Το τελευταίο διάστημα, η ορολογία Buy Now Pay Later(BNPL εν συντομία) ακούγεται ολοένα και πιο συχνά. Σε αυτό συνέβαλε σε μεγάλο βαθμό η έναρξη δραστηριοτήτων της Klarna στην Ελλάδα, μιας εταιρείας που έχει δημιουργήσει τον δικό της μύθο, καθώς αποτελεί έναν από τους πιο επιτυχημένους ευρωπαϊκούς «μονόκερους» των τελευταίων ετών. Το BNPL δεν είναι τίποτα περισσότερο από αυτό που λέει το όνομά του: ένας τρόπος για να αγοράζεις σήμερα αυτό που επιθυμείς, και να πληρώσεις αργότερα, εφάπαξ ή σε λίγες δόσεις (συνήθως 1-3), σε πολλές περιπτώσεις με ελάχιστο ή και καθόλου τόκο. Δεν είναι μια καινούρια ιδέα, δεν είναι καινοτομία, δεν είναι κάτι που δεν έχει εφαρμοστεί με παρόμοιους τρόπους στο παρελθόν. Γιατί, λοιπόν, προσελκύει τέτοιο ενδιαφέρον σήμερα;

Η απάντηση έρχεται από τις νεότερες γενιές. Οι Millennials, και πολύ περισσότερο οι επόμενοι από αυτούς, που ανήκουν στη Γενιά Ζ, έχουν διαφορετικές συνήθειες, αρχές και προτεραιότητες σε σχέση με τους μεγαλύτερους, και συχνά αποτελούν σπαζοκεφαλιά για παραδοσιακούς παίκτες του χρηματοπιστωτικού τομέα. Κάποιοι από αυτούς, λόγω και του νεαρού της ηλικίας τους, ανήκουν στην κατηγορία που ονομάζεται «unbanked» – ένα κοινό που είτε δεν επιθυμεί είτε δεν είναι επιθυμητό να αποτελέσει πελάτη των τραπεζών. Οι λόγοι δεν έχουν να κάνουν απαραίτητα με το ύψος των καταθέσεων, αλλά και με τη νοοτροπία – ακόμη κι αν έχουν σημαντικό αριθμό καταθέσεων, οι νεότερες γενιές δεν αρέσκονται στις συναλλαγές με μεγάλους και γραφειοκρατικούς μηχανισμούς, δεν θέλουν να απευθύνονται σε καταστήματα για την εξυπηρέτησή τους και θέλουν να έχουν πλήρη εικόνα και λειτουργικότητα μέσα από την οθόνη του κινητού τους. Αυτές ακριβώς οι συνήθειες αυτών των γενεών ήταν που γέννησαν το FinTech, τις startups που τα έβαλαν με τις τράπεζες και ταρακούνησαν το οικοδόμημά τους, ελισσόμενες γρήγορα και αφουγκραζόμενες νέες τάσεις και αγορές.

Το BNPL γεννήθηκε μέσα από τους κόλπους των Fintech startups και εξαπλώθηκε και χάρη στον κανονισμό Ανοικτής Τραπεζικής (Open Banking) και της οδηγίας PSD2 της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που επιτρέπει την ανταλλαγή δεδομένων μεταξύ τραπεζών και άλλων εταιρειών, με σκοπό την ανάπτυξη νέων υπηρεσιών προς όφελος των καταναλωτών. Ωστόσο, όπως θα δούμε παρακάτω, για τις υπηρεσίες BNPL υπάρχει ένα νομοθετικό κενό που πρέπει να καλυφθεί.

Γιατί τώρα;

Η απάντηση είναι σχετικά απλή: τα δύο προηγούμενα χρόνια, πολύ μεγάλο μέρος των αγορών μεταφέρθηκε αποκλειστικά στα online κανάλια. Πληρωμές που μπορεί σε τοπικά καταστήματα να γίνονταν με πίστωση έπρεπε να πραγματοποιηθούν πλέον με χρήση πιστωτικής κάρτας ή τραπεζικής κατάθεσης ή αντικαταβολής.

Η χρήση της πιστωτικής κάρτας δεν είναι το ίδιο δημοφιλής σε όλες τις χώρες – σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, στην Ευρωζώνη η κατοχή πιστωτικής κάρτας κυμαίνεται από 0,8 κάρτες κατά κεφαλή έως και 3,9 (στοιχεία του 2017) –  στην Ελλάδα είναι 1,36. Η αξία των συναλλαγών με χρήση καρτών στην Ελλάδα το 2015 αντιπροσώπευε το 7% της συνολικής κατανάλωσης και ως το 2019 είχε φτάσει στο 21,1%, σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, τη στιγμή που ο μέσος όρος της ΕΕ των 28 ήταν στo 39,5%.

Οι πληρωμές μέσω BNPL αποτελούν το 9% των συναλλαγών ηλεκτρονικού εμπορίου παγκοσμίως, αλλά αναμένεται να φτάσουν το 24% ως το 2026. Στην αγορά των ΗΠΑ, 44% της Gen Z και 37% των Millennials θα πραγματοποιήσουν τουλάχιστον μία αγορά μέσα στο 2022 μέσω BNPL, συγκριτικά με το 23% της Gen X και το 9,4% των baby boomers. Προβλέψεις κάνουν λόγο για αύξηση πληρωμών BNPL σε ποσοστό 130% μέσα στο 2022, και υιοθέτηση μεθόδων BNPL σε σύνθετο ετήσιο ποσοστό αύξησης 38% από το 2022 ως το 2028. Η ακαθάριστη αξία εμπορευμάτων που θα πωληθούν μέσω BNPL στην Ελλάδα υπολογίζεται πως θα αυξηθεί από τα 262 εκατομμύρια ευρώ το 2021 στα 4,2 δισεκατομμύρια ως το 2028.

Ρωτήσαμε με τον Χρήστο Τσούνη, ιδρυτή του μεγαλύτερου σε δημοφιλία ελληνικού καναλιού για την χρηματοοικονομική εκπαίδευση στο YouTube, FinancialGreeks, ποια είναι η άποψή του για το BNPL και αν είναι μια τάση της εποχής. “Η ανάγκη του κόσμου να αγοράζει αγαθά πέρα από την οικονομική του ικανότητα πάντα υπήρχε και δυστυχώς πάντα θα υπάρχει. Δε θα έλεγα πως είναι ιδιαίτερη τάση της εποχής. Άλλωστε και οι προηγούμενες γενιές το έκαναν. Ας μην ξεχνάμε τα γραμμάτια, τα διακοποδάνεια αλλά και τις πιστωτικές κάρτες. Η διαφορά είναι πως πλέον, ο εμπορικός ανταγωνισμός αλλά και η εξέλιξη της τεχνολογίας που έχει δώσει ευκολότερη πρόσβαση και ταχύτερη ανάλυση των δεδομένων μας, έχει εκμηδενίσει το εμπλεκόμενο κόστος. Πλέον, μπορούμε να αγοράσουμε κάτι, να το πληρώσουμε αργότερα και να μην έχουμε χρεωθεί τίποτα παραπάνω.”

Αν, μάλιστα, λάβουμε υπόψη τον ισχυρισμό της Shopify (δημοφιλής πλατφόρμα ηλεκτρονικού εμπορίου) ότι 44% των χρηστών της θα είχαν εγκαταλείψει το καλάθι αν δεν παρέχονταν επιλογές πληρωμής με δόσεις, κατανοούμε πολύ καλύτερα το κενό της αγοράς που ήρθαν να καλύψουν οι εταιρείες BNPL.

“Σύμφωνα με τη Visa, το BNPL μπορεί να οδηγήσει σε 20-30% υψηλότερα conversion rates για τους εμπόρους, αλλά και 30-50% υψηλότερες σε αξία πωλήσεις κατά μέσο όρο. Η Klarna τοποθετεί το τελευταίο ποσοστό λίγο πιο πάνω, στο 45%.” 

Ποια είναι η διαφορά με τις πληρωμές δόσεων με πιστωτική κάρτα;

Το κοινό στοιχείο και των δύο μεθόδων είναι ότι περιλαμβάνουν στη βάση τους την πίστωση. Στην Ελλάδα, η επιλογή αγορών με δόσεις είναι δημοφιλής εδώ και πολλές δεκαετίες. Δεν συμβαίνει το ίδιο παντού στον κόσμο, καθώς οι αγοραστικές συνήθειες είναι άμεσα συνδεδεμένες με την ψυχοσύνθεση των κατοίκων κάθε έθνους. Για παράδειγμα, οι Γερμανοί τρομάζουν στην ιδέα συσσώρευσης χρέους και γι’ αυτό αποφεύγουν και τη χρήση πιστωτικών καρτών, ενώ οι Τούρκοι και οι Γάλλοι κατέχουν από τις πρώτες θέσεις σε ό,τι αφορά στη συσσώρευση χρεών. Αυτό που το BNPL κάνει διαφορετικό είναι πως πλέον μπορεί κάποιος να αξιοποιήσει ένα πρόγραμμα δόσεων ακόμη και για μια μικρή σε αξία συναλλαγή. Σύμφωνα με την εταιρεία Finloup, το μέσο καλάθι για το οποίο γίνονται συνήθως αγορές μέσω της υπηρεσίας στην Ελλάδα σπανίως είναι χαμηλότερο των €70-80.

Χρησιμοποιώντας πιστωτική κάρτα, ο καταναλωτής χρεώνεται συνδρομή και τόκους υπερημερίας, αν δεν εξοφλήσει στην τράπεζα το ποσό εντός του χρονικού διαστήματος της πίστωσης. Οι υπηρεσίες BNPL επιβαρύνουν με μηδενικούς έως μικρότερους τόκους τον καταναλωτή, δεν έχουν συνδρομή, ενώ ταυτόχρονα διασφαλίζεται πως ο συνεργαζόμενος έμπορος θα λάβει το πλήρες ποσό της αξίας της αγοράς απευθείας τη στιγμή της αγοράς, μειώνοντας το ρίσκο απάτης.

Μια άλλη διαφορά με την πληρωμή μέσω δόσεων με άλλους τρόπους είναι πως το BNPL ξεκινά πιο νωρίς στο customer journey, τη διαδρομή που ακολουθεί ο πελάτης μόλις επισκέπτεται ένα κατάστημα. Ο έμπορος μπορεί να επικοινωνεί σε ευδιάκριτο σημείο πως υποστηρίζει πληρωμές BNPL, ώστε ο πελάτης να μην φτάνει στο σημείο να εγκαταλείψει το καλάθι των αγορών του ένα βήμα πριν την εμφάνιση των τρόπων πληρωμής. Ένας χρήστης υπηρεσιών BNPL, γνωρίζοντας πως μπορεί να αποπληρώσει σε βάθος χρόνου, είναι πιο εύκολο να προτιμήσει αγορές από μια συμβεβλημένη επιχείρηση.

Ωστόσο, το BNPL δεν προσφέρεται από παραδοσιακές τράπεζες (αν και αυτό θα αλλάξει σύντομα, όπως θα δούμε παρακάτω), αλλά από μικρότερες εταιρείες οι οποίες υπόκεινται σε πολύ λιγότερα κανονιστικά πλαίσια και έχουν λιγότερο αυστηρούς περιορισμούς. Ένας από αυτούς τους περιορισμούς, ο οποίος όμως έχει μεγάλη σημασία, είναι η πιστοληπτική ικανότητα του πελάτη. Οι τράπεζες χρειάζονται κάποια εχέγγυα προτού επιτρέψουν στον πελάτη τους να αξιοποιήσει υπηρεσίες πίστωσης ή δανεισμού. Οι fintech startups έχουν πιο ελαστικά κριτήρια.

Εδώ γεννάται το ερώτημα: Πώς εξασφαλίζονται οι εταιρείες fintech αν δεν γνωρίζουν πόσο φερέγγυοι είναι οι χρήστες της υπηρεσίας τους; Ασφαλώς και έχουν προβλέψει κάθε ενδεχόμενο. Το κέρδος των παρόχων υπηρεσιών BNPL (οι οποίες δεν έχουν κόστος για τον καταναλωτή), προέρχεται είτε από τα επιτόκια υπερημερίας, όπου υπάρχουν (στην περίπτωση που δεν εξοφληθεί το ποσό εντός του προβλεπόμενου πλάνου), όμως το πιο σημαντικό μέρος καλύπτεται από τους εμπόρους με τους οποίους συνεργάζονται, οι οποίοι δέχονται να πληρώνουν χρεώσεις για να προσφέρουν στους πελάτες τους έναν ακόμη λόγο για να τους προτιμήσουν.

Αυτές ακριβώς οι χρεώσεις, που ξεκινούν από 1,5% επί της πώλησης και μπορεί να φτάσουν έως και 7%, είναι που κάνουν σκεπτικούς πολλούς επιχειρηματίες στο λιανεμπόριο. Ωστόσο, οι πρώτοι που πείστηκαν να παρέχουν την επιλογή στους πελάτες τους, δηλώνουν πως έχουν δει αξιοσημείωτη διαφορά.

Το BNPL στην ελληνική αγορά

Μόλις στο τέλος Ιουνίου του 2022, η μεγάλη αλυσίδα Public ανακοίνωσε πως ξεκινά να παρέχει στους πελάτες της την επιλογή BNPL μέσω της Klarna.

“Οι Έλληνες αγοραστές μπορούν πλέον να εξοικονομήσουν χρόνο και χρήματα, να μένουν ενημερωμένοι και να έχουν τον έλεγχο, αξιοποιώντας την υπηρεσία  της Klarna “Pay in 3” σε συμβεβλημένα καταστήματα και μέσω του Klarna app. Ανυπομονούμε να προσφέρουμε στους Έλληνες καταναλωτές ευέλικτες και διαφανείς πληρωμές και μια αναβαθμισμένη εμπειρία αγορών, αλλά και να συνεργαστούμε με εμπόρους προς την επέκταση των επιχειρήσεών τους στην Ελλάδα και παγκοσμίως”, δήλωσε στο 2045.gr ο Ηλίας Πιτσαβός, επικεφαλής της Klarna για την Ελλάδα. Μέχρι και αυτή τη στιγμή, η Klarna στην Ελλάδα συνεργάζεται, εκτός από το Public Group και με τις CosmosSport, H&M και Spitishop. Σε παγκόσμιο επίπεδο συνεργάζεται με περισσότερους από 400.000 retailers, εξυπηρετώντας πάνω από 150 εκατομμύρια ενεργούς καταναλωτές και ξεπερνώντας τα 2 εκατομμύρια συναλλαγές ημερησίως μέσα από την πλατφόρμα της. Η αποτίμηση της σουηδικής εταιρείας ξεπερνά τα 6,5 δισεκατομμύρια ευρώ.

Ο Νίκος Βαρβαδούκας, VP Brand and Customer, Public Group μας είπε: “Αντιλαμβανόμενοι ότι οι καταναλωτές θέλουν να έχουν ακόμη περισσότερες επιλογές πληρωμής για τις αγαπημένες τους αγορές, ενσωματώνουμε την επιλογή του BNPL στις υπηρεσίες μας απαντώντας στην ανάγκη για ευελιξία πληρωμών, σε μια εποχή που το διαθέσιμο εισόδημα δέχεται πιέσεις. Παράλληλα, ξέρουμε καλά ότι οι νεότερες γενιές (Millennials και Zoomers), αυτές δηλαδή που επιλέγουν σε μεγάλο βαθμό τα ψηφιακά κανάλια αγορών, θέλουν να έχουν digital-first λύσεις για μια εμπειρία διαδικτυακών αγορών χωρίς εμπόδια. Η υπηρεσία Public Now Pay Later, που φέραμε σε συνεργασία με την εταιρεία Klarna, απαντά ακριβώς σε αυτά τα ζητούμενα.”

Τη στιγμή που άλλοι retailers εμφανίζονται ακόμη διστακτικοί απέναντι στο BNPL, στα Public έχουν ήδη αρχίσει να βλέπουν τα θετικά αποτελέσματα: “Ήδη κατά τις πρώτες δέκα ημέρες λειτουργίας του, η χρήση του Public Now Pay Later έχει πλησιάσει το 15% των συναλλαγών όπου μπορούσε να αξιοποιηθεί – δηλαδή εκείνων όπου η πληρωμή μπορεί να γίνει με κάρτα ή και με άλλους online τρόπους πληρωμής.” μας είπε ο Κ. Βαρβαδούκας, ενώ μας αποκάλυψε πως πολύ σύντομα  θα δούμε επέκταση της υπηρεσίας και στα φυσικά καταστήματα.

Η Klarna δεν είναι ο μοναδικός παίκτης του BNPL στην Ελλάδα. Η ελληνική startup Finloup δημιουργήθηκε με στόχο να εξυπηρετήσει την ίδια ανάγκη, πριν μάλιστα η Klarna ενεργοποιηθεί στην εγχώρια αγορά. Μέσα στα μόλις 2 χρόνια λειτουργίας της κατάφερε να αποσπάσει βραβεύσεις σε διαγωνισμούς καινοτομίας, να προσελκύσει 1 εκατομμύριο ευρώ σε χρηματοδότηση, να πολλαπλασιάσει το προσωπικό της και να φέρει το BNPL πιο κοντά στις ελληνικές επιχειρήσεις.

Μιλήσαμε με την ομάδα της Finloup για να μας εξηγήσουν το δικό τους ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, το οποίο έπεισε τους επενδυτές. “Προσφέρουμε καθαρά άτοκες δόσεις στον καταναλωτή, χωρίς καμία απολύτως επιβάρυνση, χάρη στην τεχνογνωσία αξιολόγησης των χρηστών που έχουμε αναπτύξει. Βλέπουμε ότι οι ανταγωνιστές μας – τουλάχιστον στην Ελλάδα – προσφέρουν την υπηρεσία με τρόπο που επιβαρύνει τον καταναλωτή, είτε άμεσα με τόκους και άλλες χρεώσεις ή, χειρότερα, περιμένουν τον καταναλωτή να καθυστερήσει την πληρωμή μιας δόσης και να του επιβάλλουν έξοδα καθυστέρησης (late fees). Σε αντίθεση με άλλους παρόχους, η finloup έχει ξεκάθαρη υπηρεσία: μηδέν έξοδα εκκίνησης, μηδέν συνδρομή, μηδέν επιτόκιο, μηδέν έξοδα καθυστερημένης αποπληρωμής. Έτσι, ο πελάτης λαμβάνει πίστωση την οποία είναι εφικτό να αποπληρώσει χωρίς καμία επιβάρυνση”, μας εξήγησε ο Αντώνης Πρέντζας, συνιδρυτής και CEO της εταιρείας.

Τα αποτελέσματα και από τη μεριά της Finloup είναι εντυπωσιακά: “Σύμφωνα με τα δεδομένα που μοιράζονται μαζί μας οι συνεργαζόμενοι έμποροι, μετά την ενσωμάτωση της inloup βλέπουν κατά μέσο όρο αύξηση έως και 150% στο μέσο καλάθι και πολλούς πελάτες που κάνουν επαναλαμβανόμενες αγορές. Ακόμη, βλέπουμε ότι πλέον οι πελάτες έρχονται απευθείας σε εμάς, ζητώντας να τους κατευθύνουμε σε καταστήματα που έχουν συγκεκριμένες κατηγορίες προϊόντων (π.χ. ρούχα, έπιπλα, ηλεκτρονικά είδη). Έτσι, το κανάλι απόκτησης πελατών είναι διπλό για τους εμπόρους μας – επωφελούνται από την προβολή της finloup στο eshop τους αλλά και από τη βάση πελατών της finloup.”

Και οι Τράπεζες;

“Μια έρευνα της McKinsey για την αμερικανική αγορά υπολογίζει πως οι τράπεζες θα μπορούσαν να έχουν απώλειες κερδών από 2 έως 15% λόγω της εμφάνισης νέων μεθόδων πίστωσης ως το 2025″

Δεν θα περάσει πολύς καιρός προτού και οι συστημικές τράπεζες να προσφέρουν αντίστοιχα προϊόντα στους πελάτες τους. Έχοντας στραφεί στη νοοτροπία “digital first” προσαρμόζονται πολύ γρηγορότερα απ’ ότι στο παρελθόν στις επιταγές της εποχής, σε μια προσπάθεια να κερδίσουν νέα πελατεία, αλλά και να μη χάσουν την προτίμηση της υπάρχουσας. Ήδη, ανακοινώθηκε πως η Τράπεζα Πειραιώς σύντομα θα παρέχει σχετική υπηρεσία, σε συνεργασία με την startup Natech. Η ίδια τράπεζα, ξεκίνησε να δίνει τη δυνατότητα αγοράς με δόσεις στους πελάτες της που χρησιμοποιούν πιστωτικές κάρτες, ακόμη κι αν ο έμπορος δεν παρέχει ευκολίες πληρωμής.

Η Εθνική Τράπεζα ξεκίνησε να προσφέρει υπηρεσία αγοράς με δόσεις χωρίς πιστωτική κάρτα (σε μορφή καταναλωτικού μικροδανείου) σε συνεργασία με κάποιες επιχειρήσεις, όπως η Skroutz (Δόσεις για Όλους). Αντίστοιχη υπηρεσία προσφέρει η ΙΚΕΑ (Δάνειο στη Στιγμή), το Πλαίσιο, το You.gr και άλλες μεγάλες αλυσίδες. Ωστόσο, η διαφορά αυτού του είδους των μικροδανείων μέσω τραπεζών είναι πως οι δόσεις που πρέπει να καταβάλει ο καταναλωτής είναι έντοκες.

Η Viva Wallet έχει ήδη ενσωματώσει στο Smart Checkout της τη δυνατότητα Pay Later της PayPal, ενώ και η βαλκανική τράπεζα TBI Bank έχει ανακοινώσει πως ξεκινά να παρέχει υπηρεσίες BNPL στη χώρα μας. Και όλα αυτά, σχεδόν έναν χρόνο αφότου η Amazon ξεκίνησε να προσφέρει αυτήν την επιλογή στους πελάτες της στο εξωτερικό, ενώ η Apple ανακοίνωσε τον Ιούνιο του 2022 την υπηρεσία Apple Pay Later.

Μπορούν όλοι να χρησιμοποιήσουν το BNPL;

Οι BNPL providers πραγματοποιούν έναν “ήπιο” (soft) έλεγχο πριν αποφασίσουν αν ένας χρήστης θα είναι σε θέση να αποπληρώσει το μικρό δάνειο που λαμβάνει, και άρα δεχτούν να του παρέχουν την υπηρεσία τους. Τι σημαίνει ήπιος έλεγχος; Και πώς μπορεί μια εταιρεία που δεν είναι αδειοδοτημένο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα να γνωρίζει και να αξιολογεί την οικονομική μας φερεγγυότητα; Αυτό γίνεται δυνατό με απολύτως θεμιτό τρόπο, χάρη στο open banking. Ο καταναλωτής συνδέεται στην τράπεζά του και μοιράζεται με ασφάλεια τα τραπεζικά του δεδομένα με τον BNPL provider που θα αξιολογήσει το αίτημά του. Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, ο provider έχει λάβει τα δεδομένα που χρειάζεται για να δημιουργήσει ένα ολοκληρωμένο προφίλ του καταναλωτή, και να αποφασίσει αν θα προχωρήσει σε παροχή πίστωσης ή όχι.

Η ομάδα της Finloup μας εξηγεί με περισσότερες λεπτομέρειες τι περιλαμβάνει αυτό το “soft financial check” (ήπιος χρηματοπιστωτικός έλεγχος): “Η αξιολόγηση των χρηστών οι οποίοι επιθυμούν να χρησιμοποιήσουν τη μέθοδο πληρωμής μας γίνεται με την ανάλυση των τραπεζικών τους δεδομένων, όπως αυτά λαμβάνονται μέσω του open banking – πιο συγκεκριμένα, των τραπεζικών συναλλαγών και το υπόλοιπο των λογαριασμών του. Η αξιολόγηση αυτή γίνεται μέσω αλγορίθμων που έχουμε αναπτύξει εσωτερικά στην εταιρεία και, κατά βάση, αφορά δύο παραμέτρους:

– τη δυνατότητα αποπληρωμής δηλαδή το κατά πόσον θα είναι ένας χρήστης σε θέση να αποπληρώσει τις δόσεις. Ενδεικτικά, πολύ σημαντικά στοιχεία είναι τα έσοδα, έξοδα, αποταμιεύσεις του χρήστη.

– την προθυμία για αποπληρωμή – δηλαδή το αν ο χρήστης είναι συνεπής και θέλει να αποπληρώσει τις δόσεις. Σημαντικά στοιχεία είναι η συνέπεια στην πληρωμή λογαριασμών ρεύματος, τηλεφώνου, ενοικίου κ.λπ.”

Τους ρωτάμε τι συμβαίνει σε περίπτωση μη έγκαιρης αποπληρωμής και αν αυτό επηρεάζει το οικονομικό προφίλ του πελάτη: “Σε περίπτωση δυσκολίας αποπληρωμής, επικοινωνούμε με τον πελάτη για να βρούμε τη λύση η οποία μπορεί να τον διευκολύνει, καθώς έχουμε ορισμένες επιλογές για να εξυπηρετούμε τέτοιες περιπτώσεις. Δεν χρεώνουμε ποτέ “πέναλτι” καθυστέρησης πληρωμής, αντίθετα κάνουμε ό,τι μπορούμε για να σιγουρευτούμε ότι οι πελάτες μας δεν επιβαρύνονται. Επιπλέον, δεν δημιουργούμε μαύρες λίστες. Εάν κάποιος καταναλωτής δυσκολεύεται με την αποπληρωμή ενός πλάνου – ή ακόμη, αν απορριφθεί από την αξιολόγηση – είναι ευπρόσδεκτος να δοκιμάσει εκ νέου και να περάσει ξανά την αξιολόγηση όταν τα οικονομικά του δεδομένα θα έχουν βελτιωθεί.”

Πώς θα αποφευχθεί η συσσώρευση χρεών;

Η βρετανική ΜΚΟ Citizens Advice διεξήγαγε τον Μάρτιο του 2022 μια έρευνα ανάμεσα σε 2.288 ανθρώπους που είχαν χρησιμοποιήσει την επιλογή BNPL μέσα στον τελευταίο χρόνο, και βρήκε πως το 42% αυτών χρειάστηκε να δανειστούν χρήματα με κάποιο άλλο τρόπο (πιστωτική κάρτα, φίλοι, μικροδάνεια) προκειμένου να εξοφλήσουν τις δόσεις τους, και το 25% μετάνιωσαν τη χρήση της υπηρεσίας. Το ποσοστό είναι υψηλότερο και οριακά ξεπερνά το 50% στην ηλικιακή ομάδα 18-34 ετών. Αντίστοιχα, μια άλλη έρευνα στην αμερικανική αγορά μιλά για ένα ποσοστό της τάξης του 70% που ξοδεύει περισσότερα απ’ όσα διαθέτει μέσω αυτής της μεθόδου, ενώ το 42% έχουν καθυστερήσει την αποπληρωμή τουλάχιστον μίας δόσης. Ο δανεισμός για την εξόφληση μιας άλλης μεθόδου δανεισμού δημιουργεί αυτό που ονομάζεται σπείρα χρέους, και οδηγεί σε ατέρμονο δανεισμό.

Η νομοθεσία, αυτή τη στιγμή, τοποθετεί σε μια γκρίζα περιοχή το BNPL. Φυσικά και θα προσαρμοστεί κάποια στιγμή προκειμένου να προστατέψει καλύτερα καταναλωτές αλλά και εταιρείες, ωστόσο κάτι τέτοιο δεν αναμένεται να γίνει νωρίτερα από το τέλος του 2023. Ένα από τα προβλήματα που προκύπτουν από την απουσία ρυθμιστικού πλαισίου είναι και το ότι δεν καταγράφονται συγκεντρωτικά στοιχεία, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να υπολογιστεί το ύψος των καθυστερημένων δόσεων, των χρεών κ.λπ.

Το γεγονός, ωστόσο, ότι η ηλικιακή ομάδα που συγκεντρώνει μεγαλύτερο χρέος είναι και αυτή που θα πληγεί περισσότερο σε μια οικονομική ύφεση, κάνει το απαισιόδοξο σενάριο ακόμη χειρότερο.

Ζητήσαμε από τον Χρήστο Τσούνη να μας εξηγήσει λίγο περισσότερο τη σύνδεση της Γενιάς Ζ με το BNPL και αν θα πρέπει να ανησυχούμε για το ενδεχόμενο χρέους σε μια γενιά που δεν έχει ακόμη αποκτήσει οικονομική παιδεία. “Η νέα γενιά κυνηγάει το λεγόμενο instant gratification (στιγμιαία ικανοποίηση). Ο βομβαρδισμός συνεχόμενης πληροφορίας έχει μειώσει σημαντικά το attention span (διάρκεια προσοχής) και αυτό έχει περάσει και στον τρόπο που καταναλώνουν ικανοποίηση. Σε αντίθεση όμως με ό,τι πιστεύει ο περισσότερος κόσμος, η Gen Z δεν είναι τόσο οικονομικά αναλφάβητη όσο παρουσιάζεται από τις προηγούμενες γενιές. Απλά έχουν αλλάξει οι προτεραιότητες. Πώς μπορούμε να λέμε ότι η Gen Z δεν διαχειρίζεται σωστά τα οικονομικά της όταν χρησιμοποιούν εφαρμογές για να παρακολουθούν τα έξοδά τους; Όταν επιλέγουν κάρτες από πλατφόρμες εξωτερικού για να έχουν καλύτερη μετατροπή από ευρώ σε δολάρια; Αυτό δείχνει ένα επίπεδο οικονομικής κατανόησης.”

Ο Χρήστος Τσούνης έχει επιστήσει πολλές φορές μέσα από τα βίντεό του στον κίνδυνο δημιουργίας χρέους. Βλέπει το BNPL όχι ως μια νέα απειλή, αλλά ως κάτι που οφείλουμε να προσέχουμε όσο οποιονδήποτε άλλο σχετικό παράγοντα: “Με εξαίρεση το σπίτι μας, οποιαδήποτε άλλη αγορά – μικρή, μεγάλη – πρέπει να γίνεται με πλήρη εξόφληση τη στιγμή της αγοράς. Οτιδήποτε άλλο, είναι λάθος οικονομική ενέργεια.”

Τον ίδιο προβληματισμό συζητήσαμε και με τη Finloup. “Η finloup λειτουργεί από την 1η μέρα της λειτουργίας της έτσι ώστε να εξυπηρετεί τον υπεύθυνο δανεισμό. Πέρα από το BNPL, αυτό που στοχεύουμε σαν εταιρεία είναι να εκπαιδεύσουμε το κοινό ως προς την υπεύθυνη κατανάλωση. Έτσι, δεν ενθαρρύνουμε ποτέ τη λήψη περισσότερων πλάνων δόσεων από όσα μπορεί να υποστηρίξει ο χρήστης, ενώ μέσα από τις επικοινωνιακές μας ενέργειες προσπαθούμε να εκπαιδεύσουμε τον καταναλωτή και να του παρέχουμε οικονομικές συμβουλές για το πώς να διαχειρίζεται σωστά και υπεύθυνα τα οικονομικά του. Το μεγάλο βήμα ως προς αυτό θα έρθει σύντομα με την αναβάθμιση της υπηρεσίας μας και την επιλογή του πελάτη να δημιουργεί ένα finloup προφίλ. Εκεί – και με τη βοήθεια της αξιολόγησής μας – θα μπορούμε να υποστηρίζουμε εξατομικευμένα τον κάθε καταναλωτή με τη διαχείριση των οικονομικών του. Για παράδειγμα, θα μπορούμε να του προτείνουμε ένα συγκεκριμένο budget αγορών, που θεωρούμε βασισμένοι σε real-time δεδομένα ότι είναι το κατάλληλο για να μην επιβαρυνθεί και να μπορεί να συνεχίζει να είναι συνεπής στις υποχρεώσεις του.” Ως προς το τι συμβαίνει στην πράξη, η εταιρεία ισχυρίζεται ότι μέχρι σήμερα έχει ελάχιστες περιπτώσεις αθέτησης, κάτι που αποδίδει σε μεγάλο βαθμό στην επιτυχημένη αξιολόγηση του οικονομικού προφίλ εκ των προτέρων.

Ένα μέλλον με περισσότερες επιλογές – όχι χρέη

Στο βιβλίο “Buy Now, Pay Later: The extraordinary story of Afterpay”, οι συγγραφείς Jonathan Shapiro και James Eyers καταγράφουν την πορεία της αυστραλιανής εταιρείας Afterpay, η οποία αποτέλεσε πρωτοπόρο στην καθιέρωση του BNPL. Ωστόσο, μέσα από το βιβλίο αναδεικνύεται επίσης ο προβληματισμός που δημιουργεί η δημοφιλία ενός μοντέλου που ενθαρρύνει τις αγορές μέσω βραχυπρόθεσμου δανεισμού, ως μια επικίνδυνη νοοτροπία που σε συνδυασμό με κενά σε ρυθμιστικά πλαίσια θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια μη υγιή χρηματοοικονομική κουλτούρα.

Το BNPL μπορεί να αλλάξει μορφή στο κοντινό μέλλον. Επικείμενες νομοθετικές αλλαγές μπορούν να επηρεάσουν τις εταιρείες που προσφέρουν αυτήν την υπηρεσία και το μοντέλο λειτουργίας τους. Ωστόσο, η δημοτικότητα του BNPL ολοένα και ανεβαίνει προς το παρόν και το επόμενο βήμα για τους παρόχους φαίνεται πως είναι η δημιουργία marketplaces μέσω των δικών τους apps, από τα οποία ο χρήστης θα μπορεί να διαλέξει συνεργαζόμενες επιχειρήσεις για τις αγορές του – ένα επιχειρηματικό μοντέλο που ονομάζεται D2C (Direct to Consumer).

Ο δανεισμός ανέκαθεν παρεχόταν με διάφορες μορφές (ήδη από τον 19ο αιώνα με αντίστοιχο με το BNPL μοντέλο) σε διάφορες ιστορικές περιόδους και δεν θα σταματήσει να προσφέρεται. Εστιάζοντας στη σωστή χρηματοοικονομική εκπαίδευση των καταναλωτών και φροντίζοντας να καλύπτεται η λειτουργία τους από το νομοθετικό πλαίσιο, οι υπηρεσίες BNPL δεν θα αποτελέσουν κίνδυνο για τις νεότερες ή τις μελλοντικές γενιές, παρά μόνο έναν τρόπο οικονομικής διευκόλυνσης που ταιριάζει καλύτερα στις προτιμήσεις τους και μια υπενθύμιση για στρατηγική διαχείριση που, αν λειτουργήσει σωστά, μπορεί να οδηγήσει στην αποφυγή χρέους.

Το αληθινό μήνυμα που πρέπει να πάρουμε από την άνοδο του BNPL ενδεχομένως να έχει λιγότερη σχέση με την πίστωση και περισσότερη με μια νέα, πιο ξεκάθαρη, απλοποιημένη διαδικασία συναλλαγών ανάμεσα στον καταναλωτή, τον έμπορο και την υπηρεσία που αναλαμβάνει τον δανεισμό – ένα παράδειγμα καλύτερης εμπειρίας αγορών που έχει τη δυναμική να οδηγήσει σε κάτι ακόμη πιο ωφέλιμο στο μέλλον, πιθανότατα με τη συνέργεια περισσότερων παικτών του κλάδου.

The post Buy Now Pay Later – η νέα μορφή πίστωσης appeared first on 2045.gr.

Η Ελλάδα, ως οικοσύστημα νεοφυούς επιχειρηματικότητας τοποθετείται στην 54η θέση παγκοσμίως, σύμφωνα με την κατάταξη του StartupBlink. Μπορεί να μην ακούγεται πολύ υψηλή θέση, αλλά τηρουμένων των αναλογιών, δεν είναι και τόσο άσχημη. Λιγότερο από δύο δεκαετίες πριν, κανείς δεν ενδιαφερόταν να ελέγξει σε ποια θέση στην κατάταξη βρισκόταν η χώρα μας. Κι αυτό γιατί ελάχιστοι –και ίσως “ρομαντικοί”– ήξεραν τη δυναμική των ελληνικών startups. Οι περισσότεροι από αυτούς ήταν οι ίδιοι οι startuppers. Οι υπόλοιποι ήταν οι άνθρωποι που επένδυσαν σε αυτούς.

Το 2021, και ιδιαίτερα το τελευταίο τρίμηνο, οι τίτλοι των μίντια έρχονταν ο ένας μετά τον άλλο: Μεγάλοι γύροι επενδύσεων, μεγάλες εξαγορές, μεγάλα ονόματα του εξωτερικού που ενδιαφέρονται για το τοπικό οικοσύστημα καινοτομίας. Οι ελληνικές startups τραβούν βλέμματα από το εξωτερικό, και μαζί με αυτά και πολύ σημαντικές επενδύσεις – τόσο σημαντικές που ποτέ μέχρι τώρα δεν είχαμε ξαναδεί στο ελληνικό οικοσύστημα. Πολλοί μπορεί τώρα να έμαθαν τι είναι οι startups. Ωστόσο, πρόκειται για μια ιστορία σχεδόν δύο δεκαετιών.

Το 2007, όταν ξεκίνησε η περίοδος των JEREMIE funds (Joint European Resources for Micro to Medium Enterprises), ήταν στην ουσία η πρώτη φορά που μοχλεύτηκαν σημαντικοί πόροι που αφορούσαν στοχευμένα ελληνικές startups (σε αντιδιαστολή, για παράδειγμα, με τα γνωστά σε όλους μας ΕΣΠΑ). Αν και ενισχύθηκε σχετικά μικρός αριθμός επιχειρήσεων (55), τέθηκαν οι πρώτες βάσεις. Μετά την εκπνοή του προγράμματος (2013), το επόμενο μεγάλο βήμα πραγματοποιήθηκε το 2017, όταν ξεκίνησε το πρόγραμμα EquiFund – μια συνεργασία του Ευρωπαϊκού Επενδυτικού Ταμείου (EIF) με το ελληνικό δημόσιο και επενδυτές του ιδιωτικού τομέα. Μέχρι το τέλος του 2021, μέσω αυτού του προγράμματος είχαν επενδυθεί περισσότερα από 210 εκατομμύρια ευρώ, σε περισσότερες από 119 εταιρείες, με τα ⅔ του συνολικού ποσού να προέρχεται, όπως ήταν και το επιθυμητό, από τον ιδιωτικό τομέα. Ωστόσο, 7 στις 10 εταιρείες που έχουν λάβει τη μεγαλύτερη χρηματοδότηση, έχουν ενισχυθεί μέσω είτε των JEREMIE, είτε του EquiFund, είτε και των δύο – ενδεικτικό της σημασίας που έχει η ενίσχυση μιας startup στο στάδιο pre-seed/seed.

Στις αρχές του 2022 ανακοινώθηκε η εξαγορά της Accusonus, μιας εταιρείας από την Πάτρα, από τη Meta, για ένα ποσό που υπολογίζεται κοντά στα 100 εκατομμύρια ευρώ. Δεν είναι η πρώτη φορά που ένας παγκόσμιος κολοσσός φτάνει σε συμφωνία με ελληνική εταιρεία. Πριν από δύο χρόνια, το 2020, η Softomotive εξαγοράστηκε από τη Microsoft για ένα αντίστοιχα μεγάλο ποσό. Την ίδια χρονιά, η Instashop έσπασε ρεκόρ, κλείνοντας συμφωνία εξαγοράς για 360 εκατομμύρια δολάρια, και αποτελώντας το πιο επιτυχημένο exit ελληνικής startup μέχρι και σήμερα.

Τι αλλάζει τα τελευταία χρόνια;

Παρακολουθώντας κανείς την επικαιρότητα στον χώρο της νεοφυούς επιχειρηματικότητας, μπορεί εύκολα να αναγνωρίσει ένα μοτίβο τελευταία: φτάνουν στις οθόνες μας όλο και περισσότερες ειδήσεις για επενδύσεις σε startups, αλλά με μία σημαντική διαφορά: οι εταιρείες δεν εδρεύουν ή δεν δραστηριοποιούνται καν στην Ελλάδα. Υπάρχει τέτοια δίψα για ελληνικές ιστορίες επιτυχίας που θα αποτελέσουν έμπνευση, ώστε πλέον στο ραντάρ όσων παρακολουθούν τον χώρο εντάσσονται και όσες εταιρείες διαθέτουν ένα μέλος ελληνικής καταγωγής, ακόμη κι αν πρόκειται για Έλληνες της διασποράς.

Αναμφίβολα, είναι πολύ ενθαρρυντικό να ακούει κανείς πως οι ελληνικές εταιρείες αποτιμούνται συνολικά πάνω από τα 4,5 δισεκατομμύρια δολάρια (Marathon), αλλά η αναλογία είναι δυσανάλογη αν δει κανείς τα ποσά που αφορούν εταιρείες με έδρα ή δραστηριότητα εντός της χώρας και αυτές που απλά έχουν κάποια σύνδεση με τη χώρα μέσω ενός εκ των ιδρυτών.

Αυτό θα μπορούσε να αποτελεί απόδειξη ενός χρόνιου brain drain, αλλά θα ήταν ένα κάπως αυθαίρετο συμπέρασμα. Πολλοί από τους Έλληνες του εξωτερικού αποτελούν δεύτερης και τρίτης γενιάς μετανάστες, που, όπως είναι φυσικό, ζουν και δραστηριοποιούνται επιχειρηματικά στο εξωτερικό. Ωστόσο, υπάρχει και η περίπτωση των ελλήνων founders, οι οποίοι, έχοντας πρώτα επιτύχει εντός των συνόρων, έχουν δικτυωθεί κατάλληλα, έχουν γνωρίσει συνεργάτες με τους οποίους έχουν συζητήσει κοινές ιδέες, και, νιώθοντας πλέον σίγουροι και ήδη δοκιμασμένοι σε περισσότερες από μία αγορές (καθώς οι περισσότερες ελληνικές startups επιχειρούν σε περισσότερες αγορές εκτός της ελληνικής), ανοίγουν τη δραστηριότητά τους σε νέα εδάφη. Δύο πολύ χαρακτηριστικές τέτοιες περιπτώσεις είναι ο Νίκος Δρανδάκης, που μετά την Beat δημιούργησε τη Flyway και τη Sync Health, αλλά και ο Γιώργος Χατζηγεωργίου της Skroutz, ο οποίος είναι ένας εκ των founders της Zoe, που έχει ήδη συγκεντρώσει περισσότερα από 20 εκατομμύρια δολάρια από επενδυτές.

Το ελληνικό οικοσύστημα

Τι είναι αυτό που χαρακτηρίζει, λοιπόν, το ελληνικό οικοσύστημα; Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Elevate Greece, μέχρι και τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, υπάρχουν καταγεγραμμένες 557 startups που πληρούν τις προϋποθέσεις που έχει θέσει το Υπουργείο Ανάπτυξης και Επενδύσεων, έχουν προχωρήσει στη διαδικασία εγγραφής τους στο μητρώο (με την υπόσχεση πως θα έχουν πρόσβαση σε κάποια προνόμια), και έχει εγκριθεί η αίτησή τους από μια επιτροπή ειδικών αξιολογητών. Στη βάση δεδομένων του Crunchbase εμφανίζονται αυτή τη στιγμή 2.444 ενεργές εταιρείες με έδρα στην Ελλάδα, αλλά στην πραγματικότητα στον αριθμό αυτό πρέπει να γίνουν κάποιες προσθαφαιρέσεις: να προστεθούν όσες δηλώνουν ως έδρα τους κάποια άλλη χώρα, όμως λογίζονται ως ελληνικές (περισσότερα γι’ αυτό παρακάτω) και να αφαιρεθούν κάποιες που λανθασμένα βρίσκονται στη λίστα του Crunchbase (π.χ. ΟΠΑΠ, Εθνική Τράπεζα της Ελλάδας κ.ο.κ.).

“2.000 εταιρείες: αυτός εκτιμάται ότι είναι ο πραγματικός αριθμός των ενεργών ελληνικών startups”

Λαμβάνοντας υπόψη το συγκεκριμένο στατιστικό δείγμα του ελληνικού μητρώου, τα ευρήματα του Elevate Greece δείχνουν ότι ο τομέας με το μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τις ελληνικές startups είναι αυτός των επιστημών υγείας – μια παγκόσμια τάση. Το ίδιο επιβεβαιώνει και η έρευνα του Found.ation με την υποστήριξη του EIT Digital και της ΕΑΤΕ, αλλά κάπου εκεί αρχίζουν οι διαφοροποιήσεις. Η έρευνα του Found.ation σημειώνει πως παραδοσιακά “δυνατοί” τομείς της ελληνικής οικονομίας όπως ο τουρισμός/φιλοξενία και η ναυτιλία δεν έχουν τόσο έντονη παρουσία στο οικοσύστημα της νεοφυούς επιχειρηματικότητας όσο θα περίμενε κανείς, για πολλούς λόγους, ανάμεσα στους οποίους και ο πιο “οικογενειακός” χαρακτήρας των επιχειρήσεων που αφήνει λιγότερα περιθώρια για πειραματισμούς. Από μία άποψη αυτό μοιάζει περίεργο, καθώς η χώρας μας θα μπορούσε να αποτελέσει το ιδανικό πεδίο πειραματισμού για οποιαδήποτε startup επιθυμούσε να δοκιμάσει το προϊόν της σε αυτούς τους κλάδους, ωστόσο οι ελληνικές startups κοιτάζουν συχνά πέρα από τα σύνορα. Οι κλάδοι που φαίνεται να είναι πιο δραστήριοι είναι όλοι αυτοί που σχετίζονται με τη δημιουργία software για τον B2B τομέα, όπως π.χ. Software-as-a-Service.

Ελληνικές και “ελληνικές” εταιρείες

Όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και σε όλο τον κόσμο, υπάρχει ακόμη μια ασάφεια για το τι εννοούμε ως startup. Στις περισσότερες χώρες υιοθετείται απλά ένας ορισμός για λόγους που έχουν να κάνουν με τυπικές διαδικασίες, όπως για παράδειγμα την καταγραφή τους και την κατηγοριοποίησή τους σε ένα μητρώο επιχειρήσεων. Εν προκειμένω, στην Ελλάδα, οι προϋποθέσεις για να εγγραφεί μια επιχείρηση στο μητρώο του Elevate Greece είναι οι εξής: να απασχολεί λιγότερα από 250 άτομα, να έχει κύκλο εργασιών μικρότερο από 50 εκατ. ευρώ ανά έτος, να λειτουργεί λιγότερα από 8 έτη, και να έχει νομική μορφή ΙΚΕ, ΕΠΕ ή ΑΕ. Σε περισσότερο ανεπτυγμένα οικοσυστήματα, οι παραπάνω προϋποθέσεις είναι συνήθως πιο χαλαρές ως προς το ανώτερο όριο, αναγνωρίζοντας ως startup μια εταιρεία π.χ. με κύκλο εργασιών έως 100 εκατομμύρια ή με έως 500 υπαλλήλους.

Το επόμενο ερώτημα που γεννάται, είναι τι αποτελεί ελληνική startup. Καθώς είμαι προσωπικά υπεύθυνη για την έρευνα του Found.ation που τα τελευταία χρόνια παρακολουθεί τη σκηνή των startups στην Ελλάδα, έχω συχνά αντιμετωπίσει κριτική για τις εταιρείες που επιλέγουμε να χαρακτηρίσουμε ως startups, αλλά και ως ελληνικές startups. Η κριτική σαφώς και έχει βάση (π.χ. μια εταιρεία που έχει ξεπεράσει τα 8 έτη λειτουργίας ξεφεύγει από τα στενά όρια του ορισμού), αλλά το επιχείρημα εδώ είναι πως αν ο σκοπός σου είναι να καταγράψεις την πορεία ενός ολόκληρου οικοσυστήματος σε βάθος χρόνου, πρέπει εκ των προτέρων να παρακολουθείς κάθε εταιρεία που δραστηριοποιείται στον χώρο και έχει ξεκινήσει ως startup, μέχρι και τη στιγμή που θα εξαγοραστεί ή θα φτάσει το στάδιο του “μονόκερου”.

Η έρευνα του Marathon VC περιλαμβάνει στο ελληνικό οικοσύστημα κάθε startup η οποία στην ιδρυτική της ομάδα περιλαμβάνει έναν Έλληνα, ακόμη κι αν δεν έχει καμία δραστηριότητα ή γραφεία στην χώρα. Χαρακτηριστικά, καταγράφει ότι 249 από τις 608 νεοφυείς επιχειρήσεις που συγκέντρωσαν επενδύσεις κατά την περίοδο 2010-2020 επιχειρούσαν στις ΗΠΑ και Καναδά (24,7%) και στο Ηνωμένο Βασίλειο (7,1%). Είναι μια διαφορετική ματιά στο οικοσύστημα, η οποία έχει δεχθεί έντονες κριτικές αλλά είναι επίσης πολύ χρήσιμη, αρκεί να λαμβάνεται υπόψη ο προαναφερόμενος ορισμός. Στην έρευνα του Found.ation ακολουθήθηκε η λογική που ορίστηκε ως προϋπόθεση και από τα VC funds του Equifund για να επενδύσουν σε μια εταιρεία στο πρόγραμμα (με στόχευση την ενίσχυση του ελληνικού οικοσυστήματος), δηλαδή θεωρείται ελληνική μία εταιρεία που έχει είτε την έδρα της στην Ελλάδα, είτε σημαντική παρουσία σε αυτήν, όπως για παράδειγμα ένα τμήμα έρευνας και ανάπτυξης ή ένα σημαντικό ποσοστό του προσωπικού της επί ελληνικού εδάφους, ακόμη κι αν στην ομάδα των founders δεν υπάρχει κανένα ελληνικό επίθετο.

Μονόκεροι, made in Greece

Μέχρι το 2021 οι μονόκεροι στην Ελλάδα ήταν ακριβώς αυτό που υποδηλώνει το όνομα: ένα είδος που υπάρχει μόνο στη φαντασία. Μέσα στη χρονιά που πέρασε, μία εταιρεία, η PeopleCert, ξεπέρασε σε αποτίμηση το ένα δισεκατομμύριο ευρώ, εγκαινιάζοντας το ελληνικό unicorn club. Ήδη από το τέλος του 2021 ήταν γνωστή στην αγορά η συμφωνία που θα έβαζε στο ίδιο κλαμπ τη Viva Wallet (ανακοινώθηκε επίσημα στις αρχές του 2022), ενώ στη λίστα των εταιρειών που θεωρούνται ήδη σχεδόν μέλη είναι και η Blueground, μια εταιρεία που κατάφερε να ανακάμψει έπειτα από μία δύσκολη διετία με περιορισμούς στην εισερχόμενη κίνηση, ενώ ταυτόχρονα είχε δημιουργήσει και αρνητική αίσθηση ως προς την πορεία της στην αγορά, όταν το 2020 είχε προχωρήσει σε απολύσεις υπαλλήλων.

Ως προς τα επόμενα ονόματα που θα συμπληρώσουν αυτή τη λίστα, οι διάφοροι παράγοντες της αγοράς έχουν κάποιες ιδέες, αλλά τίποτα δεν είναι απόλυτα σίγουρο ακόμα. Ανάμεσα στα ονόματα που έχουν αναφερθεί κατά καιρούς στην αρθρογραφία είναι τα: Persado, Skroutz, Hellas Direct, Beat, Tile DB, Epignosis, Workable, Orfium, Flexcar, Spotawheel, Omilia. Το μόνο βέβαιο είναι πως ο δρόμος έχει ήδη ανοίξει.

Startups are hot!

Υπάρχει ένα έντονο και διαρκώς αυξανόμενο ενδιαφέρον του εταιρικού κόσμου για τις startups αυτή τη στιγμή. Δεν είναι κάτι που μπορεί να μετρηθεί σε αριθμούς, αλλά υπάρχουν ενδεικτικά γεγονότα που αποδεικνύουν ότι οδεύουμε προς αυτήν την κατεύθυνση.

Τα τελευταία χρόνια εταιρείες σε όλον τον κόσμο, και ακολούθως ελληνικές εταιρείες, ακολουθούν μια πορεία προς τον ψηφιακό μετασχηματισμό τους, η οποία, στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν μπορεί να επέλθει οργανικά, χωρίς εξωτερική βοήθεια. Λύσεις ψηφιοποίησης ή βελτιστοποίησης διαδικασιών που προσφέρονται από startups συχνά είναι ο γρηγορότερος δρόμος για τη δημιουργία καινοτομίας εντός ενός πολύ μεγάλου και δυσκίνητου οργανισμού. Γι’ αυτό και πολλές φορές ο τρόπος αναζήτησης μιας φρέσκιας ιδέας είναι η διενέργεια ενός διαγωνισμού καινοτομίας που απευθύνεται σε νέες ή και πιο ώριμες ομάδες, με αντίτιμο κάποιο χρηματικό έπαθλο ή και την προοπτική συνεργασίας με μια μεγάλη εταιρεία.

Αυτό που μέχρι τώρα έμοιαζε να λείπει από την ελληνική αγορά ήταν η ύπαρξη περισσότερων εταιρικών VCs, τα οποία εν συντομία ονομάζονται CVCs (όπου C=Corporate). Μέχρι τώρα γνωστότερη τέτοια περίπτωση αποτελεί το IQbility, το οποίο ανήκει στον όμιλο Quest. Στις αρχές του πρώτου τετραμήνου του 2022 ανακοινώθηκε η ίδρυση του Public Capital Partners, που αποτελεί μια πρωτοβουλία του Public Group (του ομίλου Olympia) για την επένδυση σε startups, με τη συνδρομή του VentureFriends VC fund. Αντίστοιχα, το ίδιο διάστημα ανακοινώθηκε και η πρωτοβουλία της Κωτσόβολος Dixons σε συνεργασία με την Endeavor για τη δημιουργία ενός accelerator που θα βοηθήσει την ανάπτυξη startups με διάφορους τρόπους, οι οποίοι περιλαμβάνουν κυρίως υποστήριξη σε επίπεδο συμβουλευτικής και δικτύωσης. Εδώ και δέκα χρόνια λειτουργεί το egg της Eurobank με τον διπλό ρόλο θερμοκοιτίδας και επιταχυντή, αλλά και το NBG Business Seeds της Εθνικής Τράπεζας. Δύο hubs καινοτομίας, από τις Cardlink και Interamerican, ανακοινώθηκαν επίσης μέσα στον τελευταίο χρόνο, για να ενισχύσουν την καινοτόμο δραστηριότητα στους τομείς του λιανεμπορίου και των ασφαλειών αντίστοιχα, αποτελώντας παραδείγματα προσέγγισης του εταιρικού κόσμου στις startups. Το 2020 τις εντυπώσεις είχαν κλέψει αντίστοιχες πρωτοβουλίες κολοσσών όπως οι Pfizer και η Microsoft. Στην αγορά κυκλοφορεί η φήμη πως σύντομα θα ανακοινωθεί και επενδυτικό σχήμα από τη Lamda Development.

“Τα CVCs σε συνδυασμό με αυτό που στον κόσμο των επενδύσεων ονομάζονται family offices (μονάδες μεγάλων οικογενειακών εταιρειών επιφορτισμένες με το ρόλο του επενδυτή) θα αποτελέσουν σημαντικό παράγοντα ανάπτυξης τα επόμενα χρόνια”

Από την άλλη, το επενδυτικό ενδιαφέρον και η διάθεση ευρωπαϊκών και εθνικών πόρων συνεχίζουν να ρέουν. Από τα έξι funds του EquiFund (των κατηγοριών Innovation και Early Stage που αφορούν startups), που πλέον κλείνουν σταδιακά τον επενδυτικό τους κύκλο, δύο έχουν ήδη ανακοινώσει την έναρξη νέων funds (VentureFriends, Marathon), δύο ακόμη αναμένεται να ανακοινωθούν στο δεύτερο μισό του έτους (BigPi, Metavallon), ενώ τη λειτουργία τους έχουν ξεκινήσει επίσης τα Northern Greece Investment Fund, Φαιστός, TECS και Genesis Ventures Fund, και αναμένεται να ακολουθήσουν κι άλλα επενδυτικά σχήματα. Υπεύθυνη για το νέο κύμα κεφαλαίων (που προέρχονται από πόρους της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων κ.ά.) είναι η Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΑΤΕ), η οποία δηλώνει πως το διαθέσιμο ποσό θα ξεπεράσει το 1,5 δισεκατομμύριο ευρώ το προσεχές διάστημα.

Είναι όλα ρόδινα;

Ένα οικοσύστημα που μετρά σχεδόν 20 χρόνια και έχει φτάσει στο σημείο να παρουσιάζει τα πρώτα σημάδια μιας ώριμης αγοράς, ασφαλώς και είναι ένας πολύ ενθαρρυντικός παράγοντας. Στις αρχές του 2022, όταν ταυτόχρονα ανακοινώθηκαν η επένδυση που έκανε τη Viva Wallet μονόκερο και η εξαγορά της Accusonus από τον κολοσσό Meta, ήταν η πρώτη φορά που τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων σχεδόν μονοπωλούσε η ελληνική νεοφυής επιχειρηματικότητα.

Πολλοί αναπόφευκτα συγκρίνουν το ελληνικό οικοσύστημα με αυτό του Ισραήλ. Πρόκειται για δύο χώρες που μοιράζονται πολλά κοινά: είναι μικρές σε μέγεθος, βρίσκονται σε γεωγραφικά σταυροδρόμια, και ο πρωτογενής τομέας της οικονομίας τους δεν είναι η βαριά βιομηχανία. Θα μπορούσαμε να γίνουμε ένα case study παρόμοιο με του Ισραήλ; Θεωρητικά, ναι. Αλλά φαίνεται πως δεν έχουν ακολουθηθεί τα ίδια βήματα τη στιγμή που ήταν απαραίτητο. Το Ισραήλ επένδυσε αρκετά νωρίς στην ανάπτυξη της νεοφυούς επιχειρηματικότητας ως μια προοπτική για το μέλλον του, προσελκύοντας ξένα κεφάλαια και ταλέντα. Η Ελλάδα φαίνεται πως πραγματοποιεί αυτές τις ενέργειες μόνο αφού έχουν εμφανιστεί τα πρώτα σημάδια επιτυχίας. Ωστόσο, όπως φαίνεται στο παρακάτω διάγραμμα από την αναλυτική μελέτη της Διανέοσις, οι διαθέσιμοι πόροι ανά αριθμό startups είναι πολλοί αναλογικά με άλλες χώρες. Πιο συγκεκριμένα, για κάθε ελληνική προσπάθεια υπάρχουν διαθέσιμα €733 χιλιάδες. Ωστόσο, οι ετήσιες μελέτες του Found.ation δείχνουν ότι 50-80% των επενδυτικών κεφαλαίων συγκεντρώνεται στις top 10 startups κάθε χρονιά.

Έχοντας ήδη να αντιμετωπίσει το brain drain και μια έλλειψη τεχνολογικών ταλέντων που αποτελεί παγκόσμιο πρόβλημα, η Ελλάδα προσπαθεί να προσελκύσει ταλέντα, εκμεταλλευόμενη το προνομιακό της κλίμα (ψηφιακοί νομάδες), αλλά και επενδύσεις από ιδιώτες (angel investors) και επιχειρήσεις. Μεγάλες επενδύσεις έχουν καταγραφεί τα τελευταία χρόνια επί ελληνικού εδάφους, με βαριά παγκόσμια ονόματα όπως της Microsoft, της Pfizer, της Amazon και της Tesla Motors να δημιουργούν ελπίδες, ενώ μετά την εξαγορά της Accusonus κυκλοφόρησε η είδηση πως και η Meta διερευνά το ενδεχόμενο ίδρυσης ελληνικού παραρτήματος. Εκτός της Αθήνας, στη Θεσσαλονίκη και στα Ιωάννινα δημιουργείται πρόσφορο έδαφος για την εγκατάσταση ξένων εταιρειών που θα ενισχύσει την παρουσία τεχνολογικών εταιρειών στη χώρα, θα δημιουργήσει θέσεις εργασίας και ενδεχομένως θα βοηθήσει στο πολυπόθητο brain drain.

Οι οικονομικοί και κοινωνικοπολιτικοί παράγοντες που μπορούν να ανακόψουν τη δυναμική πορεία των ελληνικών startups δεν είναι λίγοι. Κάποιοι κύκλοι στο εξωτερικό κάνουν ακόμη λόγο για μια επερχόμενη ύφεση στη νεοφυή επιχειρηματικότητα σε παγκόσμιο επίπεδο. Ωστόσο, καθώς η χώρα μας απέχει συνήθως κάποια χρονικά από τις εξελίξεις στα μεγάλα οικοσυστήματα κατά τουλάχιστον δύο χρόνια, μπορούμε να περιμένουμε αρκετές ακόμη επιτυχίες και θετικές συνέπειες από την ανάπτυξη της καινοτομίας και της νεοφυούς επιχειρηματικότητας, με όλα τα οφέλη που αυτές μπορούν να φέρουν για τους εργαζόμενους, την εθνική οικονομία και τις μελλοντικές γενιές.

The post Τι συμβαίνει με τις ελληνικές startups; appeared first on 2045.gr.

Η ανθρώπινη ιστορία χαρακτηρίζεται από εποχές ανάλογα με το τεχνολογικό στοιχείο που καθορίζει την ανάπτυξή της ανθρωπότητας τη συγκεκριμένη περίοδο (εποχή της πέτρας, του σιδήρου, του χαλκού κ.ο.κ.), όπως αντίστοιχα η ιστορία του πλανήτη μας χαρακτηρίζεται από τις δυνάμεις της φύσης που κάθε φορά επηρεάζουν τον πλανήτη (γεωλογικές εποχές). Αντίστοιχα, λοιπόν, υπάρχουν οι εποχές στην τεχνολογία, οι οποίες συχνά αποκαλούνται βιομηχανικές επαναστάσεις: ο ατμός, οι μηχανές το πετρέλαιο, τα αυτοκίνητα, οι υπολογιστές, το Internet και τα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας άλλαξαν βαθιά τις ανθρώπινες κοινωνίες, την παραγωγή, τις πόλεις, τους ανθρώπους, τους πολιτισμούς και την ιστορία του είδους μας.

Οι τεχνολογικές εποχές χαρακτηρίζονται από εφευρέσεις που αποδεικνύονται τόσο κομβικές ώστε αλλάζουν ριζικά το μοντέλο που λειτουργεί η βιομηχανία, οι κοινωνίες και η καθημερινότητά μας. Άνθρωποι που έζησαν στο μεταίχμιο δύο εποχών μπορούν να κατανοήσουν καλύτερα το μέγεθος της αλλαγής, καθώς μέσα σε λίγα μόλις χρόνια ο κόσμος μας μεταμορφώθηκε εκθετικά από τη στιγμή που π.χ. ο προσωπικός υπολογιστής, το Internet και τα κινητά μπήκαν στη ζωή μας.

“Η επόμενη τεχνολογική επανάσταση μπορεί να μην είναι ακόμη τόσο έκδηλη, αλλά κατά πολλούς έχει ήδη ξεκινήσει να προετοιμάζεται”

Όπως συμβαίνει με όλες σχεδόν τις τεχνολογικές εξελίξεις των τελευταίων δύο δεκαετιών, οι αλλαγές είναι “αόρατες”, επιβεβαιώνοντας ότι η περίοδος ωριμότητάς τους έχει φτάσει και οι εξελίξεις μας φαίνονται φυσικές. Πριν μερικά χρόνια, ο Bill Gates δήλωνε πως ο υπολογιστής στο μέλλον θα γινόταν “αόρατος”, ότι δηλαδή θα τον θεωρούμε τόσο ενσωματωμένο στην καθημερινότητά μας, ώστε να μην τον αντιλαμβανόμαστε σαν συσκευή. Παρόλα αυτά, συνεχίζει να επηρεάζει βαθιά την ιστορία μας.

Καθώς σήμερα, την εποχή του ψηφιακού μετασχηματισμού και της γρήγορης εναλλαγής τεχνολογιών, μιλάμε συχνά για τέταρτη βιομηχανική επανάσταση, ας δούμε πού βρισκόμαστε, πώς καθορίζονται οι τεχνολογικές εποχές, και αν τελικά το Blockchain είναι η ελπιδοφόρα αυτή νέα τεχνολογία που θα σηματοδοτήσει την αρχή μιας νέας περιόδου στην ιστορία της τεχνολογίας.

Οι πέντε τεχνολογικές εποχές

Όλοι είμαστε εξοικειωμένοι με τις πρώτες εναλλαγές: από την πρώτη βιομηχανική επανάσταση με τη μηχανοποίηση και τη μαζική αύξηση παραγωγής περάσαμε στην εποχή του ατμού, οι ατμομηχανές έφεραν στη συνέχεια την εποχή του ατσαλιού, του πετρελαίου και της μηχανοκίνησης, για να ακολουθήσει η εποχή της πληροφορίας και της επανάστασης των επικοινωνιών. Όλες αυτές οι αλλαγές συνέβησαν μέσα σε μόλις δυόμιση αιώνες.

Τι είναι αυτό που σηματοδοτεί μια νέα εποχή; Είναι ένας συνδυασμός παραγόντων που πρέπει να συμβούν: μια νέα εφεύρεση, μια αλλαγή σε επίπεδο υποδομών η οποία σταδιακά γίνεται οικονομικά συμφέρουσα ώστε να εξαπλωθεί μαζικά, μια σειρά από άλλες εφευρέσεις που συνδέονται και δημιουργούν ένα τεχνολογικό σύστημα. Ακολουθεί μια περίοδος οικονομικού φιλελευθερισμού (laissez-faire), μία ή περισσότερες “φούσκες” και στη συνέχεια κρίσεις. Αρχίζει να οικοδομείται κανονιστικό πλαίσιο και ρυθμιστικές αρχές, η τεχνολογία γίνεται προσβάσιμη σε όλους, μειώνονται οι ανισότητες, και τέλος απολαμβάνει μαζική εξάπλωση σε μια περίοδο ενσωμάτωσης. Συνήθως, το δεύτερο μισό κάθε τεχνολογικής εποχής είναι μια περίοδος πιο “ήσυχη”, κατά τη διάρκεια της οποίας οι επαναστατικές τεχνολογίες του πρώτου μισού ενσωματώνονται πραγματικά στην καθημερινότητα της ανθρωπότητας και την ωφελούν.

Η παραπάνω ακολουθία είναι αυτό που στον κόσμο της οικονομίας ονομάζεται κύκλος Κοντράτιεφ (γνωστό και ως K-wave, επειδή κάθε κύκλος περιλαμβάνει ανοδικές και καθοδικές πορείες, ακριβώς όπως μια κυματομορφή) και περιγράφει την πορεία της οικονομίας που ακολουθεί συνήθως μια τεχνολογική επανάσταση. Κάθε τέτοιος κύκλος μπορεί να διαρκεί από πέντε ως πενήντα χρόνια, επομένως οι αλλαγές των τεχνολογικών εποχών δεν συμβαίνουν απαραίτητα σε ίσα μεταξύ τους χρονικά διαστήματα.

Πώς τα τεχνολογικά συστήματα γεννούν τεχνολογικές επαναστάσεις

Ένα τεχνολογικό σύστημα είναι ένα σύνολο τεχνολογιών που διασυνδέονται μεταξύ τους σαν μία πλατφόρμα, ώστε να δώσουν τη δυνατότητα να γεννηθούν πραγματικές καινοτομίες. Οι τεχνολογίες αυτές δεν είναι απαραίτητο να έχουν δημιουργηθεί την ίδια περίοδο ούτε με σκοπό να συμπληρώνουν η μία την άλλη, αλλά με κάποιο τρόπο λειτουργούν σαν ένα σύστημα. Όταν ένα τεχνολογικό σύστημα παράξει μια θεμελιώδη καινοτομία, τότε υπάρχουν οι προϋποθέσεις για τη δημιουργία μιας τεχνολογικής επανάστασης. Η τεχνολογική επανάσταση επηρεάζει την ανθρωπότητα σε πολλά επίπεδα, αλλάζοντας την κοινωνική και οικονομική πραγματικότητα.

Ειδικά στην εποχή της Πληροφορίας, η χρήση του όρου τεχνολογικό σύστημα έχει περισσότερο νόημα από ποτέ, καθώς όλες οι τεχνολογίες δεν τυχαίνει απλά να εμφανίζονται την ίδια περίοδο, αλλά πραγματικά λειτουργούν η μία χάρη στην άλλη. Για παράδειγμα, οι ημιαγωγοί, τα ολοκληρωμένα κυκλώματα, οι υπολογιστές, η ανάπτυξη του λογισμικού, τα δίκτυα επικοινωνιών και η κινητή τηλεφωνία είναι τεχνολογίες που ο συνδυασμός μερικών από αυτές οδήγησε στη δημιουργία των μικροεπεξεργαστών, που σηματοδότησε την αρχή μιας νέας τεχνολογικής επανάστασης- αυτής την οποία ακόμη διανύουμε.

Οι τεχνολογικές επαναστάσεις είναι και οικονομικές επαναστάσεις

Η οικονομολόγος Carlota Perez έγραψε για την αλλαγή των τεχνολογικών εποχών και την επίδρασή τους στην οικονομία το 2002, στο βιβλίο “Technological Revolutions and Financial Capital”, δείχνοντας τις ομοιότητες που όλες οι μέχρι σήμερα εναλλαγές έχουν μεταξύ τους στον τρόπο που έχουν επηρεάσει την ανθρώπινη κοινωνία σε όλα τα επίπεδα. Η θεωρία της Perez δεν έχει τύχει ακόμη καθολικής αποδοχής, αλλά έχει προκαλέσει μεγάλο διάλογο, και αν αποδειχθεί σωστή, τα επόμενα χρόνια στην ανθρώπινη ιστορία θα έχουν πολύ μεγάλο ενδιαφέρον, και το κυριότερο – θα μπορέσουν ίσως να προβλεφθούν (ως έναν βαθμό).

Πού βρισκόμαστε λοιπόν σήμερα; Με βάση τους κύκλους που έχουν εντοπιστεί και καταγραφεί μέχρι σήμερα, τα τελευταία 240 χρόνια της ανθρώπινης ιστορίας έχουν ολοκληρωθεί 4 τέτοιοι κύκλοι, ενώ βρισκόμαστε στο πρώτο μισό του πέμπτου. Λίγο-πολύ, όλοι είμαστε εξοικειωμένοι με αυτήν την ακολουθία: η πρώτη βιομηχανική επανάσταση έφερε τη μηχανοποίηση και έκανε πραγματικότητα μια πρωτοφανή αύξηση στην παραγωγικότητα, η ατμομηχανή και η ανάπτυξη των σιδηροδρόμων έδωσε ώθηση στις μεταφορές, ακολούθησε η εποχή του ατσαλιού και των μηχανών, έπειτα η εποχή του πετρελαίου, των αυτοκινήτων και της μαζικής παραγωγής, για να βρεθούμε, από το 1970 και μετά στην εποχή της Πληροφορίας και των Τεχνολογιών Επικοινωνιών.

Κυματομορφές καινοτομίας

Ας δούμε όμως λίγο πιο αναλυτικά πώς ξεδιπλώνεται αυτή η καμπύλη που διατρέχει κάθε τεχνολογική εποχή. Κάθε επαναστατική τεχνολογία συναντά δυσκολίες στη μαζική της εξάπλωση, ειδικά τα πρώτα χρόνια, καθώς ο επιχειρηματικός κόσμος έχει επενδύσει πολλά σε τεχνολογίες της προηγούμενης περιόδου και προβάλλει αντίσταση. Ωστόσο, η νεοφυής επιχειρηματικότητα και οι οραματιστές ξεκινούν να πειραματίζονται και να αναπτύσσουν εφαρμογές, αντλώντας σταδιακά το ενδιαφέρον επενδυτών που θσ τους υποστηρίξουν. Από τη στιγμή που επιχειρηματικά κεφάλαια ξεκινούν να ρέουν στην έρευνα και ανάπτυξη, νέες τεχνολογίες αναπτύσσονται και ενδυναμώνουν το σύστημα, συγκεντρώνοντας περισσότερο ενδιαφέρον και πόρους, μέχρι που φτάνει ένα σημείο εκθετικής ανάπτυξης και υιοθέτησης.

Όπως είναι φυσικό, πολλές από τις πρώτες προσπάθειες θα καταλήξουν σε αποτυχία, ενώ την ξέφρενη και ενθουσιώδη πορεία των πρώτων χρόνων θα ανακόψει συνήθως μια “φούσκα”, και στη συνέχεια μια ύφεση. Όμως, όπως πρόσφατα με το dot-com και την ύφεση που ακολούθησε, μετά την κατάρρευση της οικονομίας, έρχεται το σημείο που το κεφάλαιο που δίνει ώθηση στην οικονομία και παράγει καινοτομία είναι διαφορετικό από το κεφάλαιο που βοήθησε να γίνουν τα πρώτα βήματα: πλέον το παραγωγικό κεφάλαιο – οι μεγάλες εταιρείες, οι καθιερωμένες επιχειρήσεις, ο συντηρητικός κόσμος – έχει πειστεί για τη χρησιμότητα και την αποτελεσματικότητα των νέων τεχνολογιών και πλέον τις χρηματοδοτεί για τη δική του επιβίωση και πρόοδο.

Το κεφάλαιο που στηρίζει την καινοτομία

Στο βιβλίο της, η Perez κάνει διαχωρισμό ανάμεσα στο ¨χρηματοδοτικό κεφάλαιο” (financial capital) και το “παραγωγικό κεφάλαιο” (productive capital), τον οποίο με ένα απλοϊκό τρόπο θα μπορούσαμε να εξηγήσουμε ως εξής: το χρηματοδοτικό κεφάλαιο (επενδυτές και παράγοντες έξω από τον παραγωγικό κύκλο) επενδύει στις νέες τεχνολογίες επειδή προσβλέπει στο να μεγιστοποιήσει τα κέρδη του χάρη σε αυτό, ενώ το παραγωγικό κεφάλαιο προσπαθεί να αυξήσει την παραγωγή του, με απώτερο σκοπό φυσικά το μεγαλύτερο περιθώριο κέρδους. Το παραγωγικό κεφάλαιο δεν προσπαθεί να δημιουργήσει αυτό που λέμε “disruption”, αλλά επενδύει σε καινοτομίες που με προβλέψιμο τρόπο θα ωφελήσουν τις επιχειρήσεις.

Τότε, ξεκινά μια περίοδος που περισσότερες εταιρείες ασχολούνται με τις καινοτόμες τεχνολογίες, συνεργάζονται με άλλες, υπάρχει λιγότερη αστάθεια και ρίσκο στην αγορά, δημιουργούνται νέες θέσεις εργασίας και οι πιθανότητες μεγάλων ανακατατάξεων μειώνονται. Αντίστοιχα, όμως, μειώνεται και η δυναμική που δημιουργεί νέες καινοτόμες τεχνολογίες. Οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες μεγαλώνουν, αλλά δεν έχουν καλή απόδοση για τους επενδυτές, οι οποίοι αναζητούν την επόμενη ευκαιρία – η ευκαιρία αυτή συνήθως βρίσκεται σε ένα νέο τεχνολογικό σύστημα, κι έτσι ξεκινά ένας νέος κύκλος που παράγει μια τεχνολογική επανάσταση. Η Perez δανείζεται τον όρο του αυστριακού οικονομολόγου Γιόζεφ Σουμπέτερ και γράφει πως η πρώτη εποχή χαρακτηρίζεται από δημιουργική καταστροφή (creative destruction) και την ονομάζει Εποχή της Εγκατάστασης (Installation Age), ενώ αυτή που την ακολουθεί μόλις το παραγωγικό κεφάλαιο αναλάβει τα ηνία (και αφού ολοκληρωθεί ο κύκλος της κρίσης), χαρακτηρίζεται από δημιουργική κατασκευή (creative construction) και ονομάζεται Εποχή της Εφαρμογής (Deployment Age).

Από την Εποχή της Εφαρμογής στην έκτη τεχνολογική εποχή

Σήμερα, βρισκόμαστε στη φάση της Εφαρμογής. Όλα τα παραπάνω που αναλύθηκαν εκτενώς στο βιβλίο της Carlota Perez (αλλά εξηγήθηκαν με πολύ κατανοητό τρόπο και στο άρθρο του Jerry Neumann) γράφτηκαν το 2002, στο ξεκίνημα της νέας χιλιετίας, τότε που ακόμη δεν είχαν κάνει την εμφάνισή τους τεχνολογίες που σήμερα θεωρούμε επαναστατικές, όπως το Blockchain και τα κρυπτονομίσματα. Θα μπορούσε να ανατέλλει ένας έκτος τεχνολογικός κύκλος;

Τα τελευταία χρόνια, η τεχνολογία Blockchain όχι μόνο μπήκε στη ζωή μας, αλλά και φαίνεται πως απασχολεί σοβαρά επιχειρηματικούς και ακαδημαϊκούς κύκλους, καθώς δεν πρόκειται για μια ακόμη μόδα της τεχνολογίας. Το Blockchain θεωρείται πως είναι ένας από τους βασικούς πυλώνες της 4ης βιομηχανικής επανάστασης. Είναι όντως τόσο επαναστατική τεχνολογία που θα φέρει τα πάνω, κάτω; Και μήπως είναι τόσο επαναστατική ώστε έχει ήδη συμβάλλει στην έλευση μιας νέας τεχνολογικής εποχής, έστω και λιγότερο ηχηρά;

Η Perez διατύπωσε τη θεωρία της αμέσως μετά το ξέσπασμα της φούσκας του Dot-Com, εκφράζοντας μάλιστα την άποψη ότι τότε ξεκινούσε η “χρυσή εποχή” της τεχνολογικής εποχής στην οποία βρισκόμαστε. Ωστόσο, όπως διατυπώνει σε άρθρο του ο αναλυτής Ben Thompson, συνομιλώντας το 2020 με την Perez, εκείνη αναδιατύπωσε τη θεωρία της, λέγοντας πως αυτή η “χρυσή εποχή” ίσως ακόμη να μην έχει έρθει, και πως μπορεί να βιώσουμε μια ακόμη κρίση, ενώ αργότερα συμπεριέλαβε στο έργο της και την πρόσφατη (ακόμα) παγκόσμια οικονομική κρίση που ακολούθησε.

Σε ένα podcast των Financial Times το 2019 αναφέρει πως τεχνολογίες όπως οι AI, IoT, 3D, ρομπότ, Blockchain δεν έχουν ακόμη δείξει την πλήρη τους δυναμική, αλλά διαφαίνεται πως οδηγούν την ανθρωπότητα σε μια “χρυσή εποχή” η οποία μάλιστα εκτυλίσσεται και ταυτόχρονα σε όλο τον κόσμο (σε αντίθεση με προηγούμενους τεχνολογικούς κύκλους, που καθυστερούσε η εξάπλωσή τους ακόμη και από τις ΗΠΑ προς την Ευρώπη). Ο Thompson αναφέρει ότι σε συνομιλία με την Perez, εκείνη θεωρεί πως η περίοδος του COVID-19 που βιώνουμε, θα σημάνει, όταν τελειώσει, το τέλος ενός παρατεταμένου σημείου καμπής (turning point) της προηγούμενης τεχνολογικής επανάστασης, ενώ σε μια πιο πρόσφατη μελέτη της δείχνει προς την κατεύθυνση της πράσινης ανάπτυξης ως τον παράγοντα που θα καθορίσει την επόμενη εποχή. Ωστόσο, ο Thompson πιστεύει ότι η άνοδος του Blockchain και των κρυπτονομισμάτων -με έμφαση στα τελευταία- δεν θα δημιουργήσει απλά άλλη μια φούσκα, αλλά και θα δώσει το έναυσμα για την έναρξη μιας νέας τεχνολογικής περιόδου, ανάλογα με το πόσο θα αξιοποιηθούν οι τεχνολογίες για τη δημιουργία οικονομικών εφαρμογών.

Μιας και, σύμφωνα με τη θεωρία της Perez, κάθε φάση μιας τεχνολογικής περιόδου διαρκεί περίπου 30 χρόνια, και με δεδομένο ότι η μελέτη του Satoshi Nakamoto που έθετε τα θεμέλια του Bitcoin δημοσιεύτηκε μόλις το 2008, φαίνεται πως ακόμη έχουμε αρκετά χρόνια μπροστά μας μέχρι να δούμε το ξεκίνημα μιας νέας τεχνολογικής επανάστασης. Θα σχετίζεται αυτή με το Blockchain; Πολύ πιθανόν. Αλλά την επόμενη φορά που κάποιος θα ισχυριστεί ότι η επόμενη επανάσταση είναι το Blockchain ή το Metaverse ή τα κρυπτονομίσματα κ.ο.κ., κοιτάξτε το ημερολόγιό σας και πάρτε μια βαθιά ανάσα: η αφύπνιση μιας νέας εποχής, αν η ιστορία ακολουθήσει τον μέχρι τώρα κύκλο της, θα ηχήσει μερικά χρόνια αργότερα. Ωστόσο, κρατήστε τα μάτια ανοιχτά, γιατί κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με ακρίβεια πόσα θα είναι αυτά τα χρόνια.

The post Βρισκόμαστε στο μεταίχμιο μιας νέας τεχνολογικής εποχής; appeared first on 2045.gr.

Αν ακούσατε αυτή τη λέξη σε σχέση με τις πρόσφατες ανακοινώσεις της Facebook, τότε έχετε καταλάβει πως είναι κάτι που αφορά την online ζωή μας, και πως επίσης υπάρχει ενδιαφέρον από κάποιους να το εκμεταλλευτούν διαφημιστικά. Όμως, αν το ένστικτό σας σάς λέει ότι έχει να κάνει με το Matrix, τότε και πάλι βρίσκεστε στη σωστή κατεύθυνση.

Το Metaverse είναι ένα σύμπαν μετά το πραγματικό, είναι ένα μετασύμπαν. Είναι ένα ψηφιακό δίκτυο εικονικών κόσμων όπου ζούμε και αλληλεπιδρούμε με άλλους όπως στην πραγματική ζωή, αλλά δεν είναι απλά ένα βιντεοπαιχνίδι ή ένας ψηφιακός κόσμος. Πρόκειται για τον συγκερασμό όλων των ψηφιακών μας κόσμων σε μια εικονική διάσταση, όπου έχουμε πρόσβαση χάρη στις τεχνολογίες του Internet, της εικονικής και επαυξημένης πραγματικότητας (που πλέον έχουν ωριμάσε)ι, αλλά και των social media, των κρυπτονομισμάτων και του blockchain που επιτρέπουν να δημιουργηθεί αυτή η “άλλη” πραγματικότητα.

“Το Metavesrse δεν έχει πλήκτρο on/off, είναι ένας κόσμος που συνεχίζει να υπάρχει και να λειτουργεί διαρκώς, ακόμη κι όταν εμείς δεν είμαστε συνδεδεμένοι σε αυτόν.”

Η βασική διαφορά του Metaverse από αυτό που μέχρι σήμερα αντιλαμβανόμαστε ως εικονικό κόσμο είναι πως “διασταυρώνεται” σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό με την πραγματική, υλική διάσταση της ζωής μας. Ή για να το πούμε με πιο απλά λόγια, δανειζόμαστε τον διασκεδαστικό ορισμό της ακαδημαϊκού Janet Murray: “είναι ένα μαγικό Zoom meeting με όλα τα παιγνιώδη χαρακτηριστικά του Animal Crossing”.

Και το ερώτημα που δημιουργείται είναι: είναι αυτό το μέλλον μας ή μήπως είναι άλλη μια μόδα που θα περάσει;

Ο ιδρυτής της Facebook ποντάρει στο πρώτο ενδεχόμενο. Τόσο πολύ μάλιστα, που αποφάσισε πως η εταιρεία του πρέπει να αλλάξει όνομα για να προετοιμαστεί για τη νέα εποχή του Metaverse. Τους τελευταίους μήνες η εταιρεία του παρουσίασε μια έκδοση εικονικών αιθουσών συνεδριάσεων (Horizon Workrooms), ανακοίνωσε τη συνεργασία με τη Ray-Ban για την παραγωγή γυαλιών ηλίου επαυξημένης πραγματικότητας, και τέλος αποκάλυψε ότι πλέον αλλάζει το όνομά της σε Meta και θα ενισχύσει το ανθρώπινο δυναμικό της στην Ευρώπη με 10.000 επιπλέον εργαζόμενους, με σκοπό την ανάπτυξη του Metaverse.

“Είναι ένα μέλλον πέρα από οποιαδήποτε εταιρεία. Είναι ένα μέλλον που θα χτιστεί απ’ όλους μας” δήλωσε ο Zuckerberg, σε μια προσπάθεια να δείξει πως το όραμά του ξεπερνά την ίδια του την εταιρεία και ωφελεί το κοινό μας μέλλον. Δεν είναι ο μόνος που στρέφει τις προσπάθειες της εταιρείας του προς τα εκεί. Και η Microsoft επιδίδεται στην προσπάθεια να δημιουργήσει ένα Metaverse για επιχειρήσεις, έχοντας ήδη πολύτιμη εμπειρία από έναν επιχειρηματικό κόσμο που συνέχισε να λειτουργεί online χάρη και σε δικό της λογισμικό επικοινωνίας και συνεργασίας.

Η επιστημονική φαντασία γίνεται πραγματικότητα

Τον όρο Metaverse τον οφείλουμε, όπως και πολλές άλλες λέξεις, έννοιες, ιδέες και -ενίοτε δυστοπικές- προβλέψεις για το μέλλον, στη λογοτεχνία του φανταστικού των ‘80s και ‘90s, και πιο συγκεκριμένα στο αγαπημένο των geeks είδος του κυβερνοπάνκ (cyberpunk). Την εποχή που ο προσωπικός υπολογιστής είχε ήδη μπει στα περισσότερα σπίτια, τα πιο ζωηρά μυαλά άρχισαν να φαντάζονται κόσμους όπου άνθρωπος και τεχνολογία θα βρίσκονταν είτε σε μια διαρκή διαμάχη είτε θα χάνονταν η μία έννοια μέσα στην άλλη.

Στο μυθιστόρημα Snow Crush (1992) του Neal Stephenson συναντάμε για πρώτη φορά τη λέξη Metaverse. Χρησιμοποιείται για να περιγράψει έναν παράλληλο κόσμο, όπου οι άνθρωποι αλληλεπιδρούν μεταξύ τους καθώς και με τεχνητές οντότητες δημιουργημένες από υπολογιστή, σε έναν τρισδιάστατο εικονικό κόσμο, με τη μορφή avatars. Διαβάζοντας τον παραπάνω ορισμό, σίγουρα έχετε ήδη φανταστεί κάποιον εικονικό κόσμο, όπως αυτούς των MMORPG, ειδικά κάποιες προσπάθειες που εστίαζαν στην επικοινωνία μεταξύ των παικτών (όπως για παράδειγμα, το Second Life). Ο ίδιος ο συγγραφέας δεν είχε δει αυτούς τους εικονικούς κόσμους σε λειτουργία, αλλά φανταζόταν πως περιγράφει μια έκδοση του Internet παντρεμένη με στοιχεία εικονικής πραγματικότητας.

Ένα άλλο βιβλίο που αναφέρεται στο Metaverse, το Ready Player One του Ernest Cline, δινόταν για ανάγνωση σε κάθε νέο υπάλληλο της Oculus, της εταιρείας που αναπτύσσει συσκευές εικονικής πραγματικότητας και το 2014 εξαγοράστηκε από την Facebook για 2 δισεκατομμύρια δολάρια.

Οκτώ χρόνια πριν ο Stephenson επινοήσει τον όρο Metaverse, ο William Gibson είχε γράψει τον Νευρομάντη, το μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας που καθιέρωσε τον όρο “κυβερνοχώρος” (cyberspace) και αρκετά χρόνια αργότερα ενέπνευσε τις ταινίες Matrix.

“Η διαφορά με το Matrix είναι πως το Metaverse δεν είναι ένας κόσμος όπου το φυσικό μας σώμα παραμένει σε μία διάσταση, ενώ το πνεύμα μας εισέρχεται σε μια άλλη. Αντίθετα, σώμα και πνεύμα έχουν πλήρη αίσθηση ότι βρίσκονται στον φυσικό κόσμο και παράλληλα κινούνται και σε έναν άλλο.”

“It started in mud, as many things do.”

Με αυτή τη φράση ξεκινά η σειρά βιβλίων επιστημονικής φαντασίας Otherland του Tad Williams (1996-2002), από τα πρώτα που αναφέρθηκαν σε εικονικούς κόσμους. Η χρήση της λέξης mud είναι ένα λογοπαίγνιο με το πρωτογενές υλικό δημιουργίας (πηλός) και σαφής αναφορά στα MUD (Multi-User Dungeons), τους πρώτους text-based εικονικούς κόσμους, που από πολλούς θεωρούνται πως καθιέρωσαν τον όρο. Τα MUD ήταν ψηφιακό παιδί των παιχνιδιών ρόλων pen & paper όπως το Dungeons & Dragons, όπου οι παίκτες υιοθετούσαν μια προσωπικότητα που ζούσε κι αναπτυσσόταν σε έναν κόσμο φαντασίας. Με το πέρασμα των δεκαετιών και την έλευση των γραφικών υπολογιστή, οι εικονικοί κόσμοι απέκτησαν 2, μετέπειτα 2,5 και στη συνέχεια 3 διαστάσεις κι έγιναν αυτό που πολλοί θα θυμούνται ως World of Warcraft, Lineage, Ultima Online και EverQuest, ανάμεσα σε άλλα.

Κατά καιρούς, τόσο μέσα από τη λογοτεχνία του φανταστικού όσο και από τον κόσμο των videogames, πολλοί θεωρητικοί προσπάθησαν να αποδώσουν με διαφορετικές λέξεις αυτούς τους εναλλακτικούς κόσμους που έφτιαχνε η ανθρώπινη φαντασία και υποστήριζε η τεχνολογία: synthetic worlds, infosphere, cyberspace κ.ά. Όλοι όμως αναφέρονται σε κόσμους με σχεδόν ίδια χαρακτηριστικά: Είναι διαρκείς (persistent), κυβερνώνται από φυσικούς νόμους (physics) που επιτρέπουν στους παίκτες να επιφέρουν αλλαγές σε αυτούς, εξελίσσονται σε πραγματικό χρόνο, οι συμμετέχοντες σε αυτούς έχουν ταυτότητα (character). Ο Άλμπερτ Αϊνστάιν είχε κάποτε πει πως η πραγματικότητα απέχει αρκετά από το να χαρακτηριστεί ψευδαίσθηση, αλλά αν είναι, τουλάχιστον είναι διαρκής (persistent).

Το Metaverse, όπως και οι περισσότεροι εικονικοί κόσμοι, είναι ένας τόπος (place), τον οποίο μπορούμε να επισκεφτούμε, στον οποίο απολαμβάνουμε κάποιες δραστηριότητες και από τον οποίο μπορούμε στη συνέχεια να αποχωρήσουμε και να επιστρέψουμε στον πραγματικό κόσμο. Δεν πρόκειται για εξομοίωση, γιατί δεν είναι απαραίτητο πως μιμείται τον πραγματικό κόσμο. Δεν είναι υπηρεσία, δεν είναι ένα μέσο, δεν είναι ένα παιχνίδι. Το Metaverse δεν είναι εξέλιξη της εικονικής πραγματικότητας: Η είσοδος σε αυτό δεν γίνεται με έξοδο από τον πραγματικό κόσμο και την προέκταση των αισθήσεων μέσω οπτικών, ακουστικών και απτικών πληροφοριών όπως στην εικονική πραγματικότητα, ωστόσο, χάρη σε αυτήν, ο συμμετέχων έχει την ευκαιρία να βιώσει κόσμους που δεν υπήρξαν ή δεν θα υπάρξουν ποτέ, σαν βελτιώνοντας και επαυξάνοντας τον πραγματικό του κόσμο. 

Ο ρόλος του Blockchain και των κρυπτονομισμάτων

Η αλήθεια είναι πως η κατάσταση δεν θα γίνει ευκολότερα κατανοητή σε πολλούς, ειδικά από τη στιγμή που τεχνολογίες όπως το Blockchain και τα cryptocurrencies μπλέκονται στην υπόθεση. Η συμβολή τους είναι καίρια στο Metaverse, καθώς επιτρέπουν να δημιουργηθεί ένα πλαίσιο οικονομίας σε έναν κόσμο όπου δεν υπάρχουν κανόνες και αρχές που να τους διαφυλάσσουν. Με τη χρήση κρυπτονομισμάτων, οι ψηφιακές συναλλαγές μπορούν να πραγματοποιούνται χωρίς να πρέπει να συνδέονται με προσωπικούς λογαριασμούς, ενώ χάρη στο Blockchain είναι δυνατό να διατηρηθεί μια κάποια τάξη, ώστε να δημιουργείται ένα αποκεντρωμένο αρχείο, όπου βρίσκονται οι αποδείξεις κάθε συναλλαγής. Χάρη στα NFTs, εταιρείες και δημιουργοί διαθέτουν αγαθά που υπάρχουν και μπορούν να αποκτηθούν μόνο ψηφιακά. Ήδη μεγάλες εταιρείες έχουν αρχίσει να μπαίνουν στο Metaverse, κυρίως αυτές που είχαν πειραματιστεί και με άλλους ψηφιακούς κόσμους, όπως το Minecraft και το Fortnite. Μέχρι τα μέσα του 2021 η αξία των συναλλαγών NFTs είχε ξεπεράσει τα 2,5 δισεκατομμύρια δολάρια.

Ένας γενναίος νέος διαφημιστικός κόσμος

Ο Zuckerberg δεν είναι ο μόνος που πιστεύει πως το Metaverse θα είναι ο νέος καμβάς για τις διαφημίσεις μετά τα social media, έστω κι αν κανείς άλλος δεν επενδύει αυτή τη στιγμή σε αυτό 10 δισεκατομμύρια δολάρια, όπως ο ίδιος και η εταιρεία του. Όμως, όταν μία ψηφιακή τσάντα Gucci πωλείται για πάνω από 4.000 δολάρια στο Roblox, είναι φανερό πως κάτι αρχίζει να συμβαίνει εδώ. Μπορεί αυτή τη στιγμή να συνοφρυώνεστε διαβάζοντας κάτι τέτοιο, αλλά το Metaverse στοχεύει ακριβώς σε αυτό το κοινό που δεν χρησιμοποιεί το Facebook: την Gen Z, τη γενιά που είναι εξαιρετικά δύσκολο να προσελκύσει η βιομηχανία της διαφήμισης μέσω παραδοσιακών καναλιών. Σύμφωνα με μια έρευνα της Wunderman Thompson, 65% των millennials και 64% των Gen Z προτιμούν να ψωνίζουν online απ’ ότι σε φυσικά καταστήματα (54% και 52% αντίστοιχα).

Το 2019 η Nike είχε αποκτήσει δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για ένα ψηφιακό sneaker που θα μπορούσε να πουληθεί με τη βοήθεια του Blockchain. Είναι από τις πρώτες εταιρείες που θα μπορούν να πουλήσουν ψηφιακά αγαθά στο Metaverse της Meta. Τι είναι διαφορετικό από ένα ψηφιακό sneaker στο Fortnite; Ότι στο Metaverse θα μπορείς να το μεταφέρεις από ψηφιακό κόσμο σε ψηφιακό κόσμο, με τον ίδιο τρόπο που θα φορούσες ένα ζευγάρι παπούτσια στην Ελλάδα και θα τα έπαιρνες μαζί σου και σε ένα ταξίδι στη Νέα Υόρκη.

“Σε μια υπερ-αναλυτική χαρτογράφηση του τι είναι το Metaverse, ο επενδυτής Matthew Ball υπολογίζει ότι η αξία που θα δημιουργήσει το μετασύμπαν θα ανέρχεται σε τρισεκατομμύρια.” 

Τι μπορεί τελικά να μας προσφέρει το Metaverse;

Η εύκολη και προφανής απάντηση είναι μια βελτίωση της καθημερινότητας. Σε ένα επόμενο επίπεδο, θα μπορούσαμε να πούμε πως είναι το επόμενο στάδιο του mobile Internet, το οποίο δεν θα χρησιμοποιούμε απλά μέσω των συσκευών μας, αλλά θα βιώνουμε εμπειρίες μέσα σε αυτό. Θα είναι επίσης ένα νέο πεδίο για εξερεύνηση στην εκπαίδευση, την έρευνα, την ψυχαγωγία αλλά και στις επιχειρήσεις, που θα ανοίξει νέους ορίζοντες για πειραματισμό, αύξηση αποτελεσματικότητας, παραγωγικότητας και κερδοφορίας. Επιπλέον, θα είναι ένας συμπεριληπτικός κόσμος, όπου οι περιορισμοί του φυσικού μας σώματος δεν θα γίνονται εμπόδια (αρκεί, φυσικά, να υπάρχει πρόσβαση στην τεχνολογία…).

Το Metaverse, όπως και οι εικονικοί κόσμοι, μας απαλλάσσει από τους περιορισμούς και του φυσικού περιβάλλοντος, ειδικά στις μεγαλουπόλεις όπου ο αστικός χώρος δεν προσφέρει τη δυνατότητα “εξερεύνησης” και “κατάκτησης” – ένας από τους λόγους, άλλωστε, που στις μεγαλουπόλεις είναι πιο δημοφιλείς οι εικονικοί κόσμοι. Ειδικά σε μια πραγματικότητα που στιγματίστηκε από το lockdown, οι περιορισμοί αυτοί μπόρεσαν να ξεπεραστούν μόνο ψηφιακά.

Η ώθηση από την πανδημία

Δεν είναι να απορεί κανείς γιατί, ενώ η έννοια του Metaverse υπάρχει κάποια χρόνια, η συζήτηση γύρω από αυτό άρχισε να φουντώνει τους τελευταίους μήνες. Η πανδημία που ανάγκασε εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο να μείνουν κλεισμένοι στα σπίτια τους και να επικοινωνούν με τα αγαπημένα τους πρόσωπα μόνο μέσω του διαδικτύου και των οθονών, ήταν απλά η εισαγωγή της ανθρωπότητας σε έναν κόσμο όπου αυτό θα είναι η νόρμα. Με τη διαφορά, ότι οι δυνατότητες θα είναι πολύ περισσότερες. Ήδη, εν μέσω πανδημίας, οι εταιρείες στράφηκαν στους εικονικούς κόσμους για να βρουν το κοινό τους, πραγματοποιώντας από συναυλίες και επιδείξεις μόδας μέχρι δημιουργώντας εικονικά προϊόντα τα οποία πωλούνταν online και αγοράζονταν με NFTs. Εικονικοί κόσμοι όπως το Fortnite, το Roblox και το Minecraft έγιναν οι βιτρίνες, τα πολυκαταστήματα, οι καφετέριες και ταυτόχρονα ο χώρος αναψυχής για εκατομμύρια ανθρώπους, ιδίως αυτών που ανήκουν στην Generation Z (και αποτελούν την αγοραστική δύναμη του μέλλοντος).

Διαβάζοντας μέχρι αυτό το σημείο ίσως και να έχετε καταλήξει στο συμπέρασμα πως μιλάμε για μια ακόμη τεχνολογική μόδα, κάτι που θα παρέλθει κάποια στιγμή, όπως το Snapchat και το TikTok. Ωστόσο, τα πράγματα είναι λίγο πιο περίπλοκα. Ακριβώς επειδή το Metaverse είναι τόσο στενά συνδεδεμένο με το Blockchain, και το Blockchain θεωρείται από πολλούς ως η επόμενη μεγάλη τεχνολογική επανάσταση, το Metaverse μπορεί να αργήσει να καθιερωθεί, μπορεί να μην είναι ακριβώς όπως φανταζόμαστε ότι θα είναι, αλλά με τον έναν ή τον άλλον τρόπο θα βρει μια θέση στο μέλλον μας. Σκεφτείτε μόνο πως περίπου δύο δεκαετίες πριν μιλούσαμε για εικονικούς κόσμους (τότε κυρίως με τη μορφή των παιχνιδιών MMORPG) και άλλες τόσες δεκαετίες πιο πριν ο κόσμος πίστευε πως οι υπολογιστές και το Internet αποξενώνουν τον άνθρωπο επειδή του επιτρέπουν να απομονωθεί σε κόσμους που ξεδιπλώνονται μέσα στους τέσσερις τοίχους του δωματίου του.

Και, ποιος ξέρει, ίσως το Metaverse να αποτελέσει τελικά την αναβίωση της δημόσιας σφαίρας όπως την περιέγραψε ο γερμανός φιλόσοφος Jürgen Habermas, όπου ενεργοί πολίτες ανταλλάσσουν απόψεις απαλλαγμένοι από ονόματα και γεωγραφικά σύνορα – προϋποθέσεις για τη δημιουργία ανώτερων μορφών ύπαρξης και κοινωνικής οργάνωσης. Μόνο που, τόσο στο Snow Crash όσο και σε κάθε ιστορία επιστημονικής φαντασίας όπου υπάρχουν εικονικοί κόσμοι, η πραγματικότητα είναι ζοφερή και εφιαλτική, και η ύπαρξη του Metaverse απαραίτητη για τον άνθρωπο.

Ας ελπίσουμε ότι το Metaverse θα έρθει στη ζωή μας πολύ συντομότερα από τα δυστοπικά σενάρια που φαντάστηκε κάθε δημιουργικό μυαλό της λογοτεχνίας και της επιστήμης μέχρι σήμερα, και πως δεν θα είναι ένα μέσο απόδρασης, αλλά μια καλύτερη εμπειρία της πραγματικότητας

The post Τι είναι το Metaverse και γιατί όλοι μιλούν γι’ αυτό τελευταία; appeared first on 2045.gr.

Πριν μερικές δεκαετίες, οι δύο υπερδυνάμεις του πλανήτη επιδίδονταν σε έναν ξέφρενο αγώνα προκειμένου να κατακτήσουν εντυπωσιακές πρωτιές: πρώτη διαστημική πτήση, πρώτη περιστροφή γύρω από τη Γη, πρώτη επανδρωμένη αποστολή, πρώτη προσελήνωση, τα πρώτα βήματα στο φεγγάρι. Εκατομμύρια θεατών έμεναν κολλημένοι στις τηλεοράσεις τους για λίγα πλάνα από την εκτόξευση και την προσεδάφιση. Εκατομμύρια παιδιά ονειρεύονταν καριέρα αστροναύτη. Κι έπειτα, όλα αυτά καταλάγιασαν, λες και δεν υπήρχε τίποτα άλλο ενδιαφέρον να κατακτηθεί στο αχανές διάστημα. Μέχρι πριν μερικά χρόνια. Τι άλλαξε;

Χορός δισεκατομμυρίων

Στις 11 Ιουλίου, ο σερ Richard Branson πραγματοποίησε το πρώτο διαστημικό ταξίδι της νέας εποχής, προλαβαίνοντας για λίγες μέρες τον Jeff Bezos, προλαβαίνοντας κατά πολλές τον Elon Musk, και όσους άλλους είχαν επιδοθεί σε αυτήν τη νέα διαστημική κούρσα. Τι σημαίνει όλο αυτό πέρα από ένα παιχνίδι εντυπώσεων ανάμεσα σε εξωφρενικά πλούσιους ανθρώπους της τεχνολογίας; Ας ξεκινήσουμε με μια παραδοχή: ούτε ο Branson, ούτε ο Bezos, ούτε ο Musk καταφέρνουν κάποια πρωτιά. Δεν πραγματοποίησαν το πρώτο τουριστικό διαστημικό ταξίδι, αλλά εγκαινιάζουν μια νέα εποχή.

Ο Branson επιβιβάστηκε στον πύραυλο Unity που επί 17 χρόνια αναπτύσσει η εταιρεία του, Virgin Galactic και, καθώς όλα πήγαν καλά, απόλαυσε μερικά λεπτά μηδενικής βαρύτητας στα 90 χιλιόμετρα από την επιφάνεια, και μια αξιοζήλευτη θέα της καμπυλότητας της Γης, δηλώνοντας πως βίωσε μια εμπειρία ζωής. Επιπλέον θα κάνει ακόμη μεγαλύτερη την αγωνία των 600 ανθρώπων που έχουν ήδη προκαταβάλει μέρος του διαστημικού τους εισιτηρίου. Το κόστος του; Από $200.000 έως $500.000. 

Ο επίσης δισεκατομμυριούχος Jeff Bezos που θέλησε κι αυτός να εκπληρώσει ίσως εκείνο το παιδικό όνειρο του αστροναύτη, είχε προγραμματίσει να κάνει την αντίστοιχη πτήση στα 100 χιλιόμετρα πάνω από τη Γη στις 20 Ιουλίου. Μαζί του, στο New Shepard, μια πολύ περίεργη παρέα: ο αδερφός του, Mark Bezos, ένας αγνώστου ταυτότητας πλειοδότης που κατέβαλε το ποσό των 28 εκατομμυρίων δολαρίων για να κλείσει τη θέση του, και η πιλότος Wally Funk, η οποία είχε λάβει εκπαίδευση αστροναύτη τη δεκαετία του ‘60 και στα 82 χρόνια της έκανε το όνειρό της πραγματικότητα, έστω και ως ο γηραιότερος άνθρωπος που ταξίδεψε στο διάστημα (παρόλο τον ενθουσιασμό, η Funk δήλωσε κάπως απογοητευμένη μετά την πτήση, καθώς κράτησε μόλις 11 λεπτά και… η θέα δεν ήταν και τόσο καλή). Ο άγνωστος συνεπιβάτης αποδείχθηκε ο18χρονος φοιτητής Oliver Daemen (γόνος βαθύπλουτης οικογένειας), ο οποίος εν τέλει αποτέλεσε και τον νεότερο σε ηλικία άνθρωπο που βρέθηκε στο διάστημα, χαρίζοντας στην πτήση του Bezos δύο ρεκόρ. 

Οι κακές γλώσσες λένε ότι στη δοκιμαστική πτήση του SpaceShipTwo Unity θα επέβαιναν τέσσερις υπάλληλοι της Virgin Galactic, και πως ο Branson ανακοίνωσε τη δική του συμμετοχή μόνο αφού ο Bezos προανήγγειλε το δικό του προγραμματισμένο ταξίδι. Η Blue Origin του Bezos καυχήθηκε με μια δόση σαρκασμού, μετά την επιτυχημένη πτήση του Branson, πως ο δικός της πύραυλος θα πετάξει πιο ψηλά και έχει και μεγαλύτερα παράθυρα (και οι δύο ισχυρισμοί είναι αληθείς). Ωστόσο, η ημερομηνία δεν άλλαξε για να προλάβει τον Branson: η 20η Ιουλίου σηματοδοτεί την επιτυχημένη πρώτη προσελήνωση επανδρωμένου σκάφους, αυτή του θρυλικού Apollo 11, το 1969, μισό αιώνα πριν.

Και κάπου εδώ έρχεται το χρυσό παιδί της τεχνολογίας, ο Elon Musk, που με ένα tweet του αναστατώνει τα χρηματιστήρια όλου του κόσμου. Το ταξίδι που υπόσχεται εκείνος θα είναι μια διήμερη παραμονή στο σκάφος, και οι δοκιμές των πυραύλων της δικής του εταιρείας δείχνουν ότι βρίσκεται πολύ κοντά στην τελειοποίηση των σχεδίων του. Όμως πως ο ανταγωνισμός με τους άλλους δισεκατομμυριούχους διαστημανθρώπους δεν είναι ακριβώς υγιής, καθώς ο Bezos φαίνεται πως συνωμοτεί για να πάρει ο Musk μικρότερο κομμάτι της διαστημικής πίτας, προσπαθώντας να κλέψει μέσα από τα χέρια της SpaceX ένα συμβόλαιο αξίας 2,9 δισεκατομμυρίων δολαρίων με τη NASA, για την κατασκευή μιας μονάδας σεληνιακής προσγείωσης (lunar lander). 

Πώς ξεκίνησαν όλα

“Ο διαστημικός τουρισμός δεν είναι κάτι καινούριο. Κάποιοι θα θυμούνται ίσως πως κάποια στιγμή μέσα στη δεκαετία του 2000, επτά πολύ πλούσιοι άνθρωποι είχαν πληρώσει πολλά χρήματα για να ταξιδέψουν μέχρι τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό.”

Ο ISS βρίσκεται περίπου τέσσερις φορές πιο ψηλά από το σημείο όπου έφτασαν τα αεροσκάφη των δισεκατομμυριούχων αστροναυτών το 2021, και από τα παράθυρα του διαστημικού σταθμού μπορεί κανείς να δει την καμπυλότητα της επιφάνειας της Γης σε όλο της το μεγαλείο, σε αντίθεση με το “σκοτάδι” που περιγράφει η Funk πως ήταν η θέα από τα παράθυρα κατά τη διάρκεια της πτήσης του New Shepard και ένα πολύ περιορισμένο τμήμα του σημείου όπου η ατμόσφαιρα της Γης τελειώνει και αρχίζει το αχανές διάστημα (“Δεν πετάξαμε σε αρκετό ύψος ώστε να μπορείς να δεις ολόκληρη τη Γη” ήταν το παράπονο της Funk”).

Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, ο βραβευμένος αεροναυπηγός Burt Rutan, ένας ακόμη άνθρωπος που σαν παιδί ονειρεύτηκε να γίνει αστροναύτης, σκέφτηκε πως το διαστημικό ταξίδι θα έπρεπε να μπορεί να γίνει εφικτό σε όλους και να μην είναι προνόμιο μιας χούφτας ανθρώπων που συμμετέχουν σε κρατικά χρηματοδοτούμενα προγράμματα. Πίστευε πως το διαστημικό ταξίδι θα γινόταν κάτι σαν πτήση με αεροπλάνο και όχι σαν μια επικίνδυνη περιπέτεια που θα κατέληγε σε προσγείωση με αλεξίπτωτο στη Γη.

Ο Rutan ξεκίνησε να σχεδιάζει το αεροσκάφος που θα έκανε αυτό το όραμα πραγματικότητα. Κι έτσι γεννήθηκε το SpaceShipOne, μόλις 5 μέτρα σε μήκος, που στις 21 Ιουνίου 2004 πραγματοποίησε την πρώτη διαστημική πτήση που χρηματοδοτήθηκε από ιδιωτικά κεφάλαια, ξεπερνώντας μόλις τα 100 χιλιόμετρα σε ύψος, που αποτελούν το επίσημο σύνορο μεταξύ Γης και διαστήματος. Στα χρόνια που ακολούθησαν, το SapceShipOne εξασφάλισε και το περίφημο X-Prize του ελληνικής καταγωγής Peter Diamandis αξίας 10.000.000 δολαρίων. Ήταν το 2004 που ο Branson ανακοίνωσε για πρώτη φορά την πρόθεσή του η Virgin να προσφέρει στο μέλλον διαστημικά ταξίδια, βασιζόμενη στην τεχνολογία του ίδιου αεροσκάφους.

Το 2001 ο Dennis Tito έγινε ο πραγματικός “πρώτος διαστημικός τουρίστας”, κάτι που του στοίχισε 20 εκατομμύρια δολάρια, καθώς στην ουσία χρηματοδότησε τη διαστημική αποστολή ISS EP-1 προς τον διεθνή διαστημικό σταθμό, στον οποίο και διέμεινε για 8 μέρες. Αν αληθεύει το γεγονός πως ο φοιτητής που επέβαινε στην πτήση της Blue Origin (ή πιο σωστά, ο επενδυτής κι επιχειρηματίας πατέρας του) πλήρωσε 28 εκατομμύρια δολάρια, τότε μάλλον δεν ήταν ακριβώς και τιμή ευκαιρίας για μια πτήση με διάρκεια περίπου χίλιες φορές μικρότερη από αυτή του ταξιδιού που έκανε ο Tito. Πάντως, η NASA είχε αποκαλύψει το 2020 πως θα δεχόταν και ιδιώτες αστροναύτες σε μελλοντικές πτήσεις προς τον ISS, με το κόστος αλέ-ρετούρ να φτάνει τα 50 εκατομμύρια δολάρια και κάθε ημέρα παραμονής στον σταθμό να κοστολογείται σε 35.000 δολάρια. Ένα ταξίδι λίγων ημερών με την Axiom Space στον ISS κοστίζει κοντά στα 55 εκατομμύρια δολάρια και έχει προγραμματιστεί για το 2022.

Ψυχρός Πόλεμος, γύρος 2ος

Η Ρωσία, που εκμεταλλευόταν τη συγκυρία λειτουργίας του διαστημικού σταθμού για να μεταφέρει εκεί και τουρίστες, δεν σκοπεύει να μείνει έξω και από τον πρόσφατο διαστημικό χορό, αν και σταμάτησε τα τουριστικά ταξίδια προς τον ISS από το 2009. Κι άλλες χώρες και εταιρείες επιδιώκουν να πάρουν κομμάτι της πίτας ή να διαφοροποιηθούν πηγαίνοντας ακόμα παραπέρα και θέλοντας να θέσουν σε τροχιά νέους διαστημικούς σταθμούς, για τουριστικούς -και όχι μόνο- σκοπούς. Όμως, ό,τι βρίσκεται πάνω στο φεγγάρι και στους άλλες πλανήτες είναι ακόμη πολυτιμότερο.

Μια χώρα που μπαίνει στο παιχνίδι δυναμικά είναι η Κίνα, καθώς διαθέτει και δικούς της δορυφόρους και σύντομα τον δικό της διαστημικό σταθμό, είναι η μόνη χώρα εκτός των ΗΠΑ που έχει εν λειτουργία rover στη Σελήνη, ενώ ήδη έχει τη δική της πρωτιά από το 2019, όταν πραγματοποίησε επιτυχώς αποστολή στη “σκοτεινή” πλευρά του φεγγαριού. Για να φτάσει σε αυτό το σημείο, η Κίνα αξιοποίησε και εξέλιξε ρωσική διαστημική τεχνογνωσία, και ταυτόχρονα έδωσε μια ανάσα ζωής στα διαστημικά προγράμματα της Ρωσίας, τα οποία δεν θα μπορούσε να κρατήσει ζωντανά στον ίδιο βαθμό ο σοβιετικός προϋπολογισμός.

Δεν ξαναζούμε ακριβώς τον Ψυχρό Πόλεμο ανάμεσα σε δύο χώρες, αλλά συμβαίνει κάτι διαφορετικό: στην περίπτωση των ΗΠΑ, αυτοί που ηγούνται σε μεγάλο βαθμό των διαστημικών προσπαθειών είναι ιδιώτες, ενώ στην περίπτωση της Κίνας, το διάστημα είναι περισσότερο πατριωτική υπόθεση. Αν και η NASA τρέχει κι αυτή το δικό της πρόγραμμα επιστροφής στη Σελήνη με την ονομασία Artemis, το διαφημίζει περισσότερο ως ένα συνεργατικό επιστημονικό project, στο οποίο καλούνται να συμμετάσχουν κι άλλες χώρες, με απώτερο σκοπό όχι το διαστημικό ταξίδι, αλλά τον εποικισμό άλλων πλανητών. Όπως κι αν το δει κανείς, το βέβαιο είναι πως δεν λείπουν οι πολιτικές σκοπιμότητες.

“Μια πρωτιά σε έναν τομέα όπως αυτός είναι σίγουρα ενδεικτική του τρόπου με τον οποίο μια χώρα θα είναι έτοιμη να αντιμετωπίσει το μέλλον. Ένα χαμένο προβάδισμα μπορεί να μην είναι μόνο θέμα γοήτρου ή κυριαρχίας, αλλά μιας χαμένη ευκαιρία.”

Για την Κίνα, ωστόσο, μπορεί να είναι και θέμα επιβίωσης, καθώς η χώρα αναπτύσσει διαρκώς τεχνογνωσία για να μπορεί να εξυπηρετεί τις δικές της ανάγκες χωρίς εισαγόμενη τεχνολογία, αλλά και για να εξάγει σε κάποιες περιπτώσεις, αυτήν την τεχνολογία, όταν βρίσκεται υπό εμπάργκο. Αρκεί να σκεφτεί κανείς πως στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό έχουν βρεθεί περισσότεροι από 200 αστροναύτες από 19 διαφορετικές χώρες τα τελευταία 23 χρόνια, αλλά ποτέ κάποιος Κινέζος. Από το 2011, δεν επιτρέπεται στη NASA να συνεργαστεί με την Κίνα, στο πλαίσιο ενός συνόλου κινήσεων που πηγάζουν από το φόβο κατασκοπείας.

Τα πράγματα περιπλέκονται ακόμη περισσότερο από την ανακοίνωση της Ρωσίας ότι σκοπεύει να αποχωρήσει από τον ISS μέχρι το 2024 και να συνεργαστεί με την Κίνα για τη χρήση άλλου διαστημικού σταθμού και, στη συνέχεια, μιας σεληνιακής βάσης. Να σημειωθεί πως η Ρωσία είχε, ανάμεσα σε άλλα, και το αποκλειστικό καθήκον μεταφοράς των αστροναυτών στον διαστημικό σταθμό, μέχρι που η NASA συνήψε συμβόλαιο με την SpaceX για την ίδια δουλειά. Ο ISS ήταν προγραμματισμένο να λειτουργεί ως το 2024, αλλά υπολογίζεται πως, αν και κακοσυντηρημένος, θα λάβει επέκταση ζωής ως το 2030 – ειδικά μπροστά στο ενδεχόμενο να μείνει η Κίνα η μόνη χώρα με ενεργό διαστημικό σταθμό.

Ακόμη κι αν στόχος δεν είναι η Αμερική να προλάβει την Κίνα (το περίφημο “boots on the Moon” του Τραμπ για το 2024 δεν φαίνεται να αποτελεί προτεραιότητα για την κυβέρνηση Biden), αν αυτή καταφέρει να προηγηθεί μέσα στην επόμενη δεκαετία, το διαστημικό παιχνίδι, που σε κάθε περίπτωση επηρεάζεται από γεωπολιτικές συνιστώσες, θα παίζεται διαφορετικά. Το πρόγραμμα Artemis φέρει -όχι τυχαία- το όνομα της αδερφής του Θεού Απόλλωνα, και σε αντίθεση με το θρυλικό πρόγραμμα Apollo, στόχος του είναι να μεταφέρει στο διάστημα και άτομα τα οποία δεν είχαν προτεραιότητα τότε (και μάλιστα αποκλείονταν), όπως γυναίκες και έγχρωμοι. Άλλη μία σημαντική διαφορά: η NASA δεν αναπτύσσει πλέον τα πάντα μόνη της, αλλά αναθέτει μέρος της έρευνας και της κατασκευής σε ιδιωτικές εταιρείες, όπως η SpaceX του Musk – μια κίνηση που υπολογίζεται πως είναι και οικονομικά συμφέρουσα για τη NASA, καθώς ο ανταγωνισμός των ιδιωτικών εταιρειών ρίχνει τις τιμές. Αυτή η κατεύθυνση είχε δοθεί από την κυβέρνηση Ομπάμα, η οποία προτίμησε να ενισχύσει και να διευκολύνει ιδιωτικές εταιρείες από το να αυξήσει τον κρατικό διαστημικό προϋπολογισμό κατά αρκετά δισεκατομμύρια δολάρια.

Διαφορετικοί φαίνεται να είναι και οι απώτεροι στόχοι της κάθε εμπλεκόμενης πλευράς. Ενώ ο “geek” Musk ενδιαφέρεται να φτιάξει τα οχήματα που θα μεταφέρουν τον άνθρωπο (και μερικά Tesla σε κάποιες περιπτώσεις) στο διάστημα και στον εποικισμό του Άρη, σαν να εκπληρώνει και κάποιες προσωπικές του φιλοδοξίες, ο Bezos μιλά για εκμετάλλευση διαστημικών πόρων που θα οδηγούσαν στη δημιουργία νέων βιομηχανιών, θα βοηθούσαν στην παραγωγή ενέργειας ή στην ανάπτυξη νέων υλικών, οραματιζόμενος ένα μέλλον που θα του έφερνε ακόμη περισσότερα έσοδα αν κατάφερνε να είναι από τους πρώτους που θα το δημιουργούσαν. Αυτά ακριβώς εποφθαλμιούν και τα κράτη που ανταγωνίζονται: οι υδάτινοι πόροι που βρίσκονται συσσωρευμένοι κοντά στους πόλους της Σελήνης θα βοηθήσουν τις αποστολές στο φεγγάρι να το χρησιμοποιήσουν ως ενδιάμεση στάση, ενώ στοιχεία που βρίσκονται σπάνια στη Γη, όπως το ισότοπο Ήλιο-3, θα καλύψουν τις αχόρταγες ενεργειακές ανάγκες της ανθρωπότητας.

Παρόμοιοι είναι και οι στόχοι των Κινέζων, οι οποίοι θέλουν να αποδείξουν πως μπορούν να τα καταφέρουν και σε αυτόν τον τομέα. Το καλό από όλη αυτή την υπόθεση είναι πως πλέον δεν είναι η σκιά του κομμουνισμού που ωθεί τις χώρες (και τις εταιρείες) σε ανταγωνισμό.

“Το κακό, για τον πλανήτη μας και μελλοντικά και άλλους πλανήτες, είναι ότι η κινητήρια δύναμη είναι το κέρδος και το αποτέλεσμα θα είναι όχι η κατάκτηση, αλλά η εκμετάλλευση και βιομηχανοποίηση του διαστήματος.”

Λαμβάνοντας υπόψη πόσα πολλά εξαρτώνται σήμερα από διαστημικές τεχνολογίες και δορυφόρους – από ζητήματα εθνικής άμυνας ως την πλοήγηση και τις ψηφιακές επικοινωνίες – δεν είναι μόνο η επιστημονική πρόοδος ή η εθνική κυριαρχία οι λόγοι πίσω από τη διαστημική κούρσα.

Τόσο η NASA όσο και η κινεζική διαστημική υπηρεσία έχουν δηλώσει πως επιθυμούν και ενθαρρύνουν τη συμμετοχή επιστημόνων από τη διεθνή διαστημική κοινότητα στις αποστολές τους, αλλά οι γεωπολιτικές ισορροπίες είναι πιθανό να αλλάξουν στο μέλλον.

Τέλος, να αναφέρουμε πως και η Ινδία έχει στόχο να στείλει ανθρώπους στη Σελήνη μέσα στα επόμενα δύο χρόνια, ενώ άλλες τουλάχιστον 10 χώρες έχουν πραγματοποιήσει ή προγραμματίζουν μη επανδρωμένα διαστημικά προγράμματα, ανάμεσα στις οποίες η Ιαπωνία και το Ισραήλ, όπως επίσης και η Ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία (ESA).

“Ticket to the moon”

Αν σκέφτεστε πως ένα διαστημικό ταξίδι σήμερα είναι κάτι που αφορά απλά πολυεκατομμυριούχους που αναζητούν καινούργιες εμπειρίες, δεν είστε οι μόνοι. Κάποτε, οι άνθρωποι που στέλνονταν στο διάστημα ήταν επιστήμονες, καταρτισμένοι μηχανικοί και ειδικά εκπαιδευμένοι πιλότοι. Πλέον, όσοι διαθέτουν αρκετά χρήματα για να εξασφαλίσουν ένα εισιτήριο. Κι ενώ πολύς λόγος έχει γίνει για επίδειξη πλούτου, ακόμη δεν έχουν ακουστεί αρκετά οι φωνές όσων θα μιλήσουν για επιβάρυνση του περιβάλλοντος. Μια μελέτη του 2010 υπολόγιζε πως η αιθάλη που αποβάλλεται από 1.000 τουριστικές διαστημικές πτήσεις είναι ποσότητα ικανή για να ανεβάσει τη θερμοκρασία της Ανταρκτικής κατά 0,8 βαθμούς Κελσίου, επιταχύνοντας την υπερθέρμανση της ατμόσφαιρας περισσότερο από τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, που επίσης είναι συνέπεια αυτών των πτήσεων.

Κάποτε το διαστημικό ταξίδι ίσως να γίνει προσιτό για περισσότερους ανθρώπους, όπως σταδιακά συνέβη και με το αεροπορικό. Μέχρι τότε, όμως, κάποιοι εύποροι γήινοι θα έχουν χρηματοδοτήσει μεγάλο μέρος των αναγκών των αεροναυπηγικών διαστημικών υπηρεσιών μιας χούφτας κρατών που ανταγωνίζονται μεταξύ τους, οδηγώντας τες πιο κοντά στην κατάκτηση νέων προοπτικών. Όχι πια για λόγους γοήτρου ή εθνικής ασφάλειας, αλλά απροκάλυπτων οικονομικών συμφερόντων.

Συζητώντας το θέμα με έναν 24χρονο, συνηδειτοποίησα κάτι που δεν είχα καταλάβει. Μου είπε μια μέρα: “Ο Elon Musk έκανε τη γενιά μου να ενδιαφερθεί για το διάστημα. Μέχρι τότε δεν είχαμε κανέναν απολύτως καημό γι’ αυτό”. Μάλιστα. Μια γενιά παιδιών που δεν ονειρεύτηκε να φορέσει στολή και κάσκα και να χοροπηδήσει με απροσχεδίαστη χάρη σε συνθήκες μηδενικής βαρύτητας. Ίσως, λοιπόν, τα παιδιά που θα μεγαλώσουν σε μερικά χρόνια, να ονειρεύονται ξανά τα αστέρια και μια καριέρα επιστημόνων που θα μας βοηθήσουν να εποικήσουμε άλλους πλανήτες ή να βελτιώσουμε τη ζωή στη Γη. Κι αυτό από μόνο του είναι σπουδαίο.

Cover photo: NASA HQ PHOTO, Flickr

The post Η νέα μάχη για την κατάκτηση του διαστήματος appeared first on 2045.gr.

Η οικονομία του διαμοιρασμού είναι ευλογία για κάποιους, κατάρα για κάποιους άλλους. Ένα πράγμα όμως είναι σίγουρο: είναι η απόλυτη έκφραση της γενιάς μέσα στην εποχή της οποίας γεννήθηκε. Πρακτικά, αυτό σημαίνει δύο πράγματα: ότι θα βρίσκει οπαδούς μέσα στη διάρκεια «βασιλείας» της συγκεκριμένης γενιάς γιατί εξυπηρετεί τις ανάγκες της, και ότι μπορεί να δημιουργήσει μια θετική ή αρνητική αλλαγή στην επόμενη γενιά και τον κόσμο της. Ποιο από τα δύο θα είναι η παρακαταθήκη του ridesharing*, του κομματιού του sharing economy που αφορά στις αστικές μετακινήσεις;

(*θα χρησιμοποιήσουμε τον όρο ridesharing για να περιγράψουμε υπηρεσίες όπως το Uber και το Lyft, που επιτρέπουν σε ιδιώτες κατόχους αυτοκινήτων, μη επαγγελματίες οδηγούς, να θέτουν τις υπηρεσίες τους προς μίσθωση από το επιβατικό κοινό)

Το Uber, μια πικρή ιστορία που μπορεί να γίνει χειρότερη

Μετά τις κατηγορίες για ανάρμοστες συμπεριφορές οδηγών προς επιβάτες σε πολλές χώρες του κόσμου, τον πόλεμο από επαγγελματίες αυτοκινητιστές και τον νομικό πονοκέφαλο που επιφέρει η λειτουργία των υπηρεσιών διαμοιρασμού οδικών διαδρομών όπως η Uber και η Lyft, τι άλλο αρνητικό μπορεί άραγε να συνδεθεί με αυτές; Κι όμως, πρόκειται για κάτι το οποίο στη θεωρία θα βοηθούσαν να καταπολεμηθεί: την ατμοσφαιρική ρύπανση και την κίνηση στις πόλεις. Ας πάρουμε, όμως, τα πράγματα από την αρχή.

Οι millennials, μια γενιά για την οποία έχουν χυθεί τόνοι μελάνι στην προσπάθεια να κατανοηθούν τις ιδιαιτερότητές της, ήταν η πρώτη που πήγε κόντρα σε μία από τις πιο μεγάλες επιθυμίες της ανθρωπότητας: την ιδιοκτησία. Οι millennials προτιμούν να νοικιάζουν ή να χρησιμοποιούν για όσο διάστημα χρειάζονται ένα σπίτι ή αυτοκίνητο και να μην πασχίζουν μια ζωή να το αποκτήσουν. Η έννοια της ιδιοκτησίας δεν τους είναι αρεστή όσο στις προηγούμενες γενιές, γιατί αυτό το οποίο πραγματικά επιθυμούν είναι να αποκτήσουν εμπειρίες, και εκεί εστιάζουν. Για να εξυπηρετήσουν αυτήν την επιθυμία δημιουργήθηκαν οι υπηρεσίες διαμοιρασμού: το Airbnb έκανε προσιτή τη διαμονή σε μέρη του πλανήτη όπου αυτό δεν ήταν δυνατό μέχρι τότε, το Uber έκανε προσιτή τη μετακίνηση για μια γενιά που ήθελε να μετακινείται αλλά να μην έχει δικό της όχημα.

“Όπως το Airbnb και ο οικονομικός τουρισμός που έφερε στις πόλεις συνέβαλαν στη δημιουργία σημαντικών προβλημάτων για ορισμένους δημοφιλείς προορισμούς, έτσι και το Uber συνέβαλε στο να αυξηθεί η κίνηση στους δρόμους. Τι πήγε τόσο στραβά;”

Περισσότερες επιλογές, περισσότερη κίνηση

Η δημοσίευση ερευνών που φέρνουν άσχημα νέα για το Uber δεν είναι κάτι καινούριο. Τα τελευταία χρόνια ακούγεται διαρκώς η ίδια διαπίστωση: η δυνατότητα να υπάρχουν περισσότερα προς μίσθωση οχήματα που θα απέτρεπαν κάποιον από το να χρησιμοποιήσει το δικό του μέσο, τελικά δημιουργεί κυκλοφοριακή συμφόρηση αντί να την προλαμβάνει. Πρόσφατα, ακόμη περισσότερες έρευνες ήρθαν στο φως ενισχύοντας τα ίδια συμπεράσματα: οι εταιρείες δικτύων μεταφοράς (Transportation Network Companies ή TNCs) συνέβαλαν στην αύξηση της κίνησης στους δρόμους τόσο σε ένταση (κατά 0,9%) όσο και σε διάρκεια (κατά 4,5%), ενώ επέφεραν επίσης πτώση 8,9% στη χρήση μέσων μαζικής μεταφοράς. Η επίδρασή τους στη μείωση της ιδιοκτησίας αυτοκινήτων ήταν τόσο μικρή, ώστε κρίνεται ασήμαντη (~1%).

Έρευνες που έγιναν το 2010 (χρονιά που ξεκίνησε τη λειτουργία του το Uber) στο Σαν Φρανσίσκο και τη Νέα Υόρκη καταλήγουν στο ίδιο συμπέρασμα: Οι ιδιοκτήτες οχημάτων που βγήκαν στους δρόμους προκειμένου να βγάλουν ένα επιπλέον εισόδημα χάρη στα Uber και Lyft, συνέβαλαν στο να επιδεινωθεί το κυκλοφοριακό πρόβλημα στις μεγαλουπόλεις, όπου η ανάγκη για τη χρήση τέτοιων υπηρεσιών είναι μεγαλύτερη. Μεγάλο μέρος των οδηγών αυτών των στόλων διαμένουν εκτός του κέντρου των πόλεων, οπότε περισσότερα αυτοκίνητα συρρέουν προς τα κέντρα.

Το ότι δεν πρόκειται για τυχαία γεγονότα έρχονται να επιβεβαιώσουν οι αριθμοί που αφορούν στη χρήση των μέσων μαζικής μεταφοράς, οι οποίοι μειώνονται σταθερά τα τελευταία χρόνια. Για να αντιστρέψουν αυτήν την πτώση, τα μέσα μαζικής μεταφοράς θα έπρεπε να επεκτείνουν το δίκτυο κάλυψής τους κατά 25% – κάτι σχεδόν αδύνατο, όπως μπορεί κανείς να φανταστεί πολύ εύκολα. Από την άλλη, αν κάποιος συγκρίνει τον ρυθμό μείωσης των ταξί με αυτόν της αύξησης των οχημάτων ridesharing, γίνεται εμφανές πως οι επιβάτες των Uber/Lyft δεν ήταν το ίδιο κοινό με αυτό των ταξί, αφού τα τελευταία μειώθηκαν κατά πολύ λίγο. Οι συγκοινωνιολόγοι προειδοποιούν ότι αν η κίνηση συνεχίσει να αυξάνεται, οι επιπτώσεις στις τοπικές οικονομίες των πόλεων θα είναι μεγαλύτερες, καθώς οι μεγαλύτεροι χρόνοι μετακίνησης θα αποθαρρύνουν τον κόσμο από το να μετακινείται στις προβληματικές περιοχές.

Αντιμετωπίζοντας αρνητική δημοσιότητα, τόσο η Uber όσο και η Lyft προσπαθούν να δώσουν έμφαση στη θετική πλευρά, χωρίς να αρνούνται τα αποτελέσματα των παραπάνω ερευνών. Ισχυρίζονται πως οι υπηρεσίες τους είναι μόνο μικρό μέρος του προβλήματος και πως στην πραγματικότητα ενισχύουν τη χρήση των μέσων μαζικής μεταφοράς, καθώς οι επιβάτες ζητούν από τους συμβεβλημένους οδηγούς να τους μεταφέρουν στους πλησιέστερους σταθμούς δημόσιας συγκοινωνίας. Μάλιστα, δίνουν επιπλέον κίνητρα στους επιβάτες να συνδυάσουν την κούρσα τους με τα μέσα μαζικής μεταφοράς κατά τις ώρες αιχμής. Από την άλλη, δεν παύουν να δηλώνουν πως η κατάσταση θα ήταν καλύτερη αν μεγαλύτερα ποσά επενδύονταν στην επέκταση των υπαρχόντων δικτύων μεταφοράς.

Περισσότερη κίνηση, περισσότερη ρύπανση

Μια άλλη πλευρά του ίδιου προβλήματος αφορά τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις από τη χρήση των υπηρεσιών ridesharing. Μεγάλος αριθμός μελετών το επιβεβαιώνει τα τελευταία χρόνια (2017, 2019, 2021 – για να αναφέρουμε μόνο μερικές), ήδη από τις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας, όταν έκαναν την εμφάνισή τους στους δρόμους οδηγοί συμβεβλημένοι με τις νεοϊδρυθείσες startups.

Παρότι τα περισσότερα οχήματα που είναι συμβεβλημένα με αυτές τις υπηρεσίες τείνουν να είναι νεότερα και λιγότερο επιβαρυντικά προς την ατμόσφαιρα από τα παραδοσιακά ταξί, που συνήθως είναι πετρελαιοκίνητα, στην Καλιφόρνια βρέθηκε πως οι εκπομπές ρύπων τους εξακολουθούν να είναι κατά 50% υψηλότερες ανά επιβάτη ανά μίλι διαδρομής σε σχέση με τα υπόλοιπα οχήματα που κινούνται στη συγκεκριμένη πολιτεία. Αυτό οφείλεται στο γεγονός πως τα προς μίσθωση οχήματα κινούνται χωρίς να μεταφέρουν κάποιον επιβάτη το 20-50% του χρόνου που βρίσκονται στους δρόμους (μια κατάσταση που ονομάζεται deadheading στα αγγλικά).

Το μεγαλύτερο ερώτημα είναι αν οι επιβάτες του ridesharing θα χρησιμοποιούσαν πράγματι δικό τους αυτοκίνητο αν δεν αξιοποιούσαν αυτές τις υπηρεσίες. Οι έρευνες δείχνουν ότι σε ποσοστά μεταξύ 43 και 61% οι επιβάτες των οχημάτων αυτών θα μετακινούνταν με δημόσιες συγκοινωνίες, ποδήλατο, περπάτημα ή δεν θα είχαν πραγματοποιηθεί καθόλου. Επομένως, μέρος της κίνησης οφείλεται εκεί, αν και οι ερευνητές διχάζονται ως προς το μέγεθος της συμβολής.

Στις ΗΠΑ, οι πολιτείες με το μεγαλύτερο πρόβλημα κίνησης στους δρόμους λαμβάνουν μέτρα όπως ο περιορισμός των αδειών που εκδίδονται για οχήματα ridesharing και η ρύθμιση κατώτατου μισθού για τους οδηγούς, αλλά τίποτα δεν έχει καταφέρει να αποθαρρύνει τους χρήστες από το να προτιμούν μετακινήσεις που τους συμφέρουν οικονομικά – ή τουλάχιστον τίποτα μέχρι το 2020.

2021: Διαφορετική χρονιά, διαφορετική πρόκληση

Φυσικά, είναι αδύνατο να αγνοήσει κανείς τον τρόπο με τον οποίο εξελίχθηκε ο ενάμισης τελευταίος χρόνος για ολόκληρη την ανθρωπότητα. Δεν θα μπορούσε να μην έχει επηρεαστεί ο κλάδος των μεταφορών από τη στιγμή που εκατομμύρια άνθρωποι σε ολόκληρο τον πλανήτη κλήθηκαν να μείνουν στα σπίτια τους και να μη μετακινούνται. Καθώς η επιβατική κίνηση μειώθηκε κατακόρυφα, αλλά και λόγω του φόβου που προκαλεί η εύκολη μετάδοση του νέου κορoνοϊού, πολλοί οδηγοί συμβεβλημένοι με υπηρεσίες όπως το Uber, έμειναν επίσης στο σπίτι τους.

Ωστόσο, η κίνηση αρχίζει να επανέρχεται σταδιακά σε φυσιολογικά επίπεδα, δεν συμβαίνει όμως το ίδιο και με τον στόλο οχημάτων προς μίσθωση. Οι οδηγοί είναι σε μεγάλο βαθμό αρκετά επιφυλακτικοί ακόμη και δεν έχουν επιστρέψει στο δρόμο. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η ζήτηση να ξεπερνά κατά πολύ την προσφορά και τόσο οι τιμές όσο και οι χρόνοι αναμονής να έχουν ανέβει κατακόρυφα. Ένας επιβάτης σύγκρινε το κόμιστρο που χρειάστηκε να καταβάλει για τη μεταφορά του από το Μανχάταν στο αεροδρόμιο JFK με το κόστος του αεροπορικού του εισιτηρίου από τη Νέα Υόρκη στο Σαν Φρανσίσκο – ήταν μόλις 13 δολάρια πιο κάτω, στα $249.

Τον Απρίλιο του 2021, η Uber ανακοίνωσε πως σκόπευε να διαθέσει το ποσό των 250 εκατομμυρίων δολαρίων προκειμένου να δημιουργήσει κίνητρα για την επιστροφή των οδηγών στους δρόμους, ενώ σε αντίστοιχες κινήσεις προβαίνει και η Lyft με το ποσό των 100 εκατομμυρίων δολαρίων. Η επιστροφή στα προηγούμενα επίπεδα δεν αναμένεται να συμβεί νωρίτερα από το τρίτο τρίμηνο του έτους. Η αξία της μετοχής της Uber δεν έμεινε ανεπηρέαστη: Το 4^ο τρίμηνο του 2020 η Uber είχε χάσει 4,45 εκατομμύρια δολάρια (κέρδη προ τόκων και φόρων, κατόπιν προσαρμογής).

Ήταν λοιπόν αυτή μία σύντομη ανάσα για το περιβάλλον; Απ’ ότι φαίνεται, ναι. Ωστόσο, καθώς οι χρήστες των υπηρεσιών κινητικότητας γίνονται περισσότερο ευαίσθητοι γύρω από περιβαλλοντικά ζητήματα, είναι πολύ πιθανό να δούμε την κατάσταση να αλλάζει για μια ακόμη φορά στο μέλλον. Οι εταιρείες μεταφορών το γνωρίζουν αυτό και προετοιμάζονται κατάλληλα.

Γιατί μας αφορά στην Ελλάδα;

Στη χώρα μας η Uber λειτουργεί σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη μόνο με την υπηρεσία Uber Taxi, δηλαδή με συμβεβλημένους οδηγούς ταξί, οι οποίοι έχουν επαγγελματική άδεια. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει πως όλοι, ανεξαρτήτως αν προσθέτουν νέα οχήματα στους δρόμους ή όχι, δεν πρέπει να ακούν τις ανησυχίες των πελατών τους.

Η Beat, παρότι δεν ανήκει στην κατηγορία των Uber και Lyft, και ο στόλος της αποτελείται από επαγγελματίες οδηγούς και οχήματα που έτσι κι αλλιώς θα βρίσκονταν στον δρόμο, φαίνεται πως προσπαθεί ήδη να προσαρμοστεί. Μόλις πρόσφατα εξήγγειλε το φιλόδοξο στόχο για μηδενικό αποτύπωμα ρύπων των διαδρομών της έως το 2025, παρέχοντας ταυτόχρονα κίνητρα προς τους συνεργάτες οδηγούς της, προκειμένου να αντικαταστήσουν τα θερμικής καύσης οχήματά τους με ηλεκτρικά. Η νέα πλατφόρμα της Beat θα δίνει προτεραιότητα στα οχήματα μηδενικών ρύπων, ενώ από το 2025 και μετά, και εφόσον το νομοθετικό πλαίσιο το επιτρέψει, η Beat στοχεύει να εγγράφει στην πλατφόρμα της μόνο τέτοια οχήματα. Νωρίτερα από τις παραπάνω εξαγγελίες η εταιρεία είχε ζητήσει από τους χρήστες της να συμμετάσχουν σε μια έρευνα για να ανακαλύψει τον βαθμό στον οποίο η περιβαλλοντική ευαισθητοποίησή τους επηρεάζει τις αποφάσεις τους σχετικά με τη μετακίνησή τους. Ερωτήσεις σχετικά με το αν θα προτιμούσαν να επιλέξουν υβριδικά ή ηλεκτρικά οχήματα για τις μεταφορές τους αν μπορούσαν, είναι ενδεικτικές των τάσεων που η εταιρεία βλέπει να επικρατούν σε παγκόσμιο επίπεδο σταδιακά.

Σύμφωνα με την Beat, 8 στους 10 χρήστες της υπηρεσίας θα επέλεγαν, αν μπορούσαν, ένα όχημα που ρυπαίνει λιγότερο το περιβάλλον για τις διαδρομές τους, ενώ σχεδόν 9 στους 10 θα προτιμούσαν να επιβιβαστούν σε ένα ηλεκτρικό όχημα μηδενικών ρύπων έστω κι αν χρειαζόταν να περιμένουν λίγα λεπτά παραπάνω, ενώ ένα ταξί θερμικής καύσης θα βρισκόταν κοντά τους σε μικρότερη απόσταση. Στην ερώτηση «Θα χρησιμοποιούσες μια εφαρμογή περισσότερο (έναντι κάποιου άλλου τρόπου εύρεσης ταξί), αν γνώριζες ότι ρυπαίνει λιγότερο το περιβάλλον;», οι χρήστες του Beat απάντησαν «Ναι» σε ποσοστό 59,1% και «Μάλλον ναι» σε ποσοστό 28,6%.

Οι επιβάτες, λοιπόν, ενδιαφέρονται να μειώσουν τις επιπτώσεις στο περιβάλλον που απορρέουν από τις καθημερινές τους συνήθειες. Γνωρίζουν όμως πώς να το κάνουν; Όχι απαραίτητα. Θα ήταν περίεργο να υποθέσουμε πως αυτοί οι 8 στους 10 ανθρώπους που θα επέλεγαν ένα πιο οικολογικό ταξί γνωρίζουν το ποσότητα ρύπων εκπέμπει κάθε όχημα. Επομένως, μια πληροφορία που θα παρεχόταν από την εφαρμογή, θα βοηθούσε πολύ στην επιλογή του οχήματος για την επόμενη διαδρομή τους, πιστεύουν στην Beat.

Βιώσιμη κινητικότητα

Τι σημαίνουν όλα αυτά για το μέλλον της κινητικότητας στις πόλεις; Σε καμία περίπτωση δεν μπορούμε να μετατρέψουμε τις υπηρεσίες ridesharing σε αποδιοπομπαίο τράγο. Αλλά, όπως και στην περίπτωση του Airbnb ήταν απαραίτητο να λάβουν μέτρα οι τοπικές αρχές προκειμένου να προστατέψουν τους πολίτες και τις πόλεις τους, έτσι και με τις υπηρεσίες ridesharing, θα πρέπει να γίνουν κάποιες αλλαγές προκειμένου να προστατευτεί το περιβάλλον και να αποσυμφορηθούν τα αστικά κέντρα.

“Υπό προϋποθέσεις, υπηρεσίες, όπως το Uber και το Lift στη θεωρία θα μπορούσαν να συμβάλλουν στη μείωση της κίνησης και της ρύπανσης.”

Ποιες είναι αυτές οι προϋποθέσεις; Οι διαδρομές να μοιράζονται ανάμεσα σε περισσότερους από έναν επιβάτες, δηλαδή τουλάχιστον να αποτρέπονται κάποιοι επιβάτες από το να πάρουν το δικό τους όχημα, αλλά και να βοηθήσουν τις νέες γενιές να αλλάξουν συνήθειες και να μην αποκτήσουν δικό τους όχημα.

Μια έρευνα που έγινε στη Νέα Υόρκη, μια από τις μεγαλουπόλεις με τα πιο σημαντικά προβλήματα κυκλοφοριακής συμφόρησης, όπου τόσο η Uber όσο και η Lyft διαθέτουν μεγάλους στόλους οχημάτων, δείχνει πως αν οι επιβάτες μοιράζονταν τη διαδρομή τους με άλλους, η κίνηση από αυτά τα οχήματα θα μειωνόταν κατά 40%, ακόμη κι αν ο αριθμός των ενεργών οχημάτων παρέμενε ο ίδιος. Αν οι εταιρείες πρόσφεραν τις υπηρεσίες μεταφοράς τους κατόπιν ζήτησης (αντί να κινούνταν άσκοπα στον δρόμο χωρίς επιβάτες), υπολογίζεται πως θα βοηθούσαν σημαντικά την κινητικότητα στις πόλεις, προσφέροντας περισσότερες επιλογές στους επιβάτες και ωφελώντας στην ουσία κάθε πολίτη που μετακινείται με οποιονδήποτε τρόπο στην πόλη, τις δημόσιες συγκοινωνίες, καθώς και το περιβάλλον.

Μια άλλη έρευνα μελετά τι θα συνέβαινε σε μια μεσαίου μεγέθους ευρωπαϊκή πόλη όπως η Λισαβόνα αν διατηρούνταν το υπάρχον δίκτυο μέσων σταθερής τροχιάς (μετρό) και αντικαθιστούσαμε όλα τα ιδιωτικής χρήσης αυτοκίνητα, λεωφορεία και ταξί από υπηρεσίες διαμοιρασμού κινητικότητας: Θα υπήρχε σημαντική μείωση τόσο στον αριθμό των οχημάτων που θα βρίσκονταν στους δρόμους, όσο και στις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα.

Μπορεί να μοιάζει με ουτοπικό σενάριο σήμερα, αλλά καθώς οι επιβάτες αλλάζουν συμπεριφορά, δεν αποκλείεται να φαντάζει λιγότερο απίθανο σε κάποια χρόνια. Η στροφή σε πιο καθαρές μορφές ενέργειας για τα οχήματα δεν είναι η μόνη κατεύθυνση προς τη λύση, και ίσως πιο ριζικές αλλαγές είναι απαραίτητες στον τρόπο με τον οποίο ζούμε και μετακινούμαστε στις πόλεις. Σε ένα μέλλον που καινοτόμοι τρόποι μετακίνησης, όπως το Hyperloop, θα γίνουν πραγματικότητα σταδιακά, το κινητό μας θα είναι το κλειδί του οχήματος που θα μας μεταφέρει – ένα όχημα το οποίο δεν θα χρειάζεται να είναι στην κυριότητά μας.

The post Ridesharing: Η κίνηση, η ρύπανση και το μέλλον της μετακίνησης στις πόλεις appeared first on 2045.gr.

Αν ρωτήσει κανείς τους βιβλιοφάγους, θα απαντήσουν πως η τεχνολογία δεν θα αντικαταστήσει ποτέ την αίσθηση ενός βιβλίου. Το ίδιο θα πουν κι οι μουσικόφιλοι για μια ποιοτική εγγραφή σε βινύλιο. Για τους καθηγητές, η τάξη δεν θα μπορέσει ποτέ να γίνει πλήρως ψηφιακή, ακόμη κι αν χρειαστεί να περάσουμε τόσους μήνες ακόμη σε τηλεκπαίδευση ώστε να ξεχάσουν οι μαθητές τι χρώμα είναι βαμμένοι οι τοίχοι του σχολείου τους. Είναι όμως αλήθεια αυτό ή είναι απλά μια ρομαντική και νοσταλγική οπτική – ή ακόμη και μία αντίσταση στην εξέλιξη;

Σε αντίθεση με πολλές άλλες τηλε-πρακτικές που εφαρμόστηκαν ευρέως κατά τη διάρκεια της πανδημίας και βρήκαν αρκετούς υπέρμαχους, η εκπαίδευση –από τις λίγες δραστηριότητες που ήταν επιτακτικό να συνεχίσουν άμεσα– δεν φαίνεται πως θα συνεχίσει σε κάποιο βαθμό ηλεκτρονικά, καθώς δεν κερδίζει ούτε τους διδάσκοντες, ούτε τους μαθητές, αλλά ούτε και τις οικογένειές τους, και συμφωνούν σε αυτό και κάθε λογής ειδικοί.

Εν έτει 2021 μιλάμε για 4^η βιομηχανική επανάσταση, για αυτοοδηγούμενα οχήματα, για εποικισμό του Άρη, για ρομποτικούς βοηθούς και για ιατρικές επεμβάσεις μέσω απόστασης – αλλά όχι για ψηφιακές τάξεις και τηλεκπαίδευση που δεν θα αποτελεί λύση ανάγκης.

Το μεγαλύτερο πείραμα που έγινε ποτέ στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση

Την 1^η Απριλίου του 2020, υπολογίζεται ότι περίπου 1,59 δισεκατομμύρια μαθητές σε όλο τον κόσμο επηρεάστηκαν από το κλείσιμο των σχολείων. Όλοι αυτοί οι μαθητές κλήθηκαν να συνεχίσουν την εκπαίδευσή τους online, σε έναν κόσμο όπου μόνο ο μισός πληθυσμός του πλανήτη (53,6%) διαθέτει σύνδεση στο Internet. Πρακτικά, αυτό αφήνει το ένα τρίτο των μαθητών (463 εκατομμύρια) εκτός τηλεκπαίδευσης.

Στην Ελλάδα, όπως και στο μεγαλύτερο μέρος του κόσμου όπου αποφασίστηκε αναστολή της λειτουργίας των σχολείων, η τηλεκπαίδευση μπήκε σε εφαρμογή για όλη τη χώρα, ξεκινώντας από τις μικρότερες βαθμίδες και καταλήγοντας, την άνοιξη του 2021 να περιλαμβάνει κάθε τάξη. Αν και η Ελλάδα παραμένει κάτω από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα των ευρυζωνικών επικοινωνιών υψηλής ταχύτητας, η πρόοδός της είναι σημαντική τα τελευταία χρόνια και η διείσδυση αγγίζει το 81% των νοικοκυριών, ενώ η κάλυψη του 4G το 97% (δείκτης DESI 2020). Μέχρι το τέλος του 2019, μόλις 7% των χρηστών του διαδικτύου αξιοποιούσαν τη σύνδεσή τους για online μαθήματα, ενώ 22% του πληθυσμού δεν είχε χρησιμοποιήσει ποτέ το Διαδίκτυο (ευρωπαϊκοί μέσοι όροι 11% και 7% αντίστοιχα).

Τον Μάιο του 2020, έπειτα από δύο μήνες τηλεκπαίδευσης, 766.458 μαθητές συνδέονταν κάθε μέρα σε ψηφιακές τάξεις, αξιοποιώντας εργαλεία που έχουν αναπτυχθεί από τεχνολογικούς κολοσσούς όπως η Cisco και η Microsoft. Μιλήσαμε και με τις δύο εταιρείες για να μας πουν πώς εκείνες βλέπουν να διαμορφώνεται το μέλλον της εκπαίδευσης, αλλά και με εκπαιδευτικούς, οι οποίοι μας προσέφεραν τη δυνατότητα να δούμε μέσα από τα δικά τους μάτια τι συμβαίνει στα ψηφιακά σχολεία, πίσω από κάμερες και πληκτρολόγια.

Σύμφωνα με στοιχεία της Cisco, της οποίας η πλατφόρμα Webex χρησιμοποιήθηκε για να επιτευχθεί η επικοινωνία εκπαιδευτικών και μαθητών, η Ελλάδα από την πρώτη στιγμή του lockdown ήταν η πρώτη χώρα σε παγκόσμιο επίπεδο, όσον αφορά των αριθμό των συμμετεχόντων και τάξεων μέσω Webex σε σχέση με τον πληθυσμό της χώρας, και ακόμη και σήμερα, εξακολουθεί να είναι ανάμεσα στις πρώτες χώρες στον κόσμο. Το Μάρτιο του 2021 στην Ελλάδα πραγματοποιούνται καθημερινά περίπου 65.000 online μαθήματα, με τη συμμετοχή 1,4 εκατομμυρίων μαθητών και 156.000 δασκάλων και καθηγητών.

Βίντεο + σύνδεση Internet = τηλεκπαίδευση;

Τι είναι, όμως, αυτό που ονομάζουμε τηλεκπαίδευση; Είναι απλά η μετάδοση της εικόνας και της φωνής του εκπαιδευτικού στις οθόνες των μαθητών;

 «Η χρήση του βίντεο είναι βασικός παράγοντας συνεργασίας», μας λέει η κα Έλενα Πρασσάκη, Marketing & Communications Manager της Cisco για Ελλάδα, Κύπρο και Μάλτα. «Μέσω του Webex Meetings μπορούν να οργανωθούν online μαθήματα, τα οποία στη συνέχεια να είναι διαθέσιμα on demand σε μορφή video, να γίνεται σε πραγματικό χρόνο ανταλλαγή και επεξεργασία αρχείων, να συνδέονται μεταξύ τους τάξεις, να συναντηθούν διαδικτυακά δάσκαλοι και γονείς μαθητών και όλα αυτά ανεξάρτητα το που βρίσκονται οι συμμετέχοντες ή ποια συσκευή χρησιμοποιούν, όπως laptop, tablet, κινητό».

Η πλατφόρμα της Cisco δεν είναι η μοναδική λύση που υιοθετήθηκε για την τηλεκπαίδευση. Πολύ μεγάλη αύξηση χρήσης είδε και το Teams της Microsoft, που βρίσκει εφαρμογή σε πολλές περιπτώσεις, από την τηλεργασία ως την τηλεκπαίδευση. Ο Πλούταρχος Ρήγας, Διευθυντής Τομέα Εκπαίδευσης, Microsoft Ελλάδας, Κύπρου και Μάλτας, μας λέει: «Για την προσπάθεια που κατέβαλαν οι εκπαιδευτικοί σε παγκόσμιο επίπεδο, να υιοθετήσουν την εξ αποστάσεως διδασκαλία σε τόσο μικρό χρονικό διάστημα, τους αξίζουν πολλά συγχαρητήρια. Εκατόν ογδόντα τρεις χιλιάδες και πλέον εκπαιδευτικά ιδρύματα από 175 χώρες συνεχίζουν να παρέχουν εκπαίδευση, να επικοινωνούν και να συνεργάζονται μέσω της πλατφόρμας Microsoft Teams. Μέσα από το περιβάλλον του Microsoft Teams, ο εκπαιδευτικός μπορεί να οργανώσει τη διαδικτυακή τάξη, καταρτίζοντας το υλικό του μαθήματος, αναθέτοντας εργασίες στους μαθητές, αξιολογώντας τους και παράλληλα να συνεργάζεται με άλλους συναδέλφους, όλα μέσα από μια πλατφόρμα.»

Στη θεωρία, όλα τα παραπάνω ακούγονται σαν ευκολίες που θα υποστήριζαν πολύ το έργο των διδασκόντων. Όμως, τι λένε οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί; Οι πιο τεχνολογικά καταρτισμένοι δεν αντιμετώπισαν ιδιαίτερο πρόβλημα, όπως μας είπαν και οι δύο εκπαιδευτικοί με τις οποίες μιλήσαμε, ενώ δεν χρειάστηκε να αφιερώσουν πολύ χρόνο για να προσαρμόσουν τα μαθήματα στο νέο περιβάλλον. Άλλωστε, σε πολλά σχολεία, ειδικά στις μεγαλύτερες τάξεις, υπήρχε ηλεκτρονικός υπολογιστής και στην τάξη, τον οποίο οι δάσκαλοι χρησιμοποιούσαν για να προβάλλουν βίντεο και άλλα πολυμεσικά αρχεία. Ωστόσο, αναφέρουν πως συνάδελφοί τους μεγαλύτερης ηλικίας δυσκολεύτηκαν πάρα πολύ να μάθουν την ηλεκτρονική τάξη και τη χρήση των υπολογιστών, κατέχοντας γνώσεις που έφταναν το πολύ μέχρι την αποστολή ενός email.

“Σχολικό Mάθημα vs Social Media: 0-1.
To σχολικό μάθημα φαίνεται αδιάφορο, λόγω έλλειψης λάμψης”

Η αλληλεπίδραση του εκπαιδευτικού με τους μαθητές, αλλά και των μαθητών μεταξύ τους, δημιουργούν δυναμικές μέσα σε μία τάξη, οι οποίες αποτελούν μέρος της εκπαιδευτικής εμπειρίας. Αρκετές έρευνες δείχνουν πως πολλοί μαθητές αποθαρρύνονται από την απουσία αλληλεπίδρασης με τον εκπαιδευτικό στην εικονική τάξη, με αποτέλεσμα να απομονώνονται περισσότερο και να μη συμμετέχουν τόσο στο μάθημα – ένα θέμα που συζητιέται εδώ και πολλά χρόνια, με αφορμή τη μερική μετάβαση σε τηλεκπαίδευση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και των προγραμμάτων διά βίου μάθησης.

Η Μαριάννα Ζαρωνάκη, εκπαιδευτικός πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης με μεταπτυχιακό δίπλωμα στις Τεχνολογίες Μάθησης και Επικοινωνίας, εύλογα αναγνωρίζει πως το πρόβλημα δεν είναι η ψηφιακή μορφή της τάξης: «Η μεγαλύτερη δυσκολία που συναντάται τα τελευταία χρόνια από τη σκοπιά των μαθητών είναι η αδιαφορία για το σχολικό μάθημα. Εφόσον έχουν να ασχοληθούν με τόσα άλλα -κατά τη γνώμη τους- πιο ενδιαφέροντα, όπως μέσα κοινωνικής δικτύωσης με εφαρμογές που μας κατακλύζουν, δυστυχώς το σχολείο τους φαίνεται αδιάφορο, λόγω έλλειψης ‘λάμψης’. Δηλαδή δεν τραβάει την προσοχή τους το «στεγνό» βιβλίο και θεωρούν τις εργασίες κουραστικές.»

Ωστόσο, η σύνδεση στο Internet δεν είναι δεδομένη παντού. Τι συμβαίνει όταν λείπει κάποιο από τα στοιχεία της εξίσωσης; Το εκπαιδευτικό υλικό στέλνεται σε πολλές περιπτώσεις από πριν στους μαθητές, ώστε να προετοιμάζονται κατάλληλα πριν την παράδοση (ένα μοντέλο μάθησης που ονομάζεται «ανεστραμμένη τάξη»), αλλά και είναι διαθέσιμο και εκτός σύνδεσης, μέσω άλλων καναλιών. Η μετάδοση μέσω τηλεόρασης ή ραδιοφώνου εξυπηρετεί τόσο τους μαθητές που δεν έχουν σύνδεση, όσο και αυτούς που επιθυμούν να κάνουν κάποια επανάληψη για καλύτερη κατανόηση, παρόλο που ελάχιστοι μαθητές τα παρακολουθούν συμπληρωματικά με την ψηφιακή τάξη, όπως μας είπαν οι εκπαιδευτικοί. Σε άλλες χώρες, όπου ακόμη και η ύπαρξη τηλεοπτικών συσκευών μπορεί να θεωρείται πολυτέλεια, έχουν μπει σε λειτουργία εναλλακτικές μέθοδοι, όπως αποστολή εκτυπωμένου υλικού στον τόπο κατοικίας τους. Τα προβλήματα δεν σταματούν εδώ.

Έχουν όλοι ισότιμη πρόσβαση στην τεχνολογία; Ανισότητες που βγαίνουν στην επιφάνεια

Καλές οι υποδομές, καλές κι οι πλατφόρμες, αλλά συνήθως δεν λαμβάνουν υπόψη κοινωνικές συνθήκες.

“Ο ελέφαντας στο δωμάτιο, σε αυτήν την περίπτωση, δεν είναι άλλος από τις κοινωνικές ανισότητες που έρχονται στην επιφάνεια”

Στη σχολική τάξη όλα τα παιδιά είναι ίσα: κάθονται στα ίδια θρανία  και μελετούν με τα ίδια βιβλία. Στην ψηφιακή τάξη, κάποια παιδιά δεν έχουν στα χέρια τους τα ίδια εργαλεία με τα άλλα, ενώ κάποια άλλα μένουν ακόμη και εκτός της τάξης. Υπάρχουν περιπτώσεις που μαθητές δεν έχουν υπολογιστή και παρακολουθούν από κινητό, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να συμμετάσχουν εύκολα όταν ο διδάσκων ζητά την αλληλεπίδρασή τους, ειδικά αν η συσκευή είναι παλαιότερης τεχνολογίας, όπως μας λέει η Δρ. Ευανθία Τσαλίκη, εκπαιδευτικός πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, με πολυετή εμπειρία και ως συνεργαζόμενο διδακτικό προσωπικό σε πανεπιστήμια της Ελλάδας και του εξωτερικού. Στο δικό της τμήμα, οι 11 από τους 23 μαθητές συνδέονται μέσω κινητού. Αυτό το φαινόμενο δεν είναι σπάνιο. Όμως υπάρχουν και άλλες περιπτώσεις, που οι μαθητές δεν έχουν καθόλου σύνδεση, με αποτέλεσμα να μετακινούνται ακόμη και σε εξωτερικούς χώρους κατά τη διάρκεια των μαθημάτων, ώστε να εκμεταλλευτούν την εμβέλεια ανοικτών ή δημόσιων δικτύων Wi-Fi.

Τέλος, οι εκπαιδευτικοί μας ανέφεραν και περιπτώσεις οικογενειών, που η οικονομική τους κατάσταση δεν τους επιτρέπει να έχουν ούτε υπολογιστή ούτε σύνδεση στο Internet, ενώ υπάρχουν και περιπτώσεις άρνησης οικογενειών να προχωρήσουν σε αγορά ή σύνδεση, ακόμη και με τις παρεχόμενες επιδοτήσεις και ευκολίες, κυρίως σε περιπτώσεις μειονοτήτων, προσφύγων ή οικογενειών με σοβαρά οικονομικά προβλήματα.

Πέρα από τα προβλήματα που προκύπτουν από την πρόσβαση στην τεχνολογία και τις υποδομές τηλεπικοινωνιών, υπάρχουν και άλλα είδη ανισοτήτων που έρχονται στην επιφάνεια. Ένα μέρος του ρόλου του σχολείου επωμίζονται οι γονείς, οι οποίοι καλούνται να βοηθήσουν το παιδί τους στα σημεία όπου δυσκολεύεται, όταν ο δάσκαλος δεν μπορεί να είναι παρών. Τα παιδιά των οικογενειών της εργατικής τάξης εξαρτώνται πιο πολύ από το σχολικό περιβάλλον για να αποκτήσουν τη γνώση που χρειάζονται, καθώς οι γονείς τους ενδεχομένως να μην μπορούν να τους προσφέρουν επιπλέον βοήθεια στη μελέτη.

Μια έρευνα υποστηρίζει πως επιστρέφοντας στα σχολεία, οι μαθητές θα είχαν φτάσει το 63-68% των αναμενόμενων επιτευγμάτων στην εκμάθηση της ανάγνωσης και 37-50% στα μαθηματικά. Ακόμη κι έτσι, τα ποσοστά θα είχαν σημαντικές διαφορές ανάμεσα στα παιδιά οικογενειών χαμηλού εισοδήματος και αυτών των οποίων οι οικογένειες έχουν την ευκαιρία να ενισχύσουν τη μάθησή τους και από το σπίτι με διάφορους τρόπους.

Οι εταιρείες τεχνολογίας το αντιλαμβάνονται αυτό, αλλά δύσκολα μπορούν να κάνουν κάτι από τη δική τους μεριά για να το αντιμετωπίσουν. «Στη Cisco έχουμε ήδη διαθέσιμες τις απαραίτητες λύσεις και τεχνογνωσία για το μέλλον της εκπαίδευσης. Για εμάς όμως, το ζητούμενο είναι η απρόσκοπτη δυνατότητα συμμετοχής στις λύσεις αυτές. Τι μπορούμε να κάνουμε δηλαδή ώστε κανείς μαθητής να μην μείνει πίσω. Ένα Διαδίκτυο που εξυπηρετεί μόνο ένα μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού, ειδικά κατά τη διάρκεια μιας κρίσης, απλά ενισχύει το ψηφιακό χάσμα και περιορίζει την ικανότητά μας να δημιουργήσουμε ένα πιο βιώσιμο, χωρίς αποκλεισμούς μέλλον για όλους. Πρέπει να εξαλείψουμε αυτά τα εμπόδια τώρα και να σχεδιάσουμε αυτό που ονειρευόμαστε για τις κοινωνίες μας», λέει η κα Πρασσάκη.

Μαθήματα βρέξει-χιονίσει; Κι όμως, όχι

«Η καθολική αποδοχή αποδείχθηκε και κατά την δύσκολη περίοδο της κακοκαιρίας, που σε αντίστοιχες περιπτώσεις τα σχολεία παρέμειναν κλειστά. Φέτος δεν χάθηκε ούτε μία διδακτική ώρα, μιας και η εκπαιδευτική διαδικασία συνεχίστηκε κανονικά», μας λέει η κα Πρασσάκη. Στη θεωρία αυτό θα μπορούσε να είναι σωστό, αλλά η πραγματικότητα είναι διαφορετική: οι εκπαιδευτικοί με τις οποίες συνομιλήσαμε αναφέρουν προβλήματα στη σύνδεση ακόμη και σε μέρες που υπήρχε πολύ δυνατός αέρας, καταρρακτώδεις βροχές, και φυσικά διακοπές ρεύματος. Αλλά και ο ρυθμός με τον οποίο διεξάγονται τα μαθήματα δεν είναι ο ίδιος, αφού πλέον οι διδακτικές ώρες διαρκούν 30 λεπτά της ώρας στα δημόσια σχολεία (45 λεπτά στα ιδιωτικά, και σε ορισμένες περιπτώσεις και 60 λεπτά).

Η οργάνωση Save the Children υπολογίζει ότι κατά μέσο όρο χάθηκαν 74 ημέρες σχολείου κατά τη διάρκεια της πανδημίας σε σχολεία όλου του κόσμου, ήτοι το ένα τρίτο της σχολικής χρονιάς.

«Σαφώς και μένεις πίσω. Σε αυτό το μισάωρο πρέπει να μπεις, να βεβαιωθείς ότι δεν υπάρχουν τεχνικά προβλήματα, να διακόψεις κατά τη διάρκεια του μαθήματος γιατί κάποιοι δεν σε ακούν ή γιατί θέλουν να τους επαναλάβεις πράγματα, π.χ. γιατί τους ‘πέταξε έξω’ το δίκτυο και πρέπει να ξαναμπούν. Δεν υπάρχει αρκετός χρόνος για να κάνεις επανάληψη ή να σταθείς σε κάποια σημεία» μας αναφέρει η Δρ. Ευανθία Τσαλίκη, η οποία έχει διδακτική εμπειρία και σε ακαδημαϊκά ιδρύματα, όπου η κατάσταση είναι πολύ καλύτερη. Οι φοιτητές είναι πλέον εξοικειωμένοι με την τηλεκπαίδευση, χάρη στα προγράμματα ανοικτής και εξ αποστάσεως φοίτησης, αλλά και τα MOOC (που είχαν χαρακτηριστεί επανάσταση μερικά χρόνια πριν). «Σίγουρα τα παιδιά είναι περισσότερο εξοικειωμένα με τη χρήση των ηλεκτρονικών υπολογιστών. Οι περισσότεροι φοιτητές σήμερα έχουν ηλεκτρονικούς υπολογιστές και κινητά τηλέφωνα, όμως το σημείο σύγκλισης μεταξύ μαθητών πρωτοβάθμιας και τριτοβάθμιας εκπαίδευσης είναι ότι προτιμούν τα διά ζώσης μαθήματα, γιατί αυτό που τους έχει λείψει είναι η αλληλεπίδραση και η επαφή με τους συμμαθητές και τον διδάσκοντα», επισημαίνει η κα Τσαλίκη.

Περισσότερα προβλήματα για τους γονείς

Η τηλεκπαίδευση έχει επιβαρύνει πολύ και τους γονείς, που η παραμονή των παιδιών στο σχολείο για αρκετές ώρες της ημέρας διευκόλυνε πολύ την καθημερινότητά τους. Πλέον, πολλοί γονείς εργάζονται από το σπίτι και χρειάζεται όχι μόνο να μοιράζονται το bandwidth της σύνδεσής τους με τα παιδιά -που το καθένα χρειάζεται να παρακολουθεί άλλο μάθημα-, αλλά και συχνά πρέπει να διακόπτουν την εργασία τους για να τα φροντίσουν ή να τα βοηθήσουν σε κάτι. Τα παιδιά, μη μπορώντας να εκτονώσουν την ενέργειά τους με τους συνομήλικούς τους, συχνά γίνονται νευρικά ή μελαγχολικά στο σπίτι. Από την άλλη πλευρά, είναι και αυτοί οι γονείς που δεν μπορούν να εργαστούν εξ αποστάσεως, αλλά δεν μπορούν να πάρουν το ρίσκο να αφήσουν τη φροντίδα των παιδιών σε μία/έναν επαγγελματία ή σε ένα συγγενικό πρόσωπο που ενδεχομένως ανήκει σε ευπαθή ομάδα. Η φροντίδα μελών της οικογένειας που παραμένουν στο σπίτι έχει ένα σημαντικό τίμημα στην επιχειρηματική δραστηριότητα, ειδικά των γυναικών.

Στοιχεία δείχνουν πως το 2020, η γυναικεία επιχειρηματικότητα υπέστη σημαντικό πλήγμα, καθώς η χρηματοδότηση μειώθηκε κατά 27% σε σχέση με το 2019 σε startups με γυναίκες ιδρύτριες, με πιθανότερη αιτία την αναγκαιότητα παραμονής των γυναικών στο σπίτι για τη φροντίδα των νεότερων και των γηραιότερων μελών της οικογένειας.

Τα οφέλη της τεχνολογίας

Πέρα από τα προφανή κέρδη, όπως η πρόσβαση από παντού και η συνέχιση της διδασκαλίας κάτω από δυσμενείς παγκόσμιες συνθήκες, υπάρχουν και μικρότερα οφέλη από την τηλεκπαίδευση, τα οποία ωστόσο δεν πρέπει να παραβλέπουμε.

«Τον τελευταίο χρόνο, έχουν αναδειχτεί πολλά από τα οφέλη που μπορεί να δημιουργήσει η αξιοποίηση των μεγάλων δυνατοτήτων που προσφέρει η τεχνολογία. Από τον επαναπροσδιορισμό της συμμετοχής των μαθητών στην τάξη, την έκρηξη δημιουργικότητας και την εξοικείωση με τις πραγματικές συνθήκες που επικρατούν σε ένα σύγχρονο εργασιακό περιβάλλον, η τεχνολογία μπορεί να μετασχηματίσει την εκπαίδευση σε μια ελκυστική, διαφωτιστική και ουσιαστικά ωφέλιμη εμπειρία» λέει ο κος Πλούταρχος Ρήγας.

«Ένα βασικό πλεονέκτημα, που μου έκανε εντύπωση, είναι ότι οι μαθητές παρακολουθούν με μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Μάλιστα, εξομαλύνει, θα έλεγα, τις ιδιαιτερότητες, καθώς παιδιά με ιδιαιτερότητες ανταποκρίνονται καλύτερα μέσα από τον δικό τους χώρο και νιώθουν πιο άνετα όντας σε ασφαλή ζώνη», αναφέρει η εκπαιδευτικός Μαριάννα Ζαρωνάκη.

Το εικονικό σκηνικό είναι διαφορετικό από τη φυσική διάταξη, όπου ο καθηγητής κατέχει μια εξέχουσα θέση και τα παιδιά που κάθονται πιο κοντά στο έδρανό του είναι πιθανό να τυγχάνουν πιο ευνοϊκής μεταχείρισης και να προοδεύουν περισσότερο, κατά το φαινόμενο του Πυγμαλίωνα.

Ακόμη, είναι στην ευχέρεια του εκπαιδευτικού να ανοίξει ή να κλείσει τα μικρόφωνα των μαθητών, επιλέγοντας να μην εκθέσει ενδεχομένως μαθητές που έχουν κάποια δυσκολία στην έκφραση ή στην ομιλία. Οι διαφορετικές ταχύτητες εκμάθησης δεν είναι πλέον φανερές, ενώ κρυμμένες παραμένουν και σωματικές αναπηρίες ή χαρακτηριστικά που στη φυσική παρουσία αποτελούσαν αιτία εκφοβισμού ή κοροϊδίας, με επιπτώσεις και στην μαθησιακή διαδικασία. Οι πιο εσωστρεφείς μαθητές αισθάνονται λιγότερο άβολα μέσα στην ψηφιακή τάξη, ενώ σε περιπτώσεις απομακρυσμένων περιοχών, περιορίζονται τα κόστη και οι δυσκολίες μετακίνησης από και προς το εκπαιδευτικό ίδρυμα.

Η μεγάλη ευκαιρία των startups και των τεχνολογικών εταιρειών

Όπως θα ήταν αναμενόμενο, οι πωλήσεις laptop και tablets για σχολική χρήση αυξήθηκαν κατά 18% πέρυσι και αναμένεται να αυξηθούν κατά 15% επιπλέον φέτος. Όμως, δεν είναι το hardware που κλέβει την παράσταση εδώ.

Οι νεοφυείς τεχνολογικές επιχειρήσεις, βρισκόμενες σχεδόν πάντα ένα βήμα μπροστά, ωφελήθηκαν σημαντικά από τη μετάβαση στις ψηφιακές τάξεις. Η εισροή επενδυτικών κεφαλαίων στις εκπαιδευτικές startups υπερδιπλασιάστηκε, φτάνοντας τα $12.58 δισεκατομμύρια παγκοσμίως το 2020, από τα $4.81 δισ. το 2019, σύμφωνα με στοιχεία της CB Insights. Η Newsela, μια startup που ανέπτυξε μια πλατφόρμα για την εύκολη εύρεση και συγκέντρωση εκπαιδευτικού υλικού, μετά το ξέσπασμα της πανδημίας έφτασε στο στάδιο unicorn (αποτίμηση 1 δισ. δολαρίων), καθώς είδε τους λογαριασμούς χρηστών της να αυξάνονται κατά 87% σε σχέση με το 2019.

Ακόμη και οι υπηρεσίες που παρέχονται δωρεάν βγαίνουν ωφελημένες από την κατάσταση, καθώς κερδίζουν χρήστες που θα συνεχίσουν να τις αξιοποιούν και το μέλλον. Μια τέτοια είναι και το Google Classroom, μια υπηρεσία που βοηθά εκπαιδευτικούς να αναθέσουν και να αξιολογήσουν εργασίες, η οποία το 2019 μετρούσε 40 εκατομμύρια χρήστες, ενώ μετά το 2020 έχει πλέον φτάσει τους 150 εκατομμύρια χρήστες.

Τι θα συμβεί το επόμενο διάστημα, που τα σχολεία θα ανοίξουν σταδιακά τις πόρτες τους; Θα έχουν πάει χαμένες οι επενδύσεις σε εταιρείες τηλεκπαίδευσης; Όχι εντελώς, αφού όσο κι αν οι μαθητές επιστρέψουν στις τάξεις, θα έχει επιταχυνθεί η χρήση των νέων τεχνολογιών στην εκπαίδευση κατά πολλά χρόνια. Τα laptop και τα tablets θα έχουν μπει στη σχολική ρουτίνα, και οι νέες εκπαιδευτικές μέθοδοι θα έχουν υιοθετηθεί από πολύ περισσότερους εκπαιδευτικούς και μαθητές.

Στο βιβλίο του Failure to Disrupt ,ο επίκουρος καθηγητής του ΜΙΤ, Justin Reich, ισχυρίζεται πως δεν αρκεί η τεχνολογία από μόνη της για να μετασχηματίσει την εκπαίδευση: «Οι τεχνολογίες μάθησης, ακόμη κι αυτές που είναι δωρεάν, συνήθως ωφελούν περισσότερο τους ήδη προχωρημένους μαθητές και δεν βοηθούν καθόλου να μειωθούν οι διαρκώς αυξανόμενες ανισότητες στην εκπαίδευση. Τα ιδρύματα και οι επενδυτές συνήθως ευνοούν τα προγράμματα που μπορούν να επεκταθούν γρήγορα, αλλά σε βάρος της πραγματικής καινοτομίας. Φαίνεται πως η τεχνολογία από μόνη της δεν μπορεί να αλλάξει την εκπαίδευση ή τουλάχιστον όχι παρακάμπτοντας τον δύσκολο δρόμο των θεσμικών αλλαγών.»

Εκπαιδεύοντας τους εκπαιδευτικούς

«Το διαδικτυακό μάθημα είναι τελείως διαφορετικό. Δυστυχώς, με το να χάνεται η ανθρώπινη ουσιαστικά επαφή χάνονται πολλά κομμάτια της εκπαιδευτικής διαδικασίας που έχουν να κάνουν τόσο με την κατανόηση του νέου αντικειμένου όσο και με την εφαρμογή της. Θεωρώ ότι οι εκπαιδευτικοί δεν έχουν διδαχτεί επαρκώς, ώστε να μπορούν να ανταποκριθούν σε αυτόν τον τρόπο διδασκαλίας. Τα μαθήματα πρέπει να έχουν έναν διαφορετικό τρόπο παρουσίασης και να μην ακολουθούν το στεγνό φωτοτυπικό στυλ της τάξης» μας λέει η εκπαιδευτικός Μαριάννα Ζαρωνάκη.

“Το 98% των εκπαιδευτικών αναγνωρίζουν την επιτακτική ανάγκη επιμόρφωσής τους στις ψηφιακές πλατφόρμες”

Ο κος Πλούταρχος Ρήγας με τη σειρά του θέτει ένα πολύ σημαντικό ζήτημα, αυτό της εκπαίδευσης των εκπαιδευτικών. «Ο ψηφιακός μετασχηματισμός της εκπαίδευσης είναι ένα ανθρωποκεντρικό ταξίδι με απώτερο σκοπό να βοηθήσει τους μαθητές να αναπτύξουν τις δυνατότητές τους και να προετοιμαστούν για την αγορά εργασίας του μέλλοντος. Στο επίκεντρο αυτού του ταξιδιού βρίσκονται οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί, οι οποίοι παίζουν καθοριστικό ρόλο στη μελλοντική επιτυχία των σπουδαστών και θα πρέπει να είναι κατάλληλα προετοιμασμένοι για να ανταποκριθούν στη σπουδαία αυτή αποστολή. Στη Microsoft, μια από τις σημαντικότερες προτεραιότητές μας για την εκπαίδευση είναι να προσφέρουμε στους εκπαιδευτικούς τα κατάλληλα εφόδια για να μπορέσουν να ενσωματώσουν με επιτυχία την τεχνολογία στη μαθησιακή διαδικασία. Γι’ αυτό το λόγο, διαθέτουμε εργαλεία όπως το Microsoft 365 και το Teams δωρεάν στους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι μπορούν να τα αξιοποιήσουν άμεσα στην τάξη τους, ενώ προσφέρουμε προγράμματα επαγγελματικής ανάπτυξης με σεμινάρια και εκπαιδεύσεις που εξοικειώνουν τους εκπαιδευτικούς με τα νεότερα ψηφιακά εργαλεία. Τέλος, δίνουμε τη δυνατότητα για επικοινωνία και ανταλλαγή καλών πρακτικών μέσω των παγκόσμιων κοινοτήτων εκπαιδευτικών της Microsoft (Microsoft Innovative Educator Experts).»

Η ανάγκη κατάρτισης των εκπαιδευτικών διαφαίνεται κι από μια έρευνα της ΜΚΟ Socialinnov, η οποία απέστειλε σε εκπαιδευτικούς το ίδιο ερωτηματολόγιο πριν και μετά το ξέσπασμα της πανδημίας. Σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνας, οι εκπαιδευτικοί επέλεξαν τις κάτωθι τρείς ως τις σημαντικότερες ωφέλειες της τεχνολογίας για το σχολείο τους (με αυτή τη σειρά προτεραιότητας): βελτίωση του τρόπου διαχείρισης των πληροφοριών στο σχολείο τους (από καθηγητές, μαθητές, βιβλιοθήκη κ.λπ.), βελτίωση της εκπαιδευτικής εμπειρίας των μαθητών, καθώς και του μαθησιακού αποτελέσματος, καλύτερη πρόσβαση στη γνώση. Ωστόσο, οι απαντήσεις σχετικά με τη βελτίωση της εκπαιδευτικής εμπειρίας των μαθητών μειώθηκαν κατά 15 ποσοστιαίες μονάδες στο ερωτηματολόγιο που συμπληρώθηκε μετά το ξέσπασμα της πανδημίας, φανερώνοντας τη δυσαρέσκεια των εκπαιδευτικών για τη μη κατάλληλη προετοιμασία και επιμόρφωσή τους.

Την ίδια στιγμή, σε ποσοστό 87,38% δηλώνουν πως είναι θετικοί στο ενδεχόμενο να υιοθετηθούν πρακτικές σύγχρονης/ασύγχρονης εξ αποστάσεως διδασκαλίας είτε για όλες, είτε για συγκεκριμένες θεματικές, είτε στις περιπτώσεις αδυναμίας μάθησης δια ζώσης, αλλά αναγνωρίζουν, σε ποσοστό 98,19% την επιτακτική ανάγκη για επιμόρφωσή τους στις παραπάνω πλατφόρμες.

Μαθήματα από το Πανεπιστήμιο της Πίζας

Ένα από τα πιο αισιόδοξα παραδείγματα για το πόσο η τεχνολογία μπορεί να ενδυναμώσει την εκπαίδευση έρχεται από την Ιταλία, τη χώρα που δοκιμάστηκε πολύ σκληρά στις αρχές της πανδημίας. Το Πανεπιστήμιο της Πίζας είναι ένα από τα πιο παλιά ακαδημαϊκά ιδρύματα στον κόσμο, αλλά άρχισε να ενστερνίζεται τις τεχνολογικές προόδους μόλις αυτές γίνονταν διαθέσιμες. Εξυπηρετεί σχεδόν 50.000 φοιτητές με τη βοήθεια περισσότερων από 3.000 καθηγητών και προσωπικού, σε 20 τμήματα. Έως και πριν την πανδημία, οι κλάδοι της πληροφορικής και των επιστημών ωφελούνταν κυρίως από την τεχνολογία, αλλά μετά το ξέσπασμα της κρίσης έγινε μια «έκρηξη» των υπαρχουσών πρωτοβουλιών και των προϋπαρχόντων projects σε πλήρη κλίμακα, όπως μας λέει ο κος Maurizio Davini, CTO στο Πανεπιστήμιο της Πίζας: «Στην Ιταλία, στις 5 Μαρτίου 2020, κηρύχθηκε εθνική κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Ξεκινήσαμε με πάνω από το 97% των μαθημάτων online μέχρι τη Δευτέρα 9 Μαρτίου. Η πραγματική πρόκληση ήταν να διασφαλιστεί ότι όλοι οι καθηγητές και οι μαθητές θα ήταν σε θέση να βρουν τις σχετικές πληροφορίες στο διαδίκτυο, και με έναν όγκο 2.000 μαθημάτων, αυτό ήταν πραγματικά ένα τεράστιο επίτευγμα. Έπρεπε να εκπαιδεύσουμε γρήγορα λιγότερο προσανατολισμένους στην τεχνολογία καθηγητές για να παρέχουν απομακρυσμένη διδασκαλία. Από την άλλη πλευρά, οι μαθητές βρήκαν τη μετάβαση ομαλή ως εγγενείς ψηφιακοί χρήστες.»

Για να το καταφέρουν αυτό, είχαν στη διάθεσή τους έναν αναπάντεχο σύμμαχο: έναν άλλο τεχνολογικό κολοσσό, την Dell Technologies. «Η υποδομή μας βασίζεται σε υβριδικό cloud και αξιοποιήσαμε ισχυρά στοιχεία σε όλες τις πτυχές. Βασικά αναθέσαμε σε δημόσιες ροές cloud και βιντεοκλήσεις, διατηρώντας τους δικούς μας πόρους για έρευνα και διδακτική δραστηριότητα. Οι μαθητές είχαν απομακρυσμένη πρόσβαση σε πόρους που λειτουργούν στις εγκαταστάσεις μας, ενώ το εύρος ζώνης επικοινωνίας ανατέθηκε στους μεγάλους παίκτες. Πιστεύουμε ότι αυτή είναι μια καλή ισορροπία για τη φιλοξενία σε εσωτερικούς πόρους πληροφορικής βασικών δραστηριοτήτων όπως η υποστήριξη της έρευνας και η παράδοση του ψηφιακού περιεχομένου που απαιτείται για τη διασφάλιση εξαιρετικού περιεχομένου στις αίθουσες διδασκαλίας και τα εργαστήριά μας.»

Χάρη στην αύξηση της υπολογιστικής δύναμης,  το Πανεπιστήμιο μπόρεσε να υποστηρίξει την έρευνα COVID-19 του κοντινού νοσοκομείου Santa Chiara, υποστηρίζοντας παράλληλα ένα ερευνητικό πρόγραμμα χημείας με βάση την τεχνητή νοημοσύνη και μια κοινή υπηρεσία πολλαπλών cloud για διοικητικές υπηρεσίες, νοσοκομεία και πόλεις στην Τοσκάνη.

Πώς θα είναι το σχολείο του 2045;

Τα σενάρια πολλά, αλλά κανένα δεν ακούγεται τόσο πιθανό. Τα περισσότερα αποτελούν μια μίξη φυσικής και εικονικής τάξης, που θα επιτρέπει σε παιδιά από απομακρυσμένες περιοχές ή σε συνθήκες που δεν τους επιτρέπουν τη μεταφορά στο σχολείο να βρίσκονται στην τάξη τους ακόμη και με τηλερομποτική (ρομποτικές συσκευές που τα αναπαριστούν), ενώ οι πιο φανατικοί της τεχνολογίας φαντάζονται εικονικές τάξης με VR ή virtual worlds. Όμως, πριν φτάσουμε τόσο μακριά, ας θέσουμε ένα βασικό ερώτημα: Μπορεί να συνεχιστεί η εκπαίδευση σε online περιβάλλον;

«Για μεγάλο διάστημα, όχι. Μπορεί να είναι συνεπικουρική, αλλά όχι η κύρια μορφή διδασκαλίας. Γιατί τα παιδιά χρειάζονται φαντασία, επικοινωνία, αλληλεπίδραση, προσωπική επαφή με τον εκπαιδευτικό. Κάτι που δεν μπορεί να κάνει ένα μηχάνημα ή να γίνει μέσω αυτού…» μας λέει η κα Ζαρωνάκη. Πώς φαντάζεται την τάξη του μέλλοντος; «Με βιβλία ελπίζω, συν ταμπλέτες στις τσάντες ως επιπλέον εργαλείο. Οι μαθητές θα δημιουργούν νέα γνώση, δημιουργικά. Γενικά, ο τεχνολογικός εξοπλισμός να γίνει κομμάτι της σχολικής ζωής.» Η κα Τσαλίκη συμφωνεί: «Ίσως ο δάσκαλος να κατέχει διαφορετικό ρόλο, όχι τόσο της αυθεντίας όσο του διαμεσολαβητή, αλλά δεν μπορώ να φανταστώ μια τάξη χωρίς αλληλεπίδραση. Μπορώ να φανταστώ μια τάξη όπου θα υπάρχουν υπολογιστές, αλλά όχι που η διδασκαλία θα γίνεται μέσω αυτών αποκλειστικά».

«Τεχνολογίες όπως AR και VR, η χρήση AI στην εκπαιδευτική διαδικασία, εξειδικευμένα μαθήματα και νέες ειδικότητες σχετικές με την τεχνολογία, ρομποτική, STEM θα είναι μερικές από τις εξελίξεις που περιμένουμε τα επόμενα χρόνια. Οι υποδομές των σχολικών μονάδων πρέπει να αναβαθμιστούν για να υποστηρίξουν αυτές τις εξελίξεις και να δώσουν στους μαθητές τη δυνατότητα χρήσης της τεχνολογίας μέσα στα σχολεία τους» λέει η κα Πρασσάκη και συνοψίζει πολύ εύστοχα: «τέσσερα είναι τα κρίσιμα στοιχεία επάνω στα οποία θα δομηθεί η εκπαίδευση στο άμεσο μέλλον. Λύσεις απλές στη χρήση, ασφαλείς, που λειτουργούν άψογα μεταξύ τους και με υψηλού επιπέδου υποστήριξη. Και όλα αυτά διαθέσιμα σε όλους, χωρίς περιορισμούς.»

Υπό αυτό το πρίσμα, μέσα στον τελευταίο χρόνο τηλεκπαίδευσης, τέθηκαν ορισμένες γερές βάσεις. Αυτό φαίνεται να πιστεύει και ο κος Ρήγας: «Σίγουρα ολόκληρη η εκπαιδευτική κοινότητα ανυπομονεί να γυρίσει πίσω στην κανονικότητα με τους μαθητές πίσω στα θρανία. Όμως στο διάστημα αυτό, οι εκπαιδευτικοί πειραματίστηκαν με την τεχνολογία και ανακάλυψαν δυνατότητες που δεν μπορούσαν προηγουμένως να φανταστούν. Στη νέα αυτή πραγματικότητα η τεχνολογία έχει ενδυναμώσει τους εκπαιδευτικούς και τους έδωσε την ευκαιρία να μπορούν να δημιουργήσουν ευέλικτα περιβάλλοντα μάθησης που απευθύνονται σε όλους τους μαθητές.»

Κι όσο κι αν μέχρι οι περισσότερο τεχνολόγοι από εμάς έχουμε φανταστεί μια εικονική τάξη με τεχνολογίες AR και VR, ακόμη και με ολογράμματα, που θα φέρνουν την εμπειρία της συναναστροφής όσο πιο κοντά γίνεται στο πραγματικό, οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί μας προσγειώνουν απότομα. Όταν μεταφέρω τον ενθουσιασμό μου στην κα Τσαλίκη, και της περιγράφω μια τάξη όπου θα μπορεί το κάθε παιδί να δει τους συμμαθητές του στον χώρο και το μόνο που δεν θα μπορεί να κάνει θα είναι να απλώσει το χέρι του και να τους αγγίξει, με προσγειώνει με μια δόση φόβου: «ακριβώς εκεί πρέπει να εστιάσουμε, θα χαθεί το απρόοπτο και το ξαφνικό. Η φυσική παρουσία δημιουργεί την κατάλληλη ψυχολογία για να μπορεί κάποιος να μάθει. Η διδασκαλία, εκτός από επιστήμη είναι και τέχνη, το να μπορείς να δημιουργείς το κατάλληλο κλίμα για μάθηση – αυτό δεν νομίζω πως μπορεί να γίνει με εικονική πραγματικότητα». Σκέφτομαι πως αυτό είναι αλήθεια ακόμη και για τους μεγάλους, καθώς μια πρόσφατη μελέτη δείχνει πως η τηλεργασία έχει μειώσει την ικανότητα των τηλεργαζομένων να μαθαίνουν.

«Πιστεύουμε ότι θα υπάρξει ένας νέος κανόνας πέρα από την πανδημία, σύμφωνα με την οποία η διδασκαλία στην τάξη θα εμπλουτιστεί με εξατομικευμένο ψηφιακό περιεχόμενο, ξεπερνώντας το στυλ διδασκαλίας του PowerPoint που δημιουργήθηκε κατά τη δεκαετία του ’90. Δεν πιστεύουμε ότι η πραγματική πρόκληση θα είναι η συμπερίληψη της τελευταίας τεχνολογίας, διότι η διδασκαλία δεν αφορά την επίδειξη. Ο ρόλος της είναι να παράγει ψηφιακό περιεχόμενο ικανό να αξιοποιήσει τις ψηφιακές τεχνολογίες για να δώσει την καλύτερη, εξατομικευμένη και διαδραστική εμπειρία σε καθέναν από τους μαθητές μας», μας λέει ο Maurizio Davini, επαναφέροντάς μας σε μια πραγματικότητα όπου τα VR headsets μπορούν να περιμένουν όσο η σύνδεση στο Internet θα διακόπτεται κάθε φορά που τα μποφόρ θα ανεβαίνουν ή που έστω και ένας μαθητής δεν θα μπορεί να έχει την ίδια πρόσβαση στα μέσα που χρειάζεται για να βρίσκεται ισότιμα μέσα σε μία τάξη – φυσική ή εικονική.

The post Τηλεκπαίδευση: είναι αυτό το μέλλον του σχολείου; appeared first on 2045.gr.

Οι φωνές που ζητούν τη συμμετοχή περισσότερων γυναικών (και) στην τεχνολογία, ολοένα και δυναμώνουν. Το ίδιο και οι φωνές που ζητούν να σταματήσει η αντιμετώπιση της γυναίκας με τρόπο που την υποβιβάζει σε κάτι άλλο από ένα ον που αξίζει σεβασμό, σε κάτι λιγότερο από τον άνδρα. Με αφορμή την Ημέρα της Γυναίκας, σε μια εποχή που η ανοχή απέναντι στη βία και τις διακρίσεις κάθε είδους μειώνεται, επιστρέφουμε στην εποχή που διαπράχθηκε το «προπατορικό αμάρτημα της τεχνολογίας» και κοιτάμε με μια νέα ματιά μια φωτογραφία που εκτός από κομμάτι της ιστορίας της τεχνολογίας έγινε και σύμβολο. Αυτή είναι η ιστορία της Λένα, και οι πολύ ενδιαφέρουσες προεκτάσεις της.

Η Lena Söderberg, μια Σουηδή καλλονή που είχε βρεθεί στη Νέα Υόρκη στις αρχές της δεκαετίας του ’70, είχε δεχτεί την πρόταση να κάνει μια φωτογράφηση για το Playboy. Δεν είχε ξανακάνει modelling. Δεν το θεώρησε μεμπτό. Δεν ήξερε καν τι σήμαινε μια φωτογράφηση για το Playboy. Είχε ανάγκη τα χρήματα και πληρώθηκε για τη φωτογράφηση. Ήταν υπερήφανη για το αποτέλεσμα. Και γιατί όχι, άλλωστε, έδειχνε πραγματικά εντυπωσιακή. Ήταν 21 ετών.

Η Λένα επιλέχθηκε για την κεντρική αφίσα του Playboy Νοεμβρίου 1972, τη μεγάλη φωτογραφία που ξεδίπλωνε σε τρία μέρη μέσα από το περιοδικό. Την αφίσα που θα στόλιζε αμέτρητους τοίχους σε συνεργεία, εργαστήρια, εφηβικά δωμάτια. Φαίνεται πως η Μις Νοέμβριος 1972 έγινε η αγαπημένη πολλών. Έξι μήνες μετά, κάποιοι από αυτούς, μηχανικοί στο Εργαστήριο Επεξεργασίας Σήματος και Εικόνας του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνια αποφάσισαν να χρησιμοποιήσουν την φωτογραφία της Λένα γιατί πληρούσε τις κατάλληλες προϋποθέσεις που αναζητούσαν (ικανή αντίθεση, φωτοσκίαση και υφές, χρώματα, λεπτομέρεια στα φτερά, το ανθρώπινο πρόσωπο ως αναγνωρίσιμο μοτίβο) για να δοκιμάσουν την αποτελεσματικότητα του αλγόριθμου συμπίεσης εικόνας πάνω στον οποίο εργάζονταν. Η ομάδα των ερευνητών ήταν αυτή που θα ανέπτυσσε λίγο αργότερα το πρότυπο εικόνας JPEG, αυτό που κυριαρχεί μέχρι και σήμερα στα ψηφιακά μας κλικ, αυτό που θα εμφανιστεί στην οθόνη μας αν αναζητήσουμε το όνομα της Λένα στο Google.

Η φωτογραφία της Λένα σαρώθηκε και ψηφιοποιήθηκε, και καθώς εξυπηρετούσε ιδανικά τους σκοπούς της δοκιμής, αντιγράφηκε και πέρασε από εργαστήριο σε εργαστήριο στον τότε κύκλο των προγραμματιστών λογισμικού επεξεργασίας εικόνων, συμπεριλήφθηκε σε ακαδημαϊκές έρευνες και τεχνικά άρθρα, εμφανίστηκε σε οθόνες προβολής συνεδρίων – ξανά και ξανά επί πολλά έτη (περιπτώσεις έχουν αναφερθεί και μέσα στην δεκαετία του 2010). Για λόγους που δεν έχουν να κάνουν με σεμνοτυφία ή λογοκρισία (ο σαρωτής εικόνας είχε τη δυνατότητα να χωρέσει εικόνες μεγέθους 512×512 pixels), χρησιμοποιήθηκε μια «κροπαρισμένη» έκδοσή της, που δεν αποκάλυπτε το γυμνό σώμα από τους ώμους και κάτω. Όμως, όλοι όσοι έβλεπαν αυτή τη φωτογραφία γελούσαν συνωμοτικά: Ήξεραν τι ακολουθούσε στο κομμάτι που είχε αποκοπεί.

Η φωτογραφία σύντομα έγινε το πρότυπο για τη δοκιμή προγραμμάτων επεξεργασίας εικόνας. Τρύπωσε στα πανεπιστήμια και στις σχολές επιστήμης των υπολογιστών. Καθώς δεν είχαν όλες οι σχολές ή τα εργαστήρια έναν σαρωτή, τα ήδη υπάρχοντα αντίγραφα εικόνων σε ψηφιακή μορφή που είχαν χρησιμοποιηθεί αρχικά (η Λένα, χρωματιστές πιπεριές και ένας μανδρίλλος πίθηκος, ανάμεσα σε άλλα θέματα), έγιναν τα στάνταρ παντού. Αποτέλεσε μια από τις πρώτες εικόνες που «ανέβηκαν» στο ARPANET, τον πρόδρομο του Web.

Δεν μιλάμε εδώ για μια περίπτωση διαφυγόντων κερδών, για ένα άλλο πορτρέτο του Τσε Γκεβάρα που δεν απέφερε τα δέοντα στους κατόχους των πνευματικών δικαιωμάτων. Μιλάμε για κάτι πολύ διαφορετικό, που αργότερα έγινε γνωστό ως «το προπατορικό αμάρτημα της τεχνολογίας».

Πονηρά γέλια ξεσπούσαν κάθε φορά που εμφανιζόταν η Λένα στις οθόνες, στα εργαστήρια και στα αμφιθέατρα. Ακόμη και η προτροπή «μην ψάξετε την αυθεντική φωτογραφία στο Internet» ήταν μέρος του αστείου, δημιουργώντας ένα είδος Streisand effect. Σε δευτερόλεπτα, ακόμη κι όσοι δεν γνώριζαν τη Λένα, είχαν μπροστά τους τις εξαιρετικές αναλογίες της. Μέχρι που στις σχολές και τα εργαστήρια υπολογιστών άρχισαν να εμφανίζονται οι πρώτες γυναίκες. Τα γέλια έγιναν αμηχανία για τις νεαρές γυναίκες, που είχαν ήδη αρκετούς λόγους για να αισθάνονται άβολα ανάμεσα στους άντρες συναδέλφους τους. Και κάπως έτσι φτάσαμε στο σήμερα, μια εποχή αφύπνισης σε πολλά μέτωπα, που συγχωρεί πολύ πιο δύσκολα το οποιοδήποτε στραβοπάτημα πολιτικής ορθότητας.

Βλέποντας πίσω από τα πίξελ

Τι είναι στην πραγματικότητα αυτό που ενοχλεί στην εικόνα της Λένα; Είναι οι προεκτάσεις που έχει στο πώς αντιμετωπίζονται οι γυναίκες στην τεχνολογία, την επιστήμη και κάθε ανδροκρατούμενο κλάδο. Οι γυναίκες δεν ενθαρρύνονται να ακολουθήσουν θετικές κατευθύνσεις, και πολύ συχνά αποθαρρύνονται από τις προκαταλήψεις που τις θέλουν λιγότερο ικανές σε σχέση με τους άνδρες. Είναι τόσο έντονη η ύπαρξη αυτών των προκαταλήψεων, που πολλές γυναίκες αναπτύσσουν το «σύνδρομο του απατεώνα» και καταλήγουν να υποτιμούν τον εαυτό τους. Άλλες απλά αισθάνονται αποξένωση, ότι το περιβάλλον της τεχνολογίας είναι φτιαγμένο από άντρες για άντρες, ότι δεν ανήκουν εκεί (χαρακτηριστικό παράδειγμα μια παλιά έρευνα που είχε δείξει πως ανάμεσα σε ένα εργαστήριο με αφίσες του Σταρ Τρεκ και κουτάκια αναψυκτικών και ένα εργαστήριο με φωτογραφίες από τη φύση και κούπες καφέ, οι γυναίκες έδειξαν λιγότερο ενδιαφέρον για την επιστήμη των υπολογιστών στην πρώτη περίπτωση).

Η συγγραφέας Emily Chang θεωρεί ότι η εικόνα της Λένα είναι σύμβολο ακριβώς αυτής της αντιμετώπισης που τυγχάνουν οι γυναίκες στην τεχνολογία και τις επιστήμες, αναγάγοντας το ζήτημα σε κάτι που ξεπερνά την απεικόνιση του γυναικείου σώματος.

Θα πίστευε κανείς ότι σε ένα μέλλον όπου θα κυριαρχούν οι αλγόριθμοι και η τεχνητή νοημοσύνη, τα πράγματα θα ήταν πιο δίκαια. Αλλά ξεχνάμε κάτι πολύ βασικό: ότι η τεχνητή νοημοσύνη είναι μια νοημοσύνη που χτίζεται μαθαίνοντας από τα δεδομένα που της τροφοδοτούμε. Είναι ένα δημιούργημα «κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση» του ανθρώπινου λογισμού. Γι’ αυτό και η κατάσταση μπορεί να γίνει πολύ χειρότερη αν δεν προσέξουμε. Ο αλγόριθμος που χρησιμοποιούσε η Amazon για την επιλογή βιογραφικών σημειωμάτων απέρριπτε εξαρχής της γυναίκες, επειδή είχε ως δεδομένο πως μέχρι τότε προσλαμβάνονταν από την εταιρεία κατά πλειοψηφία άνδρες.

“Στην Ελλάδα του 2020 οι γυναίκες αποτελούν μόλις 0,6% στον κλάδο των ΤΠΕ, ενώ το ποσοστό των αποφοίτων STEM φτάνει το 14,5%”

Σαν γυναίκα που για αρκετά χρόνια βρισκόταν σε έναν ανδροκρατούμενο χώρο, μπορώ να επιβεβαιώσω όλα τα παραπάνω. Για πολύ καιρό νόμιζα πως δεν είχα βιώσει διακρίσεις και προσβολές στην επαγγελματική μου πορεία, και πως ήμουν ίση απέναντι σε ίσους άνδρες συναδέλφους. Υπήρξα όντως τυχερή σε σχέση με άλλες γυναίκες. Όμως εκ των υστέρων διαπίστωσα πως για πολύ καιρό προσπαθούσα να απωθήσω κάθε τέτοια σκέψη και κατέβαλα μεγαλύτερη προσπάθεια σε πολλά μέτωπα, ενώ είχα αποδεχτεί και η ίδια έμφυλα στερεότυπα.

Μια γυναίκα αισθάνεται πως πρέπει να αποδείξει τις ικανότητές της και προσπαθεί δύο φορές πιο σκληρά. Παλεύει να δείξει πως δεν είναι γενετικά προγραμματισμένη να έχει λιγότερο ταλέντο. Βλέπει τους άντρες συναδέλφους της να της εξηγούν πράγματα σαν να αντιλαμβάνεται τα πράγματα διαφορετικά. Όταν μπήκα στον χώρο του τεχνολογικού τύπου, οι γυναίκες συντάκτριες ήμασταν μετρημένες στα δάχτυλα. Σήμερα, παρά τις όποιες προσδοκίες για πρόοδο, είμαστε ακόμη λιγότερες (αν και συντρέχουν κι άλλοι λόγοι που ξεφεύγουν από το σκοπό αυτού του άρθρου). Το γεγονός ότι τελικά ανέλαβα μια ηγετική θέση ανάμεσα σε μια ομάδα ανδρών υποψηφίων, το οφείλω στην πρόταση μιας άλλης γυναίκας. Όμως, πολλές γυναίκες σε ένα ανδροκρατούμενο περιβάλλον συχνά γίνονται εξίσου σκληρές απέναντι στις ομόφυλές τους, υιοθετώντας τελικά συμπεριφορές με τις οποίες γαλουχήθηκαν.

Παρότι αποτελούν το 52% του πληθυσμού στην Ευρώπη, μόλις 15% εξασκούν επάγγελμα σχετικό με τις Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών. Μόλις 1 είναι γυναίκα ανάμεσα σε 6 άτομα με τεχνική κατάρτιση και 1 στους 3 απόφοιτους σχολών STEM είναι γυναίκα.  Στην Ελλάδα του 2020 οι γυναίκες αποτελούν μόλις 0,6% στον κλάδο των ΤΠΕ, ενώ το ποσοστό των αποφοίτων STEM φτάνει το 14,5%. Μόλις 1 ανάμεσα στις 7 ελληνικές startups που χρηματοδοτούνται έχει μια γυναίκα ανάμεσα στα ιδρυτικά στελέχη. Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι γυναίκες founders έχουν μικρότερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση σε σχέση με τους άνδρες. Οι συνέπειες της πανδημίας φαίνεται πως υπήρξαν επίσης πιο βαριές, καθώς το 2020 σημειώθηκε μείωση 27% της χρηματοδότησης σε startups με γυναίκες ιδρύτριες. Μόλις 10 στις 120 εταιρείες που έφτασαν σε unicorn status (αποτίμηση 1 δισ. δολαρίων) το 2020 είχαν γυναίκες στην ιδρυτική τους ομάδα, σημειώνοντας επίσης πτώση σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά.

Η Μάγκυ Κοντού είναι Lead Product & UI/UX Designer και συνιδρύτρια της startup SimpleApps – δύο στα δύο δηλαδή (σπουδές και εργασία) σε έναν κόσμο όπου ακόμα και σήμερα οι γυναίκες είναι μειοψηφία. Όταν τη ρώτησα αν έχει βιώσει διακρίσεις στις σπουδές ή στην επαγγελματική της πορεία, η απάντησή της ήταν παρόμοια με αυτήν που έδινα εγώ για χρόνια, χωρίς να μπορεί να αναφέρει κάποιο συγκεκριμένο παράδειγμα που να την έκανε να θυμώσει ή να αισθανθεί άβολα. Είναι μια κοπέλα που έχει αποδείξει τις ικανότητές της και νιώθει πως δεν απειλείται από κανέναν άνδρα. Ωστόσο, αργότερα στην κουβέντα μας μου ανέφερε πως συνηθίζει να αυτοσαρκάζεται «για να σπάσει τον πάγο» όταν χρειάζεται να κάνει μια επαγγελματική παρουσίαση, για να διαλύσει αμφιβολίες που μπορεί να έχουν οι πιθανοί συνεργάτες της για τις ικανότητές της.

Αυτό που στην ουσία κάνει η Μάγκυ είναι να περνάει στην επίθεση για να μη χρειαστεί να αμυνθεί, όπως μου είπε. Και κάπου εκεί άρχισε να φαίνεται πως ακόμη κι αν δεν το κατονομάζει, αισθάνεται και η ίδια πως πρέπει να συμπεριφέρεται κάπως διαφορετικά εξαιτίας του φύλου της. Ίσως και γι’ αυτό να είναι τόσο δραστήρια στο κομμάτι της γυναικείας ενδυνάμωσης και να υποστηρίζει θερμά τη συμμετοχή περισσότερων γυναικών στην τεχνολογία, ως βασικό στέλεχος ομάδων όπως η Google Developers Group Athens και πρέσβειρα του Women TechMakers στην Ελλάδα.

Ασφαλώς όμως και δεν έχει νόημα να επιδοθούμε σε ένα κυνήγι μαγισσών (σωστότερα: μάγων) όπου φταίνε οι άνδρες. Κι αυτοί έχουν μεγαλώσει με κάποια στερεότυπα που είχαν υιοθετηθεί από άνδρες και γυναίκες εξίσου επί πολλές γενιές. Είναι όμως καιρός να καταργηθούν τα καλούπια, να αλλάξουν τα πρότυπα, να μπορεί κάθε γυναίκα να αισθανθεί πως ανήκει στις επιστήμες, και να αποσυρθεί η Λένα.

Στο διαμέρισμά της Λένα στη Σουηδία, ένα ξύλινο ρολόι δείχνει την ώρα και κάτω από τους δείκτες υπάρχει η αφιέρωση «Στην Πρώτη Κυρία του Ίντερνετ». Είναι ένα τιμητικό δώρο που της παρέδωσε η Κοινότητα για την Επιστήμη και την Τεχνολογία της Εικόνας, αναγνωρίζοντας τον ρόλο που έπαιξε στη διαμόρφωση της τεχνολογίας απεικόνισης, έστω και χωρίς να το γνωρίζει. Αντίστοιχη εκούσια συμβολή έχουν κι άλλες γυναίκες στην ιστορία της τεχνολογίας, όπως η Suzanne Vega με τη φωνή της στη δημιουργία του φορμά MP3 και η Susan Bennett, η φωνή της Siri.

Ξαναγράφοντας την ιστορία της Λένα

«Αποσύρθηκα από το μόντελινγκ πολύ καιρό πριν. Είναι καιρός να αποσυρθώ κι από την τεχνολογία» λέει η Λένα, 69 ετών σήμερα, κρατώντας μια κορνίζα του διάσημου πορτρέτου της στα χέρια. Ξέρει ότι όταν αυτή η φωτογραφία τραβήχτηκε, δεν ένιωθε ότι κάνει κάτι λάθος. Ούτε ότι όταν την επέλεξαν οι μηχανικοί υπολογιστών στο πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια είχαν σκοπό να προσβάλουν και να υποτιμήσουν τις γυναίκες. Όμως καταλαβαίνει πολύ καλά ότι οι καιροί αλλάζουν. Και ζητά να πάψει η εικόνα και το όνομά της να είναι ταυτόσημα με μια νοοτροπία που θα στεκόταν εμπόδιο στην πρόοδο των γυναικών στις επιστήμες. Αν κάτι έχουμε μάθει πολύ καλά στην εποχή του Internet είναι πως το Διαδίκτυο δεν ξεχνά. Η εικόνα της Λένα δεν θα πάψει να υπάρχει εκεί έξω (αν και έχουν μειωθεί οι εμφανίσεις της αρκετά τα τελευταία χρόνια). Μπορεί όμως να γίνει σύμβολο μιας διαφορετικής ιδέας: Της γυναίκας που δεν φοβάται να αντιμετωπίζει τον εαυτό της ως ισότιμο με τους άνδρες, της γυναίκας που δεν φοβάται να διεκδικήσει ένα πιο δίκαιο μέλλον.

Παρακολουθήστε το 26 λεπτών ντοκιμαντέρ Losing Lena που δημιουργήθηκε για λογαριασμό των οργανώσεων Code Like a Girl και Creatable που υποστηρίζουν τη μεγαλύτερη συμμετοχή γυναικών στους τομείς STEM, και διαβάστε περισσότερες λεπτομέρειες στον αντίστοιχο ιστότοπο. Οι φωνές για να σταματήσει να χρησιμοποιείται η εικόνα της Λένα ακούγονται εδώ και πολλά χρόνια. Το ντοκιμαντέρ προβλήθηκε για πρώτη φορά τον Νοέμβριο του 2019. Γιατί εν έτει 2021 υπάρχει ακόμη η ανάγκη να μιλάμε για τη Λένα για λόγους που δεν έχουν να κάνουν μόνο με την ιστορία της τεχνολογίας; Γιατί πολλοί ακόμη δεν γνωρίζουμε την ιστορία της, και ήρθε η ώρα να τη μάθουμε.

Στην ιστορική βάση δεδομένων του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνια με τα δείγματα φωτογραφιών του εργαστηρίου Επεξεργασίας Σήματος και Εικόνας μπορεί κανείς να βρει τις χρωματιστές πιπεριές και τον μανδρίλλο. Η εικόνα της Λένας, μαζί με μερικές ακόμη, έχει αφαιρεθεί, με τη σημείωση: «Αν και αυτές οι εικόνες έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην ιστορία της επεξεργασίας εικόνας, δεν αντιπροσωπεύουν πια τα καλύτερα παραδείγματα για τη μελλοντική έρευνα». Δεν είναι μόνο επειδή η των 250.000 πίξελ σκαναρισμένη εικόνα της Λένα είναι 48 φορές πιο μικρή από αυτήν που μπορεί να τραβήξει ένα μέσο σύγχρονο smartphone. Ευτυχώς.

The post Η Λένα, το προπατορικό αμάρτημα της τεχνολογίας appeared first on 2045.gr.

Tο ποσοστό των εργαζομένων που βρίσκονται σε καθεστώς τηλεργασίας το 2020, αν και διαφέρει από χώρα σε χώρα, είναι αναμφίβολα πολύ μεγαλύτερο απ’ ότι πριν την πανδημία. Η τηλεργασία οπωσδήποτε δεν αφορά την πλειοψηφία του εργατικού δυναμικού, καθώς υπάρχουν πάρα πολλές δουλειές που είναι αδύνατο να συνεχιστούν εξ αποστάσεως, όμως πρόκειται σίγουρα για μια πρωτόγνωρη κατάσταση που έχει προβληματίσει πολλούς.

Πόσο επηρεάζει την υγεία και την ευεξία μας; Καθώς η ζωή μας θα αλλάξει σε πολλά στο εξής, πόσο εφικτό είναι να συνεχίσουμε να εργαζόμαστε σε αυτό το καθεστώς; Τι μπορούμε να κάνουμε για να μετριάσουμε τις αρνητικές συνέπειες και πώς το αντιμετωπίζουν οι εργοδότες μας; Και τελικά αυτοί που επιλέγουν να πορευτούν ως ψηφιακοί νομάδες ή οι startups που είναι πιο εξοικειωμένες με το remote working, πώς αντιμετωπίζουν τις προκλήσεις;

Ακόμη και όταν όλα επιστρέψουν στο φυσιολογικό, τίποτα δεν θα είναι όπως πριν. Οι επαγγελματικές συναντήσεις θα πραγματοποιούνται διά ζώσης μόνο όταν θα είναι πραγματικά απαραίτητο, όπως το ίδιο θα συμβεί και με τα επαγγελματικά ταξίδια. Κατά την άποψη του Bill Gates, τα επαγγελματικά ταξίδια θα μειωθούν κατά 50% και το 30% της ζωής στο γραφείο θα εξαφανιστεί. Δεδομένων αυτών των συνθηκών, πολλοί εργαζόμενοι ίσως και να επιλέξουν να μην εργάζονται κάθε μέρα από το γραφείο, εφόσον η παρουσία τους θα απαιτείται μόνο διαδικτυακά σε κάποιες περιπτώσεις. Τον Οκτώβριο, η Microsoft ανακοίνωσε στους υπαλλήλους της ότι έχουν την επιλογή να εργάζονται από το σπίτι τους για τουλάχιστον 50% του εργασιακού τους χρόνου, εφόσον το επιθυμούν, όχι ως προσωρινό μέτρο, αλλά ως μόνιμη πρακτική για το μέλλον.

Τα θετικά της εργασίας από το σπίτι

Ας ξεκινήσουμε με τα θετικά της εργασίας από το σπίτι, που είναι αρκετά και διόλου ευκαταφρόνητα: Περισσότερος χρόνος στο σπίτι και λιγότερος χρόνος σε μετακινήσεις σημαίνει πιο πολύς ύπνος, καλύτερη διατροφή, λιγότερο άγχος, λιγότερες ασθένειες – ανάμεσα σε άλλα.

“Αν ένας από τους συζύγους ξοδεύει περισσότερα από 45 λεπτά κάθε μέρα στη μετακίνηση, οι πιθανότητες διαζυγίου αυξάνονται κατά 40% – Πανεπιστήμιο Umea”

Το γεγονός ότι γλιτώνουμε τις μετακινήσεις δεν ωφελεί μόνο τον ύπνο. Συχνά η μετακίνηση, είτε με μέσα μαζικής μεταφοράς είτε με δικό μας όχημα, είναι αιτία άγχους, καθώς ένα μποτιλιάρισμα ή κάτι απρόοπτο στο δρόμο μπορεί να καθυστερήσει ένα σημαντικό ραντεβού ή να επιφέρει επίπληξη. Σύμφωνα με μια έρευνα του σουηδικού πανεπιστημίου Umea, είναι και… αιτία διαζυγίου: όταν ένας από τους συζύγους ξοδεύει περισσότερα από 45 λεπτά κάθε μέρα στη μετακίνηση, οι πιθανότητες διαζυγίου αυξάνονται κατά 40%, με πιθανότερη αιτιολογία ότι περιορίζεται ο χρόνος που το ζευγάρι περνά μαζί.

Στο εργασιακό περιβάλλον συχνά ελλοχεύουν μικρόβια και βακτήρια που μπορεί να προκαλέσουν ασθένειες (δεν αναφερόμαστε στον κορωνοϊό εδώ). Μια παλιότερη έρευνα του Stanford επιβεβαιώνει πως οι υπάλληλοι που εργάζονται από το σπίτι δηλώνουν λιγότερες ημέρες αναρρωτικής άδειας ανά έτος σε σχέση με τους συναδέλφους τους που μεταβαίνουν στο γραφείο.

Τέλος, ας μην ξεχνάμε ότι χάρη στη δυνατότητα τηλεργασίας, μπορούν να απασχοληθούν άνθρωποι που υπό άλλες συνθήκες θα ήταν δύσκολο να μετακινηθούν, είτε επειδή αντιμετωπίζουν κάποιες κινητικές δυσκολίες, είτε επειδή έχουν οικογενειακές υποχρεώσεις που απαιτούν την παρουσία τους στο σπίτι, είτε επειδή ο τόπος διαμονής τους είναι μακριά από ευκαιρίες στον τομέα που τους ενδιαφέρει.

Σωματικές συνέπειες: Tech neck, Zoom fatigue και άλλα δεινά

Ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα της εργασίας από το σπίτι, μπορεί να γίνει πρόβλημα αν δεν ληφθούν άλλα μέτρα: Η κατάργηση της μετακίνησης από/προς τον τόπο εργασίας περιορίζει σημαντικά τη σωματική μας κίνηση, όσο μικρή κι αν ήταν αυτή. Κι ενώ η καθιστική ζωή δεν είναι συνέπεια της πανδημίας ή της τηλεργασίας, το εργασιακό μας ωράριο έχει επεκταθεί κατά 48,5 λεπτά από τότε που ξεκινήσαμε να εργαζόμαστε από το σπίτι. Αν δεν υπάρξει μέριμνα για κάποιου άλλου είδους άσκηση, οι πόνοι στη μέση και τον αυχένα (το επονομαζόμενο “tech neck”) είναι πιο πιθανό να εμφανιστούν έπειτα από ένα διάστημα. Οι ειδικοί προτείνουν συχνά διαλείμματα, τακτική άσκηση μερικές φορές την εβδομάδα και προσκόλληση στο εργάσιμο ωράριο.

Για τη μεγαλύτερη μερίδα τηλεργαζόμενων, η πολύωρη παραμονή μπροστά από έναν υπολογιστή είναι απαραίτητη, όπως και η συμμετοχή σε τηλεδιασκέψεις. Το πρώτο δεν είναι κάτι καινούριο για όσους η φύση της εργασίας τους το απαιτούσε έτσι κι αλλιώς. Όμως οι τηλεδιασκέψεις έχουν βρεθεί τελευταία στο στόχαστρο γιατρών και ψυχολόγων, γιατί για πρώτη φορά οι εργαζόμενοι καλούνται να κάνουν τόσο εκτεταμένη χρήση βιντεοκλήσεων. Θα έχετε ήδη ακούσει για το περίφημο “Zoom fatigue”, την κόπωση που προκαλείται από τη συμμετοχή σε βιντεοδιασκέψεις (όχι μόνο με τη χρήση της ομώνυμης υπηρεσίας, φυσικά). Η αλήθεια είναι πως όλοι αισθανόμαστε κάπως καταβεβλημένοι έπειτα από ένα εικονικό meeting, χωρίς όμως να μπορούμε να το εξηγήσουμε. Οι ειδικοί έχουν εντοπίσει την αιτία στο ότι, ειδικά αν πρέπει να έχουμε ενεργοποιημένη την κάμερά μας- καλούμαστε να επικοινωνούμε με τρόπο που δεν έχουμε συνηθίσει, με την προσοχή όλων στραμμένη επάνω μας.

Οι συνέπειες στην ψυχολογία

«Υπάρχει τόσο μεγάλη ενασχόληση για το τι θα γίνει με το οργανικό και βιολογικό σκέλος, που αφήνουμε έξω τον ψυχολογικό παράγοντα. Δεν είναι τυχαίο ότι τους τελευταίους μήνες έχουν αυξηθεί πάρα πολύ τα ψυχιατρικά περιστατικά, υπάρχει πολύ μεγαλύτερη ανάγκη ψυχιατρικών φαρμάκων πλέον (και αγχολυτικών και αντικαταθλιπτικών), ειδικά σε πιο μεγάλες ηλικίες, προφανώς ως παρενέργεια της όλης κατάστασης» μας επισημαίνει ο ψυχοθεραπευτής Νίκος Νικολακάκης. Απομόνωση, κατάργηση ορίων μεταξύ προσωπικής και εργασιακής ζωής, άγχος – γιατί επηρεάζονται τόσο πολλοί άνθρωποι;

Ασφαλώς, τα προβλήματα ψυχικής υγείας δεν προέκυψαν με την πανδημία (ο Σαλβαδόρ Νταλί έλεγε πως η ασθένεια του μέλλοντος θα είναι η κατάθλιψη), αλλά επιδεινώθηκαν εξαιτίας της. Πράγματι, το πρόβλημα είναι αρκετά μεγάλο: Σε έρευνα του Pew Research Center, 73% των Αμερικανών ανέφεραν ότι αισθάνονται ανήσυχοι τουλάχιστον λίγες ημέρες την εβδομάδα από την έναρξη της πανδημίας. Στην ίδια χώρα, από τα μέσα Φεβρουαρίου έως τα μέσα Μαρτίου 2020, οι συνταγές για φάρμακα κατά του άγχους αυξήθηκαν κατά 34%. Όταν στα μέσα Μαρτίου άρχισαν να εφαρμόζονται τα πρώτα μέτρα για παραμονή στο σπίτι, το 78% όλων των συνταγογραφούμενων αντικαταθλιπτικών και φαρμάκων κατά της αϋπνίας ήταν καινούργιες (και όχι μέρος κάποιας συνεχιζόμενης αγωγής).

“Το 2019, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας χαρακτήρισε την εξάντληση των εργαζομένων (burnout) ως εργασιακό φαινόμενο, συμπεριλαμβάνοντάς την στη διεθνή λίστα με τις αναγνωρισμένες ασθένειες”

Οι ψυχικές διαταραχές δεν είναι κάτι που ο επιχειρηματικός κόσμος μπορεί να αγνοήσει. Είναι υπαρκτές και είναι δαπανηρές. Οι εταιρείες θα κληθούν να πληρώσουν το τίμημα όχι μόνο άμεσα, για έξοδα περίθαλψης, αλλά κυρίως έμμεσα, με μειωμένη παραγωγικότητα του εργατικού δυναμικού τους. Ακόμη και πριν από την κρίση του COVID-19, τα προβλήματα συμπεριφοράς όπως το άγχος και η κατάθλιψη αποτελούσαν από τις πιο βασικές αιτίες για απουσία από την εργασία, μειωμένη παραγωγικότητα και κατά συνέπεια αυξημένο κόστος υγειονομικής περίθαλψης. Το 2019, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας χαρακτήρισε την εξάντληση των εργαζομένων (burnout) ως εργασιακό φαινόμενο και την περιέλαβε στην αναθεώρηση της διεθνούς λίστας με τις αναγνωρισμένες ασθένειες, σημειώνοντας ότι η αιτία της είναι το χρόνιο άγχος στο χώρο εργασίας.

Το άγχος και η κατάθλιψη προκαλούν αλλαγές στον οργανισμό μας, διαταράσσοντας τον μεταβολισμό και το ενδοκρινικό μας σύστημα. Επιπλέον, τα άτομα με ψυχικές διαταραχές, όσοι κάνουν κατάχρηση ουσιών και εκείνοι που έχουν βιώσει ψυχολογικό τραύμα, διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης χρόνιων ασθενειών όπως ο διαβήτης, οι καρδιακές παθήσεις και τα μυοσκελετικά προβλήματα.

Οι δυσκολίες στην επικοινωνία

Όταν το μεγαλύτερο μέρος της επικοινωνίας μεταξύ των μελών μιας ομάδας γίνεται ως επί το πλείστον γραπτώς ή τουλάχιστον χωρίς ο ένας να βλέπει τον άλλο, είναι πολύ πιο εύκολο να δημιουργηθούν εντάσεις οι οποίες προκύπτουν από παρερμηνείες. Η Ζαχαρένια Ατζιτζικάκη, VP of Design στην Workable, δεν είναι απλά μια εργαζόμενη εξ αποστάσεως, αλλά κατέχει και θέση manager, σε μια ομάδα με την οποία δεν βρίσκεται ποτέ στον ίδιο χώρο: «Σαν μάνατζερ μιας απομακρυσμένης ομάδας αντιμετωπίζεις πολλές προκλήσεις. Οφείλεις να επενδύσεις ακόμα περισσότερο στην επικοινωνία, καθώς η απουσία face-to-face επαφής μπορεί να δημιουργήσει παρεξηγήσεις. Επιπλέον, πρέπει να βρεις την σωστή ισορροπία ανάμεσα στην ορατότητα και την ανάγκη για έλεγχο. Η εμπιστοσύνη είναι το κλειδί εδώ. Επιπλέον, είναι επιτακτική η ανάγκη εύρεσης τρόπων με τους οποίους η ομάδα θα “δεθεί”, έστω κι από μακριά.»

Διατηρώντας την ισορροπία

Στις εταιρείες με αρκετές χιλιάδες εργαζόμενους, χρειάστηκε να καταβληθούν πολύ μεγάλες προσπάθειες όχι μόνο ώστε να μπορέσουν όλοι να εργαστούν με ασφάλεια από το σπίτι τους, αλλά και για να διατηρηθεί η ισορροπία ζωής και εργασίας. Στον Όμιλο ΟΤΕ, αυτή τη στιγμή το 70% των υπαλλήλων βρίσκονται σε καθεστώς τηλεργασίας. Ζητήσαμε να μάθουμε πώς φροντίζουν για την υγεία και ευεξία τόσο πολλών ανθρώπων.

Η Έλενα Στάσση, Διευθύντρια Business Partner Operations Ανθρώπινου Δυναμικού του Ομίλου ΟΤΕ μας απαντά: «Η εταιρεία, μέσω της μονάδας Ασφάλειας και Υγείας, προχώρησε άμεσα σε ανασχεδιασμό των δράσεων wellbeing σε ψηφιακή μορφή, προσφέροντας, χωρίς περιορισμούς, τη δυνατότητα συμμέτοχής σε όλους. Στο πλαίσιο αυτό, διαμορφώθηκαν σε συνεργασία με τους εξειδικευμένους συνεργάτες του Ομίλου (γυμναστές, διατροφολόγους, φυσιοθεραπευτές), πάνω από 30 εξειδικευμένα βίντεο με την ονομασία #wellness #apotospiti με θεματολογία που αφορούσε σε άσκηση, μυοσκελετική υγεία και διατροφή στο σπίτι. Επιπλέον πραγματοποιήθηκαν live digital sessions ήπιας σωματικής άσκησης, ενώ ακόμη συνεχίζονται, digital συνεδρίες με διατροφολόγο για όλους τους εργαζόμενους μας πανελλαδικά.»

Πέρα από τη φροντίδα για τη σωματική ευεξία, οι εργαζόμενοι του Ομίλου υποστηρίζονται και με άλλους τρόπους, προκειμένου να διασφαλιστεί και η ψυχική τους ευεξία. «Για την υποστήριξη των ανθρώπων μας, από την αρχή αυτής της πανδημίας, δημιουργήσαμε την ιατρική τηλεφωνική γραμμή HOT LINE (13166) για την άμεση επικοινωνία των εργαζομένων με τους Ιατρούς Εργασίας. Ενισχύθηκε η λειτουργία της 24ωρης τηλεφωνικής γραμμής ψυχολογικής υποστήριξης με την ονομασία «Next to you» (σε συνεργασία με την εταιρεία Hellas EAP), που ήδη διαθέτουμε, και όπου μπορούν να απευθυνθούν οι εργαζόμενοί μας για ψυχολογική υποστήριξη από επαγγελματίες ψυχολόγους, με θεματολογία ειδικά διαμορφωμένη για όλους τους εργαζόμενους του Ομίλου και τα μέλη των οικογενειών τους. Τέλος, η εταιρεία συνεχίζει να υλοποιεί ειδικά σχεδιασμένα ενημερωτικά live webinars, με στόχο την ενίσχυση του work-life balance με θεματολογία σχετική με τον γονεϊκό ρόλο και την ανθεκτικότητα.», συνεχίζει η κα Στάσση.

Είναι η εκ περιτροπής εργασία μια καλύτερη λύση; «Αν οι εργαζόμενοι πηγαίνουν στο γραφείο εκ περιτροπής υπάρχει τουλάχιστον μια εναλλαγή, καθώς σπάει όλη αυτήν την κόπωση που είχε δημιουργηθεί από το προηγούμενο διάστημα που μπορεί να μην πήγαιναν και καθόλου στην εργασία τους. Βοηθά επίσης στο να μην ‘ξεχειλώνει’ το εργασιακό ωράριο. Είναι πολύ σημαντικό να προσπαθεί ο καθένας να βρει κάποια τρικ που να σπάνε αυτήν την καθημερινή πίεση (π.χ. το να βγει μια βόλτα στο τετράγωνο ακόμα και εντός εργασιακού ωραρίου. Επίσης είναι πάρα πολύ σημαντικό οι άνθρωποι αυτήν την περίοδο να αθλούνται κάθε μέρα, έστω και για λίγο», μας επισημαίνει ο ψυχοθεραπευτής Νίκος Νικολακάκης.

Ο μύθος των εσωστρεφών

Κι όμως, υπάρχουν άνθρωποι που πιστεύουν πως η τηλεργασία τους ταιριάζει και τους ωφελεί. Όπως θα περίμενε κανείς, πρόκειται για εκείνους που προσδιορίζονται στο φάσμα της εσωστρέφειας, οι οποίοι μπορούν να παραμείνουν ανεπηρέαστοι από την κοινωνική απομόνωση, και σε κάποιες περιπτώσεις να γίνουν πιο δημιουργικοί και πιο αποδοτικοί. Η Ζαχαρένια Ατζιτζικάκη είναι ένας τέτοιος τύπος χαρακτήρα: «Είμαι αρκετά εσωστρεφής, οπότε θα περίμενε κανείς ότι η καραντίνα θα ήταν παιχνιδάκι για κάποιον σαν εμένα. Αντιθέτως, είναι μια εξαιρετικά δύσκολη κατάσταση, ειδικά τώρα που βιώνουμε το δεύτερο lockdown. Αυτό που βιώνουμε όσοι είμαστε αρκετά τυχεροί να δουλεύουμε ακόμα δεν είναι απομακρυσμένη εργασία, είναι απομακρυσμένη εργασία εν μέσω μιας πανδημίας. Καλούμαστε να είμαστε παραγωγικοί μέσα σε μια κατάσταση συνεχούς άγχους.»

Ο Νίκος Νικολακάκης εξηγεί: «Υπάρχουν άνθρωποι που εξυπηρετούνται συναισθηματικά από μια τέτοια συνθήκη, αλλά αυτό δεν αναιρεί το ότι όταν γίνεται σε ένα πολύ μεγάλο βαθμό και αποκτά ένα στοιχείο υπερβολής, υπάρχει πιθανότητα να έχει παρενέργειες, γιατί αρχίζει και ξεφεύγει πια από την ανθρώπινη φύση. Δεν είναι στη φύση μας να είμαστε κλεισμένοι σε ένα κουτί διαρκώς, να μη βγαίνουμε έξω. Η διαδικασία του να πηγαίνω στη δουλειά μου καθημερινά δημιουργεί μια προϋπόθεση – να σηκωθώ, να ετοιμαστώ, να βγω έξω, να μετακινηθώ, να μπω σε ένα άλλο περιβάλλον, να μιλήσω με άλλους ανθρώπους, να αναπτυχθούν δυναμικές μεταξύ μας. Από τη στιγμή που αυτό σταματά να υφίσταται και υπάρχει αυτή η παράξενη καθημερινότητα που κατά τα άλλα αποκτά στοιχεία κανονικότητας, αρχίζουμε και μπαίνουμε σε μια παρά φύσιν συνθήκη. Δεν μπορεί να μείνει ανεπηρέαστος ένας άνθρωπος ο οποίος μένει στο σπίτι όλη την ημέρα και δουλεύει μπροστά από έναν υπολογιστή.»

Το βάρος του 2^ου lockdown και η «επιδημιολογική κόπωση»

Μια νέα ορολογία έχει μπει στον χώρο της ψυχολογίας, η λεγόμενη επιδημιολογική κόπωση. Ξεκίνησε από τον προηγούμενο Μάρτιο, με το πρώτο lockdown, και παρόλο που το καλοκαίρι είχαμε κάποιους μήνες ‘ελευθερίας’, η κατάσταση φόβου και αβεβαιότητας που συνδέεται με την πανδημία δεν σταμάτησε να απασχολεί το μυαλό μας.

“Η επιδημιολογική κόπωση είναι πολύ πιθανό να φέρει δυσκολία στην επικοινωνία με τους ανθρώπους, περισσότερη απομόνωση ή μεγαλύτερη δυσκολία στην προσαρμογή”

Αν αναρωτιέστε γιατί εσείς ή οι γύρω σας βιώνετε πιο δύσκολα τη δεύτερη περίοδο εγκλεισμού, είναι γιατί είμαστε ήδη όλοι πολύ καταπονημένοι. «Για πάρα πολύ κόσμο πήρε μια άλλη τροπή το δεύτερο lockdown και δεν μπορούσε να γίνει η σύνδεση ότι όλο αυτό ήταν μια ασταμάτητη πορεία και όχι ξεχωριστή», εξηγεί ο κος Νικολακάκης. «Σε μια πιο γενικευμένη ματιά, εκτός από κατάθλιψη, αυτή η επιδημιολογική κόπωση είναι πολύ πιθανό να φέρει δυσκολία στην επικοινωνία με τους ανθρώπους, περισσότερη απομόνωση ή μεγαλύτερη δυσκολία στην προσαρμογή. Επηρεάζεται ολόκληρη η καθημερινότητα ενός ατόμου σε μια καταθλιπτική περίοδο και αλλάζουν πάρα πολλά πράγματα, στο πώς τρέφεται, το πώς ντύνεται, πώς κοιμάται, η ποιότητα της επικοινωνίας με τους οικείους, η έλλειψη επικοινωνίας με οποιονδήποτε. Πάρα πολλοί άνθρωποι σχεδόν ξεχνούν να βγουν έξω από το σπίτι τους – αυτό είναι τελείως λάθος, αλλά και ταυτόχρονα μια πολύ σοβαρή παρενέργεια».

Μαθαίνοντας από τις startups

Οι νεοφυείς επιχειρήσεις είναι γνωστές για το πολύ ευέλικτο μοντέλο λειτουργίας τους. Καθώς σε αυτές εργάζονται κατά κύριο λόγο άνθρωποι νεότερης ηλικίας, αλλά και πιο εξοικειωμένοι με την ψηφιακή τεχνολογία, συχνά το μοντέλο του remote working είναι αποδεκτό ή και το ζητούμενο. Ειδικά στην εποχή του κορωνοϊού, αυτή η τάση ενισχύθηκε περισσότερο. Στο ετήσιο report των Found.ation/EIT Digital που καταγράφει την πορεία του οικοσυστήματος των startups στην Ελλάδα, αναφέρεται μια άνοδος των θέσεων εργασίας σε startups που είτε είναι remote-friendly είτε remote-first από τον Απρίλιο του 2020 και μετά.

Τι είναι όμως αυτό που κάνει μια startup να είναι πιο φιλική ως προς την τηλεργασία; Η Workable, όπου εργάζεται η Ζαχαρένια Ατζιτζικάκη, είναι μια από τις πιο επιτυχημένες ελληνικές startups με διεθνή παρουσία. «Η ταχύτητα είναι το βασικό στοιχείο της λειτουργίας μιας startup, και η εξ αποστάσεως εργασία δίνει εξαιρετικές λύσεις προς αυτή την κατεύθυνση. Καταρχάς, όσον αφορά την ανεύρεση ταλέντου, δεν περιορίζεσαι μόνο στους επαγγελματίες που βρίσκονται στην περιοχή σου, αλλά απευθύνεσαι σε ένα πολύ μεγαλύτερο κοινό. Η ίδια η διαδικασία των προσλήψεων μπορεί να γίνει αμεσότερη, καθώς δεν απαιτούνται face-to-face συναντήσεις και μετακινήσεις. Απ’ την άλλη, η εξ αποστάσεως εργασία δίνει την δυνατότητα άμεσης συνεργασίας χωρίς να είναι απαραίτητη η ύπαρξη κάποιου φυσικού γραφείου, με όλα τα έξοδα που αυτό μπορεί να έχει. Γενικότερα, σαν μοντέλο εργασίας, η remote απασχόληση προσφέρει ευελιξία σε νεοφυείς επιχειρήσεις που μπορεί να είναι πολύτιμη για τα πρώτα βήματά τους», μας εξηγεί.

Η Ζαχαρένια εργάζεται εξ αποστάσεως από επιλογή, εδώ και δέκα χρόνια. Ζει μόνιμα στο Ηράκλειο Κρήτης, από όπου και κατάγεται, το οποίο χαρακτηρίζει ως ιδανικό τόπο για να συνδυάσεις την απομακρυσμένη εργασία με μια σωστή ποιότητα ζωής δραστηριότητες στη φύση, ποιοτικές πρώτες ύλες, εύκολη σύνδεση με την ηπειρωτική χώρα και το εξωτερικό). «Αν και προ-Covid ταξίδευα αρκετά συχνά για επαγγελματικούς λόγους, ποτέ δεν σκέφτηκα σοβαρά το ενδεχόμενο να μετακομίσω στην Αθήνα. Ήμουν τυχερή καθώς και οι συνεργάτες μου σεβάστηκαν την επιθυμία μου αυτή», μας λέει, και μας κάνει να αναρωτιόμαστε μήπως είναι καιρός να σκεφτούμε πιο σοβαρά το ενδεχόμενο αποκέντρωσης.

Work from Home VS. Work from Anywhere

Περισσότερο από το 20% του εργατικού δυναμικού θα μπορούσε να εργάζεται εξ αποστάσεως τρεις έως πέντε ημέρες την εβδομάδα το ίδιο αποτελεσματικά όπως αν εργαζόταν από ένα γραφείο, υποστηρίζει έρευνα της McKinsey. Εάν η απομακρυσμένη εργασία συνεχιζόταν σε αυτό το επίπεδο, θα είχε βαθύ αντίκτυπο στις αστικές οικονομίες, στις μεταφορές και στις καταναλωτικές δαπάνες, μεταξύ άλλων – αλλά αυτή είναι μια άλλη, πολύ σημαντική και πολύ μεγάλη συζήτηση.

Μήπως όμως τελικά η απάντηση στο πρόβλημα του Work from home είναι απλά η δυνατότητα εργασίας από παντού; Θα μπορούσε να είναι ένα πιο εφικτό σενάριο. Στην πραγματικότητα, το Work from Anywhere είναι η πεμπτουσία του ψηφιακού νομαδικού τρόπου ζωής, καθώς καταργεί κάθε ανάγκη σταθερού σταθμού εργασίας. Σκεφτείτε να μπορείτε να εργαστείτε από άλλο σπίτι, άλλη πόλη, άλλη χώρα, από οποιονδήποτε χώρο σας εξυπηρετεί ή σας εμπνέει. Όσοι έχουν υιοθετήσει αυτόν τον τρόπο εργασίας έχουν τον επιπλέον «βραχνά» να πρέπει να αναζητούν πάντα μια σταθερή και γρήγορη σύνδεση Internet, αλλά και να προσαρμόζονται σε ωράρια εργασίας που διαφέρουν από αυτά του τόπου όπου βρίσκονται.

Η Έλενα Στάσση πιστεύει πως είναι εφικτό σε κάποιο βαθμό: «Υπάρχουν ρόλοι που μπορούν να λειτουργήσουν εξίσου αποτελεσματικά και εξ αποστάσεως, ενώ κάποιοι ρόλοι, που μπορεί για παράδειγμα να απαιτούν μεγαλύτερη συνεργασία και δημιουργικότητα, προϋποθέτουν μεγαλύτερο ποσοστό φυσικής παρουσίας. Οπωσδήποτε όμως είναι μια επιλογή που οι εταιρείες θα πρέπει να δίνουν στους εργαζόμενους, λαμβάνοντας πάντα υπόψη τόσο τις προσωπικές συνθήκες των ανθρώπων τους, όσο και τις επιχειρησιακές ανάγκες.»

“Όταν όλα μοιάζουν να είναι εφικτά μονάχα με το πάτημα ενός κουμπιού, δημιουργείται μια αλλοίωση της πραγματικότητας, με πολύ σοβαρή πιθανότητα να υπάρξουν παρενέργειες”

Και τελικά, μπορούν οι ψηφιακοί νομάδες να λειτουργήσουν καλύτερα από τους περισσότερους σε καθεστώς μόνιμης τηλεργασίας; Ο Νίκος Νικολακάκης είναι επιφυλακτικός: «Δεν είναι παράξενο ένας άνθρωπος να θέλει να έχει αυτήν την ευελιξία να δουλεύει από οπουδήποτε, την ίδια στιγμή όμως είναι τόσο μεγάλη η εξοικείωση με το να γίνονται όλα μέσα από έναν υπολογιστή, ώστε χάνεται η επαφή με τη διά ζώσης εμπειρία, η απλή ανθρώπινη επαφή με τους άλλους ανθρώπους, όλα μοιάζουν να είναι εφικτά μονάχα μέσα από το πάτημα ενός κουμπιού – όλα αυτά πάλι δημιουργούν μια αλλοίωση της πραγματικότητας, με πολύ σοβαρή πιθανότητα να υπάρξουν παρενέργειες: άνθρωποι ανίκανοι ή πολύ φοβισμένοι στο επικοινωνιακό κομμάτι, μια αλλοιωμένη εικόνα του τι είναι στα αλήθεια επικοινωνία με έναν άλλο άνθρωπο σε οποιοδήποτε επίπεδο, άνθρωποι που κρύβονται πίσω από την οθόνη και πίσω από ένα πληκτρολόγιο. Βεβαίως όλο αυτό δημιουργεί μεγάλη δυσκολία και στη συναισθηματική ωριμότητα των ανθρώπων – μπορεί να το δικαιολογούμε λέγοντας ότι «οι άνθρωποι σήμερα έτσι επικοινωνούν αλλά αυτό είναι πλήρως δυσλειτουργικό και γεννά και πλήρως δυσλειτουργικούς ενήλικες και πλήρως δυσλειτουργικές σχέσεις.»

Η επόμενη μέρα

Υπό προϋποθέσεις (όπως η διασφάλιση τήρησης του εργασιακού ωραρίου), δεν είναι λίγοι οι εργαζόμενοι που επιθυμούν να συνεχίσουν να εργάζονται εξ αποστάσεως μερικές φορές την εβδομάδα, προφανώς αναγνωρίζοντας τα οφέλη της. Ένα ποσοστό 86% παγκοσμίως δηλώνει πως θα ήθελε να εργάζεται περισσότερες ημέρες από το σπίτι σε έναν post-COVID κόσμο. Είμαστε πολύ τυχεροί που σε αυτήν την περίοδο απομόνωσης έχουμε ως σύμμαχό μας την τεχνολογία – για να εργαζόμαστε, για να επικοινωνούμε και για να διατηρούμε την επαφή με τον «έξω κόσμο».

Η συζήτησή μας με τον κο Νικολακάκη έκλεισε με αισιόδοξο τρόπο, και αυτόν τον επίλογο θα κρατήσουμε και για το άρθρο: «Κάθε περίοδος απαιτεί μια προσαρμογή. Είμαστε τα πλέον ευπροσάρμοστα όντα –αυτός είναι και ο λόγος που κυριαρχήσαμε στον πλανήτη. Δεν έχω καμία αμφιβολία ότι θα κερδίσουμε.»

The post Τηλεργασία: Οφέλη, παρενέργειες και πόσο εφικτό είναι να συνεχιστεί appeared first on 2045.gr.