχους σε Αριστερά και Δεξιά) επωφελήθηκαν από την εξαφάνιση των μεσαζόντων. Χωρίς τα social media ένα σωρό λαϊκίστικα κόμματα δεν θα μπορούσαν ποτέ να αποκτήσουν τη δύναμη που απολαμβάνουν σήμερα. Όμως, από την άλλη μεριά, ήταν το ίντερνετ που βοήθησε, για παράδειγμα, τον Μακρόν να δημιουργήσει το κόμμα του από το μηδέν. Επίσης, πρέπει να σημειωθεί ότι ο λαϊκισμός, παρά την άνοδό του, δεν έχει επικρατήσει ούτε στην Ευρώπη ούτε και στην Αμερική. Δηλαδή, και οι σοβαρές πολιτικές δυνάμεις χρησιμοποιούν το ίντερνετ και τα social media – αυτή τη φορά προς όφελός τους, και προς όφελος της δημοκρατίας.

Αντί συμπερασμάτων: Η κανονικοποίηση του ίντερνετ

Το θέμα της πολιτικής και του ίντερνετ παραμένει ανοιχτό. Άλλωστε, μην ξεχνάμε ότι στην Αμερική για πρώτη φορά απέκτησε σημασία μόλις κατά την πρώτη εκλογή Ομπάμα (το 2008), ενώ στην Ευρώπη πολύ αργότερα. Είναι επομένως πολύ νωρίς για να κρίνει κανείς. Αν κάτι όμως μπορεί να παρατηρηθεί ήδη από τους συγγενείς χώρους που παρατηρήθηκε πολύ νωρίτερα η εξαφάνιση των μεσαζόντων είναι η σταδιακή κανονικοποίηση.

Όπως έχω αναφέρει και αλλού, το ίντερνετ καθώς ωριμάζει μοιάζει στην πραγματική ζωή: Ταινίες δεν νοικιάζουμε πια από video clubs όμως πληρώνουμε μηνιαίες συνδρομές, μουσική το ίδιο. Η Britannica έγινε συνδρομητική online, το ίδιο και οι σημαντικότερες συλλογές βιβλίων (πχ. Loeb). Τους ειδικούς στην μουσική, στη λογοτεχνία ή όπου αλλού μπορεί πλέον να μην τους διαβάζουμε σε εφημερίδες, όμως επισκεπτόμαστε τα προσωπικά τους blog ή ιστοσελίδες. Με άλλα λόγια, οι μεσάζοντες επιστρέφουν, επειδή η ανάγκη τους ποτέ δεν έλειψε, όμως πλέον με άλλο τρόπο και μορφή. Θεωρώ ότι το ίδιο θα συμβεί και στην πολιτική: Ο Τύπος θα επιστρέψει με τον έναν ή τον άλλον τρόπο (για πόσο καιρό άραγε δεν θα ντρεπόμαστε να απαντάμε ότι «ενημερωνόμαστε από τα social media»;), όμως μετά από όλη αυτή τη διαδικασία ωρίμανσης ο ρόλος του θα είναι ακόμα πιο ουσιαστικός για τις δημοκρατίες μας.

The post To hacking της Δημοκρατίας: Η αξία των μεσαζόντων appeared first on 2045.gr.

Αυτό το καλοκαίρι ομολογώ ότι έκανα τις μεγαλύτερες διακοπές της ζωής μου: ενάμισι με δύο μήνες έμεινα στην Κρήτη, μακριά από την Αθήνα. Δεν ξέρω τι με έπιασε, ίσως μανία φυγής μετά τον αποκλεισμό που προκάλεσε ο κορωνοϊός τα προηγούμενα δύο χρόνια. Ήταν όμως και κάτι άλλο. Συνειδητά προσπάθησα να διαπιστώσω αν μπορώ να το κάνω. Αν πράγματι μπορώ να λείψω από το γραφείο μου, είτε στην Αθήνα είτε στις Βρυξέλλες, για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα (εννοείται, σε συνθήκες που όλοι οι υπόλοιποι είναι στα γραφεία τους, όχι με υποχρεωτικό εγκλεισμό κορωνοϊού!) χωρίς να δημιουργηθεί επαγγελματικό πρόβλημα. Φυσικά, κάτι τέτοιο εξαναγκάζει σε καθημερινή τηλε-εργασία. Με ανάγκασε, δηλαδή, να ζήσω για αυτό το μικρό χρονικό διάστημα σαν ένας εσωτερικός ψηφιακός νομάς.

Η εμπειρία του καλοκαιριού

Λοιπόν, το πράγμα λειτούργησε μια χαρά! Αν εξαιρέσω το πληκτρολόγιο και την οθόνη μου (πόσες ώρες να δουλέψει πια κανείς συνεχόμενα πάνω σε ένα laptop), άλλη έλλειψη δεν διαπίστωσα. Κατάφερα δηλαδή και σχεδόν δίμηνες διακοπές να κάνω και να συνεχίσω, έστω και με ηπιότερο ρυθμό, τις εργασίες μου.

Η αλήθεια είναι ότι το είδος της δουλειάς μου επιτρέπει κάτι τέτοιο. Εργάζομαι αποκλειστικά πάνω σε υπολογιστή, όλα τα αρχεία μου είναι ψηφιακά (ή, τελοσπάντων, μπορούν να ψηφιοποιηθούν), οι συναντήσεις μπορεί να γίνουν με τηλεδιάσκεψη, και αν κάτι συμβεί και απαιτηθεί φυσική παρουσία υπάρχουν συνεργάτες να με βοηθήσουν. Έτσι, η τηλε-εργασία είναι πιο εύκολη για εμένα από κάποιον, για παράδειγμα, που εργάζεται σε κατάστημα ή που βλέπει ασθενείς ή που γενικά πρέπει να έρχεται καθημερινά σε άμεση επαφή με το κοινό.

Σε κάθε περίπτωση, το πείραμα πέτυχε. Φαίνεται ότι, για όσους από εμάς έχουμε την τύχη (ή την ατυχία, αφού όποιος μπορεί να τηλε-εργαστεί μπορεί και να απαντά στα e-mails του τα μεσάνυχτα…) να εργαζόμαστε σε αντίστοιχο τομέα, το να ζήσουμε σαν εσωτερικοί ψηφιακοί νομάδες είναι εφικτό. Μπορούμε δηλαδή να μένουμε οπουδήποτε στην Ελλάδα ενώ ταυτόχρονα εργαζόμαστε σε κάποιο μεγάλο αστικό κέντρο, μακριά από τον τόπο διαμονής μας. Η τεχνολογία υπάρχει, το ίδιο όμως και η εργασιακή κουλτούρα, αφού πλέον κανείς δεν παραξενεύεται αν η συνάντηση γίνει με τηλεδιάσκεψη και όχι δια ζώσης.

Οι αλλαγές που φέρνουν οι εσωτερικοί ψηφιακοί νομάδες

Όμως, αυτή η διαπίστωση οδηγεί σε σκέψεις. Αν είναι έτσι τα πράγματα, αυτό που εγώ μπορώ να το κάνω για δύο μήνες τον χρόνο κάποιος άλλος μπορεί να το κάνει για περισσότερους. Ή και μόνιμα. Μετακομίζοντας, στην ουσία, από τα αστικά κέντρα στην επαρχία. Τι συνέπειες θα είχε κάτι τέτοιο;

Προφανώς δεν είναι εδώ ο χώρος, ούτε ίσως και το μέσο, για ανάλυση ενός τέτοιου ευρύτατου θέματος. Κάποια πράγματα όμως εύκολα γίνονται αντιληπτά. Αφενός θα άλλαζε ο πληθυσμιακός χάρτης της χώρας. Οι εσωτερικοί ψηφιακοί νομάδες προτιμούν την επαρχία από τα αστικά κέντρα – δεν βγάζει άλλωστε ιδιαίτερο νόημα να αλλάξεις μια πόλη με μια άλλη. Έτσι, απομακρυσμένα χωριά και ξεχασμένες παραλίες πιθανότατα θα έβρισκαν νέους κατοίκους, ακόμα και τους δύσκολους μήνες του χειμώνα.

Δεύτερο, θα άλλαζε η τοπική οικονομία. Χωρίς να στηρίζομαι στην παραδοχή ότι οι εσωτερικοί ψηφιακοί νομάδες είναι συχνά καλοπληρωμένοι επαγγελματίες, και πάλι, ανεξαρτήτως των εισοδημάτων τους, γεγονός θα παρέμενε ότι θα έφερναν νέο χρήμα στον τόπο της επιλογής τους. Χρήμα που δεν θα παράγεται εκεί αλλά όμως θα ξοδεύεται εκεί.

Τρίτο, θα άλλαζε και η τοπική κοινωνία. Και πάλι χωρίς να κάνω ελιτίστικες παραδοχές, γεγονός παραμένει ότι τα επαγγέλματα που επιτρέπουν τους εσωτερικούς ψηφιακούς νομάδες είναι επαγγέλματα που απαιτούν εξοικείωση με τις νέες τεχνολογίες, με τον ψηφιακό κόσμο και το ίντερνετ, τελικά με τη γνώση.

Και οι ίδιοι οι εσωτερικοί ψηφιακοί νομάδες; Εκείνοι άραγε πως θα ένιωθαν; Θα περνούσαν καλά με την επιλογή τους; Απάντηση κοινή για όλους προφανώς δεν υπάρχει. Το μόνο που μπορώ να καταθέσω, από προσωπική εμπειρία, είναι ότι ένιωσα τουλάχιστον περίεργα όταν μετά από τηλεδιάσκεψη με συναδέλφους από όλον τον κόσμο που κράτησε όλη μέρα βγήκα από το σπίτι μου και πήγα αμέσως στην παραλία. Ένιωσα ότι ζούσα σε μια φούσκα, ότι αιωρούμουν εκτός της κοινωνίας γύρω μου. Φαντάζομαι όμως ότι αυτό συνέβη επειδή το έκανα για πρώτη φορά, και ότι μετά συνηθίζει κανείς. Ή και όχι.

Από την άλλη μεριά, προσοχή θα πρέπει βέβαια να δοθεί και στο αντίστροφο φαινόμενο: Αν κάποιοι κάτοικοι αστικών κέντρων μπορούν να γίνουν εσωτερικοί ψηφιακοί νομάδες τότε πολύ εύκολα όσοι ήδη ζουν στην επαρχία μπορούν να δουλέψουν, εξ αποστάσεως, σε αστικά κέντρα. Κάτι τέτοιο θα ήταν ακόμα καλύτερο, αφού η μετακόμιση πάντα δημιουργεί ανασφάλεια. Από όσο γνωρίζω, ενώ η επαρχία έχει εκμεταλλευτεί το ηλεκτρονικό εμπόριο με ενθουσιασμό (δείτε, για παράδειγμα, που έχουν έδρα πολλά από τα online φαρμακεία) η παροχή εξ αποστάσεως εργασίας ή υπηρεσιών δεν έχει προχωρήσει το ίδιο καλά.

Κίνητρα για εσωτερικούς ψηφιακούς νομάδες

Οι εσωτερικοί ψηφιακοί νομάδες είναι μια έννοια που, από όσο γνωρίζω τουλάχιστον, δεν έχει απασχολήσει και πολύ την Πολιτεία. Για τους ψηφιακούς νομάδες αποκτήσαμε πρόσφατα νομοθεσία, με φορολογικά κίνητρα κλπ., όμως όλα αυτά αφορούν μόνο τους αλλοδαπούς. Εξίσου, η τηλε-εργασία για τους Έλληνες πρόσφατα ρυθμίστηκε σε μεγάλο βαθμό – και όχι μόνο από το αρμόδιο υπουργείο. Όμως τίποτα από αυτά τα δύο δεν έχει άμεση σχέση με τους εσωτερικούς ψηφιακούς νομάδες. Αν οι τελευταίοι μας νοιάζουν, επειδή τελικά θεωρούμε ότι η ύπαρξή τους είναι κάτι καλό, τότε θα πρέπει να λάβουμε μέτρα για να τους ενισχύσουμε. Οι υποδομές προφανώς είναι το άλφα και το ωμέγα, αφού χωρίς ίντερνετ δεν γίνεται τίποτα. Τα αεροδρόμια και οι εθνικές οδοί επίσης βοηθούν. Όμως και φορολογικά ή άλλα κίνητρα δεν θα έβλαπταν.

Μπορεί η Πολιτεία να μην έχει πολύ-ασχοληθεί με αυτό το θέμα, όμως η «φυγή σε ένα νησί όταν πάρω σύνταξη» έχει απασχολήσει πολλούς, και μάλιστα όχι αναγκαστικά μεσήλικες. Όμως πλέον αυτό για κάποιους από εμάς ίσως να έχει αλλάξει. Η τεχνολογία και η ψηφιακή ζωή δίνουν πια τη δυνατότητα να μην περιμένουμε ούτε το επόμενο καλοκαίρι αλλά ούτε και τη σύνταξη για να πάμε, επιτέλους, στο νησί.

The post Εσωτερικοί ψηφιακοί νομάδες όλο το χρόνο appeared first on 2045.gr.